№ას-133-126-2014 2 ივნისი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქ. გ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „რ. ც-ი“
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2012 წლის 12 დეკემბერს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ქ. გ-მ მოპასუხე სს „რ. ც-ის“ (დირექტორი მ. კ-ე) მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნები:
1. მოპასუხე დაწესებულების დირექტორის 2012 წლის 12 ნოემბრისა და 2012 წლის 13 ნოემბრის ბრძანებების გაუქმება ქ. გ-ისათვის სასტიკი საყვედურის გამოცხადების, აგრეთვე, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ და მისი აღდგენა ამავე დაწესებულებაში ქირურგის თანამდებობაზე;
2. მოსარჩელისათვის განაცდური ხელფასის ანაზღაურება;
3. მოპასუხე დაწესებულების დირექტორსა და მოსარჩელეს შორის 2012 წლის 1 ივლისს გაფორმებული კონტრაქტის ბათილად ცნობა შრომის ხელშეკრულების ვადის 2013 წლის 1 იანვრამდე განსაზღვრის ნაწილში.
რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ქ. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:
1. გაუქმდა სს „რ. ც-ის“ დირექტორის 2012 წლის 12 ნოემბრის №77/ო ბრძანება ქ. გ-ისათვის სასტიკი საყვედურის გამოცხადების თაობაზე;
2. გაუქმდა სს „რ. ც-ის“ დირექტორის 2012 წლის 13 ნოემბრის №78/ო ბრძანება ქ. გ-ისათვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ;
3. ქ. გ-ს აუნაზღაურდა განაცდური ხელფასი გათავისუფლების დღიდან – 2012 წლის 14 ნოემბრიდან კონტრაქტის მოქმედების ვადამდე – 2013 წლის 1 იანვრამდე, 735 ლარის ოდენობით;
4. მოსარჩელეს უარი ეთქვა შრომის ხელშეკრულების ვადის 2013 წლის 1 იანვრამდე განსაზღვრის ნაწილში სს „რ. ც-ის“ დირექტორსა და ქ. გ-ს შორის 2012 წლის 1 ივლისს გაფორმებული კონტრაქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე;
5. სარჩელი ასევე არ დაკმაყოფილდა თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნის ნაწილში;
6. სს „რ. ც-ს“ ქ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 50 ლარის გადახდა, მოსარჩელის მიერ გადახდილი ბაჟის ასანაზღაურებლად.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.
სს „რ. ც-მა“ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებულ და მისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ქ. გ-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში ხსენებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი დაუკმაყოფილებელი მოთხოვნების დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით ქ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ამავე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სს „რ. ც-ის“ სააპელაციო საჩივარი.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ქ. გ-ე 1995 წლიდან მუშაობდა სს „რ. ც-ში" ქირურგის თანამდებობაზე.
2012 წლის 1 ივლისს, ქ. გ-ს და სს „რ. ც-ს" შორის გაფორმდა შრომითი კონტრაქტი, რომლითაც ქ. გ-ე დაინიშნა სს „რ. ც-ში" მ/გ ქირურგის თანამდებობაზე.
შრომითი კონტრაქტის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2013 წლის 1 იანვრამდე.
კონტრაქტის მე-3 პუნქტის თანახმად, „დაქირავებული" ორგანიზაციას უწევს, უზრუნველყოფს და პასუხისმგებელია მინიჭებული ფუნქციებისა და დამტკიცებული თანამდებობრივი ინსტრუქციის შესაბამისად საკუთარი სამუშაოს შესრულებაზე და დაწესებულების შინაგანაწესის დაცვაზე.
2013 წლის 1 ივლისს, ქ. გ-სთან შრომითი კონტრაქტი სს „რ. ც-ის" სახელით გააფორმა უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა – მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიულ პირთა რეესტრში სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელობის და წარმომადგენლობის უფლებამოსილ პირად (დირექტორად) რეგისტრირებულმა მ. კ-მ. იგი 2013 წლის მდგომარეობითაც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირად არის რეგისტრირებული.
