№ას-1286-1228-2013 2 ივნისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ბ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა: შპს ”ს. რ-ის” 2011 წლის 1 დეკემბრის №1669 ბრძანების (”შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ”) ბათილად ცნობა; თ. ბ-ის აღდგენა სს „ს. რ-ის” ფილიალ „მგზავრთა გადაყვანის” მაგისტრალური მიმოსვლის მიმართულების ოპერაციათა მართვის დეპარტამენტის სამატარებლო ერთეულების მართვის ცენტრის სამატარებლო ერთეულების გამყოლის (მომსახურების ოპერატორი) თანამდებობაზე; სს „ს. რ-ისათვის”, თ. ბ-ის სასარგებლოდ, 2012 წლის 1 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდის იძულებითი განაცდურის გადახდის დაკისრება, ყოველთვიური ხელფასის _ 565 ლარის ოდენობის გათვალისწინებით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2011 წლის 1 ივლისს დაინიშნა მოპასუხე ორგანიზაციაში, სამატარებლო ერთეულების გამყოლად (მომსახურების ოპერატორი) განუსაზღვრელი ვადით. 2011 წლის 1 დეკემბერს, მოპასუხემ იგი გაათავისუფლა სამსახურიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”დ” ქვეპუნქტის საფუძველზე. გათავისუფლება მოხდა ყოველგვარი მიზეზის, განმარტების, წინასწარი შეტყობინების გარეშე, რითაც დაირღვა მისი, როგორც დასაქმებულის, კონსტიტუციური უფლება.

მოპასუხე სს ”ს. რ-ამ” წარმოდგენილი შესაგებლითა და სასამართლო სხდომაზე სასამართლოსათვის მიცემული ახსნა-განმარტებით არ ცნო სარჩელი, მიიჩნია უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად, რის გამოც მოითხოვა მოსარჩელე თ. ბ-ისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მოპასუხის განმარტებით, შპს ”ს. რ-ის” მიერ განხორციელებული ქმედებები სრულ შესაბამისობაში იყო მოქმედ კანონმდებლობასთან. დამსაქმებელი თავად წყვეტს, ვისთან და როდის შევიდეს და როდის გაწყვიტოს შრომით სამართლებრივ ურთიერთობა დასაქმებულთან და, შესაბამისად, მას არ შეიძლება დაეკისროს და მოქმედი შრომის კოდექსით არც ეკისრება რაიმე დასაბუთების ვალდებულება. შპს „ს. რ-ას” კანონმდებლობით გათვალისწინებული კომპენსაცია მოსარჩელისათვის გადახდილი აქვს კეთილსინდისიერად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით თ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ს. რ-ის” 2011 წლის 1 დეკემბრის №1669 ბრძანება („შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ”) თ. ბ-თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ნაწილში. თ. ბ-ი აღდგენილ იქნა სს „ს. რ-ის” ფილიალ „მგზავრთა გადაყვანის” მაგისტრალური მიმოსვლის მიმართულების ოპერაციათა მართვის დეპარტამენტის სამატარებლო ერთეულების მართვის ცენტრის სამატარებლო ერთეულების გამყოლად (მომსახურების ოპერატორი). სს „ს. რ-ას”, თ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2012 წლის 1 იანვრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიური ხელფასის 565 ლარის (დარიცხული) ოდენობის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩიავრი არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები

თ.ბ. 2011 წლის 1 ივლისიდან მუშაობდა სს „ს. რ-ში’’ (იმ დროისათვის - შპს) სამატარებლო ერთეულის გამყოლის პოზიციაზე. თ. ბ-ი დასაქმებული იყო განუსაზღვრელი ვადით.

საქმეში წარმოდგენილი 2011 წლის 7 ივლისის N14209 ბრძანების საფუძველზე დგინდება, რომ თ. ბ-ი მიღებულ იქნა შპს „ს. რ-ში” ფილიალ „მგზავრთა გადაყვანის” მაგისტრალური მიმოსვლის მიმართულების ოპერაციათა მართვის დეპარტამენტის, სამატარებლო ერთეულების მართვის ცენტრის, სამატარებლო ერთეულების გამყოლის (მომსახურების ოპერატორის) თანამდებობაზე (იხ. ბრძანება, ს.ფ. 24, ტ. 1).

2011 წლის 1 დეკემბრიდან თ ბ-თან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ’’ პუნქტის საფუძველზე.

2011 წლის N1669 ბრძანებით დგინდება, რომ თ. ბ-თან 2011 წლის 1 დეკემბრიდან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა. გათავისუფლების ბრძანების საფუძვლად მითითებულია საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ’’ პუნქტი (იხ. ბრძანება, ს.ფ. 25, ტ. 1).

მუშაობის პერიოდში თ. ბ-ის მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახე.

სააპელაციო პალატის აზრით, აპელანტის მსჯელობა მასზე, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ” ქვეპუნქტი იძლევა დასაქმებულის უპირობოდ გთავისუფლების შესაძლებლობას, წინააღმდეგობაშია შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან, კერძოდ, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობას. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. პალატამ მიიჩნია, რომ შრომითი დავების გადაწყვეტისას უნდა დაცულიყო როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებანი და თავისუფლებანი, ხოლო ამ უფლებათა დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის შემთხვევაში.

განსახილველ საქმეზე კი, პალატის აზრით, სწორედ აღნიშნულ შემთხვევას აქვს ადგილი, როდესაც საქმის მასალებით არ დგინდება რაიმე სახის დარღვევა ან დისციპლინური გადაცდომა დასაქმებულის მიერ (იხ. ფაქტობრივი გარემოება 4.3) და ასევე, სახეზეა ბრძანება, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, რომელშიც არ არის მითითებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი (იხ. ფაქტობრივი გარემოება 4.2).

