საქმე №ას-179-172-2012 1 ოქტომბერი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. ჯ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. მ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ჯ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ვ. მ-ის მიმართ მორალური ზიანის – 3400 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით, შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

ვ. მ-მ 2001-2002 წლებში თაღლითურად მიითვისა გ. ჯ-ის კუთვნილი 400 გრძივი მეტრი 1/2 და 3/4 დიუმიანი შავი ლითონის წყლის მილი, აღნიშნულთან დაკავშირებით ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ვ.მ-ს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 400 გრძივი მეტრი 1/2 და 3/4 დიუმიანი შავი ლითონის წყლის მილის ან მისი საბაზრო ღირებულების ეკვივალენტი თანხის დაბრუნება. სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა 2007 წლის სექტემბერში, აღსრულებული არ არის. 2007 წლის ოქტომბერში გ.ჯ-მა მიმართა სააღსრულებლო ბიუროს სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების მოთხოვნით, მაგრამ მას უარი ეთქვა ვ.მ-ის მიერ გ.ჯ-ის მიმართ პროკურატურაში შეტანილი საჩივრისა და ამ საჩივრის თაობაზე აღძრული სისხლის სამართლის საქმის გამო. მოპასუხის მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის საფუძველზე, გადაწყვეტილების აღსრულება შეჩერდა ერთჯერადად, 3 თვის შემდეგ, გ.ჯ-მა განმეორებით მიმართა სააღსრულებო ბიუროს, რომელმაც ისევ უარი განაცხადა აღსრულებაზე მოპასუხის ახალი მოთხოვნის გამო, გადაწყვეტილების დაზუსტებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, მან მოითხოვა განმარტება იმის შესახებ, მილი ლითონის იყო, თუ პლასტმასის. ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ, 2008 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით განმარტა, რომ წყლის მილებში იგულისხმებოდა ლითონის მილები. აღსანიშნავია, რომ ამავე სასამართლო სხდომაზე ვ.მ-მ ორჯერ განაცხადა, რომ მას საერთოდ არ სჭირდებოდა სააღსრულებო ფურცელი, რადგანაც იგი აპირებდა მოსარჩელის მეუღლისათვის ეჩუქებინა აუდიტის დასკვნაში მითითებული თანხა. გამომდინარე იქიდან, რომ სასამართლო სხდომის ოქმში დაფიქსირდა აღნიშნული დაპირება, მოსარჩელეს სააღსრულებო ბიუროში განუმარტეს, რომ მას აღარ სჭირდებოდა სასამართლო გადაწყვეტილების იძულებით აღსრულება და ზედმეტად, მომსახურების საფასურის – 100 ლარის გადახდა. გ.ჯ-მა გაითვალისწინა რა მოცემული რჩევა, ენდო ვ.მ-ის დაპირებას, თუმცა მოლოდინი არ გამართლდა და არანაირ ჩუქებას არ ჰქონია ადგილი. 2010 წლის ივნისში, მოსარჩელემ კვლავ მიმართა სააღსრულებო ბიუროს, ხოლო ვ.მ-მ უსაფუძვლო განცხადებით, უკვე ახალი განმარტებები მოითხოვა, კერძოდ, თუ რა სახეობის იყო ლითონის მილი, ასევე რამდენი მილი იყო 1/2 და რამდენი 3/4 დიუმიანი. სასამართლოს განმარტებით, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი არ იყო ბუნდოვანი, ხოლო ის საკითხი, რომლის განმარტებაც მოპასუხემ მოითხოვა, არ ექვემდებარებოდა განმარტებით გადასაწყვეტ საკითხს. ვ.მ-მ, სასამართლო სხდომაზე აღიარა, რომ მილი მისცა მეზობელს, შესაბამისად, მან იცის რა სახეობის მილი გასცა. გ.ჯ-ი თანახმაა, მიიღოს 400 გრძივი მეტრი, იმ სახეობისა და ტექნოლოგიური შემადგენლობის (ან ნებისმიერი სახეობის) ლითონის მილი, როგორიც მოპასუხემ გადასცა მეზობელს. ვ.მ-მ 2010 წლის 23 აგვისტოს სასამართლო სხდომაზე განაცხადა, რომ, თუ სასამართლოს 2007 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებაში მითითებული იქნებოდა მილების ზომითი პროპორციულობა მათი ხარისხის, ფასისა და სახეობის მიხედვით, ის აუცილებლად აღასრულებდა სასამართლო გადაწყვეტილებას, მაგრამ, ვინაიდან ზემოაღნიშნული ფაქტები არ არის ასახული სასამართლო გადაწყვეტილებაში, იგი არ ექვემდებარება აღსრულებას. მოპასუხე 2007 წლის 5 მარტის სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ერთადერთ პრობლემად მიიჩნევს, არა ლითონის მილის საერთო მეტრაჟს (400 გრძ.მ), არამედ იმას, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით არ არის განსაზღვრული ლითონის სახეობა – 1/2 და 3/4 დიუმიანი მილის ოდენობა გრძივ მეტრებში. მოსარჩელე თანახმაა, მიიღოს ნებისმიერი სახეობის ლითონის მილი, დიამეტრი – 1/2 და 3/4 დიუმის ნებისმიერი რაოდენობრივი პროპორციით. მოპასუხის ქმედებით სისტემატურად ილახება მოსარჩელის პატივი და ღირსება, კერძოდ, ამ უკანასკნელს ბრალს სდებს სიყალბესა და ფალსიფიკაციაში, მოითხოვდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტების ექსპერტიზას, თუმცა ექსპერტიზამ ვერც ერთხელ დაადგინა სიყალბე და ფალსიფიკაცია. ვ.მ-მ მიმართა პროკურატურას გ.ჯ-ის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის მოთხოვნით, რის საფუძველზეც, აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, რის შედეგადაც მოსარჩელეს მიაყენა სოლიდური მორალური და მატერიალური ზიანი, რამაც მინიმუმ 6000 ლარზე მეტი შეადგინა, საიდანაც მატერიალური ზიანის ოდენობაა 4600 ლარი (მილის ღირებულების – 1600 ლარიდან თვიური 3%-ის სარგებელი, რასაც მიიღებდა მოსარჩელე 2002 წლიდან მოყოლებული 8 წლის განმავლობაში), ხოლო მორალურმა ზარალმა, სულ მცირე, 10000 ლარი, ანუ საერთო ზიანმა 12000 ლარი შეადგინა, საბოლოოდ მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის 3400 ლარის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით გ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჯ-მა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით გ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 17 აპრილს შედგენილ სააპელაციო საჩივარში ვ. მ-მ აღნიშნა „...ის მორიგი თაღლითობა იყო ჯ-ისა. მან გაუკეთა ფალსიფიკაცია მტკიცებულებას...“ „...ჯ-მა, რომ დაემტკიცებია ის რაც სასამართლოში არ ყოფილა, მოახდინა მტკიცებულებათა ფალსიფიკაცია, თვითონ დაწერა ვითომ მიბარების ხელშეკრულება და მასზე ჩემი ხელმოწერა დაამონტაჟა ქსეროქსის მეშვეობით...“ 2007 წლის 4 მაისს შედგენილ შესაგებელში ვ.მ-მ აღნიშნა „...სრული სიცრუეა გ.ჯ-ის სააპელაციო საჩივარში (და არა მარტო ამ საჩივარში) მოყვანილი ფაქტები, თითქოს არარსებული ჩემი ხელწერილის დედანი ჩააბარა სასამართლოს...“ „...ვითომდა მისი კუთვნილი ავტოფარეხის რაღაც ამონაწერზე აწ გარდაცვლილი პოლკოვნიკ ი. ჩ-ის ხელმოწერა დაამონტაჟა (არც ამ დოკუმენტის არსებობა იყო შესაძლებელი)...“ „...გ. ჯ-ის მხრიდან ჩემს მიმართ (დაწყებული 2002 წლიდან) ყველა საჩივარი (ვითომდა მისი კუთვნილი ავტოფარეხის გასხვისების ან მილების და „არმატურის“ მითვისება-განკარგვა) არის მიმართული ჩემგან თანხის გამოძალვის მიზნით...“ 2007 წლის 18 ოქტომბერს ქ.ქუთაისის პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებაში ვ.მ-მ აღნიშნა „...გ. ჯ-მა ჩემი დაშანტაჟება და დევნა დაიწყო 2002 წლის დასაწყისში, როცა მას მე უარი უთხარი 3000 აშშ დოლარის სესხებაზე...“ „...სიყალბე დასტურდებოდა ორი ფაქტორით...“ „...პოლიციელების მოტყუებისა და დოკუმენტის გაყალბების შემდეგ გ.ჯ-მა ქალაქის პროკურატურას მოსთხოვა ამ პოლიციელთა მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის საქმის აღძვრა...“ „...