სს „რ. ც-ის"დირექტორის 2012 წლის 12 ნოემბრის N77/ო ბრძანებით ქ. გ-ს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური. ბრძანების შესაბამისად, საყვედურის გამოცხადებას საფუძვლად დაედო ის ფაქტი, რომ ქ. გ-მ 2012 წლის 2 ნოემბერს, სამუშაო საათებში, დაწესებულების მე-2 სართულზე ფოიეში საჯაროდ სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა ცენტრის დირექტორს, მ. კ-ს.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ქ. გ-ისთვის საყვედურის გამოცხადების შესახებ ბრძანების გამოცემის საფუძვლად მითითებული ინციდენტით დაწესებულებაში არ შეფერხებულა ნორმალური სამუშაო პროცესი, შელაპარაკება არ გადაზრდილა საჯარო კონფლიქტში; იგი არ შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა დასაქმებულისთვის საყვედურის გამოცხადებას; შელაპარაკება მოხდა საბუღალტრო დოკუმენტაციის თაობაზე და მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენდა „ბუღალტერიის გაღება“, რათა მომხდარიყო მისი შემოწმება.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად დადგინდა, რომ რეალურ კონფლიქტს, რომელმაც გამოიწვია სამედიცინო დაწესებულების ნორმალური სამუშაო პროცესის შეფერხება, ადგილი ჰქონდა დაწესებულების დირექტორის შვილს – ე. გ-ს და მოსარჩელე ქ. გ-ს შორის. აღნიშნული კონფლიქტის მონაწილე ე. გ-ის მიმართ დისციპლინარული პასუხისმგებლობის რაიმე ზომა არ გამოყენებულა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხული მ. პ-ის განმარტებით, იმ დროს, როდესაც 2012 წლის 2 ნოემბერს ქ. გ-ე და მ. კ-ე დერეფანში შეხვდნენ ერთმანეთს, ისიც იმყოფებოდა მათ სიახლოვეს და ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას. ქ. გ-ე და მ. კ-ე საუბრობდნენ მშვიდად, მათ შორის რაიმე ხმამაღალ საუბარს, შეურაცხყოფას ადგილი არ ჰქონია და მალევე დაცილდნენ ერთმანეთს. ქ. გ-ე შევიდა თავის კაბინეტში, ხოლო მ-მ გააგრძელა გზა.
მოწმედ დაკითხული ც. ო-ის განმარტებით, ქ. გ-ის და მ. კ-ის შეხვედრისას, იგი იმყოფებოდა ქ. გ-ის კაბინეტში, თუმცა ფიზიკურად ვერ ხედავდა მოსაუბრეებს. ც. ო-ის მითითებით, მას რაიმე ხმამაღალი საუბარი არ გაუგია და ასეთი რომ ყოფილიყო, აუცილებლად გაიგონებდა. საუბრის დასრულების შემდგომ ქ. გ-ე შევიდა თავის კაბინეტში და განაგრძო პაციენტების მიღება. გარკვეული პერიოდის შემდეგ ქ. გ-ის კაბინეტში შემოვიდა ე. გ-ი და მასა და ქ. გ-ს შორის მოხდა ხმამაღალი შელაპარაკება. რამდენიმე ხანში, ც. ო-მა დატოვა კაბინეტი, თუმცა მათი ხმა ისმოდა დერეფანშიც. მოწმის განმარტებით, ქ. გ-ე მ. კ-სთან საუბრის მერე აღელვებული არ ყოფილა. იგი აღელდა მხოლოდ შემდგომში, მ. კ-ის შვილთან მომხდარი კონფლიქტის შემდეგ.
მოწმედ დაკითხული ნ. დ-ის განმარტებით, ქ. გ-ის და მ. კ-ის შეხვედრისას იგი იმყოფებოდა ქირურგიის კაბინეტში, კაბინეტის კარები იყო ღია და იგი თვალს ადევნებდა ქ. გ-ის და მ. კ-ის საუბარს. ნ. დ-ს მოსაუბრეთაგან რაიმე ხმამაღალი საუბარი არ გაუგია და ასეთს რომ ჰქონოდა ადგილი, აუცილებლად გაიგებდა. მან ასევე დაინახა, როგორ დაშორდნენ ქ. გ-ე და მ. კ-ე . საუბრის დასრულების შემდეგ ქ. გ-ე მშვიდად შევიდა თავის კაბინეტში და განაგრძო პაციენტების მიღება. რამდენიმე ხანში ქ. გ-ის კაბინეტში აღელვებული შემოვიდა მ. კ-ის შვილი ე. გ-ი და ეუბნებოდა ქ. გ-ს, დედაჩემს რა უქენიო.
