საქმე №ას-1236-1181-2013 2 ივნისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ნ ძ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს......... გ-ა“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – მიუღებელი ხელფასისა ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ ძ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს............ გ-ის“ მიმართ მიუღებელი ხელფასის – 960 ლარისა და დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ანაზღაურების შესახებ იმ მოტივით, რომ 2006 წლიდან მოსარჩელე მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში ექიმ ალერგოლოგად. მისი ხელფასი შეადგენდა ყოველთვიურად არანაკლებ 80 ლარს, თუმცა ნ.ძ-ს თანხა საერთოდ არ მიუღია.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მისი მოთხოვნა უსაფუძვლოა.
სენაკის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 27 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ნ. ძ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
1995 წლის 1 ოქტომბრიდან 2006 წლის 29 დეკემბრამდე ნ. ძ-ი მუშაობდა შპს „ს............... გ-ში“ ექიმ ალერგოლოგის თანამდებობაზე.
2006 წლის მოსახლეობის ამბულატორიულ-სამედიცინო დახმარების პროგრამის ფარგლებში ნ. ძ-ს ანაზღაურება არ მიუღია. ის ყოველთვიურ შრომის ანაზღაურებას იღებდა შიდა სტანდარტით, ადგილობრივი ბიუჯეტის დაფინანსებით მოქმედი ჯანდაცვის პროგრამის ფარგლებში.
2006 წლის 29 დეკემბერს ნ. ძ-ი შპს „ს............ გ-ის“ დირექტორ №151/კ ბრძანებით, ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო, გათავისუფლდა სამსახურიდან.
საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის სამეგრელო-ზემო სვანეთის სამხარეო ფილიალსა და შპს „ს........... გ-ის“ დირექტორს შორის 2006 წელს დაიდო ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ, რომლითაც ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამით გათვალისწინებული სამედიცინო მომსახურების შესყიდვა. ამ ხელშეკრულების მე-17 მუხლით მხარეთა (შემსყიდველის – საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის და მიმწოდებლის შპს „ს........... გ-ის“) სხვა უფლება-მოვალეობებთან ერთად, განისაზღვრა მათი ვალდებულება, პაციენტებისათვის სამედიცინო მომსახურების გაწევა მხოლოდ ნორმატიული აქტით დამტკიცებული „პროგრამის“ ფარგლებში, ხოლო ნორმატიული აქტი, რომლითაც სხვა პროგრამებთან ერთად დამტკიცდა მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამა, არის საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2006 წლის 15 თებერვლის №53/ნ ბრძანება. ამ ბრძანებით, დადგინდა მოსახლეობისათვის ამბულატორიული დახმარების განხორციელების გეგმა და ფარგლები.
საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის 2006 წლის მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამა არ ითვალისწინებდა ექიმ-ალერგოლოგის მომსახურებას.
ხელშეკრულებით სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ, რომელიც სწორედ ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტის საფუძველზე დაიდო, ექიმ-ალერგოლოგის მომსახურება არ ანაზღაურდებოდა. ვინაიდან ნ. ძ-ი მუშაობდა ექიმ-ალერგოლოგად, იგი არ წარმოადგენდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სუბიექტს და, შესაბამისად, მოპასუხესა და საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიან სახელმწიფო ფონდს შორის დადებული ხელშეკრულებით მოპასუხეს ნ. ძ-ის, როგორც ექიმი-ალერგოლოგის, მიმართ ვალდებულება არ წარმოშობია.
საქმეში წარმოდგენილი მასალით სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ. ძ-ი 2007 წლიდან სხვადასხვა უწყებების მეშვეობით ცდილობდა გაერკვია, ეკუთვნის თუ არა 2006 წლის მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში ყოველთვიური ანაზღაურება. ამ საკითხის გარკვევის მიზნით, მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, ასევე, სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს.
2012 წლის 7 დეკემბრის სსიპ „სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს“ კონტროლის დეპარტამენტის უფროსის ვ. კ-ის წერილით დასტურდება, რომ ნ. ძ-ის განცხადების საფუძველზე სააგენტოს მიერ კომისიური წესით შესწავლილ იქნა მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში შპს „ს............ გ-ის“ მედპერსონალის ჩართულობის საკითხი და დადგინდა, რომ შპს „ს....... გ-ში“ მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარება 2006 წელს ხორციელდებოდა მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში, საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის სამეგრელო-ზემო სვანეთის სამხარეო ფილიალთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული პროგრამითა და ხელშეკრულებებით (მათზე თანდართული მომსახურების შესრულების, აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და ანაზღაურების წესი) გათვალისწინებული იყო ზოგადი პროფილის ექიმის კონსულტაცია, ლაბორატორიული გამოკვლევები და საჭიროების შემთხვევაში პაციენტის მიმართვა მხოლოდ ნევროლოგთან, ენდოკრინოლოგთან, ქირურგთან, ონკოლოგთან, ოტორინოლარინგოლოგთან, ოფთალმოლოგთან, ფთიზიატრთან და რენტგენოლოგთან, შესაბამისად, პროგრამის ფარგლებში ფინანსდებოდა მხოლოდ ზოგადი პროფილის ექიმის და ნევროლოგის, ენდოკრინოლოგის, ქირურგი ონკოლოგის, ოტორინოლარინგოლოგის, ოფთალმოლოგის, ფთიზიატრის და რენტგენოლოგის მომსახურება (ექიმის მიმართვით). ხელშეკრულების თანახმად, ექიმის მიმართვის გარეშე სპეციალისტების კონსულტაცია ანაზღაურდებოდა პაციენტის მიერ. სხვა სპეციალისტებთან ვიზიტის ხარჯები ანაზღაურდებოდა პაციენტის მიერ.