ამ შემთხვევაშიც მან თაღლითური გზით შექმნა მიღება-ჩაბარების ყალბი დოკუმენტი ქსეროასლის სახით...“ „...მან კვლავ გამოიყენა დამონტაჟებული ყალბი ქსეროასლი... სასამართლოს შეცდომაში შეყვანის შემდეგ გამყალბებელმა გ.ჯ-მა, როგორც ჩემთვისაა ცნობილი, საჩივრები შეიტანა პროკურატურაში მოსამართლე ი.ლეკვეიშვილისა და მის თანაშემწე თ.ქაჯაიას წინააღმდეგ და პროკურატურის მიერ გატარებული იქნა შესაბამისი ზომები...“ გ.ჭ-ისადმი გაგზავნილ განცხადებაში ვ.მ-მ აღნიშნა „...აღნიშნული გარემოება გაცნობიერებული აქვს თვით მოდავე მხარესაც და ამიტომაა, რომ იგი დაჟინებით ცდილობს გამოსძალოს სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი, უკანონო განმარტება...“ გ.ჭ-ისადმი გაგზავნილ წერილში ვ.მ-მ აღნიშნა „...დავის საგანი (ლითონის მილების სახით) ბუნებაში არ არსებობს. იგი მოდავე მხარის მოგონილია...“ 2010 წლის 30 ნოემბერს ქუთაისის რაიონულ პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებაში ვ.მ-მ აღნიშნა „...გ. ჯ-მა, თავისი დაუსრულებელი საჩივრებითა და განცხადებებით მობინადრეებს დაგვირღვია სამსახურებრივი და პირადი ცხოვრების ნორმალური რიტმი...“ „...ამის შესანიღბად გამომუშავებული აქვს რეალობის კონტექსიდან ფაქტების ფრაგმენტულად ამოგლეჯის, მათი თაღლითურად ჩახლართვისა და დემაგოგიური გზით (და თანაც კანონის სახელით) სინამდვილედ გასაღების პროფესიული ხელწერა. მისი ილუზიების დამაბნეველი ხლართების მსხვერპლი არაერთგზის გამხდარა ავტორიტეტული უწყების (პოლიცია, სასამართლო) ცალკეული წარმომადგენელი, რაც კეთილი ნების სირცხვილად მიგვაჩნია...“ „...არც ერთი ზემოთ აღნიშნული საქმე არ გახლავთ გ.ჯ-ისათვის მთავარი, ის უმნიშვნელო ხელმოსათბობი, ფრაგმენტული ეპიზოდებია უფრო შორს მიმავალი და უფრო მასშტაბური ავანტურის განსახორციელებლად, რომელიც გამოიხატება მის მიერ ათწლეულის წინ გაყიდული საცხოვრებელი ბინის გასხვისების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ბინის დაბრუნებაში, რომლისთვისაც წლებია ნიადაგს ნაბიჯ-ნაბიჯ ამზადებს...“ „...გთხოვთ, დაგვიცვათ ყალბისმქმნელისა და თაღლითისაგან, რომლის დაუსჯელობით პიკს მიღწეულმა თავხედობამ ყოველგვარ ზღურბლს გადააბიჯა...“ ზემოხსენებულ განცხადებებს გ.ჯ-ი მიიჩნევს მისი პატივისა და ღირსების შემლახველად და ითხოვს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებას. პალატამ იხელმძღვანელა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ი“, „კ“ ქვეპუნქტებით და ჩათვალა, რომ მოსარჩელე არ არის „სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი, ასევე პირი, რომლის გადაწყვეტილება და აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე და მისკენ, მისი გარკვეული ქმედების შედეგად, ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოების ინტერესი იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან, შესაბამისად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის, იგი კერძო პირია. ამავე კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის, მე-13 მუხლისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, სასამართლომ განმარტა შემდეგი: იმისთვის, რომ დადგეს პასუხისმგებლობა ცილისწამების გამო, აუცილებელია: 1. სადავო განცხადება იყოს ფაქტების შემცველი; 2. უნდა იყოს დამაჯერებელი, ისეთი, რომ ადამიანმა, რომელიც სრულყოფილად არ იცნობს საქმის ვითარებას, სარწმუნოდ მიიჩნიოს იგი; 3. უნდა იყოს შეურაცხმყოფელი; 4. განცხადებაში უნდა ხდებოდეს პირის „იდენტიფიცირება“, თან არ არის აუცილებელი, პირდაპირ იყოს დასახელებული ის პირი, რომლის შესახებაც კეთდება განცხადება, საკმარისია, რომ ადამიანთა