რაც შეეხებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული სხვა მოწმეების: ნ. ჯ-ას, მ. ზ-ის, მ. პ-ის, მ. რ-ას, მ. კ-ის ჩვენებებს, დგინდებოდა, რომ მ. ზ-ი, მ. რ-ა, მ. პ-ე, მ. კ-ე, უშუალოდ არ შესწრებიან კონფლიქტს. აღნიშნული ფაქტის უშუალო შემსწრე იყო მხოლოდ მოწმე ნ.ჯ-ა, რომელმაც განმარტა, რომ გაიგონა ქ. გ-ის ყვირილის ხმა, ვინაიდან მათი სამუშაო ოთახები ახლოსაა ერთმანეთთან. ამასთან, როგორც უკვე აღინიშნა, მ. პ-მა, ც. ო-მა, ნ. დ-მ თავის ჩვენებებში უარყვეს ხმამაღალი საჯარო დაპირისპირების არსებობის ფაქტი.
მოწმე ა. გ-ის განმარტებით, იგი უშუალოდ შეესწრო მხოლოდ ქ .გ-ის და ე. გ-ის ხმაურიან კონფლიქტს. ქ. გ-ს და ე. გ-ს შორის მომხდარი კონფლიქტის მოწმე იყო ასევე ნ. წ-იც. ა. გ-ი და ნ. წ-ი უშუალოდ არ შესწრებიან ქ. გ-ის და მ. კ-ის საუბარს.
მოწმედ დაკითხული პაციენტის, თ. ტ-ის განმარტებით, იგი უნდა შესულიყო ქ. გ-სთან მიღებაზე და შეესწრო ქ. გ-ის კაბინეტში ხმამაღალ კამათს, რა დროსაც ქ. გ-მ მოსაუბრეს უთხრა, რომ ვერაფერს ვერ დააკლებდა. პაციენტის მიღება ჩაიშალა.
იმის გათვალისწინებით, რომ სხვა მოწმეთა ჩვენებებით დგინდებოდა მოსარჩელის ოთახში ე. გ-ის შესვლის და შემდეგ ხმაურიანი ინციდენტის გაგრძელების ფაქტი, სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია ვარაუდი, რომ ქ. გ-ის კაბინეტში პაციენტის თანდასწრებით მომხდარი კონფლიქტის მხარეებს წარმოადგენდნენ ქ. გ-ე და ე. გ-ი და არა მ. კ-ე.
ამდენად, მოწმეთა ჩვენებებით დგინდებოდა, რომ 2012 წლის 2 ნოემბერს მ. კ-სა და ქ. გ-ს შორის მოხდა სიტყვიერი შელაპარაკება, თუმცა ამ ინციდენტით დაწესებულებაში არ შეფერხებულა სამუშაო პროცესი. ქ. გ-სა და მ. კ-ს შორის მომხდარი შეკამათებიდან რამდენიმე ხანში ე. გ-სა და ქ. გ-ს შორის მოხდა ხმაურიანი კონფლიქტი, რა დროსაც მათ ერთმანეთს მიაყენეს სიტყვიერი შურაცხყოფა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული ინციდენტი არ ედო საფუძვლად გასაჩივრებულ ბრძანებას საყვედურის გამოცხადების თაობაზე, შესაბამისად, ამ ინციდენტის არსებობის ფაქტის დადგენა არ ცვლიდა გასაჩივრებული ბრძანების გაუქმების საფუძველს.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გააუქმა სს „რ. ც-ის" დირექტორის 2012 წლის 12 ნოემბრის N77/ო ბრძანება ქ. გ-ისათვის სასტიკი საყვედურის გამოცხადების თაობაზე. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და ვერც აპელანტი უთითებდა საწინააღმდეგო მტკიცებულებაზე, რომ ქ. გ-ის მუშაობის პერიოდში მოპასუხე დ. ც-ის დირექტორის მხრიდან მოსარჩელის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზიის გამოხატვას ან მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახის გამოყენებას (გასაჩივრებული ბრძანების გარდა, რომელიც ბათილაც იქნა ცნობილი) წერილობითი ფორმით ადგილი არ ჰქონია.
სს „რ. ც-ის" 2012 წლის 13 ნოემბრის N78/ო ბრძანებით 2012 წლის 14 ნოემბრიდან ქ. გ-სთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო (შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის "გ" ქვეპუნქტი). ბრაძანების თანახმად, დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევა იმაში გამოიხატა, რომ ქ. გ-ე 2012 წლის 9 ნოემბერს არასაპატიო მიზეზით არ გამოცხადდა სამუშაო ადგილზე და მისი განმარტებით, იმყოფებოდა ქალაქ თბილისში, როგორც პირად საქმეებზე, ასევე სხვა რიგით საკითხებზე.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ამ საფუძვლით შრომის ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის საფუძველი.
სს „რ. ც-ის“ შინაგანაწესის თანახმად, დაწესებულებაში სამუშაო საათები განისაზღვრება 9:30 საათიდან 17:00 საათამდე. საქმეზე წარდგენილი არ იყო რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული შინაგანაწესი გადაეცა ქ. გ-ს ან იგი სხვა წესით გაეცნო მის ტექსტს. ამასთან, ასეთის არსებობის შემთხვევშიც კი, დასახელებული საფუძველი საკმარისი არ იყო შრომითი ურთიერთობის ვადამდე შეწყვეტისათვის, კერძოდ, ის გარემოება, რომ ქ. გ-ე 2012 წლის 9 ნოემბერს არ იმყოფებოდა სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულების ადგილას, დადასტურდა და მას არც მოსარჩელე უარყოფდა, ქ. გ-ის განმარტებით, 2012 წლის 9 ნოემბერს იგი იმყოფებოდა ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციაში კონსულტაციის მისაღებად, რის თაობაზეც მას გაფრთხილებული ჰყავდა მხოლოდ მისი ექთანი. საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე მტკიცებულება და ასეთზე არც თავად მოპასუხე უთითებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდეგენილ შესაგებელში, რაც დააადასტურებდა იმ ფატს, რომ 9 რიცხვში მოსარჩელის არყოფნით დიაგნოსტიკურ ცენტრში შეფერხდა ნორმალური სამუშაო პროცესი – მისული იყვნენ პაციენტები, რომელთაც ვერ მიიღეს შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება. საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის მხრიდან სამუშაო ადგილზე სხვა დროს გამოუცხადებლობას.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ისეთ პირობებში, როცა დასტურდებოდა თანამშრომელს (მოსარჩელეს) და დამსაქმებელი დ. ც-ის დირეტორს, ასევე მის ოჯახის წევრს შორის გარკვეული ურთიერთშელაპარაკება, დასაქმებულის მიერ იურიდიული კონსულტაციის მისაღებად ერთი დღით სამუშაოზე არგამოცხადება, არ წარმოადგენდა შრომითი მოვალეობების უხეშ დარღვევას და საკმარისი საფუძველს მასთან ვადიანი შრომითი კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტისათვის.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რუსთავის საქალაქო სასამართლომ მართებულად ცნო ბათილად სს „რ. ც-ის" 2012 წლის 13 ნოემბრის N78/ო ბრძანება 2012 წლის 14 ნოემბრიდან ქ. გ-სთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამასთან, რადგან დადგინდა შრომითი კონტრაქტის ვადიანი ხასიათი და ის ფაქტი, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტში მისი მოქმედების ვადა ამოწურული იყო, მართებული იყო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემული დასკვნა იმის თაობაზე, რომ არ არსებობდა მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სს „რ. ც-ის” 2013 წლის 11 ივლისის სახელფასო ცნობის საფუძველზე დადგინდა და არც სააპელაციო საჩივრებით გამხდარა სადავოდ ის გარემოება, რომ ქ. გ-ის საშუალო ხელფასი გათავისუფლების დღიდან – 2012 წლის 14 ნოემბრიდან შრომითი კონტრაქტის მოქმედებამდე – 2013 წლის 1 იანვრამდე საშუალოდ შეადგენდა 735 ლარს. ვინაიდან შრომით კონტრაქტი ბათილად იქნა ცნობილი და არ არსებობდა ამჟამად მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის საფუძველი, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია რუსთავის საქალაქო სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურებოდა შრომითი კონტრაქტის მოქმედების პერიოდის განაცდური. შესაბამისად, არც ამ ნაწილში არ არსებობდა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტებით, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლით, შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ ქ. გ-ის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ დაწესებულების დირექტორს არ ჰქონდა ქ. გ-სთან ხელშეკრულების დადების ან/და გაუქმების უფლებამოსილება.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამეწარმეო იურიდიული პირის ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭებისა და მის განხორციელებასთან დაკავშირებული საკითხები მკაცრადაა რეგლამენტირებული ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონში. ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის თანახმად, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას ხელმძღვანელობენ და მესამე პირებთან ურთიერთობაში წარმოადგენენ საზოგადოების დირექტორები, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული (მე-9 მუხლის პირველი პუნქტი). მითითებული კანონი განსაზღვრავს, თუ როგორ ხდება ამ პირთათვის დასახელებულ უფლებამოსილებათა მინიჭება (,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 91 მუხლის მე-6 პუნქტი). კანონის თანახმად, საზოგადოების დირექტორების დანიშვნა პარტნიორთა კრების კომპეტენციაა. აქვე უნდა განიმარტოს, რომ დირეტორის შესახებ მონაცემები აისახება მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში, რომელიც ხელმისაწვდომია ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტ ქ. გ-ის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა ინტერესთა კონფლიქტის საფუძველს და არ არღვევდა „მეწარმეთა მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 9.5 მუხლის მოთხოვნებს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს განუმარტა, რომ ისეთ შემთხვევებშიც, როცა დარღვეულია „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის აღნიშნული დანაწესი, ეს არის არა დირექტორის მიერ დადებული გარიგებების ბათილად ცნობის, არამედ ზიანის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) ანაზღაურების წინამძღვარი, სათანადო მოსარჩელეთა კატეგორია კი კანონითაა დადგენილი და ქ. გ-ე ასეთს არ წარმოადგენს.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მეწარმეთა და არასამეწარმოეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის მონაცემებით დგინდებოდა და არც მხარეები ხდიდნენ სადავოდ, რომ მ. კ-ე იყო რეგისტრირებული დირექტორი. შესაბამისად, სწორედ ის განეკუთვნებოდა სს „რ. ც-ის" ხელმძღვანებლობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს და უსაფუძვლო იყო აპელანტ ქ. გ-ის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მ. კ-ის მიერ სამსახურებრივი ხელშეკრულების წარუდგენლობა გამორიცხავდა მისი დირექტორობის ლეგიტიმურობას.
შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენს ერთ-ერთი მხარის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევა.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წინაპირობები და პროცედურა არის საკითხები, რომელთაც არ აწესრიგებს შრომის კოდექსი, შესაბამისად, გამოყენებული უნდა იყოს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებული გრძელვადიანი ხელშეკრულების მოშლისათვის გათვალისწინებული წესი და პირობები. სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ხელშეკრულების მხარის მიერ ვალდებულების დარღვევისას გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებული წესი. მხარეს, რომელმაც დაარღვია ვალდებულება, მეორე მხარის მიერ განესაზღვრება დამატებითი ვადა ნაკლის გამოსასწორებლად ან, ვალდებულების დარღვევის სპეციფიკის მიხედვით, მიეცემა გაფრთხილება. შრომითი ურთიერთობის თავისებურება სწორედ გაფრთხილების გამოყენებას გულისხმობდა. გაფრთხილების უშედეგობის, ანუ შესაბამისი დარღვევის გამეორების შემთხვევაში, მხარე უფლებამოსილი იყო შეეწყვიტა ხელშეკრულება. გაფრთხილების დანიშნულება, დასაქმებულის მიერ აღნიშნული გარემოებების არსებობის, მისი აღკვეთის აუცილებლობისა და შესაძლო სამართლებრივი შედეგების გაცნობიერებაა. იმ შემთხვევაში, თუკი გაფრთხილებას სასურველი შედეგი არ მოჰყვება, დამსაქმებელი უფლებამოსილია, შეწყვიტოს შრომითი ხელშეკრულება.
