№ას-1237-1182-2013 2 ივნისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ჯ. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ე. ფ-ა, მ. დ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 1 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდროდან სავალდებულო წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. გ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე. ფ-ასა და მ. დ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ქ. ბათუმში, ნ-ის ქ. №34-ში მდებარე სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობის მიღების ფაქტის დადგენა; 2011 წლის 26 ივლისს ე ფ-ას სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ – სამკვიდრო ქონების ¼ ნაწილში ბათილად ცნობა; 2012 წლის 8 მაისს ე. ფ-ასა და მ. დ-ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურში არსებულ ჩანაწერებში ცვლილების რეგისტრაცია და ქ. ბათუმში, ნ-ის ქუჩის №34-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼ ნაწილზე საკუთრების უფლებით ჯ. გ-ის აღრიცხვა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილებით ჯ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. გ-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით ჯ გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ. ბათუმში ნ-ის (ვ. ფ-ს) ქ. №34-ში მდებარე უძრავი ქონება ეკუთვნოდა ნ. გ-ს, რომელმაც 1982 წლის 26 მაისს მთელი თავისი ქონება უანდერძა შვილს, თ. ფ-ას.

ნ. გ-ე გარდაიცვალა 1994 წლის 20 დეკემბერს და მის ქონებას დაეუფლა ანდერძისმიერი მემკვიდრე.

თ. ფ-ა გარდაიცვალა 2003 წლის 14 სექტემბერს და მისი სამკვიდრო მიიღო შვილმა, ე. ფ-ამ.

2012 წლის 8 მაისს ე ფ-ამ სადავო ქონება აჩუქა ცოლს, მ. დ-ს;

ჯ. გ-ე არის ნ. გ-ის შვილი.

პალატას მიაჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ნ. გ-ის სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა ჯ. გ-ს.

პალატის აზრით, აპელანტმა ვერ დაადასტურა სარჩელში მითითებული ფაქტები. ამავდროულად, პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, კი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ, გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან, ნ.გ. კი გარდაიცვალა 1994 წლის 20 დეკემბერს, ე.ი. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე.

მხარეთა შორის სადავოა სამკვიდროდან სავალდებულო წილი, ამ ურთიერთობებზე კი, საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, უკუქცევით, არ გავრცელებულა.

სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმაზე (ს.ფ. 43. მე-4 ფაქტობრივი გარემოება), რაც ცხადყოფს, რომ დავის გადაწყვეტისათვის საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის გამოყენებას იგი არ დაეთანხმა.

ამის გამო, პალატის აზრით, ნ გ-ის სამკვიდროს მიღების ნაწილში, დავა უნდა გადაწყდეს 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმათა შესაბამისად.

ამ კოდექსის 547-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროდან სავალდებულო წილი ეკუთვნოდათ სამკვიდროს დამტოვებლის არასრულწლოვან ან არაშრომისუნარიან შვილებს (მათ შორის შვილობილებს), აგრეთვე გარდაცვლილის არაშრომისუნარიან მეუღლეს, მშობლებს (მშვილებლებს) და მის რჩენაზე მყოფ მემკვიდრეებს.

ნ. გ-ის გარდაცვალების დროისათვის ჯ. გ-ე იყო 54 წლის (ს.ფ. 17), ე.ი. სრულწლოვანი. აპელანტს არ მიუთითებია, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის იყო შრომისუუნარო ან, რომ მამკვიდრებელი იყო მისი მარჩენალი. ამის გამო, კანონის თანახმად, ჯ. გ-ს ნ. გ-ის სამკვიდროდან სავალდებულო წილი არ ეკუთვნოდა. ამიტომ, აპელანტს სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი რომც დაემტკიცებინა, მისი მოთხოვნა მაინც უსაფუძვლო იქნებოდა. რადგან ჯ. გ-ს ნ. გ-ის სამკვიდროდან სავალდებულო წილი არ ეკუთვნოდა, მას უფლებები სადავო ქონებაზე არ გააჩნდა. ამიტომ, სადავო ჩუქებით ჯ. გ-ის კანონით გათვალისწინებული ინტერესები არ დარღვეულა. რის გამოც, მისი მოთხოვნა გარიგების ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა, შესაბამისად, ჯ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი, პალატის აზრით, დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. გ-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახლი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ მხოლოდ ერთი წინადადებით აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ სავსებით სწორი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტებს და მის განჩინებაში საერთოდ არაფერია ნათქვამი იმის შესახებ, თუ რატომ იზიარებს იგი სასამართლოს დასკვნებს და არ იზიარებს მოსარჩელეს არგუმენტებს. რაიმე განმარტება და პასუხი მთავარ კითხვაზე, თუ რატომ არ მიიჩნევა მამკვიდრებლის შემნახველი სალაროს წიგნაკის მემკვიდრის მიერ დაუფლება, სამკვიდროს დაუფლებად, პალატას არ მიუთითებია.

