№ას-404-381-2014 23 ივნისი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – კ. ბ-ა
მოწინააღმდეგე მხარე – ო. კ-ა
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 14 ივნისს ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა კ. ბ-ამ მოპასუხე ო. კ-ას მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნები:
უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა;
მისი კუთვნილი მოძრავი ნივთების ღირებულების – 6550 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.
ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით კ. ბ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა კ. ბ-ამ.
აპელანტის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 თებერვლის განჩინებით კ. ბ-ას შუამდგომლობა სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის შესახებ დაკმაყოფილდა:
კ. ბ-ას სააპელაციო საჩივარზე შეწყდა საქმის წარმოება მოძრავი ნივთების ღირებულების – 6550 ლარის გადახდის ნაწილში;
კ. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;
უცვლელად დარჩა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 378-ე მუხლზე, რომლის თანახმად სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმა დასაშვებია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე; სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის შემთხვევაში სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას, რის შედეგადაც მხარეს ერთმევა უფლება, კვლავ გაასაჩივროს სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით.
მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 25 თებერვლის სხდომაზე აპელანტმა უარი თქვა სააპელაციო საჩივრის იმ მოთხოვნაზე, რომელიც შეეხებოდა მოპასუხისათვის მოძრავი ნივთების ღირებულების – 6550 ლარის დაკისრებას. შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებული საქმის წარმოება შეწყვიტა.
ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც გამოტანილია საქმის პირველ ინსტანციაში განხილვასთან დაკავშირებით და რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანას, იმისაგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კ. ბ-ას სააპელაციო საჩივრით არ მოუთხოვია ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 30 აგვისტოს განჩინების გაუქმება, რის გამოც ეს განჩინება კანონიერ ძალაში შევიდა და სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი – ემსჯელა მის კანონიერებაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტის პრეტენზია მოპასუხის შესაგებლის უკანონოდ მიღების თაობაზე ვერ იქნებოდა განხილული და საფუძვლად ვერ დაედებოდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას.
გასაჩივრებული განჩინების მიხედვით, მოსარჩელემ (აპელანტმა) სარჩელი დააფუძნა იმ გარემოებებს, რომ სადავო შენობა-ნაგებობა აშენდა მის მიერ, მისი ხარჯით, რის გამოც მას ეკუთვნოდა, მოპასუხე კი შენობა-ნაგებობას ფლობდა მისი ნებართვის გარეშე. სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. ანალოგიური უფლება გააჩნია ნივთის კეთილსინდისიერ მფლობელსაც. იმავე კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად, თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს ჩამოერთმევა მფლობელობა, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია ახალ მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება. მფლობელობის უკან დაბრუნების მოთხოვნა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უკეთესი უფლების მქონე პირის მიმართაც, თუკი მან ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით.
ამდენად, სარჩელი დაკმაყოფილებისათვის, მოსარჩელეს (აპელანტს) უნდა დაემტკიცებინა, რომ: ა. სადავო შენობა-ნაგებობა მისი საკუთრება იყო, ან – წარმოადგენდა ამ შენობა-ნაგებობის კეთილსინდისიერ მფლობელს; ბ. სადავო
შენობა-ნაგებობას ფაქტობრივად ფლობდა მოპასუხე; გ. მოპასუხეს არ გააჩნდა
შენობა-ნაგებობის ფლობის უფლება, ან – მან ეს უფლება მოიპოვა ძალადობის
ან მოტყუების გზით. სამოქალაქო კოდექსის 149-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთებს მიეკუთვნება მიწის ნაკვეთი მასში არსებული წიაღისეულით, მიწაზე
აღმოცენებული მცენარეები, ასევე შენობა-ნაგებობები, რომლებიც მყარად დგას
მიწაზე. ამავე კოდექსის 150-ე მუხლის თანახმად, ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში; მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობები და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება განისაზღვროს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა რომ შენობა-ნაგებობა არ წარმოადგენდა ცალკე უფლების ობიექტს: მისი სამართლებრივი ბედი უკავშირდება იმ მიწის ნაკვეთის უფლებრივ მდგომარეობას, რომელზეც იგი არის განთავსებული. შესაბამისად, პირი, რომელიც ცდილობს დაამტკიცოს შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლების ან კეთილსინდისიერი მფლობელობის არსებობა, ვალდებულია დაამტკიცოს მიწის ნაკვეთზეც საკუთრების ან სხვა სანივთო უფლების (აღნაგობა, უზუფრუქტი) არსებობა.
კონკრეტულ შემთხვევაში, დავა შეეხებოდა წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის
სოფელ ჯ-ში, კ-ის უბანში მდებარე 112.19კვ.მ ფართობის შენობა-ნაგებობას და მის წინ მდებარე რკინის ღობეს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე წარდგენილი არ იყო კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები (ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის საარქივო ან საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო მასალები), რომლებიც დაადასტურებდა კ. ბ-ას საკუთრების ან სხვა სანივთო უფლების არსებობას სადავო შენობა-ნაგებობაზე; მხოლოდ მოწმეთა (მ. ბ-ა, ი. კ-ა და სხვები) ჩვენებებით უძრავი ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრა დაუშვებელი იყო.
სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები:
1.
