№ას-648-616-2013 2 ივნისი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. პ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ზ. გ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება გამქირავებლის მიერ

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. პ-ის მიმართ და ნივთის გაუმჯობესებისათვის გაღებული ხარჯების ანაზღაურება მოითხოვა შემდეგი დასაბუთებით: ნ. პ-ი 2009 წლის 9 ნოემბრიდან საკუთრების უფლებით ფლობს კაფე-სასადილოს, რომელიც მდებარეობს ქ.ახალციხეში, თ-ის ქ. №2-ში. 2009 წლის დეკემბერში ზ. გ-ი ნ. პ-ს შეუთანხმდა შემდეგ პირობებზე: ზ. გ-ი ქირავნობის საგანს გაარემონტებდა მთლიანად თავისი ხარჯებით, ასევე შეიძენდა სასადილოსათვის საჭირო ინვენტარს. სასადილოს ამუშავების შემდეგ ზ. გ-ი ნ. პ-ს მანამდე არ გადაუხდიდა ქირას, სანამ მთლიანად არ დაიფარებოდა სასადილოს რემონტისა და ინვენტარის შეძენაზე გაწეული ხარჯები. ყოველივე ეს უნდა აღერიცხა ლ. მ-ს. რაც შეეხება სასადილოს ქირას, ისინი შეთანხმდნენ, რომ სასადილოს ამუშავების შემდეგ ნ. პ-ისათვის ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა 300 ლარი. 2010 წლის 1 მარტიდან ზ. გ-მა გახსნა სასადილო და დაიწყო მუშაობა, გააფორმა სალარო აპარატი და დარეგისტრირდა საგადასახადო ინსპექციაში ინდივიდუალურ მეწარმედ. ნ. პ-მა მას სასადილოს რემონტისათვის საჭირო მასალების შეძენაზე გაწეული ხარჯებიდან 1800 ლარი ნაღდი ფული გადაუხადა, ხოლო 900 ლარი გაქვითა 2010 წლის იანვრის, თებერვლისა და მარტის ქირაში, რაც შეეხება ხელოსნებისათვის სარემონტო სამუშაოებისათვის გადახდილ გასამრჯელოს, 1965 ლარს, ნ. პ-მა არ აანაზღაურა.

მოპასუხე ნ. პ-მა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ნ. პ-ი განმარტავს, რომ 2009 წლის ნოემბერ-დეკემბერში კომერციული ფართი ზ. გ-ს მიაქირავა მისივე ინიციატივით ყოველთვიურად 300 ლარის გადახდის პირობით და, მიუხედავად იმისა, რომ საიჯარო ფართი სრულად გახლდათ უზრუნველყოფილი დანიშნულებისამებრ სარგებლობისათვის, ზ. გ-მა, თავისი ინიციატივით, იკისრა ვალდებულება, 1000 ლარის ფარგლებში თავისივე ხარჯებით ჩაეტარებინა კოსმეტიკური სახის მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები, რასაც წარმოდგენილ სარჩელში არც მოსარჩელე მხარე უარყოფს, თუმცა აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ზ. გ-ის მიერ შესრულებული ე.წ სარემონტო სამუშაოები ყოვლად უხარისხო აღმოჩნდა, რის გამოც, კომერციული ფართის შემდგომი დამქირავებელი იძულებული გახდა, დამატებით ჩაეტარებინა სარემონტო სამუშაოები. კეთილი ნების საფუძველზე, ზ. გ-ს მან მისცა უფლება, 2010 წლის იანვარსა და თებერვალში საიჯარო ფართით უსასყიდლოდ ესარგებლა. ზ. გ-ი საიჯარო თანხის გადახდის ვალდებულებას არაჯეროვნად ასრულებდა. მოსარჩელე მხარემ ეს არ იკმარა და 2010 წლის აგვისტოში შეწყვიტა საიჯარო ურთიერთობა, ნაცვლად მოსარჩელის მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულებისა. ზ. გ-ს კაფე-სასადილოში ჩატარებული ე.წ კოსმეტიკური სარემონტო სამუშაოებისათვის, ნ. პ-მა 2700 ლარი გადასცა, მას საიჯარო ფართით სარგებლობისათვის არსებული ვალდებულება დღემდე არ შეუსრულებია.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ზ.გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მოცემულ საქმეზე ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ზ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ნ. პ-ს ზ. გ-ის სასარგებლოდ 1965 ლარის გადახდა დაეკისრა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2009 წლის დეკემბერში ზ. გ-სა და ნ. პ-ს ზეპირი ფორმით დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნ. პ-მა ზ. გ-ს მიაქირავა თავისი კუთვნილი ქ. ახალციხეში, თ-ის ქ. №2-ში მდებარე კაფე-სასადილო, ყოველთვიურად ქირის - 300 ლარის გადახდის პირობით. დასახელებული გარემოება სადავო არ ყოფილა, რაც დასტურდება მხარეთა განმარტებებით. მხარეები არ დავობენ იმაზე, რომ 2010 წლის იანვარ-თებერვალში დამქირავებელმა - ზ. გ-მა ნ. პ-ის კუთვნილ კაფე-სასადილოში ჩაატარა სარემონტო სამუშაოები. 2010 წლის აგვისტოში ზ. გ-მა ნ. პ-თან შეწყვიტა ქირავნობის ხელშეკრულება და იმავდროულად ჩატარებული რემონტის ხარჯების ანაზღაურება მოითხოვა. ნ. პ-მა ზ. გ-ს აუნაზღაურა შესრულებული სამუშაოს ღირებულება - 2700 ლარი. მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ხელზე გადასცა 1800 ლარი, 900 ლარი კი, გაუქვითა ქირის თანხაში. განსახილველი სარჩელით ზ. გ-ი ნ. პ-ისაგან დამატებით მოითხოვს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯების 1965 ლარის ანაზღაურება. მოსარჩელის განმარტებით, გამქირავებელმა მას აუნაზღაურა მხოლოდ სარემონტო მასალის ღირებულება, 2700 ლარი, ხელოსნებისათვის გასამრჯელოდ გადასახდელი თანხა - 1965 ლარი კი, ნ. პ-ს მისთვის არ გადაუხდია. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების გამოსარკვევად, ვინაიდან, პირველ ინსტანციაში დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები იყო ბუნდოვანი და არ იძლეოდა ზუსტ პასუხებს ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა, განმეორებით დაიკითხნენ მოწმეები.

მოწმედ დაკითხული პირების - ი. დ-ის, ა. (გ., გ-ა) მ-ისა და ლ. მ-ის ჩვენებებით ირკვევა, რომ მოსარჩელე ზ. გ-მა მოსარჩელე ნ. პ-ის კუთვნილ კაფე-სასადილოში ჩაატარა შემდეგი სარემონტო სამუშაოები: ამოიღო ფანჯრები და ამოაშენა ფანჯრის ღიობი; ადგილ-ადგილ შელესა კედლები, დაახლოებით 6 კვ.მ ფართზე; ჩაატარა იატაკის მოჭიმვის სამუშაოები, 7-8 კვ.მ-ზე გამოცვალა ფილები; შეათეთრა ჭერი; შეღება დაახლოებით 500 კვ.მ; მოაწყო ტუალეტი, კერძოდ: ამოაშენა ტუალეტის 2 კედელი, შელესა კედლები, გადახურა, შეიყვანა სველი წერტილები, კანალიზაციის მილი ტუალეტიდან გაიყვანა გარეთ და მოაწყო საკანალიზაციო ჭა (ეზოში), დაამონტაჟა ხელსაბანი, ონკანი, ჩასვა კარები; საკანალიზაციო გაყვანილობა ასევე დაამონტაჟა დარბაზსა და სამზარეულოში; დარბაზში დადგა ხელსაბანი ნიჟარა (27.03.2013 წ. სხდომის ოქმი 13:14:50-13:24:29; 13:27:05-13:54:50; 13:57:37-14:15:56). მოწმედ დაკითხულმა ა. (გ., გ-ა) მ-მა, რომელიც, თავის შვილთან - ზ. მ-თან ერთად, ზ. გ-ის დაკვეთით აწარმოებდა ნ. პ-ის კუთვნილ კაფე-სასადილოში სარემონტო სამუშაოებს, ასევე დაადასტურა ის გარემოება, რომ ხელოსნებმა სადავო ფართში 1965 ლარად ღირებული სარემონტო, მათ შორის, ელექტროგაყვანილობის სამუშაოები შეასრულეს. პალატამ მიუთითა, რომ დასახელებული გარემოების საპირისპირო მტკიცებულება ნ. პ-ის მიერ სასამართლოში არ წარდგენილა, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4; 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა. პალატამ აღნიშნა, რომ ჩატარებული სამუშაოებისათვის საჭირო სამშენებლო მასალა (ქვიშა, ცემენტი, გაჯი, ბლოკი, საფითხი მასალა ე.წ „შპაკლი“, სხვადასხვა სახისა და ზომის მილები საკანალიზაციო, წყლის, საღებავი, წებო–ემულსია, ელგაყვანილობის ხაზები, ჩამრთველები; კარების ჩარჩო, ანჯამები, ხელსაბანი, უნიტაზი, ონკანი, და სხვა) შეიძინა ზურაბ გზირიშვილმა, რაც დადასტურებულია მხარეთა ახსნა–განმარტებებით, მოწმედ დაკითხულ პირთა ჩვენებებით, ასევე დასტურდება, რომ აღნიშნული საშენი მასალების შეძენის შესახებ მონაცემები ჩაიწერა ნ. პ-ის დისშვილმა - ლ. მ-მა, რომელიც მოცემულ საქმეზე მოწმედ დაიკითხა (მის მიერ შედგენილი რვეული გაწეული ხარჯების შესახებ წარმოდგენილია საქმეში).

პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება მასზე, რომ „გარკვეული სახის“ სამუშაოების ჩატარება ნიშნავდა რემონტს, რისი ვალდებულებაც გააჩნდა დამქირავებელს. ჩატარებული სამუშაოთა მასშტაბურობისა და ხასიათის გათვალისწინებით, პალატამ დაასკვნა, რომ დამქირავებლის მიერ შესრულებული სარემონტო სამუშაოების ჩატარების შედეგად დაქირავებული ნივთი არსებითად გაუმჯობესდა, საკანალიზაციო გაყვანილობების სისტემა შეკეთდა, ზოგიერთ შემთხვევაში შესაბამისი საკანალიზაციო ჭა გაიჭრა, ასევე სასადილოს შენობაში ტუალეტი გაკეთდა, რაც მანამდე არ არსებობდა. შენობაში შეიცვალა მანამდე არსებული ელგაყვანილობის სისტემა და ჩამრთველები, ასევე ადგილ–ადგილ იატაკის ფილები, ამოაშენეს კედლები და შელესეს, ასევე შეღებეს 500 კვ.მ კედლები.

პალატამ მიუთითა, რომ, როგორც დგინდება, გამქირავებელს აღნიშნული სამუშაოების ჩატარების შესახებ რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს, მეტიც, მან დამქირავებელს ნაწილობრივ აუნაზღაურა ამ სამუშაოთა ჩატარებისათვის გაწეული ხარჯი, ასევე ფაქტია, რომ გამქირავებელმა სამი თვის მისაღები ქირა დამქირავებელს გაუქვითა ჩატარებული სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად. დამქირავებელი ადასტურებს, რომ ჯამში გამქირავებლმა მას აუნაზღაურა 2700 ლარის ხარჯი.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა–ახსნა განმარტებების, მოწმეთა ჩვენებებთან, საქმეში წარმოდგენილ სხვადასხვა სამშენებლო მასალების შეძენისათვის გაწეული ხარჯების აღრიცხვის ჩანაწერებთან ურთიერთშეჯერებით, რომელიც გამქირავებლის ნათესავმა ლ მ-მა შეადგინა, იკვეთება, რომ ზ გ-ის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის საჭირო სხვადასხვა სამშენებლო მასალისა და ნივთების (ქვიშის, ცემენტის, გაჯის, ბლოკის, ე.წ „შპაკლის“, სხვადასხვა სახისა და ზომის მილების (საკანალიზაციო წყლის), საღებავის, წებო–ემულსიას, ელგაყვანილობის ხაზების, ჩამრთველები; კარების ჩარჩოს, ანჯამების, ხელსაბანის, უნიტაზის, ონკანისა და სხვა) შესაძენად დახარჯა მინიმუმ 2700 ლარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლისა.

მოწმეთა ჩვენებებისა და თავად მხარეთა ახსნა-განმარტების შეფასების შედეგად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ:

– დამქირავებლის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების შედეგად დაქირავებული ნივთი არსებითად გაუმჯობესდა;

– სარემონტო სამუშაოებისათვის გაღებული ხარჯი, გარდა მოპასუხის მიერ ანაზღაურებული სარემონტო მასალის ღირებულების - 2700 ლარისა, შეადგენს 1965 ლარს, რომელიც მოსარჩელეს შესრულებული სამუშაოებისათვის ხელოსნებისთვის უნდა გადაეხადა.

სამოქალაქო კოდექსის 531-ე მუხლის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა, დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა, გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მხარეებს შორის, ერთი მხრივ, ნ პ-სა და, მეორე მხრივ, ზ. გ-ს შორის, 2009 წლის დეკემბერში ზეპირი ფორმით დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნ. პ-მა ზ. გ-ს თვეში სამას ლარად მიაქირავა თავისი კუთვნილი კაფე - სასადილო (მდებარე: ქ. ახალციხეში, თ-ის ქ. №2-ში, საკადასტრო კოდით - ..........),

სამოქალაქო კოდექსის 548-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, მიმდინარე რემონტის ჩატარება, ჩვეულებრივ, ევალება დამქირავებელს. მას არა აქვს საცხოვრებელი სადგომის გადაკეთების ან რეკონსტრუქციის უფლება გამქირავებლის თანხმობის გარეშე. დამქირავებელი მოვალეა, ეს სამუშაოები შეასრულოს საკუთარი ხარჯებით. ამავე კოდექსის 573–ე მუხლის 1–ლი ნაწილის თანახმად, გაქირავებული ნივთის შეცვლის ან გაუარესების გამო, გამქირავებელს უფლება აქვს, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, ხოლო დამქირავებელს უფლება აქვს, წაუყენოს მას პრეტენზია გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე ექვსი თვის განმავლობაში. ამავე მუხლის მე–2 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების გამო დამქირავებლის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტიდან. მოხმობილ ნორმათა ანალიზიდან გამომდინარე, კანონმდებელი განასხვავებს დამქირავებლის მიერ მიმდინარე რემონტის და არსებითი გაუმჯობესებისათვის გაწეულ ხარჯებს იმისდა მიხედვით, თუ დამქირავებელმა რა სახის, რა მასშტაბისა და ხასიათის სამუშაო შეასრულა, კეკრძოდ, მიმდინარე რემონტი ჩაატარა თუ ფართი არსებითად გააუმჯობესა, რაც განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებს ადგენს ამ ხარჯების ანაზღაურებისათვის. ერთ შემთხვევაში, თუკი დამქირავებელმა მიმდინარე რემონტის ხარჯი გაიღო, ანაზღაურებას არ ექვემდებარება, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, თუკი ჩატარებული სამუშაოები სცდება მიმდინარე რემონტის ფარგლებს და ამ სამუშაოთა შედეგად ქირავნობის საგანი არსებითად გაუმჯობესდა, ამისათვის გაწეული ხარჯები ექვემდებარება გამქირავებლის მხრიდან ანაზღაურებას, თუკი გამქირავებლის თანხმობით გაუმჯობესდა ფართი.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის ახსნა–განმარტების ასევე მოწმეთა ჩვენების (მაგ. ლ. მ-ის ჩვენებით) საფუძველზე, რომელთა საწინააღმდეგოდაც რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეს არ მიუთითებია, დგინდება, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტისთანავე დამქირავებელმა - ზ. გ-მა პრეტენზია წაუყენა გამქირავებელს მის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის გაწეული ანაზღაურების თაობაზე, რასთან დაკავშირებითაც მხარეებს შელაპარაკებაც კი მოუვიდათ. ასევე დადგენილია, რომ დამქირავებლის მიერ სარემონტო სამუშაოებმა დაქირავებული ნივთი არსებითად გაუმჯობესდა (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.1.5. პუნქტი); ამასთანავე ფაქტია, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ მოპასუხემ (გამქირავებელმა) მოსარჩელეს (დამქირავებელს) გადასცა 1800 ლარი, ასევე სამი თვის მისაღები ქირა დამქირავებელს გაუქვითა ჩატარებული სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად. ჯამში გამქირავებელმა აუნაზღაურა 2700 ლარის ღირებულების ხარჯი (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.1.5. პუნქტი). პალატამ მიიჩნია, რომ გამქირავებელმა ფაქტობრივად მოიწონა დამქირავებლის მიერ ქირავნობის საგანზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოები.

ასევე დადგენილია, რომ – სარემონტო სამუშაოებისათვის გაღებული ხარჯები, გარდა მოპასუხის მიერ ანაზღაურებული სარემონტო მასალის ღირებულებისა - 2700 ლარისა, შეადგენს 1965 ლარს (აღნიშნული თანხის ძირითადი ნაწილი მოსარჩელის მიერ უკვე ანაზღაურებულია იხ. ა.მ-ის ჩვენება), რომელიც მოსარჩელეს შესრულებული სამუშაოებისათვის უნდა გადაეხადა ხელოსნებისთვის.

მითითებული მსჯელობიდან და ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მასზე, რომ რამდენადაც არ დასტურდება მხარეთა სპეციალური შეთანხმება დამქირავებლის მიერ რემონტის ჩატარებისათვის საჭირო ხარჯების გამქირავებლის მიერ ანაზღაურების ვალდებულების თაობაზე, ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურების ვალდებულება დამქირავებელს ეკისრება.

პალატამ აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, დამქირავებლის მიერ ქირავნობის საგანზე არსებითი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დასაბუთებულებისათვის მთავარი მაკვალიფიცირებელი გარემოება არის ის, რომ მოსარჩელემ ქირავნობის საგნის გაუმჯობესებისათვის გაიღო ხარჯი, შედეგადაც გამქირავებლის უძრავი ქონება არსებითად გაუმჯობესდა, რაც გამქირავებელმაც მოიწონა. დამქირავებლის მიერ სარემონტო სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯის ანგარიშში გამქირავებლის მიერ 2700 ლარის ხარჯის ანაზღაურებით, ნ. პ-მა, როგორც გამქირავებელმა, ფაქტობრივად დამქირავებლის წინაშე აღიარა (სამოქალაქო კოდექსის 137–ე მუხლი, ასევე ამავე კოდექსის 361–ე მუხლის პირველი ნაწილი) ზ. გ-ის მიერ ქირავნობის საგანზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება. ამდენად პალატამ მიუთითა, რომ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი საფუძველი და ნ. პ-ი, სამოქალაქო კოდექსის 573–ე მუხლის, ასევე ამავე კოდექსის 316–ე მუხლის საფუძველზე, წარმოადგენს ვალდებულ პირს ზ. გ-ის მიმართ ამ უკანასკნელის მიერ ქირავნობის საგანზე გაწეული ხარჯის – 1965 ლარის ანაზღაურებაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. პ-მა და მისი გაუქმება მოითხოვა შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ საიჯარო ფართში დამქირავებლის მიერ შესრულებული სამუშაოებით ნივთი არსებითად გაუმჯობესდა და შესრულებული სამუშაოების ჩამონათვალი ფაქტობრივად გაუთანაბრა ნივთის გადაკეთებას - რეკონსტრუქციას, თუმცა სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც დამქირავებელს მსგავსი სახის სამუშაოების შესრულებას ანიჭებს მხოლოდ გამქირავებლის თანხმობის შემთხვევაში, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა და, შესაბამისად, აღნიშნული დაკისრება გამქირავებლისათვის წარმოადგენს კანონის არსებითი ხასიათის დარღვევას. დამქირავებლის მიერ შესრულებული სამუშაოების გათვალისწინებით სასამართლომ მიმდინარე რემონტი შეაფასა ნივთის არსებითი ხასიათის გაუმჯობესებად და მიიჩნია, რომ თითქოსდა არსებობდა ნ. პ-ის თანხმობა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას სასამართლო ფაქტობრივად გასცდა საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებს და შესრულებული სამუშაოების მიზნობრიობა დაადგინა მხოლოდ საკუთარი შეხედულებისამებრ, რითაც სასამართლომ უგულებელყო მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები.

სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით მინიჭებული უფლებამოსილება და აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები დაედგინა არა საკუთარი მოსაზრებების, არამედ კომპეტენტური ორგანოს მიერ შესრულებული ექსპერტიზის გათვალისწინებით. ფაქტია, რომ ჩატარებულია მიმდინარე რემონტი, რაც, ბუნებრივია, მისი ვალდებულებაა და გამქირავებლის მხრიდან არ არსებობს ამ ხარჯების ანაზღაურების ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძვლები, მით უმეტეს, როდესაც ხარჯები გახლავთ არარეალური და დაუსაბუთებელი, ინდივიდუალური აუდიტის, გ. გ-ის, 2013 წლის 6 ივნისის №56 აუდიტორული დასკვნით ნათელი ხდება, რომ ნივთის გაუმჯობესებისათვის გაღებული ხარჯები საშენი მასალების, მუშებზე გასაცემი ხელფასისა და სატრანსპორტო ხარჯების ჩათვლით, საერთო ჯამში 2889.51 ლარს შეადგენს.

გარდა იმისა, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა საიჯარო ფართში შესრულებული სამუშაოების მიზნობრიობა, არასწორად არ მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად და არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 573-ე მუხლით პირველი ნაწილის დანაწესი, რომლის მიხედვითაც, დამქირავებელს უფლება აქვს, წაუყენოს გამქირავებელს პრეტენზია გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე ექვსი თვის განმავლობაში, ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, ზიანის ანაზღაურების გამო დამქირავებლის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის წარმოშობა იწყება ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტიდან. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დადგენილია, რომ იჯარის ხელშეკრულება შეწყვეტილ იქნა 2010 წლის აგვისტოს, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2010 წლის აგვისტოს და 6 - თვიანი ხანდაზმულობის ვადა 2011 წლის მარტში ამოიწურა, მოსარჩელემ კი, სარჩელი 2012 წლის 14 აგვისტოს წარმოადგინა, რაც ცალსახად მიუთითებს იმაზე, რომ მიმდინარე რემონტისათვის გაწეული ხარჯების აუცილებელ ხარჯად მიჩნევის შემთხვევაშიც, გასულია მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, რაც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უარის თქმის საუძველს წარმოადგენდა.

სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა დადგენილად მიჩნეული ის ფაქტიც, რომ ნ პ-მა თითქოსდა მოიწონა დამქირავებლის მიერ ქირავნობის საგანზე შესრულებული სარემონტო სამუშაოების შედეგები. არასწორია, რომ საიჯარო ფართის სამუშაოები განეკუთვნებოდა მიმდინარე რემონტის ფარგლებში ჩატარებულ სამუშაოებს, რისი გადახდის ვალდებულებაც გააჩნდა დამქირავებელს, ამასთან სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის გარემოება, რომ სარემონტო სამუშაოების ჩატარების შედეგად საიჯარო ფართი არსებითად გაუმჯობესდა.

ნივთისათვის გაღებული ხარჯები საშენი მასალების მუშებზე გასაცემი ხელფასისა და სატრანსპორტო ხარჯების ჩათვლით საერთო ჯაში რეალურად შეადგენს 2889.51 ლარს, აღნიშნული დასკვნის წარუდგენლობა ქვედა ინსტანციის სასამართლოში კი, გამოწვეულია იმ საპატიო მიზეზით, რომ საიჯარო ფართში დამქირავებლის მიერ შესრულებული სარემონტო სამუშაოები განეკუთვნებოდა მიმდინარე სარემონტო სამუშაოებს, რომელიც ჩვეულებრივ, ევალება დამქირავებელს და სწორედ დამქირავებელია მოვალე ეს სამუშაოები შეასრულოს საკუთარი ხარჯებით, შესაბამისად, გამქირავებლის მხრიდან არ არსებობდა ინტერესი გაწეული ხარჯების ზუსტი ოდენობის დადგენის მიზნით მოეპოვებინა სათანადო მტკიცებულება. შესაბამისად, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება წარმოდგენილია საკასაციო სასამართლოში, გარდა ამისა, საქმეს ერთვის შესრულებული სარემონტო სამუშაოების უხარისხობის დადასტურების მიზნით საიჯარო ფართის ამსახველი ფოტომასალები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. პ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, 2009 წლის დეკემბერში ზ .გ-სა და ნ. პ-ს შორის ზეპირი ფორმით დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნ. პ-მა ზ. გ-ს მიაქირავა თავისი კუთვნილი კაფე-სასადილო, მდებარე: ქ. ახალციხე, თ-ის ქ. №2-ში, ყოველთვიურად ქირის - 300 ლარის გადახდის პირობით.

2010 წლის იანვარ-თებერვალში დამქირავებელმა - ზ. გ-მა ნ. პ-ის კუთვნილ კაფე-სასადილოში ჩაატარა სარემონტო სამუშაოები.

2010 წლის აგვისტოში ზ. გ-მა ნ. პ-თან შეწყვიტა ქირავნობის ხელშეკრულება და იმავდროულად, მოითხოვა ჩატარებული რემონტის ხარჯების ანაზღაურება.

ნ. პ-მა ზ. გ-ს აუნაზღაურა შესრულებული სამუშაოს ღირებულება - 2700 ლარის ოდენობით, კერძოდ, მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ხელზე გადასცა 1800 ლარი, 900 ლარი კი, გაუქვითა ქირის თანხაში.

განსახილველი სარჩელით ზ. გ-ი ნ. პ-ისაგან დამატებით მოითხოვს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურებას – 1965 ლარს. მოსარჩელის განმარტებით, გამქირავებელმა მას აუნაზღაურა მხოლოდ სარემონტო მასალის ღირებულება 2700 ლარი, ხელოსნებისათვის გასამრჯელოდ გადასახდელი თანხა - 1965 ლარი კი, ნ. პ-ს მისთვის არ გადაუხდია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმეში არსებული მასალების გათვალისწინებით, მხრეები მიზნად ისახავდნენ სამეურნეო დანიშნულებით, სარგებლის მიღების მიზნით, კაფე - სასადილოს დროებით სარგებლობაში გადაცემის ხელშეკრულების დადებას. ამდენად, მხარეებს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 581–ე მუხლის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა, გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა, გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება, განისაზღვროს, როგორც ფულით, ისე, ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებაზეც, შესაბამისად, მხარეთა ურთიერთობაზე ვრცელდება საიჯარო ხელშეკრულების ინსტიტუტი, ასევე ქირავნობის სახელშეკრულებო წესები ზემომითითებული მუხლის მე–2 ნაწილის კონტექსტის გათვალისწინებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საიჯარო და ქირავნობის ურთიერთობებში ნივთზე გასაწევ ხარჯებთან მიმართებით ხელშეკრულების მხარეთა უფლება–ვალდებულებები შეიძლება დავყოთ სამი ელემენტის მიხედვით:

პირველი, ის ვალდებულებები, რომლებიც აკისრია მეიჯარეს (გამქირავებელს) და მისგან მოითხოვს უზრუნველყოს ნივთის ვარგისიანობა ხელშეკრულების ან კანონით გათვალისწინებული წესების შესაბამისად.

მეორე, ის ვალდებულებები, რომლებიც აკისრია მოიჯარეს (დამქირავებელს) და მისგან მოითხოვს სარგებლობაში მიღებული ნივთის მოვლა–პატრონობასთან დაკავშირებულ, ე.წ მიმნინარე რემონტის განხორციელებას.

მესამე, სარგებლობით გამოწვეული ნივთის ბუნებრივი ცვეთა, რომელიც არ ანაზღაურდება.

ჩვენ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დავას იწვევს პირველ ორ ელემენტთან დაკავშირებული საკითხები;

განვიხილოთ აღნიშნული ელემენტები თანმიმდევრულად;

საიჯარო ურთიერთობებისათვის (ქირავნობის ურთიერთობებისათვის, მაგ. 532–ე მუხლი) დამახასიათებელია, რომ მეიჯარე ვალდებულია საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის პირველი ნაწილი). ეს ნიშნავს იმას, რომ ეს ქონება სარგრბლობაში უნდა გადაეცეს მოსარგებლეს სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და იჯარის (ქირავნობის) მთელი დროის განმავლობაში მეიჯარემ (გამქირავებელმა) უნდა შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა. აუცილებელი ხარჯების ინსტიტუტი ზუსტად, რომ იმ ხარჯებს გულისხმობს, რაც აუცილებელია ნივთის ვარგისინობის შენარჩუნებისათვის. იჯარის ხელშეკრულების შემთხვევაში ნივთის „ვარგისინობა“ გულისხმობს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას.

აქედან გამომდინარე, ისმის კითხვები: რას ნიშნავს ნივთის ვარგისიანობა, შესაბამისად ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა? ამ კითხვებზე პასუხის გასაცემად უნდა გამოვიყენოთ ქირავნობის წესები სამოქალაქო კოდექსის 581–ე მუხლის მე–2 ნაწილის თანახმად, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 533–ე მუხლის თანახმად გამქირავებელმა უნდა გადასცეს დამქირავებელს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის დავა ეხება ნივთობრივ ნაკლს, განმარტებას მოითხოვს ამავე კოდექსის 535–ე მუხლი, რომლის თანახმად, გაქირავებული ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ მას აქვს დათქმული თვისებები. თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, მაშინ გაქირავებული ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იჯარის ურთიერთობების ჭრილში ამ ნორმის გამოყენება უნდა გაგებულ იქნეს იმ თავისებურერებით, რაც დამახასითებელია იჯარის ხელშეკრულებისათვის. იმის გათვალისწინებით, რომ იჯარის ხელშეკრულება (განსხვავებით ქირავნობისაგან) ითვალისწინებს სამეურნეო დანიშნულებას, მაშინ, თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, იჯარით გაცემული (გაქირავებული) ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ ნივთი იძლევა ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას.

ამ მუხლის თანახმად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაირკვეს ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ თუ არა ნივთის ხარისხზე, თვისებაზე. შეთანხმების შემთხვევაში ივარაუდება, რომ ნივთი ვარგისია და ზუსტად ნივთის ამ თვისების შენარჩუნების ვალდებულება ეკისრება მეიჯარეს (გამქირავებელს). ვარგისიანობის ამ სტანდარტის შენარჩუნება მოითხოვს აუცილებელ ხარჯებს, რაც ეკისრება მეიჯარეს (გამქირავებელს). თუ მხარეები არ არიან შეთანხმებული ნივთის ვარგისიანობის თაობაზე, მაშინ გაქირავებული ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის (ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ ნივთი იძლევა ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას). ამ შემთხვევაში მეიჯარემ (გამქირავებელმა) უნდა შეინარჩუნოს, უზრუნველყოს ამ ნივთის ვარგისიანობა, რაც აუცილებელია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან შეთანხმების არარსებობის პირობებში, შეინარჩუნოს ვარგისიანობა, რაც საკმარისია ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის (რაც უზრუნველყოფს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას).

მეიჯარეს (გამქირავებელს) ნივთზე აუცილებელი ხარჯების გაღების ვალდებულება აკისრია, ასევე იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის არსებობდა ან შემდგომში აღმოჩნდება ნაკლი, რომელიც ნივთის ვარგისიანობას ამცირებს. ამ შემთხვევაშიც მნიშვნელობა ენიჭება იმას, რომ მოიჯარემ (დამქირავებელმა) ამ ნაკლის თაობაზე არ იცოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ნაკლი არსებობდა ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის ან არც შეიძლება სცოდნოდა, რადგან ხელშეკრულების დადების შემდეგ ნივთს აღმოაჩნდა ნაკლი ან შეექმნა საფრთხე. მაგრამ ამ შემთხვევაშიც მეიჯარის (გამქირავებლის) პასუხისმგებლობის საკითხი უკავშირდება მოიჯარის (დამქირავებლი) მხრიდან ამ ნაკლის ან სხვა საფრთხის შესახებ წინასწარ შეტყობინების ინსტიტუტს. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 543–ე მუხლის თანახმად თუ გაქირავებულ ნივთს აღმოაჩნდება ნაკლი, ან წინასწარ გაუთვალისწინებელი საფრთხისაგან ნივთის დასაცავად საჭირო იქნება აუცილებელი ზომების მიღება, მაშინ დამქირავებელმა ამის შესახებ დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს გამქირავებელს. იგივე წესი გამოიყენება იმ შემთხვევაშიც, თუ მესამე პირი განაცხადებს თავის უფლებებს ნივთზე, შესაბამისად, გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 537–ე მუხლის მე–2 ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ გამქირავებელი აყოვნებს ნივთის ნაკლის გამოსწორებას, დამქირავებელს შეუძლია თვითონ აღმოფხვრას იგი და მოითხოვოს ხარჯების ანაზღაურება ამავე კოდექსის 545–ე მუხლის საფუძველზე.

კანონი ამ შემთხვევაშიც ხაზგასმით აწესებს, რომ ეს ის ნაკლია, რომელზეც გამქირავებელი აგებს პასუხს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 537–ე მუხლი), ანუ მას აკისრია ვალდებულება, რომელიც გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 534–ე და 535–ე მუხლებიდან. შესაბამისად, მოიჯარე (დამქირავებელი) ვერ მიუთითებს იმ ნაკლზე, რომლის თაობაზეც მან იცოდა მეიჯარესთან (გამქირავებელთან) შეთანხმების საფუძველზე და მიუხედავად ამისა, მიიღო სარგებლობაში ნივთი, როგორც უნაკლო. ამ შემთხვევაში მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ ნივთი ვარგისია. ეს ის შემთხვევაა, რაზედაც ნაკლის გამოსწორების ვალდებულება არ ეკისრება მეიჯარეს (გამქირავებელს), ამდენად, ის არ არის ამ შემთხვევებისთვის პასუხისმგებელი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 545–ე მუხლის მე–2 ნაწილში მითითებული „სხვა ხარჯებში“ იგულისხმება საიჯარო (ქირავნობის) პერიოდში წარმოშობილი ისეთი ხარჯები, რომლებიც მაგალითად, მიმართულია იმ საფრთხის თავიდან აცილებისაკენ, რომელიც ემუქრება მეპატრონეს (მეიჯარეს, გამქირავებელს) ან სხვა აუცილებლობით გამოწვეული მოქმედებები. ამ შემთხვევებში გამოიყენება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების წესები.

აქედან გამომდინარე, კანონი აწესებს, რომ, თუ ხელშეკრულების დადებისას დამქირავებლისთვის ცნობილია ნივთის ნაკლი და იგი არ განაცხადებს პრეტენზიას ამის გამო, მაშინ მას არ წარმოეშობა 536-ე მუხლით (ქირის შემცირება ნივთის ნაკლის გამო) გათვალისწინებული უფლება (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 538–ე მუხლი) (შენიშვნა: განსახილველ ურთიერთობაზე გავრცელებულია იჯარის ხელშეკრულების შესაბამისი ნორმები, მაგალითად: 583-ე მუხლი და ა.შ. იმ შემთხვევაში თუ სადავო იქნებოდა ინვენტართან დაკავშირებული მეიჯარისა და მოიჯარის უფლება-ვალდებულებები).

მაგრამ ხელშეკრულების მხარებმა შეთანხმების საფუძველზე შეიძლება გაინაწილონ ნივთის ნაკლის თაობაზე განსახორციელებელი მოქმედებები იმდაგვარად, რომ ნივთის ნაკლის გამოსასწორებლად მეიჯარის (გამქირავებლის) მიერ ნივთზე გასაწევი აუცილებელი ხარჯები გაიღოს მოიჯარემ (დამქირავებელმა), რაც შემდეგ უნდა ანაზღაუროს მეიჯარემ (გამქირავებელმა) (ამ შემთხვევაში შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლის პირველი ნაწილი), ხოლო თუ მეიჯარე (გამქირავებელი) აყოვნებს ნაკლის გამოსწორენას მაშინ ურთიერთობა დარეგულირდება სამოქალაქო კოდექსის 537-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

ზემომითითებული შემთხვევებისაგან უნდა განვასხვავოთ ნივთზე გასაწევი ისეთი მოქმედებები, რომლის განხორციელების ვალდებულება აკისრია მოიჯარეს (დამქირავებელს). ეს ის შემთხვევებია, რომლებიც ნივთით ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობის ჩვეულებრივი შედეგია, რომელიც შეიძლება, მოითხოვდეს მიმდინარე რემონტის განხორციელებას, რაც წარმოადგენს მოიჯარის (დამქირავებლის) ვალდებულებას. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 548–ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მიმდინარე რემონტის ჩატარება, ჩვეულებრივ, ევალება დამქირავებელს, ანუ, ეს ხელშეკრულების შედეგად წარმოშობილი ისეთი აუცილებლობაა, რაც გამოწვეულია ნივთით სარგებლობით. მესაკუთრის გულისხმიერების მსგავსად კანონი აკისრებს ნივთის მოსარგებლეს, მოუაროს და უპატრონოს (მიმდინარე რემონტი) სარგებლობაში მიღებული ნივთს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის აგებს პასუხს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 548–ე მუხლის მე–3 ნაწილი).

ამდენად, ეს ის შემთხვევაა, როდესაც ხელშეკრულების მხარეების მიერ დაცულია კოდექსის 533-ე მუხლის მოთხოვნები, მაგრამ ნივთზე მიმდინარე რემონტი განპირობებულია ამ ნივთით სარგებლობის შედეგით გამოწვეული მოვლა-პატრონობის ვალდებულებით.

ზემომითითებული სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე და განსახილველი სიტუაციის თავისებურების გათვალისწინებით ისმის შემდეგი კითხვები:

მერაბ გზირიშვილის მიერ განხორციელებული სამუშაოები წარმოადგენენ იმ აუცილებელ ხარჯებს, რაც მეიჯარის (გამქირავებლის) ვალდებულებაა, თუ ეს მიმდინარე რემონტია, რაც მოიჯარის (ნ. პ-ი) (დამქირავებლის) ვალდებულებაა და ნივთით სარგებლობის თამდევი შედეგია? ხელშეკრულების დადების დროს მ. გ-ისათვის ცნობილი იყო თუ არა ამ ნაკლის თაობაზე, რომელიც მოითხოვდა აუცილებელ ხარჯებს? არსებობდა თუ არა მხარეთა შორის შეთანხმება ამ ნაკლის აღმოფხვრასთან დაკავშირებით თუ არა?

ამ კითხვებზე პასუხის გასაცემად, საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღებას ამახვილებს ორ ფაქტობრივ გარემოებაზე. პირველი, ზ. გ-მა (მოიჯარემ) იცოდა სარგებლობაში მისაღები ქონების გასარემონტებელი მდგომარეობა, რასაც ის სარჩელშივე უთითებს; მეორე, ნ. პ-მა (მეიჯარემ) აუნაზღაურა მოიჯარეს (მ. გ-ს) გაწეული ხარჯები 2700 ლარის ოდენობით, კერძოდ, მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ხელზე გადასცა 1800 ლარი, 900 ლარი კი, გაუქვითა ქირის თანხაში.