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ არ იყო აუცილებელი დასაქმებულის მხრიდან რაიმე არამართლზომიერი ქმედების განხორციელება, ან რაიმე ისეთი საფუძვლის არსებობა, რაც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძველს წარმოადგენს. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ” ქვეპუნქტი სწორედ ისეთ შემთხვევას არეგულირებს, როდესაც შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონით გათვალისწინებული სხვა წინაპირობები არ არის, ხოლო დამსაქმებელს მაინც აღარ სურს დასაქმებულთან ურთიერთობა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, გათვალისწინებულია სახელმწიფოს მხრიდან თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის ხელშემწყობი მოთხოვნები, რომელიც გულისხმობს მეწარმის უფლებას, თავისი სურვილის მიხედვით შეარჩიოს კონტრაჰენტი, აირჩიოს საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი, თავისი შეხედულებით დაიქირავოს და გაათავისუფლოს თანამშრომლები. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამეწარმეო სუბიექტს გააჩნია საკუთარი მიზნები და იგი მოგებაზეა ორიენტირებული, აქედან გამომდინარე, საკუთარი მიზნის მისაღწევად საწარმოს შეუძლია საკუთრებითი წესრიგის მართლზომიერი მართვა, რომლის ერთ-ერთ კომპონენტს წარმოადგენს იმ მუშა-მოსამსახურეთა არჩევის უფლება, რომლებიც უზრუნველყოფენ მესაკუთრისაგან დაქირავებული ქონებით საწარმოს მიზნების რეალიზაციას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ ზოგადად, შრომის ხელშეკრულების მოშლისათვის საკმარისია მხარის ნების გამოვლენა, მათ შორის, ცალმხრივი ნების გამოვლენაც, თუმცა, ნება დასაბუთებული უნდა იყოს, ვინაიდან ნების გამოვლენის საფუძვლად არსებული უფლება აბსოლუტური არ არის.

ამდენად, ზემოთქმულის გათვალისწინებით, დამსაქმებლის ნება, პირთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, მართალია, ხელშეკრულების მოშლისათვის საკმარისია, მაგრამ აღნიშნული ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ დამსაქმებლის ეს უფლება შეუზღუდავია. ამგვარი ნების გამოვლენით არ უნდა ირღვეოდეს პირის ძირითადი უფლებები და სამართლის ზოგადი პრინციპები. ნებისმიერი სამოქალაქო უფლება შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით, ანუ დამსაქმებლის უფლება თავისუფალი კონკურენციისა და სამეწარმეო ურთიერთობის ფარგლებში აირჩიოს დასაქმებული, ბოროტად არ უნდა იქნეს გამოყენებული. უფრო მეტიც, ასეთ შემთხვევაში უნდა გამოირიცხოს, შრომის კოდექსით დამსაქმებლისათვის მინიჭებული უფლების გამოყენების გზით ისეთი კონსტიტუციური პრინციპების დარღვევა, როგორიცაა, შრომით ურთიერთობაში ნებისმიერი სახის დისკრიმინაციის აკრძალვა, რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური ან რაიმე გაერთიანებისადმი კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური და სხვა შეხედულების გამო. შესაბამისად, პირის სამსახურიდან გათავისუფლებისას, აუცილებლად უნდა შემოწმდეს, აღნიშნულს საფუძვლად ხომ არ დაედო შრომის კოდექსის მე-2 მუხლით დისკრიმინაციულად მიჩნეული რომელიმე საფუძველი, ამასთან, მტკიცების ტვირთი ამ შემთხვევაში დამსაქმებელს ეკისრება, კერძოდ, თუ დასაქმებული უთითებს, რომ მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დისკრიმინაციული ქმედება იყო, სწორედ დამსაქმებელმა უნდა ამტკიცოს საკუთარი ნების გამოვლენის მართლზომიერება და გათავისუფლების არადისკრიმინაციული საფუძვლის არსებობა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე ვერ ადასტურებს, თუ რა საფუძვლით გამოიყენა მან შრომის კოდექსით მინიჭებული უფლება დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, შესაბამისად, არ დასტურდება უფლების გამოყენების მართლზომიერება, რაც იმთავითვე აჩენს დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის საფუძვლიან ეჭვს, რომლის გაქარწყლება დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა.

რაც შეეხება დამსაქმებლის მიერ თ. ბ-ის ადგილას სხვა პირის დასაქმების ფაქტს, პალატამ განმარტა, რომ ამგვარ მტკიცებას საქმეში არსებული მასალები არ შეიცავს.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორად ცნო ბათილად შპს „ს. რ-ის” 2011 წლის 1 დეკემბრის №1669 სადავო ბრძანება („შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ”) თ ბ-თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებზე უარის თქმა.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მოპასუხის გათავისუფლების დროისთვის მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით დამსაქმებლისათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი და ეჭვქვეშ დააყენა რკინიგზის მიერ აღნიშნული უფლების გამოყენების მართლზომიერება. სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან თ. ბ-თან შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტას 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, არ უძღვოდა რაიმე კონკრეტული მიზეზი, აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონშეუსაბამოა, რის გამოც არსებობს სადავო ბრძანების ბათილად ცნობისა და მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის კანონიერი საფუძველი. კასატორის აზრით, სასამართლოს მსჯელობა სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული და არ შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, არასწორად იქნა განმარტებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი, რის გამოც საქმეზე მირებული იქნა არასწორი გადაწყვეტილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 იანვრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (678 ლარი) 70% –474.6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 18 დეკემბერს №806 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (678 ლარი) 70% – 474.6 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე