საქმე №ას-950-908-2013 21 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ბ. ჩ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ხ. და ნ. ჩ-ები (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – სამკვიდრო ქონების მიკუთვნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ხ. და ნ. ჩ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ბ. ჩ-ის მიმართ აწ გარდაცვლილი მ. და ბ. ჩ-ების სამკვიდრო ქონების (ვანში, ჩ-ის ქ.№34) ½ ნაწილის მიკუთვნების, აწ გარდაცვლილი ბ. ჩ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლის ნაწილის სრულად მიკუთვნებისა და მ. ჩ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ნივთის ½ ნაწილის მიკუთვნების შესახებ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
სამტრედიის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ. და ხ. ჩ-ებს მიეკუთვნათ ქ.ვანში, ჩ-ის ქ.№34-ში მდებარე მ. და ბ. ჩ-ების სამკვიდრო ქონებიდან – 2630 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან და მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლიდან 1/2 წილი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ დაადგინა, რომ ბ. ჩ-ს ეკუთვნოდა ვანში, ჩ-ის ქუჩა №34-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლი და მიწის ნაკვეთი.
1980 წლის 20 დეკემბერს ბ. ჩ-ე გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო, ფაქტობრივად, მიიღეს შვილებმა – მ. ჩ-მ და დ. ჩ-მ და შვილიშვილებმა – ხ. და ნ. ჩ-ებმა. მიუხედავად ამისა, სადავო ქონების ნაწილზე სამკვიდრო მოწმობა აიღო მხოლოდ მ. ჩ-მ და იგი დარეგისტრირდა ქონების 1/2 წილის მესაკუთრედ. ქონების 1/2 წილი კი რეგისტრირებული დარჩა ბ. ჩ-ის საკუთრებად.
მ. ჩ-ე გარდაიცვალა 2011 წლის 19 აპრილს და მისი სამკვიდრო, ფაქტობრივად, მიიღეს დ. ჩ-ის შვილმა – ბ. ჩ-მ, ხ. ჩ-მ და ნ. ჩ-მ.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სავსებით სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტებს და მართებულად მიუთითა, რომ 1964 წლის რედაქციით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლებისა და სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე, 1421-ე, 1433-ე მუხლების საფუძველზე, მოსარჩელეებს მიღებული ჰქონდათ ბ. ჩ-ისა და მ. ჩ-ის სამკვიდრო და იყვნენ სადავო ქონების 1/2 წილის მესაკუთრენი.
პალატა არ ეთანხმება აპელანტს, რომ გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები.
როგორც 1964 წლის რედაქციით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის, ასევე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას.
სასამართლოს მითითებით, ხ. და ნ. ჩ-ების განმარტებით, ისინი დაეუფლნენ სამკვიდროში შემავალ უძრავ ნივთს.
პალატის აზრით, ზემოხსენებული ნორმების თანახმად, უძრავი ნივთის დაუფლება ნიშნავს მასზე ან მის ნაწილზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელებას, მის ფლობას ისე, რომ მესამე პირმა მფლობელი მიიჩნიოს სამკვიდროს მიმღებად და მესაკუთრედ.
სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე, რომელთა შესაბამისად, ხ. და ნ. ჩ-ები სადავო ქონებას სწორედ ზემოხსენებული სახით დაეუფლნენ. მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული დაადასტურეს არა მარტო მოსარჩელეთა, არამედ მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმაც, კერძოდ: მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმე ლ. კ-მ სასამართლოს განუცხადა, რომ სადავო სახლში „მოსარჩელეებს თავისი ოთახები ჰქონდათ გამოყოფილი“ და ისინი სახლში ზაფხულობით ჩამოდიოდნენ. იგივე გაიმეორა აპელანტის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმე მ. ო-მ. მითითებული მოწმის ჩვენებიდან ისიც დგინდება, რომ ასეთი ვითარება იყო 1983 წლიდან მაინც.
ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეები სახლით ზაფხულობით სარგებლობდნენ, დაადასტურა მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულმა მეორე მოწმე ჯ. მ-მაც. მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულმა კიდევ ერთმა მოწმე ე. ჩ-მ კი, ვერც დაადასტურა და ვერც უარყო ზემოხსენებული გარემოებები.
ამრიგად, სასამართლომ დაადგინა, რომ ხ. და ნ. ჩ-ები სადავო სახლში ინდივიდუალურად სარგებლობდნენ რამდენიმე ოთახით. ამ ოთახებიდან მოსარჩელეთა კუთვნილი ნივთები აპელანტმა გაიტანა მხოლოდ მ. ჩ-ის გარდაცვალების შემდეგ, რის გამოც მხარეები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ.
