საქმე №ას-1218-1163-2013 2 ივნისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ნ. ა-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. გ-ი, თ. ს-ე, შპს „მ-ი 2002“ (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - საწარმოს გაყოფა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. ა-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. გ-ის, თ. ს-ისა და შპს „მ-ი 2002-ის“ მიმართ და მოითხოვა შპს „მ-ი 2002”-ის ორ დამოუკიდებელ საწარმოდ გაყოფა შემდეგი საფუძვლებით:
შპს „მ-ი 2002-ის“ კაპიტალის 45% წილის მფლობელია ნ. ა-ი, ხოლო – 27,5-27,5% წილობრივი მონაწილეობით საზოგადოების პარტნიორები არიან თ. ს-ე და მ. გ-ი. საწარმოს დაფუძნებიდან მართავდა თ. ს-ე, რომელიც 2012 წლის 22 თებერვლამდე იყო მისი დირექტორი, შემდგომ კი, საწარმოს დირექტორია მ. გ-ი.
მოსარჩელეს არ ეძლევა საშუალება, გაეცნოს შპს „მ-ი 2002-ის“ ფინანსურ მდგომარეობას და მიიღოს კუთვნილი დივიდენდი, რაც ეწინააღმდეგება „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის პრინციპებსა და მიზნებს.
მოპასუხეებთან პარტნიორული ურთიერთობის შეუძლებლობის გამო მისი უფლებების რეალიზებისათვის სასამართლომ საწარმო უნდა გაყოს იმგვარად, რომ ნ. ა-ის 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით დაფუძნებულ საწარმოს მიეკუთვნოს შპს „მ-ი 2002-ის“ ქონების 45%, ხოლო თ ს-ისა და მ გ-ის 50-50%-იანი წილობრივი მოწილეობით შექმნილ საწარმოს – შპს „მ-ი 2002-ის“ ქონების 55%.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ საწარმოს გაყოფა პარტნიორთა შეთანხმებაზეა დამოკიდებული.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 ოქტომბრის განჩინებით ნ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
შპს „მ-ი 2002“ რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში 2001 წლის 27 დეკემბერს და მინიჭებული აქვს გადასახადის გადამხდელის საიდენტიფიკაციო კოდი N...............
საწარმოს ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირია მ. გ-ი (დირექტორი), ხოლო საწარმოს პარტნიორები არიან: თ. ს-ე, რომელიც ფლობს საწარმოს 27,50%-იან წილს, მ. გ-ი, რომელიც ფლობს საწარმოს 27,50%-იან წილს, და მოსარჩელე ნ. ა-ი, რომელიც ფლობს საწარმოს 45%-იან წილს.
შპს „მ-ი 2002-ის“ წესდების მე-10 მუხლი შეიცავს კონკრეტულ რეგულაციას საწარმოს ლიკვიდაციასა და რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით, კერძოდ, წესდების 10.7 პუნქტის თანახმად, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით შესაძლებელია საზოგადოების რეორგანიზაცია.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საწარმოს რეორგანიზაციის საკითხს არეგულირებს საქართველოს კანონი „მეწარმეთა შესახებ“, რომლის მე-144 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საწარმოს გაყოფა (დაყოფა) წარმოადგენს საწარმოს რეორგანიზაციის ერთ-ერთ სახეს, რომლის დროსაც საწარმო შეიძლება გაიყოს ორ ან ორზე მეტ საწარმოდ და მათ საქმიანობა გააგრძელონ, როგორც დამოუკიდებელმა საწარმოებმა საკუთარი სამართლებრივი ფორმით. ამავე მუხლის მიხედვით, გაყოფის შესახებ გადაწყვეტილება შეიძლება ითვალისწინებდეს გაყოფის შედეგად წარმოქმნილ საწარმოში ადრინდელი პარტნიორების წილობრივი მონაწილეობის შეცვლას, გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებული ვალდებულებებისათვის, ხოლო თავდაპირველი საწარმოს უფლებამონაცვლე საწარმო განისაზღვრება გაყოფის შესახებ გადაწყვეტილებით. სასამართლოს მითითებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-91 მუხლის მე-5 პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საწარმოს რეორგანიზაციის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს პარტნიორთა კრება.
დადგენილი გარემოებებისა და მოყვანილი ნორმებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შპს „მ-ი 2002“-ის პარტნიორები მმართველობით უფლებამოსილებას ახორციელებენ პარტნიორთა კრების მეშვეობით, მოცემულ შემთხვევაში კი, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება, (კრების ოქმი), რომლითაც დადასტურებული იქნებოდა საწარმოს პარტნიორების თანხმობა საწარმოს რეორგანიზაციასთან (დაყოფა) დაკავშირებით, საქმეში არ მოიპოვება. სასამართლოს მითითებით, ასევე არ არის წარმოდგენილი რაიმე სახის წერილობითი დოკუმენტი, რომელშიც გამოვლენილი იქნებოდა საწარმოს ყველა პარტნიორის ნება საწარმოს რეორგანიზაციასთან (დაყოფა) დაკავშირებით. უფრო მეტიც, სარჩელზე წარმოდგენილი შესაგებლებით მოპასუხეები საწარმოს რეორგანიზაციის (ნატურით გაყოფის) წინააღმდეგი არიან და მიაჩნიათ, რომ საწარმოს ნატურით გაყოფა ზიანს მიაყენებს როგორც თავად საწარმოს, ასევე მისი პარტნიორების ინტერესებსაც. სასამართლოს განმარტებით, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების, როგორც კაპიტალური საზოგადოების ერთ-ერთ კომპონენტს სწორედ მისი დამოუკიდებლობა წარმოადგენს, რაც იმაში გამოიხატება, რომ მხოლოდ საწარმოს პარტნიორებს შეუძლიათ რეორგანიზაციის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღება თავიანთი ნების შესაბამისად. ამდენად, სააპელაციო პალატის დასკვნით, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, პარტნიორთა ნების მიღმა თავად დაადგინოს საწარმოს რეორგანიზაციის, მისი ნატურით დაყოფის საკითხი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. ა-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 144 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, საწარმო შეიძლება გაიყოს ორ ან ორზე მეტ საწარმოდ და მათ საქმიანობა გააგრძელონ, როგორც დამოუკიდებელმა საწარმოებმა საკუთარი სამართლებრივი ფორმით.