საჯარო რეესტრის ამონაწერი და მის შესაბამისად არსებული საკადასტრო გეგმა, აგრეთვე – მოწმე ა. ს-ას (სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წალენჯიხის სარეგისტრაციო სამსახურის უფროსი) ჩვენება, რომლებითაც მტკიცდებოდა, რომ სადავო შენობა-ნაგებობა არ იყო განთავსებული ო. კ-ას კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე (მის: წალენჯიხა, ჯ-ის საკრებულო, სასოფლო-სამეურნეო 5 დანიშნულების 3367კვ.მ მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით №.....); უშუალოდ ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც განთავსებული იყო სადავო შენობა-ნაგებობა, არ იყო რეგისტრირებული კერძო პირის საკუთრებად.
2.
სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის სენაკის არქივის 2013 წლის 26 ნოემბრის №AA2013049529-03 ცნობა, რომლითაც მტკიცდებოდა, რომ წალენჯიხის რაიონის აღმასკომის 1988 წლის 27 იანვრის №1 გადაწყვეტილებით წალენჯიხის რაიკოოპერატივთან რეგისტრირებულ იქნა
სახალხო მოხმარების საქონლის კოოპერატივი ,,მ-ა”, თუმცა, გადაწყვეტილება მითითებული კოოპერატივისათვის მშენებლობის მიზნით
მიწის ნაკვეთის გამოყოფის თაობაზე არქივში დაცული არ იყო.
იგივე გარემოება მტკიცდებოდა სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის წალენჯიხის არქივის 2012 წლის 10 იანვრის №AA2012000024-03 ცნობითაც: სენაკის არქივში დაცული, წალენჯიხის რაიონის სოფელ ჯ-ის რუსთაველის სახელობის კოლმეურნეობის 1987-1988 წლების დოკუმენტური მასალები (გამგეობის სხდომის ოქმები) არქივში დაცვაზე არ შესულა, რის გამოც არ დასტურდებოდა გადაწყვეტილების არსებობა კოოპერატივზე მიწის ფართის გამოყოფის შესახებ.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა
ვ. ვ. ძე კ-ას და შ. ბ-ას სანოტარო წესით დამოწმებულ განცხადება იმის თაობაზე, რომ კოოპერატივ ,,მ-ას” მითითებული კოლმეურნეობის კუთვნილი მიწიდან გამოეყო 300კვ.მ მიწის ნაკვეთი.
3.
სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წალენჯიხის სარეგისტრაციო სამსახურის 2009 წლის 29 ივლისის №155308 წერილი, რომლითაც მტკიცდება, რომ წალენჯიხის სოფელ ჯ-ში, კ-ის უბანში მდებარე ყოფილი კოოპერატივ ,,მ-ის” სახელზე რაიმე სახის უძრავი ქონება რეგისტრირებული არ არის.
4.
კ. ბ-ას განცხადების საფუძველზე, 2009 წლის 27 ივლისს, დაიწყო გამოძიება №066090193 სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც შეწყდა ზუგდიდის რაიონული პროკურატურის პროკურორის 2013 წლის 13 მარტის დადგენილებით, იმ მოტივით, რომ ვინაიდან სადავო შენობა-ნაგებობა განთავსებული იყო სახელმწიფოს კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე, ო. კ-ა ვერ დაისჯებოდა სისხლის სამართლის კოდექსის 360-ე მუხლით
(თვითნებობა) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის.
ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უძრავი ნივთი, რომელიც არ წარმოადგენდა კერძო საკუთრებას, ყოველთვის ეკუთვნოდ სახელმწიფოს. ამდენად, სახელმწიფოს კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული სადავო შენობა-ნაგებობა, წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას. კ. ბ-ას არ წარუდგენია მტკიცებულებები, რომ იგი სადავო შენობა-ნაგებობის თუნდაც კეთილსინდისიერი მფლობელი იყო, რის გამოც სარჩელი ვერ დაკმაყოფილდებოდა.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დასახელებულ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე არსებითად სწორი, კანონიერი იყო და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კ. ბ-ამ.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტის პრეტენზია მოპასუხის შესაგებლის უკანონოდ მიღების თაობაზე ვერ იქნებოდა განხილული და საფუძვლად ვერ დაედებოდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას. აღსანიშნავია, რომ ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 30 აგვისტოს განჩინების ასლი კასატორისათვის ჩაბარებული არ ყოფილა. უფრო მეტიც, მისი არსებობის თაობაზე კ. ბ-ასათვის მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებიდან გახდა ცნობილი. ბუნებრივია, ასეთ პირობებში იგი ვერ შეძლებდა დასახელებული განჩინების სააპელაციო სასამართლოში თავის დროზე გასაჩივრებას.
არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ კ. ბ-ამ ვერ დაადასტურა მიწის ნაკვეთის თავის დროზე მის კოოპერატივზე კანონიერად გადაცემისა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლება. საქმის მასალებში არ მოიპოვება უტყუარი მტკიცებულებები, როგორც მიწის გადაცემის, ასევე, პირადად მის მიერ შესყიდული სამშენებლო მასალებით ამ მიწის ნაკვეთზე დამაგრებული შენობა-ნაგებობების აშენებისა და წლების განმავლობაში კეთილსინდისიერი მფლობელობის თაობაზე. აღნიშნული გარემოებები დადასტურდა აგრეთვე, მოწმეთა ჩვენებებით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას კ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 აპრილის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „მ1“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. კ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