ჯ.გ-ის განმარტება, რომ მან სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, დადასტურებულია შესაბამისი მტკიცებულებით – შემნახველი სალაროს წიგნაკით და, ამდენად, არასწორია სასამართლოს მითითება, რომ ჯ. გ-ე მხოლოდ ახსნა განმარტებით ადასტურებს სამკვიდროს ფლობით მიღების ფაქტს. მოსარჩელემ შემნახველი სალაროს წიგნაკი აღმოაჩინა ბინაში დედის დასაფლავების დროს, დაეუფლა და ინახავდა, წარმოუდგინა სასამართლოს და გაუგებარია დამატებით სხვა რა მტკიცებულებებით უნდა დადასტურებულიყო სამკვიდროს მიღების ფაქტი.

სასამართლოს თავის გადაწყვეტილების 3.2.8 პუნქტში მიუთითებს, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს, რამდენადაც მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა, რაც სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობას გამოიწვევდა. მოცემულ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილებას მოსარჩელესათვის არანაირი სამართლებრივი შედეგი არ ექნება და იურიდიული ინტერესიც არ არსებობს“.არასწორია სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრება რამდენადაც, ჯ.გ-ის მიერ სამკვიდროს ფლობით მიღების ფაქტი სავსებით დადასტურებულია. სამკვიდროს მისაღებად და მისი კანონიერი უფლების აღსადგენად, სახელდობრ, ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცობას, მოჰყვება სამართლებრივი შედეგი და, ამდენად, მას მოსარჩელესათვის იურიდიული ინტერესი გააჩნია.

სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში დადასტურებულად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ ჯ.გ-ე ფაქტობრივად არ იყო დაუფლებული სამკვიდროს, ასევე მიუთითებს, რომ ის სამკვიდროს თავისად არ თვლიდა, მას არც უფიქრია, რომ სამკვიდრო მიეღო, ის სამკვიდრო ქონებას არ მიიჩნევდა თავისად.

გაურკვეველია საიდან, რა მტკიცებულებების საფუძველზე მიიჩნია სასამართლომ, რომ გ-ს არ სურდა სამკვიდროს მიღება, აღნიშნული სასამართლოს ვარაუდია და მტკიცებულებებს არ ემყარება. საქმეში არავითარი მასალა არ მოიპოვება იმისა, რომ გ-მ უარი განაცხადა სამკვიდრო ქონებაზე.

სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს: „ის, რომ გ-ე დაუფლებული იყო და არის თუნდაც აწ გარდაცვლილი დედის სალაროს შემნახველ წიგნაკს არ ადასტურებს სამკვიდროს ფლობას, ვინაიდან, ისედაც მოძრავი ქონების უმნიშვნელო ნაწილის დაუფლება ვერ ჩაითვლება ისეთ გარემოებად, რომელიც უდაოდ მოწმობს, რომ პირმა სამკვიდრო მიიღო“. სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრება არასწორია, არ გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნიდან და ეწინააღმდეგება მას.

სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა სასარჩელო მოთხოვნა, ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის ნაწილში.

ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების საფუძვლად, სარჩელში მითითებულია სკ 56-ე მუხლის I ნაწილი და არა მეორე ნაწილი, როგორც სასამართლოს მიაჩნია.

სასამართლო სრულიად უკრიტიკოდ იზიარებს მოპასუხეთა განმარტებას, რომ ჩუქება განახორციელეს იმიტომ, რომ მათ ბავშვის შვილად აყვანა სურდათ, აღნიშნული საკითხების მოგვარებას ძირითადად აწარმოებად მ. დ-ე, რადგან ე.ფ-ა თაივსი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ვერ ახერხებდა სათანადო სამსახურებში სიარულს (მოპასუხეთა შესაგებელში ჩუქების მოტივად მხოლოდ ეს მიზეზია დასახელებული) და ასკვნის, რომ ჩუქება აღნიშნული საფუძვლის გამო ნამდვილია.

კასატორის აზრით, ჩუქება, რომ მოჩვენებითია დგინდება იმით, რომ მოპასუხეთა ზემოაღნიშნული მიზეზი ვერ ადასტურებს მეუღლეთა შორის ჩუქების ხელშეკრულების დადების რაიმე აუცილებლობას, თუმცა ეს მიზეზიც არასწორი და დაუსაბუთებელია.

სააპელაციო პალატამ სარჩელზე უარის თქმის მოტივად მიუთითა, რომ ნ. გ-ის სამკვიდროს მიღების ნაწილში დავა უნდა გადაწყდეს 1964 წლის რედაქციით, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმათა შესაბამისად თუმცა, არ დაუსაბუთებია თუ რატომ. ამასთანავე აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ამ საკითხზე მსჯელობა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საერთოდ არ ყოფილა და გადაწყვეტილებაში ამის შესახებ ერთი სიტყვაც არ არის ნახსენები, ამის შესახებ, არც სააპელაციო შესაგებელში მიუთითებია რაიმე მოპასუხეებს, რითაც დაარღვია სსკ მე-4 მუხლით გათვალისწინებული შეჯიბრებითობის პრინციპი და არ მოგვცა თავის დაცვის საშუალება.

მიგვაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1964 წლის რედაქციით გამოყენების თაობაზე და არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სკ 1507 მუხლს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 თებერვლის განჩინებით ჯ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ჯ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ჯ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1500 ლარი) 70% – 1050 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ჯ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს ვ. კ-ის მიერ 2014 წლის 11 თებერვალს საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1500 ლარის), 70% – 1050 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე