საქმე №ას-343-326-2013 8 სექტემბერი, 2014 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „მ-ი 2....“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ე. ჯ-ა“ (შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) გ. მ-ე, მ. ვ-ი(მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ზიანის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში) ხელშეშლის აღკვეთა, ზიანის ანაზღაურება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ვ-მა და გ. მ-მ შპს „მ-ი 2....-ის“ წინააღმდეგ სარჩელი აღძრეს მოპასუხის მათი კუთვნილი, ქ. ქუთაისში წ-ის ქ N10-ში მდებარე, N2 ფართიდან გამოსახლების, ასევე ზიანის - 22500 აშშ დოლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოსარჩელეების განმარტებით, 2011 წლის 30 დეკემბერს მათ არასაცხოვრებელი ფართი შეიძინეს შპს „ჯ-ისგან“. შპს „მ-ი 2...“ უკანონოდ სარგებლობს ამ ფართით და უარს აცხადებს მის დაცლაზე. ქონების მესაკუთრეებს გაფორმებული აქვთ ფართის იჯარის წინარე ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, 2012 წლის 15 იანვრიდან მათი კონტრაქტორისათვის ფართი გადაეცათ, ხოლო მოიჯარე ვალდებული იყო გადაიხადა საიჯარო ქირა თვეში 5500 აშშ დოლარი, ვინაიდან მოპასუხის მიზეზით ხელშეკრულება არ შესრულდა, მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ. მოპასუხე მიუთითებს იურიდული ძალის არ მქონე 2009 წლის 19 მაისის ქირავნობის ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულების პირობები ვერ გავრცელდება ფართის ამჟამინდელ მესაკუთრეზე, ვინაიდან ხელშეკრულება არ არის დარეგისტრირებული საჯარო რეესტრში.

მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელეებისა და სს „ე. ჯ-ას“ წინააღმდეგ. მან მოითხოვა ფართით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა, შპს „მ-ი 2...-ის“ აღდგენა ელექტროენერგიის მომხმარებელ აბონენტად ქ. ქუთაისში წ-ის ქ. N10-ში მდებარე კომერციულ ფართში, ამ ფართზე ელექტროენერგიის მიწოდების აღდგენის დავალდებულება, მოპასუხეთათვის სოლიდარულად ზიანის ანაზღაურების, 9918,50 ლარის, გადახდის დაკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი ფართს ფლობს შპს „ჯ-ისთან“ გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე. გაქირავებული ფართის გასხვისების შედეგად, გამქირავებლის ადგილი დაიკავეს მ. ვ-მა და გ. მ-მ. ხელშეკრულება დაიდო იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცვით, ის ფაქტი, რომ შემდგომ დაწესდა ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ვალდებულება, მას იურიდიულ ძალას არ უკარგავს. შპს „მ-ი 2....“ რეგისტრირებული იყო ელექტროენერგიის მომხმარებელ აბონენტად, მაგრამ მოპასუხეების უკანონო ქმედებების შედეგად, გაუქმდა მისი რეგისტრაცია და შეუწყდა ელექტროენერგიის მიწოდება, რის გამოც ზიანის ადგება. იგი დაკავებულ ფართში ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას, ამუშავებს მაღაზიას.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის და მ. ვ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ა) შპს ,,მ-ი-2....’’-ს აეკრძალა გ. მ-ისა და მ. ვ-ის საკუთრებაში არსებული ქ. ქუთაისში, წ-ის ქ. №10-ში მდებარე №2 ფართის (117 კვ.მ ს/კ №....., შემდგომში - სადავო ფართი) ხელყოფა და სადავო ფართი გამოთხოვილი იქნა შპს ,,მ-ი-2...-ის“ უკანონო მფლობელობიდან; ამ ნაწილში გადაწყვეტილება მიქცეული იქნა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად; ბ) სარჩელი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. შპს ,,მ-ი-2.....’’-ის სარჩელი (შეგებებული) გ. მ-ის, მ. ვ-ის და სს ,,ე. ჯ-ას“ მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს. ,,მ-ი-2....-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გ. მ-ისა და მ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება. გ. მ-ისა და მ. ვ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: შპს ,,მ-ი-2....-ს“ დაეკისრა 20000 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ. შპს ,,მ-ი-2....-ს“ დაეკისრა 2318,82 ლარის გადახდა გ. მ-ისა და მ. ვ-ის სასარგებლოდ. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შპს ,,ჯ-სა” და შპს ,,მ-ი-2....”-ს შორის სადავო ფართზე 2009 წლის 19 ივნისს დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება, დადების მომენტში, სრულად აკმაყოფილებდა საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით ამგვარი გარიგებისათვის დადგენილ ფორმას და სხვა მოთხოვნებს. სადავოა, შეინარჩუნა თუ არა ამ გარიგებამ იურიდიული ძალა 2011 წლის 1 აპრილის შემდგომ. ,,საჯარო რეესტრის შესახებ” საქართველოს კანონში 2010 წლის 7 დეკემბერს განხორციელებული №3888 საკანონმდებლო ცვლილებით კანონის მე-11 მუხლის მე-5 პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „5. ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“–„ე“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული უფლებების, ხოლო კერძო სამართლის იურიდიული პირის მონაწილეობით დადებული გარიგებების საფუძველზე ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“–„ი“ და „ლ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული უფლებების წარმოშობისათვის აუცილებელია მათი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.“ ამავე საკანონმდებლო ცვლილებით დადგინდა, რომ კერძო სამართლის იურიდიული პირები, რომლებსაც მითითებული უფლებები წარმოეშვათ ამ კანონის ამოქმედებამდე, ვალდებული იყვნენ - ამ უფლებათა რეგისტრაცია განახორციელებინათ 2011 წლის 1 აპრილამდე. ,,საჯარო რეესტრის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ვ” ქვეპუნქტის თანახმად უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრირდება ქირავნობა. ამდენად, ზემოთ აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილების შედეგად კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს დაეკისრათ ვალდებულება - 2011 წლის 1 აპრილამდე განეხორციელებინათ მათი ქირავნობის უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. აღსანიშნავია, რომ კანონს პირდაპირ არ განუსაზღვრავს 2011 წლის 1აპრილამდე რეგისტრაციის განუხორციელებლობის სამართლებრივი შედეგი; ანუ - სიტყვასიტყვით არ დაფიქსირებულა, რომ უკვე არსებული უფლება კარგავდა ძალას, თუ არ მოხდებოდა მისი რეგისტრაცია.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო ნორმის განმარტება უნდა განხორციელდეს კანონმდებლის მიზნის შესაბამისად. კერძო სამართლის იურიდიული პირის კუთვნილი ქირავნობის უფლების წარმოშობისათვის და, შესაბამისად, არსებობისათვის, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის სავალდებულოობის დადგენა განპირობებულია ამ უფლებათა მაქსიმალური საჯაროობის უზრუნველსაყოფად. ამ მიზნის მისაღწევად კი დაუშვებელია დიფერენცირება უკვე არსებულ და კანონის მიღების შემდეგ წარმოშობილ უფლებათა შორის. გასათვალისწინებელია ის ვადაც, რაც დადგინდა უკვე არსებულ უფლებათა რეგისტრაციისათვის: განხორციელებული №3888 საკნონმდებლო ცვლილება ამოქმედდა 2010 წლის 9 დეკემბერს; დაინტერესებულ პირებს ამ კანონით დაკისრებული ვალდებულების შესრულება შეეძლოთ 2011 წლის 1 აპრილამდე. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეს ვადა იყო სავსებით გონივრული იმისათვის, რომ კერძო სამართლის იურიდიულ პირს კუთვნილი ქირავნობის უფლების არსებობა უზრუნველეყო შეცვლილი სამართლებრივი რეალობის გათვალისწინებით და ფარგლებში.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ შპს ,,მ-ი-2....-მა“, არ გაატარა რა რეგისტრაციაში ქირავნობის უფლება სადავო ფართზე, 2011 წლის 1 აპრილიდან მოესპო აღნიშნული უფლება და ამავე მომენტიდან ჩაითვალა სადავო ფართის არამართლზომიერ მფლობელად.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილებით დამტკიცებული წესების მე-4 მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტების თანახმად საცხოვრებელი ბინის, საწარმოს ან სხვა ობიექტის მესაკუთრის შეცვლის შემთხვევაში, ახალი მესაკუთრე ვალდებულია, საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტაციასთან ერთად წარადგინოს ამ მუხლით გათვალისწინებული განაცხადი შესაბამის განაწილების ლიცენზიატთან. პირს, მის მიერ უძრავი ქონების დროებით სარგებლობის შემთხვევაში, უძრავი ქონების მესაკუთრის წერილობითი თანხმობით, უფლება აქვს, მოითხოვოს აბონენტად რეგისტრაცია, ხოლო განაწილების ლიცენზიატი ვალდებულია, ამ მისამართზე დაარეგისტრიროს იგი აბონენტად. ამავე წესების მე-14 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად მომხმარებელს უფლება აქვს უარი თქვას განაწილების ლიცენზიატის მომსახურებაზე, რის შესახებაც მან 10 დღით ადრე მაინც უნდა აცნობოს შესაბამის განაწილების ლიცენზიატს, ამდენად, სს ,,ე. ჯ-ას” მიერ გ. მ-ისა და მ. ვ-ის ელექტროენერგიის მომხმარებელ აბონენტებად რეგისტრაცია, აგრეთვე - მათი განცხადების საფუძველზე სადავო ფართზე ელექტროენერგიის მიწოდების შეწყვეტა, შეესაბამება საქართველოს მოქმედ კანონმდებლობას. შპს ,,მ-ი-2....-ის“, როგორც მოსარგებლის, აბონენტად რეგისტრაციისათვის კი, აუცილებელი იყო მესაკუთრის თანხმობა, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2011 წლის 1 აპრილიდან დასრულდა შპს ,,მ-ი-2....-თან“ სადავო ფართის ქირავნობის ურთიერთობა მიმართებით, თუმცა შპს ,,მ-ი-2....-ს“ გაქირავებული ნივთი არ დაუბრუნებია მესაკუთრისათვის. შესაბამისად, იგი ვალდებული იყო, მესაკუთრის მოთხოვნის საფუძველზე, დაყოვნების მთელი პერიოდისათვის (ანუ ქირავნობის საგნის გამოთავისუფლებისა და მესაკუთრისათვის გადაცემის მომენტამდე), ზიანის ანაზღაურების სახით, გადაეხადა დადგენილი ქირა - 2009 წლის 19 ივნისის ხელშეკრულებით განსაზღვრული 2500 აშშ დოლარი ყოველთვიურად

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „მ-ი 2....-მა“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, ასევე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლომ 2009 წლის 19 ივნისს მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება შეწყვიტა „საჯარო რეესტრის“ შესახებ კანონში 2010 წლის 7 დეკემბერს შესული ცვლილებების საფუძველზე, რითაც ამ კანონოს უკუქცევითი ძალა მიანიჭა, ამასთან, სარჩელის ფარგლებს გასცდა. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 567-ე მუხლი და გასცდა სარჩელის ფარგლებს, ვინაიდან მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა და არა საიჯარო ქირის გადახდას. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ქირავნობის ხელშეკრულება ძალაშია, არც ძველ და არც ახალ მესაკუთრეს მისი მოშლა არ მოუთხოვია. ნივთის გასხვისების შემთხვევაში, შემძენი იკავებს მესაკუთრის ადგილს. კანონში არსად წერია, რომ 2010 წლის 7 დეკემბრამდე დადებული ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია 2011 წლის 1 აპრილის შემდეგ აკრძალულია. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ შპს „მ-ი 2....“ რეგისტრირებული იყო ელექტროენერგიის მომხმარებელ აბონენტად, მაგრამ მოპასუხეების უკანონო ქმედებების შედეგად, გაუქმდა მისი რეგისტრაცია და შეუწყდა ელექტროენერგიის მიწოდება, რის გამოც ზიანის ადგება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „მ-ი 2....-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლომ იმ განმარტებაზე, რომ ვინაიდან სადავო ქირავნობის ხელშეკრულება 2011 წლის 1 აპრილამდე საჯარო რეესტრში არ დარეგისტრირებულა, მას იურიდიული ძალა არ გააჩნია.

უძრავ ნივთებზე გარიგების დადებისათვის ამ გარიგების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია სავალდებულო პირობაა, ამასთან საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამგვარი რეგისტრაციის არ არსებობა ხელშეკრულებას, ავტომატურად, იურიდულ ძალას არ უკარგავს. იგი მოქმედებს ხელშემკვრელ მხარეებს შორის, მაგრამ ძალა ვერ ექნება მესამე პირებთან ურთიერთობაში, თუ რა თქმა უნდა, მათთვის ცნობილი არ არის ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე. განსახილველ შემთხვევაში, დავა მიმდინარეობს არა ქირავნობის ხელშეკრულების თავდაპირველ მესაკუთრესა და დამქირავებელს შორის, არამედ უძრავი ქონების შემძენს და დამქირავებელს შორის, სწორედ ამ მიზეზით, ხელშეკრულება, რომელიც რეგისტრირებული არ არის კანონის მოთხოვნათა დაცვით, არ ბოჭავს მოსარჩელეებს, რაზეც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებაში ყურადღება არ გაუმახვილებია, მაგრამ ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია და სააპელაციო სასამართლოს მხოლოდ ზემომითითებული განმარტებაა უზუსტო, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საჩივრის დაშვებისა და დავის საკასაციო სასამართლოს მიერ განხილვის აუცილებლობა არ არსებობს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის დამკვიდრებისა და სამართლის შემდგომი განვითარების საჭიროების თვალსაზრისით, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „მ-ი 2....-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 02.05.2013 წლის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1395,63 ლარის) 70% – 976,941 ლარი, ასევე 02.05.2013 წლის N2 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1649,5 ლარის 70% - 1154,65 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

პ. სილაგაძე