შსს ვანის რაიონული სამმართველოს უბნის ინსპექტორების განყოფილების მიერ მოკვლეული მასალებით პალატამ დადასტურებულად ჩათვალა, რომ 2011 წლის ივლისში, ე.ი. მ. ჩ-ის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, ხ. და ნ. ჩ-ების დედა თ. მ-ე ქალიშვილთან ერთად ჩავიდა სადავო სახლში დასასვენებლად. იქ მან და ბ. ჩ-მ იდავეს სახლის კუთვნილებასთან დაკავშირებით და თ. მ-მ აპელანტს მოსთხოვა მისი თანხმობის გარეშე დაწყებული სახლის რეკონსტრუქციის შეწყვეტა. თავის მხრივ, ბ. ჩ-მ აიღო ვალდებულება, არ მიეყენებინა თ. მ-ისათვის შეურაცხყოფა. აღნიშულის შემდეგ, 2012 წლის მაისში, ბ. ჩ-მ კვლავ გაიტანა სახლიდან მოსარჩელეთა კუთვნილი ნივთები.
ამდენად, პალატის მითითებით, ნათელია, რომ 2011 წლის ივლისში გატანილი ქონება მოსარჩელეებმა უკან დააბრუნეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, აპელანტი მათ სახლიდან განმეორებით ვეღარ გაიტანდა. ყოველივე ზემოხსენებული, უთუოდ, ამტკიცებს, რომ მოსარჩელეებს სადავო ქონება მიაჩნდათ საკუთრად და ფლობდნენ მას.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.
პალატის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ მართებულად გამოიანგარიშა მხარეთა წილი სადავო ქონებაში და სავსებით კანონიერად არ მიიჩნია სამკვიდროზე უარის თქმად ბ. და მ. ჩ-ების სავარაუდო მემკვიდრეთა განცხადებები.
უდავოა, რომ, მოდავე მხარეთა გარდა, ბ. და მ. ჩ-ების სხვა მემკვიდრეები სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებიან, ამიტომ მათ სამკვიდროს მიღებაზე უარი შეეძლოთ ეთქვათ ამისთვის 1964 წლის რედაქციით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 560-ე მუხლითა და მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე მუხლით დადგენილ ვადაში.
1964 წლის რედაქციით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 560-ე მუხლის საფუძველზე, მემკვიდრეს შეეძლო უარი ეთქვა მემკვიდრეობაზე სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში, ხოლო მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე მუხლის მიხედვით, კი მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სამი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად.
სასამართლოს მითითებით, უდავოა, რომ ის პირები, რომლებმაც უარი განაცხადეს სამკვიდროს მიღებაზე იყვნენ ბ. ჩ-ისა და მ. ჩ-ის ახლო ნათესავები და მათ უნდა სცოდნოდათ ამ პირთა გარდაცვალების, სამკვიდროს გახსნისა და მისი მიღების უფლების წარმოშობის შესახებ. ამის შესაბამისად, ბ. ჩ-ის მემკვიდრეებს შეეძლოთ, სამკვიდროს მიღებაზე უარი ეთქვათ, არაუგვიანეს, 1981 წლის 20 ივნისისა, ხოლო მ. ჩ-ის მემკვიდრეებს, არაუგვიანეს – 2011 წლის 19 ივლისისა. აღნიშნულის შემდეგ კი, სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს ვეღარ გამოიწვევდა.
მოდავე მხარეთა გარდა, ბ. ჩ-ისა და მ. ჩ-ის სხვა მემკვიდრეებმა სამკვიდროზე უარი თქვეს 2011 წლის 28 ოქტომბრიდან ამავე წლის 10 ნოემბრამდე პერიოდში, რის საფუძველზეც სასამართლომ მიიჩნია, რომ სინამდვილეში მათ გამოხატეს იმ ქონების განკარგვის ნება, რომელიც არ ეკუთვნოდათ და ამის გამო, აღნიშნული ნების გამოხატვა ნამდვილი არ არის. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ბ. ჩ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევის შედეგად დასკვნების გაკეთების თაობაზე.
სამკვიდროს დაუფლების ფაქტის დასადასტურებლად მოწინააღმდეგე მხარეს გააჩნდა მხოლოდ ზეპირი მტკიცებულებები. ამ მტკიცებულებებიდან სასამართლომ გამოიყენა მხოლოდ ნაწილი, ხოლო ის მტკიცებულებები, რომლებიც გამორიცხავდნენ სამკვიდროს მიღების ფაქტს, მაგალითად, თ. მ-ის ჩვენება სამტრედიის რაიონულ სასამართლოში, საერთოდ უგულებელყოფილ იქნა.
სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1445-ე მუხლი. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1983 წელს 13 სექტემბერს სამემკვიდრეო მოწმობით მ.ჩ-მ სრულად მიიღო მამის სამკვიდრო და დაირეგისტრირა ტექბიუროში. დადგენილია, რომ 1992 წლის 2 იანვარს მ.ჩ-მ კვლავ მიიღო სამემკვიდრეო მოწმობა მამის დანაშთ ქონების 1/2-ზე, რითაც ფაქტობრივად უარი თქვა 1983 წლის მიღებული და რეგისტრირებული სამკვიდროს ნახევარზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 1445-ე მუხლით არ დაიშვება. შესაბამისად, ძალაშია 1983 წლის 13 სექტემბრის სამემკვიდრეო მოწმობა, რომლის არსებობის შესახებ ცნობილი იყო მოწინააღმდეგე მხარისათვის და იგი სადავოდ არ ხდიდა ამ ფაქტს მამიდის – მ.ჩ-ის დამოკიდებულების გამო. ასეთ პირობებში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლი და, ხანდაზმულობის გამო, ბ. ჩ-ის სამკვიდროსთან დაკავშირებით სარჩელი არ უნდა დაეკმაყოფილებინა.
სასამართლომ მტკიცებულებათა არასწორი შეფასების შედეგად არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის 556-ე მუხლები. ხ. და ნ. ჩ-ებს სანოტარო ორგანოებისათვის არ მიუმართავთ. სანოტარო ორგანოს მიმართა და ბ.ჩ-ის სამკვიდრო თავის საკუთრებად დაირეგისტრირა მ.ჩ-მ. ფაქტობრივი მფლობელობის დასადასტურდებლად ხ. და ნ. ჩ-ები მიუთითებენ მხოლოდ ზაფხულობით სტუმრად ჩასვლას, ხოლო სამკვიდროს მოვლის, გადასახადის გადახდისა და სხვა ფაქტების შესახებ ისინი არ მიუთითებენ. ასეთ ვითარებაში სამკვიდროსთან ეპიზოდური შეხება სტუმრის რანგში ვერ გამოდგება სამკვდროს, როგორც თავისი საკუთრების ფლობის და განკარგვის დასადასტურებლად. შესაბამისად, ფაქტობრივი ფლობით ბაბუის დანაშთი ქონების ფლობის ფაქტი ხ. და ნ. ჩ-ებს არ დაუდასტურდებათ.
მცდარია სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სამკვიდრო მოწმობის არსებობა არ შეიძლება ჩაითვალოს ხელის შემშლელად ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღებისას, რადგან ერთ-ერთი მემკვიდრის მიერ კანონით დადგენილი წესების დაცვით სამკვიდროს მიღების გაფორმების შემთხვევაში, მასში ცვლილების შეტანის გარეშე, სხვა მემკვიდრის უფლებების რეალიზაცია შეუძლებელია.
სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე მუხლი და არ გამოიყენა 1421-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი. მ. ჩ-ის მემკვიდრეთა ნაწილმა უარი თქვა სამკვიდროს თავის წილზე ბ.ჩ-ის სასარგებლოდ კანონით დადგენილი წესით და ვადებში. იმ მიზეზით, რომ სამკვიდროზე უარის თქმის შესახებ განცხადებების ტექსტში აღნიშნულია სამკვიდროს მიუღებლობის შესახებ, სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ ამ მემკვიდრეებს არ ჰქონდათ მიღებული სამკვიდრო და მათი უარი მიუღებელი იყო.
სამოქალაქო კოდექსის 1445-ე მუხლის, 1421-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის ერთობლივი სამართლებრივი ანალიზით ცალსახად დგინდება, რომ სანოტარო ორგანოში მისული მემკვიდრე სამკვიდროზე უარის თქმის დროს ვერ განაცხადებს, რომ სამკვიდრო მიიღო, წინააღმდეგ შემთხვევაში კარგავს უარის თქმის უფლებას. სწორედ ამიტომ კანონით დადგენილ ვადაში სამკვიდროზე უარის თქმა ითვლება სამკვიდროს მიღებად.
სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ ბ.ჩ-ის სამკვიდრო მიიღეს ხ. და ნ. ჩ-ებმა. მ.ჩ-მ მიიღო ½, ½ კი, დარჩა ბ. ჩ-ის საკუთრებად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ბ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ბ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ბ. ჩ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. და ბ. ჩ-ების მიერ 2014 წლის 16 ოქტომბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ბ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ბ. ჩ-ს (პირადი №.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. და ბ. ჩ-ების მიერ 2014 წლის 16 ოქტომბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