საქმეზე დადგინდა, რომ სს „რ. ც-ის" 2012 წლის 13 ნოემბრის N78/ო ბრძანებით 2012 წლის 14 ნოემბრიდან ქ. გ-სთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება, დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო (შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „გ" პუნქტი). ბრძანების თანახმად, დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევა იმაში გამოიხატა, რომ ქ გ-ე 2012 წლის 9 ნოემბერს არასაპატიო მიზეზით არ გამოცხადდა სამუშაო ადგილზე.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართალია, დადასტურდა ქ. გ-ის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობის დარღვევა – სამსახურის ერთი დღით სამუშაოზე არგამოცხადება, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული დარღვევა არ იყო სისტემატური ხასიათის და მოსარჩელის მუშაობის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზიის გამოხატვას ან დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახის გამოყენებას (წერილობითი ფორმით) ადგილი არ ჰქონია (საყვედურის გამოცხადების შესახებ ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი), მიზანშეწონილი იყო დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე უფრო მსუბუქი ზომის გამოყენება და არა სამსახურიდან გათავისუფლება.
შრომის კოდექსის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. შრომითი ურთიერთობის უკანონო შეწყვეტით მოპასუხემ დასაქმებულს წაართვა შესაძლებლობა განეხორციელებინა შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამსახურებრივი მოვალეობა და მიეღო შესაბამისი შრომითი ანაზღაურება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ქ. გ-ისთვის მიყენებული ზიანი განსაზღვრა მისი მიუღებელი ხელფასით გათავისუფლების დღიდან შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე.
სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
რამდენადაც ქ გ-ს და სს „რ. ც-ს" შორის გაფორმებული შრომითი კონტრაქტის მოქმედების ვადა განისაზღვრებოდა 2013 წლის 1 იანვრამდე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის პირობებში არ არსებობდა დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენის საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. გ-მ.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, ამ მუხლის მიხედვით, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუკი მ. კ-ე კანონსაწინააღმდეგოდ, პირადი მოტივით არ გაათავისუფლებდა ქ. გ-ს სამსახურიდან, იგი კვლავ გააგრძელებდა იქ მუშაობას, ვადის ამოწურვის შემდგომაც – მასთან გაფორმდებოდა ახალი ხელშეკრულება, როგორც ამას მანამდე წლების განმავლობაში ჰქონდა ადგილი. ამდენად, სასამართლოს უნდა აღედგინა პირვანდელი მდგომარეობა – მოსარჩელე სამსახურში უნდა აღედგინა.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საშტატო განრიგით და ხასიათით ქ. გ-ის სამუშაო არ იყო ვადიანი, მასთან მოკლევადიანი ხელშეკრულების გაფორმება მიზნად ისახავდა მხოლოდ დაშინებას, დირექტორისადმი მორჩილებას. ამდენად, კასატორის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ დაწესებულების დირექტორს არ ჰქონდა მასთან ხელშეკრულების დადების ან/და გაუქმების უფლებამოსილება. მ. კ-მ ვერ წარადგინა სააქციო საზოგადოებაში მასთან გაფორმებული სასამსახურო ხელშეკრულება, რაც გამორიცხავს მისი დირექტორობის ლეგიტიმურობას. დადგენილია, რომ სს-ის აქციების 100%-ის მფლობელია შპს „ჰ-ა“. ამ უკანასკნელის კაპიტალის 100% ეკუთვნის მ. კ-ს, რომელიც ამავდროულად არის „ჰ-ას“ დირექტორი. აქედან გამომდინარე, მ. კ-ე თავის თავს დირექტორად ნიშნავს ჯერ შპს „ჰ-ში“, ხოლო შემდგომში, ასევე საკუთარ თავს, ნებართვას აძლევს იყოს სს „რ. ც-ის“ ერთადერთი პარტნიორი და დირექტორი. მითითებული მოქმედებები წარმოადგენენ სამოქალაქო გარიგებებს. „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 53-ე მუხლის მე-4 პუნქტის, აგრეთვე, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 114-ე მუხლების თანახმად, დაუშვებელია საკუთარ თავთან გარიგებების დადება, ისინი ბათილია, რადგან კანონით ასეთი გარიგებების დადება აკრძალულია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ქ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ვ. ბ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ქ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ ქ. გ-ს (პირადი ნომერი –..... ) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ვ. ბ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება № 2313567, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 28 თებერვალი) 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