ამასთან ერთად, მნიშვნელოვანია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ ნ. პ-ს აღნიშნული სამუშაოების ჩატარების შესახებ რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს, მეტიც მის მიერ ზ. გ-ისათვის ნაწილობრივ ანაზღაურებულ იქნა ამ სამუშაოთა ჩატარებისათვის გაწეული ხარჯი, ასევე ფაქტია, რომ ნ. პ-მა სამი თვის მისაღები ქირა ზ. გ-ს გაუქვითა ჩატარებული სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად. ნ. პ-ი ადასტურებს, რომ ჯამში ზ. გ-ის მიერ მისთვის ანაზღაურებული იქნა 2700 ლარის ღირებულების ხარჯი.

ამ ფაქტების წინააღმდეგ კასატორს არა აქვს წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, კერძოდ, კასატორი არ უთითებს პროცესუალურ დარღვევევზე, რამაც შესაძლოა, განაპირობა ამ ფაქტების არასწორად დადგენა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოსათვის ეს ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადების დროს ნივთი არ იყო ვარგისი (არ აკმაყოფილებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 533-535-მუხლები), მაგრამ მ. გ-ი დათანხმდა ფართის იჯარით სარგებლობაზე იმ პირობით, რომ ნ. პ-ი აუნაზღაურებდა გაწეულ ხარჯებს. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს იქიდან, რომ მხარეთა შორის დავას არ იწვევს, რომ ეს ფართი იყო გასარემონტებელი ხელშეკრულების დადების დროს და ის, რომ შემდეგ ნ. პ-მა ნივთზე გაწეული ხარჯების ნაწილი აუნაზღაურა ზ. გ-ს, ხოლო ნაწილი გაუქვითა ქირაში ამ უკანასკნელს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მეიჯარის (გამქირავებლის) ვალდებულების არსებობაზე მიუთითებს ამ უკანასკნელის (ნ. პ-ის) მიერ მ. გ-ისათვის 2700 ლარის გადახდის ფაქტი, რომლითაც დასტურდება ვალდებულების არსებობა. ეს გარემოება გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან, რომლის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. ნორმის ამ დანაწესით მოცემულია მატერიალურ-სამართლებრივი პრეზუმფცია, რომელსაც გააჩნია პროცესუალური ფუნქცია. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ 2700 ლარის ოდენობის სარემონტო ხარჯის გასტუმრებით (შესრულებით) ივარაუდება ნ. პ-ის ვალდებულების არსებობა აუცილებელი ხარჯების გასტუმრების თაობაზე (ვალდებულების არსებობა). ამ პრეზუმფციის პროცესუალურ-სამართლებრივი ფუნქცია, უპირველეს ყოვლისა, ვლინდება მტკიცების ტვირთის გადანაწილებაში (პრეზუფმცია მტკიცების საგანში არ შედის, მაგრამ მის გასაქარწლებლად მითითებული ფაქტები შედიან მტკიცების საგანში), კერძოდ, პირმა (ნ. პ-მა), რომლის საწინააღმდეგოდ მოქმედებს პრეზუმფცია, უნდა დაადასტუროს ვალდებულების არარსებობა, ანუ ვალდებულების გარეშე თანხის გადახდის ფაქტი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლი). შესაბამისად, სასამართლოს არც ერთ სტადიაზე კასატორი არ უთითებს იმაზე თუ რამ განაპირობა ამ თანხების ანაზღაურება და ქირაში გაქვითვა თუ მას ეს ვალდებულება არ გააჩნდა.

ამდეანად, დასმულ კითხვებზე შესაძლებელია გავცეთ პასუხი, რომ ნივთზე ჩატარებული სამუშაოები წარმოადგენდნენ არა მიმდინარე რემონტს, არამედ ნივთზე გასაწევ აუცილებელ ხარჯებს, რაც უნდა აენაზღაურებინა ნ. პ-ს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკითხის ზემომითითებული განხილვა აუცილებელი იყო ვალდებული პირის განსაზღვრისათვის. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ამ ვალდებულების მოცულობის განსაზღვრა.

განსახილველი სარჩელით ზ. გ-ი ნ. პ-ისაგან ითხოვს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურებას, 1965 ლარს (მუშებისთვის გადასახდელი თანხა). მოსარჩელის განმარტებით, ნ. პ-მა მას აუნაზღაურა მხოლოდ სარემონტო მასალის ღირებულება 2700 ლარის ოდენობით, ხელოსნებისათვის გასამრჯელოდ გადასახდელი თანხა - 1965 ლარი კი, ნ. პ-ს მისთვის არ გადაუხდია, შესაბამისად, განსახილველ საკითხს წარმოადგენს არა სარგებლობაში მიღებული ფართის გარემონტებისათვის აუცილებელ მასალაზე დახარჯული ხარჯები, არამედ ამ სამუშაოების შედაგად ხელოსნებისათვის გადასახდელი თანხები.

საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს სარემონტო სამუშაოებზე გახარჯული თანხის თაობაზე, რადგან ეს თანხა (2700 ლარი) ზ. გ-ს აუნაზღაურა ნ. პ-მა, ხოლო ამ უკანასკნელს მოთხოვნა ამ თანხასთან მიმართებით აღძრული არა აქვს. ამდენად, საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები, რომლებიც ეხება სამშენებლო მასალებზე გახარჯული თანხის ოდენობას არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან არ წარმოადგენს განსახილველ საგანს.

რაც შეეხება ხელოსნებისათვის გადასახდელ ხარჯებს (რაც წარმოადგენს განსახილველ საქმეში დავის საგანს) სააპელაციო სასამართლომ მათი ოდენობა დაადგინა მოწმეთა ჩვენებებით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოწმედ დაკითხული ა. (გ., გ-ა) მ-ი, რომელიც, თავის შვილთან - ზ. მ-თან ერთად, ზ. გ-ის დაკვეთით აწარმოებდა ნ. პ-ის კუთვნილ კაფე-სასადილოში სარემონტო სამუშაოებს, ასევე დაადასტურა ის გარემოება, რომ ხელოსნებმა სადავო ფართში ჩაატარეს 1965 ლარის ღირებულების სარემონტო სამუშაოები მათ შორის ელექტროგაყვანილობის სამუშაოები.

აქედან გამომდინარე, ისმის შემდეგი კითხვები: შეიძლება თუ არა მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურდეს გაწული სამშენებლო სამუშაოებისათვის ხელოსნებისათვის გადასახდელი თანხების ოდენობა? ვის ეკისრება ხელოსნებისათვის გადასახდელ ხარჯებისა და მისი ოდენობის დადასტურება?

ამასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელოსნებისათვის გადასახდელი თანხის ვალდებულება გამომდინარეობს ნარდობის ხელშეკრულებიდან. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

მიუხედავად იმისა, რომ ნარდობის ხელშეკრულება სასყიდლიანია, შეთანხმება ანაზღაურების თაობაზე არ მიეკუთვნება ნარდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებს.