2012 წლის 10 იანვრის საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჯანმრთელობის დაცვის დეპარტამენტის უფროს რ. რ-ის წერილით სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა, რომ 2006 წლის მოსახლეობის ამბულატორიული დახმარების სახელმწიფო პროგრამა ითვალისწინებდა როგორც 15 წლამდე და 65 წელზე უფროსი მოსახლეობის ზოგადი პროფილის ექიმისა და ქვეკომპონენტით გათვალისწინებული სპეციალისტების საშუალებით დროული და უფასო სამედიცინო დახმარების გაწევას, ასევე 15-65 წლის მოსახლეობისათვის განსაკუთრებით გავრცელებული ქრონიკული დაავადებების მართვას ინვალიდობის ან უუნარობის გამომწვევი სიცოცხლისათვის საშიში გართულებების თავიდან აცილების მიზნით. (მათ შორის გულის იშემიური დაავადება, ჰიპერტენზიული დაავადებები, შაქრიანი დიაბეტი, ბრონქული ასთმა). პროგრამის ფარგლებში ექიმის მიერ დაწესებულების შიგნით მეორე აზრის მოძიება როგორც ბრონქული ასთმის, ისე, პაციენტისათვის ფინანსდებოდა მხოლოდ ამავე პროგრამის ფარგლებში კონტრაქტირებულ სპეციალისტებთან. ექიმ-ალერგოლოგის მომსახურებას სახელმწიფო პროგრამა არ ითვალისწინებდა.
ამდენად, პალატა დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. ძ-ს 2006 წლის მოსახლეობის ამბულატორიულ-სამედიცინო დახმარების პროგრამის ფარგლებში ანაზღაურება არ ეკუთვნის.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზოგადად, ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება, ან ორივე ერთად, შესაბამისად, ურთიერთობის მონაწილეები არიან კრედიტორი – პირი, რომელსაც მოთხოვნის უფლება აქვს, მოვალე – რომელიც ვალდებულია, შეასრულოს ნაკისრი ვალდებულება.
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ არ არსებობს: ხელშეკრულება, ზიანის მიყენების, უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძველი, არ არსებობს ვალდებულებაც.
საქმეში არსებული მასალით პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა არ შეეხება მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობას, მხარეთა განმარტებებით ასევე დადგენილია, რომ 2006 წლის შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სახელფასო ვალდებულებები მოპასუხის მიერ შესრულებულია.
პალატა მთლიანად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას, რომ მოსარჩელე ნ. ძ-ი მოცემულ შემთხვევაში დავობს ნორმატიული აქტის – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2006 წლის 15 თებერვლის №53/ნ ბრძანების საფუძველზე საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის სამეგრელო-ზემო სვანეთის სამხარეო ფილიალსა და შპს „ს.............. გ-ის“ დირექტორს შორის „სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ“ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების მოსარჩელის მიმართ შეუსრულებლობაზე.
ასევე დადგინდა, რომ სახელმწიფო პროგრამა არ ითვალისწინებდა ექიმ-ალერგოლოგის მომსახურებას, შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულება სწორედ ამ ნორმატიული აქტის საფუძველზე დაიდო და ექიმ-ალერგოლოგის მომსახურების ანაზღაურებას არ ითვალისწინებდა. ვინაიდან ნ. ძ-ი მუშაობდა ექიმ-ალერგოლოგად, იგი არ წარმოადგენდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სუბიექტს და, შესაბამისად, მოპასუხესა და საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიან სახელმწიფო ფონდს შორის დადებული ხელშეკრულებით მოპასუხეს ნ. ძ-ის, როგორც ექიმი-ალერგოლოგის, მიმართ ვალდებულება არ წარმოშობია.
ამდენად, პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობები არ არსებობს, კერძოდ, არ არსებობს მხარეთა შორის ხელშეკრულება, ზიანის მიყენების, უსაფუძვლო გამდიდრების და არც კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძველი, შესაბამისად, ვალდებულებაც არ არსებობს.
შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მესამე პუნქტის თანახმად, პალატა მთლიანად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას, რომ ანგარიშსწორების დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ანაზღაურების ვალდებულება დამოუკიდებლად არ არსებობს, ის უშუალოდ დაკავშირებულია დამსაქმებლის ვალდებულებასთან, უზრუნველყოს დასაქმებულთან ანგარიშსწორება. ვინაიდან დამსაქმებელს არ გააჩნია ანაზღაურების ვალდებულება, არ არსებობს მოპასუხისათვის შრომის ანაზღაურების დაყოვნებული თანხის 0.07 %-ის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდევინების სამართლებრივი საფუძველიც.
ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ეფუძნება დისპოზიციურობის პრინციპს, რაც გულისხმობს მხარეთა თავისუფლებას განკარგონ მატერიალური და საპროცესო უფლებები. აღნიშნული პრინციპის გამოხატულებაა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლი. ამავე კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლების თანახმად, სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპზე უნდა განხორციელდეს, რომლის თანახმადაც, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, რათა განკარგონ ფაქტიური გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები.
ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ თავიანათი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში კი, მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტს, რომელსაც არ წარმოუდგენია თავისი მოთხოვნის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულებები.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. ძ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად განმარტა ჯანდაცვის მინისტრის №53/6 ბრძანების შინაარსი და არასწორად მიუთითა, რომ მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტს, რომელსაც არ წარმოუდგენია თავისი მოთხოვნის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულებები. ფაქტობრივად, კასატორმა წარადგინა ზემოხსენებული ბრძანება და სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო პროგრამა. აღნიშნულის გათვალისწინების ნაცვლად, სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნა ყალბ წერილებზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით ნ. ძ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ. ძ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ნ. ძ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