გაყოფის შესახებ გადაწყვეტილება შეიძლება, ითვალისწინებდეს გაყოფის შედეგად წარმოქმნილ საწარმოში ადრინდელი პარტნიორების წილების შეცვლას. გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებული ვალდებულებებისათვის, ხოლო თავდაპირველი საწარმოს უფლებამონაცვლე საწარმო განისაზღვრება გაყოფის შესახებ გადაწყვეტილებით.
პარტნიორთა კრების მოსაწვევად საჭიროა გარკვეული ტექნიკურ-ორგანიზაციული ხელშეწყობა. კანონმა გაითვალისწინა, რომ სამეწარმეო პრაქტიკაში შესაძლოა, კრების ორგანიზება პრობლემატური აღმოჩნდეს, ამიტომ კანონმდებელს პარტნიორთა ნების გამოვლენის ერთადერთ საშუალებად მხოლოდ პარტნიორთა კრების ჩატარება არ დაუდგენია.
პარტნიორის უფლების დარღვევის არსებობის დასადასტურებლად კანონმდებელი იმპერატიულად არ უთითებს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებაზე იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ სრულიად შესაძლებელია, საწარმოს დომინანტმა პარტნიორებმა ტექნიკურად მიუღწეველი გახადონ კრების მოწვევა-ჩატარება, მით უმეტეს, გადაწყვეტილების მიღება და მისთვის დოკუმენტური სახის მიცემა. სწორედ ამიტომ კანონმდებლობაში არსად არ არის იმპერატიული დათქმა, რომელიც აწესებს რაიმე შეზღუდვას ან კრძალავს პარტნიორის უფლებას, მიმართოს სასამართლოს, თუკი აშკარაა, რომ მისი, როგორც პარტნიორის უფლება იგნორირებულია. „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 91.8 მუხლის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში საქმეშია ყველა პარტნიორის უთანხმოების დამადასტურებელი დოკუმენტები. ამდენად, პარტნიორები ვერ თანხმდებიან გაყოფაზე და წინააღმდეგობა ეფუძნება არა რაიმე პატივსადებ ტექნიკურ ან იურიდიულ მიზეზს, არამედ მიდგომას მოსარჩელისადმი, კერძოდ, მოპასუხეთა მოსაზრებით, ნუნუ ავალიანს საწარმოში არაფერი ესაქმება.
ამდენად, ნ. ა-ს უფლება აქვს, სასამართლოს ძალით მოითხოვოს საწარმოს გაყოფა. საწარმო გაყოფასთან დაკავშირებით ნების არარსებობით ილახება მოსარჩელის კანონიერი ინტერესები.
სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ საწარმოს გაყოფა პარტნიორთა კრების გადასაწყვეტი საკითხია და სასამართლო ვერ ჩაერევა საწარმოს ავტონომიაში.
სააპელაციო პალატის შეხედულების შესაბამისად, თუკი პარტნიორის უფლება ირღვევა, სასამართლომ არ უნდა დაიცვას მისი უფლება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა. სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი კანონის არარსებობის შემთხვევაშიც სასამართლო ვალდებულია, დავა გადაწყვიტოს კანონის ანალოგიით ან სამართლის ანალოგიით, სამართლიანობის, კეთილსინდისიერებისა და ზნეობის მოთხოვნების შესაბამისად. კრების გადაწყვეტილების უპირველესი დანიშნულება პარტნიორთა ნების გამოვლენისათვის ხელშეწყობაა, ამიტომ, ფორმალური მიზეზებით იგი არამც და არამც არ უნდა იქცეს სასამართლოში პარტნიორის სარჩელის დამაბრკოლებელ გარემოებად.
„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 91.2 მუხლი არაფერს ამბობს იმაზე, რომ მეორე კრებაზე დომინანტი პარტნიორები გამოცხადდნენ, ჩაშალეს კრება, რის გამოც ვერ მოხდა გადაწყვეტილების მიღება. კანონი უმცირესობაში მყოფ პარტნიორებს გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილებას ანიჭებს მხოლოდ უმრავლესობაში მყოფი პარტნიორების ორგზის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში. აქედან გამომდინარე, პარტნიორის უფლება უნდა დაიცვას სასამართლომ.
მოსარჩელე არ ამტკიცებდა, რომ ადგილი ჰქონდა პარტნიორთა შეთანხმებას საწარმოს გაყოფასთან დაკავშირებით. ამდენად, გაუგებარია სასამართლოს მითითება, რომ აღნიშნული ფაქტი საქმის მასალებიდან არ დასტურდება. ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საწარმოს სასამართლოს მიერ გაყოფა შესაძლებლად მიიჩნია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ კრებამ ვერ მიიღო ასეთი გადაწყვეტილება, აპელანტმა თავისი საჩივარი დააფუძნა პარტნიორთა შეთანხმების მიუღწევლობის ფაქტის მტკიცებას.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 3 იანვრის განჩინებით ნ. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ. ა-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ნ. ა-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით თ. ზ-ის (შპს „ს. გ-ი“) მიერ 2013 წლის 30 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ნ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ნ. ა-ს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით თ. ზ-ის (შპს „ს. გ-ი“) მიერ 2013 წლის 30 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