ამ პრეზუმფციაზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 630-ე მუხლი, რომლის თანახმად ანაზღაურება უსიტყვოდაც ითვლება შეთანხმებულად, თუ გარემოებების მიხედვით ნარდობა მხოლოდ ანაზღაურებითაა მოსალოდნელი.

თუ ანაზღაურების ოდენობა შეთანხმებული არ არის, ტარიფის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სატარიფო განაკვეთი, ხოლო, თუ ტარიფები არ არსებობს,მაშინ - ჩვეულებრივი ანაზღაურება.

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ ნარდობის ხელშეკრულება ანაზღაურებითაა მოსალოდნელი, ხოლო ანაზღაურების ოდენობა შეთანხმებული არ არის და არც ტარიფები არ არსებობს, მაშინ მხედველობაში მიიღება ჩვეულებრივი ანაზღაურება. „ჩვეულებრივ ანაზღაურებაში“ იგულისხმება სამუშაოს შესრულების ადგილას დამკვიდრებული ანალოგიური შესასრულებელ სამუშაოსათვის ანაზღაურება. კანონი არ შეიცავს ისეთ დანაწესს, რომელიც მხოლოდ ცალკეული პროცესუალური საშუალებით (მაგალითად, წერილობითი მტკიცებულებებით და სხვა) შესაძლებელი იქნება ამ ფაქტების დადასტურება, შესაბამისად, ამ ფატების დადასტურებისათვის მოწმეთა ჩვენებები წარმოადგენენ დასაშვებ მტკიცებულებას. მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც ზეპირი ფორმით დადებული ნარდობის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ კონკრეტულ ანაზღაურებაზე, კონკრეტულ შემთხვევაში მოწმედ დაკითხული მენარდის (მოწმის) ჩვენება წარმოადგენს დასაშვებ მტკიცებულებას.

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ კანონი არ მოითხოვს ნარდობის ხელშეკრულებისათვის წერილობითი ფორმას, ამდენად, ეს ხელშეკრულება შეიძლება, დაიდოს ზეპირადაც (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-656-ე მუხლები). ზეპირი ხელშეკრულების, მასში განსაზღვრული პირობების დადასტურება შეიძლება მოწმეთა ჩვენებებით, თუ სხვა რამ არ გამომდინარეობს კანონიდან (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). ზემომითითებული ნარდობის ინსტიტუტით გათვალისწინებული ნორმათა განმარტებები ამ შემთხვევაში წარმოადგენენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის განმარტების საფუძველს, შესაბამისად, განსახილველი ურთიერთობების დასადასტურებლად მოწმეთა ჩვენებები წარმოადგენენ დასაშვებ მტკიცებულებებს.

აქედან გამომდინარე არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ამ ფაქტების დადასტურება არ შეიძლება მოწმეთა ჩვენებებით.

აქვე საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორი არ უთითებს ამ მტკიცებულებების გამოკვლევა-შეფასების პროცესის კანონიერებაზე, რაც მიუთითებს კასატორის დაუსაბუთებელ საკასაციო პრეტენზიაზე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ეს დანაწესი მიუთითებს იმაზე, რომ ნებისმიერი მტკიცებულება მოითხოვს შეფასების პროცესის გავლას. შეფასების პროცესში მნიშვნელობა ენიჭება სხვა მტკიცებულებებთან ერთად მოწმეთა ჩვენებების შეფასებას, თუ რამდენად ისინი მიუთითებენ მაღალი ალბათობით სადავო ფაქტების არსებობაზე.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მოწმედ დაკითხული ხელოსნების ჩვენებებით დაადგინა, რომ მათ ჩაატარეს 1965 ლარის ღირებულების სარემონტო სამუშაოები. როგორც აღინიშნა, კასატორი არ უთითებს ზემომითითებული ხელოსნების ჩვენებების არასწორ შეფასებაზე (პროცესუალურ დარღვევებზე), რომლებიც შესაძლოა, გამორიცხავდნენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტებს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების თანახმად საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის "ვ" ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოწმეთა ჩვენებებით დგინდება, რომ სარემონტო სამუშაოებისათვის გაღებული ხელოსნებისათვის გადასახდელი თანხა შეადგენს 1965 ლარს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამასთან ერთად საკმაოდ მნიშვნელოვანია ის, რომ კასატორი არ უთითებდა იმაზე, რომ 2700 ლარის მოსარჩელისათვის გადახდით მან გადაიხადა ასევე ხელოსნების თანხა - 1965 ლარის ოდენობით. კასატორი საკასაციო საჩივარში უთითებს მხოლოდ იმაზე, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული მასალებისა (2700 ლარის) და მუშებისათვის გადასახდელი თანხა (1965 ლარი) არარეალური და დაუსაბუთებელია. ამ ფაქტის დასადასტურებლად კასატორმა საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე წარმოადგენა აუდიტორული დასკვნა, რომლის წარდგენა საკასაციო სასამართლოში დაუშვებელია.

ამასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო, შესაბამისად, ამ ფაქტებზე სასამართლო არ იმსჯელებს (სსსკ-ის 393-394-ე, 404-ე მუხლი და 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

საკასაციო პალატა, ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში უთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 573-ე მუხლზე (ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობა), საქმის მასალებით და ნ. პ-ის წარმომადგენლის განმარტებით დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასასამართლოში იგი არ უთითებდა ხანდაზმულობის ინსტიტუტზე (სააპელაციო სასამართლოს 18.02.13 სხდომის ოქმის ჩანაწერი 13.34.31-13.35.39). ასევე გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის თანახმად არ მიიღო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული ფაქტები, რადგან მხარე მათ თაობაზე არ უთითებდა პირველ ინსტანციის სასამართლოში (სააპელაციო სასამართლოს 18.02.13 სხდომის ოქმის ჩანაწერი 13.36.04), რომლის საწინააღმდეგოდ კასატორს არა აქვს წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის გამოყენებასთან დაკავშირტებით).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა ნ. პ-ის წარმომადგენლის განმარტება პირველ ინსტანციის სასამართლოში ხანდაზმულობაზე მიუთითებლობის შესახებ, რადგან ის გარემოება, რომ მოპასუხე სასამართლოში ამ ხარჯებს მიიჩნევდა ზ. გ-ის ვალდებულებას და იმიტომ არ აყენებდა ხანდაზმულობის საკითხს არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ამ ფაქტზე მიუთითებლობის საპატიო მიზეზად.

ამასთან მიმართებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ნ. პ-ის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. პ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება;

3.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ.თოდრია

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ბ. ალავიძე