ჯგუფისათვის სავსებით ნათელი იყოს და, ზოგადად, ეჭვს არ იწვევდეს, თუ ვის ეხება იგი; 5. ცხადია, განცხადებაში მითითებული ფაქტები უნდა იყოს სიცრუე და 6. აღნიშნული, განცხადებაში მითითებულ პირს, უნდა აყენებდეს ზიანს. პალატამ მიუთითა 2007 წლის 17 აპრილს შედგენილ სააპელაციო საჩივარში, 2007 წლის 4 მაისის შესაგებელსა და 2007 წლის 18 ოქტომბრის განცხადებაში გაკეთებულ ვ. მ-ის განმარტებაზე და ჩათვალა, რომ მან ბრალი დასდო აპელანტს სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენაში. ეს განცხადებები იყო ფაქტების შემცველი, დამაჯერებელი, შეურაცხმყოფელი, შეეხო უშუალოდ აპელანტს და მიაყენა მას ზიანი. მართალია, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობას არ იწვევს განცხადება, რომელიც გაკეთებულია წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე, მაგრამ, როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2009 წლის 3 დეკემბრის განჩინებაში (საქმეზე №ას-268-591-09) განმარტა: „განსახილველი ნორმა ეხება წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე პირის მიერ გაკეთებულ არა ნებისმიერ განცხადებას, არამედ ისეთ განცხადებას, რომელიც გაკეთებულია თავისი უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში, რაც უშუალოდ უკავშირდება მისი, როგორც პროცესუალური მხარის უფლებამოსილებას“. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის თანახმად, მხარე უფლებამოსილია მიუთითოს წარმოდგენილი საბუთის სიყალბეზე, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მას შეუძლია, დაუსაბუთებლად, მტკიცებითი ფორმით დასდოს ბრალი მოწინააღმდეგე მხარეს დანაშაულის ჩადენაში. ასეთი ბრალდება არ უკავშირდება პირის, როგორც პროცესუალური მხარის, უფლებამოსილებას, შესაბამისად, ვალერი მანჯგალაძე არ სარგებლობს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული პრივილეგიით, აქედან გამომდინარე, თუ არ დამტკიცდება სადავო განცხადებებში მითითებული ფაქტები, ვ. მ-მ, შესაძლებელია, პასუხი აგოს ცილისწამების გამო. ამავდროულად, სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო განცხადებებში მითითებულ ფაქტებთან დაკავშირებით მიმდინარეობს გამოძიება და იგი ჯერ არ დასრულებულა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რადგან ვ. მ-ის მიერ მითითებულ ფაქტებთან დაკავშირებით მიმდინარეობს გამოძიება, ის გარემოება, ჩაიდინა თუ არა აპელანტმა დანაშაული, უნდა დადასტურდეს სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული შემაჯამებელი აქტით. ამგვარი აქტი კი, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. პალატამ, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, აპელანტის მოთხოვნა დაუსაბუთებლად მიიჩნია, ამავდრულად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის თანახმად, ვინაიდან საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე ვ. მ-მ მიუთითა, რომ სადავო ინფორმაცია გავრცელდა „დღეს კი არა 3 წლის წინ“ ჩათვალა, რომ მოპასუხემ მიუთითა ფაქტზე, რომლის სამართლებრივი შეფასებითაც შესაძლებელია, დადგინდეს სარჩელის ხანდაზმულობა. დადასტურებულია, რომ აპელანტისათვის ზემოხსენებული განცხადებების თაობაზე ცნობილი იყო მათი გავრცელების დროიდანვე. ამ პერიოდიდან სარჩელის აღძვრამდე კი ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული 100-დღიანი ხანდაზმულობის ვადა გასულია და აპელანტის მოთხოვნა ხანდაზმულიცაა. სხვა სადავო განცხადებებით ვ. მ-ს არ გაუვრცელებია აპელანტის პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობები. ამ განცხადებებით ვ. მ-მ არსებითად შეაფასა აპელანტის მოქმედებები და გამოხატა თავისი დამოკიდებულება აპელანტის მიმართ, შესაბამისად, ეს განცხადება არ შეიძლება, ჩაითვალოს ცილისწამებად. ამასთანავე, მიუხედავად განცხადებების შეურაცხმყოფელი ტონისა, ისინი არ შეიცავენ დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტებს. ამდენად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის, მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის, პირველი მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს არ შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა სადავო განმარტებებისათვის.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჯ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლების გამო:

გადაწყვეტილების მიღებისას დარღვეულია სამართლის ნორმები, რადგანაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსამართლე, მართალია, მიუთითებს ცალკეულ კანონებზე (სამოქალაქო კოდექსის პირველი, მე-2, მე-6, მე-18, 316-ე, 317-ე და 413-ე მუხლებზე, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველსა და მე-13 მუხლებზე), მაგრამ პრაქტიკულად მხოლოდ მათი განმარტებებით შემოიფარგლა და ისინი არ დაუკავშირა არც სასარჩელო მოთხოვნას და არც მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილ სააპელაციო შესაგებელსა თუ საჩივრებს. სასამართლომ არ მიუთითა, თუ რაში გამოიხატება სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობისა და მართლზომიერების კანონისმიერი ვალდებულებების ფარგლები. სააპელაციო სასამართლომ ვრცლად მიმოიხილა ფაქტები და გარემოებები, სათანადოდ დაუკავშირა ისინი სასარჩელო და სააპელაციო მოთხოვნებს, შესაბამისი დასკვნებიც გააკეთა, პრაქტიკულად დაეთანხმა და დაადასტურა აპელანტის მიერ ჩამოყალიბებული მოსაზრებები, თუმცა საბოლოოდ მიიღო საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება. პალატამ ასევე მიუთითა, რომ სადავო განცხადებაში მოყვანილ ფაქტებთან დაკავშირებით მიმდინარეობს გამოძიება, რომელიც არ არის დასრულებული. ვინაიდან სასამართლო არ აკონკრეტებს აღნიშნული მოსაზრების ზუსტ არსს, იგი შეიძლება ოარაზროვნად იქნას გაგებული, რაც ეწინააღმდეგება განჩინებაში მოყვანილ მსჯელობასა და უდანაშაულობის პრეზუმციას, იწვევს გაუგებრობასა და ბუნდოვანებას. მოპასუხე შესაგებელში აღნიშნავს: „თუ მოსარჩელე პატივისა და ღირსების შელახვად ჩემს მიერ პროკურატურის ორგანოებში მისი სიყალბის მამხილებელი განცხადებების შეტანას მიიჩნევს, იგი მოტივირებულია არა გ.ჯ-ის პატივისა და ღირსების ხელყოფით, არამედ ყალბი დოკუმენტების დამზადება-გამოყენების ფაქტებზე მისთვის კანონით გათვალისწინებული სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებით“. გ.ჯ-ის განმარტებით, „საკითხის ამგვარად დაყენებაში, გარდა თანხის გამოძალვის ბრალდებისა, მე მთლიანად ვეთანხმები მოწინააღმდეგე მხარეს, რადგან შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მას მის მიერ სამართალდამცავ ორგანოებში შეტანილ განცხადება-საჩივრებში ბრალდებების სახით დაფიქსირებული ფაქტები მიაჩნია სწორად და საფუძვლიანად, მაგრამ შეიძლება მოპასუხეს ეს ასე მიაჩნდეს მანამ, სანამ სამართლებრივად არ იქნება უარყოფილი მისი ბრალდებები, ხოლო მოსარჩელე მხარემ მისი პატივისა და ღირსების ხელყოფად არ უნდა მიიჩნიოს, მომჩივნის მიერ სამართალდამცავ ორგანოებში შეტანილ საჩივრებში, მტკიცებულების სახით დაფიქსირებული ბრალდებები, რამდენადაც მწვავე და მძიმე არ უნდა იყოს იგი მისთვის, თუ ისინი შეიცავენ სისხლის სამართლის საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების დადგენისათვის საჭირო ცნობებს და ეს მან უნდა ითმინოს მანამ, სანამ არ დაასაბუთებს ამ ფაქტების უსაფუძვლობას და, თუ ამის შემდეგ მომჩივანი კვლავ გააგრძელებს სამართლებრივად უარყოფილი უსაფუძვლო ბრალდებების სხვადასხვა ფორმით გავრცელებას, არ აქვს მნიშვნელობა სად და რა ფორმით, ასეთი ქმედება შეიძლება მიჩნეულ იქნეს პატივისა და ღირსების ხელყოფად“. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულია, რომ გ.ჯ-ი არც სარჩელითა და არც სააპელაციო საჩივრით, პატივისა და ღირსების ხელყოფად არ მიიჩნევს ფაქტებს, რომლებიც მოწინააღმდეგე მხარემ პროკურატურაში შეტანილ განცხადებაში დააფიქსირა და რომლებზეც, საბოლოო სამართლებრივი შეფასება ჯერ არ გაკეთებულა, არამედ, უფლების დარღვევას წარმოადგენს სამართალდამცავ ორგანოებში მისი და ვ.მ-ის საერთო ნაცნობ-მეგობრებში, საზოგადოებაში იმ ბინძური, ცილისმწამებლური, რეპუტაციის შემლახველი ბრალეული განცხადებების სხვადასხვა ფორმით გავრცელება, რომლებსაც რაიმე კავშირი არ აქვს ბრალდებებთან, რომლებიც არ შეიცავენ სისხლის სამართლის საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოების დადგენისათვის საჭირო ცნობებს, რომლებთან დაკავშირებითაც მიღებულია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებები. ამ გადაწყვეტილებებში ცალსახადაა დადასტურებული ბრალდების უსაფუძვლობა. სასამართლომ არ მიუთითა ფაქტზე, რითაც დადგინდებოდა სარჩელის ხანდაზმულობა. სინამდვილეში, ვ.მ-ს უკანასკნელი 9 წლის მანძილზე ასამდე შეურაცხმყოფელი და ცილისწამებლური განცხადება აქვს გავრცელებული კასატორის წინააღმდეგ, რომელთაგან გ.ჯ-მა სარჩელში მიუთითა სხვადასხვა დროს გაკეთებული რამდენიმე განცხადება, საიდანაც ნაწილი მიმართული იყო სასამართლოს შინაგანი რწმენის შესაქმნელად, ნაწილი კი ეხებოდა ვ.მ-ის მიერ ლითონის მილების თაღლითური გზით მითვისების თაობაზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებულ ცილისწამებლურ განცხადებას, რომლებიც, მართალია, თავდაპირველად 100 დღეზე მეტი დროით ადრე იყო გავრცელებული და მაშინ შეიძლება სხვადასხვა მოსაზრებებისა თუ გარემოებების გამო, იმ ეტაპზე გ.ჯ-ს არ მოუთხოვია პატივისა და ღირსების შელახვისათვის გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, მაგრამ ვ.მ-ის მიერ წლების მანძილზე განმეორებით და სისტემატურად პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების გავრცელება, იწვევს მორალურ ზიანს და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს ბოლოს ჩადენილი მსგავსი ქმედებების დროიდან. განჩინებაში არ არის მითითებული, თუ როდის გაეცნო ან როდის იყო შესაძლებელი კასატორი გაცნობოდა ვ.მ-ის მიერ ბოლო დროს განმეორებით გავრცელებულ ცილისწამებლურ განცხადებებს. სასამართლომ არ გამოიყენა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოჩენილი „შეფასებითი მსჯელობა“ არ არის დაცული, თუ ფაქტი, რომელსაც ის ეფუძნება, მცდარი ან შეურაცხმყოფელი აღმოჩნდება და მათ არ გაითვალისწინეს კასატორის მიერ დოკუმენტურად, მათ შორის, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილი არა ერთი მცდარი და შეურაცხმყოფელი ფაქტი, რომლებსაც მოპასუხე მხარე ეფუძნებოდა. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლმა მტკიცების ტვირთი მთლიანად მოსარჩელეს დააკისრა და უტყუარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, გ.ჯ-მა შეძლო, დაემტკიცებინა, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ გაავრცელა სადავო განცხადებები, რომლებიც ლახავენ კასატორის პატივსა და ღირსებას, სადავო განცხადებები არ შეესაბამება სინამდვილეს, ისინი არ გაკეთებულა პოლიტიკური, საზოგადოებრივი ან სასამართლოში სიტყვის თავისუფლების ფარგლებში. სასამართლომ არ გაითვალისწინა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით განსაზღვრული სტანდარტი, რომელსაც, სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, დიფამაციის საქმეში იყენებენ, ანუ ის, რომ მოქალაქის მიერ სარჩელის წარდგენისას, იგი ვალდებულია, დაამტკიცოს მხოლოდ ორი გარემოება: ა) ის, რომ მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა მცდარი ფაქტების შემცველი განცხადებები, ბ) ხოლო აღნიშნული განცხადებები ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებას ან საქმიან რეპუტაციას. ვინაიდან ზიანში იგულისხმება მორალური ზიანიც, კასატორმა შეძლო უტყუარი მტკიცებულებებით დაედასტურებინა ზემოთ მითითებული გარემოებები. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლში აღნიშნული კასატორის მიერ დადასტურებული გარემოება, თუნდაც შინაგანი რწმენის შესაქმნელად, რომ ფაქტების სინამდვილესთან შესაბამისობა მოპასუხისათვის ცნობილი იყო, არც ერთი სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული. არასწორად იქნა უარყოფილი დიფამაციის ცნება, ასევე უგულებელყოფილია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 და მე-16 მუხლის მოთხოვნები. ვ.მ-ის მიერ კასატორის წინააღმდეგ უსაფუძვლო და ცილისწამებლური განცხადებების სხვადასხვა ფორმით გავრცელება მოტივირებულია არა, გ.ჯ-ის მიერ ყალბი დოკუმენტების გასაღება-გამოყენების ფაქტების გამო, მისთვის სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებით, არა მისი ან საზოგადოების კანონიერი ინტერესის დაცვით, არამედ იგი კასატორის წინააღმდეგ მოქმედებდა ბოროტი განზრახვით. მილის მითვისების ფაქტთან დაკავშირებით, უკანასკნელი 7 წლის მანძილზე, ვ.მ-ის მიერ, კასატორის პატივისა და ღირსების დარღვევა ხდებოდა და ხდება დღესაც, ღირსებით დაცულ სფეროში აშკარა ინტერვენციის გზით, რასაც კასატორის ფიზიკური და სულიერი სიმშვიდის შელახვა, ასევე დარღვევა მოჰყვა და აღნიშნული ბრალეული ქმედებაა. ვ.მ-ე წინასწარი განზრახვით ლახავდა კასატორის ღირსებას, აცნობიერებდა და კვლავ აცნობიერებს ქმედების მართლწინააღმდეგოობას, რის გამოც დიდია მისი ბრალის ხარისხის სიმძიმე და მისგან გამოწვეული კასატორის ზნეობრივი ტანჯვის ხარისხი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემობები:

2007 წლის 17 აპრილს შედგენილ სააპელაციო საჩივარში ვ. მ-მ აღნიშნა: „..ის მორიგი თაღლითობა იყო ჯ-ისა. მან გაუკეთა ფალსიფიკაცია მტკიცებულებას..“, „..ჯ-მა, რომ დაემტკიცებია ის რაც სასამართლოში არ ყოფილა, მოახდინა მტკიცებულებათა ფალსიფიკაცია, თვითონ დაწერა ვითომ მიბარების ხელშეკრულება და მასზე ჩემი ხელმოწერა დაამონტაჟა ქსეროქსის მეშვეობით..“.

2007 წლის 4 მაისს შედგენილ შესაგებელში ვ. მ-მ აღნიშნა: „..სრული სიცრუეა გ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარში (და არა მარტო ამ საჩივარში) მოყვანილი ფაქტები, თითქოს არარსებული ჩემი ხელწერილის დედანი ჩააბარა სასამართლოს..“, „..ვითომდა მისი კუთვნილი ავტოფარეხის რაღაც ამონაწერზე აწ გარდაცვლილი პოლკოვნიკ ი. ჩ-ის ხელმოწერა დაამონტაჟა (არც ამ დოკუმენტის არსებობა იყო შესაძლებელი)..“. „..გ. ჯ-ის მხრიდან ჩემს მიმართ (დაწყებული 2002 წლიდან) ყველა საჩივარი (ვითომდა მისი კუთვნილი ავტოფარეხის გასხვისების ან მილების და „არმატურის“ მითვისება-განკარგვა) არის მიმართული ჩემგან თანხის გამოძალვის მიზნით..“.

2007 წლის 18 ოქტომბერს ქ. ქუთაისის პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებაში ვ. მ-მ აღნიშნა: „..გ. ჯ-მა ჩემი დაშანტაჟება და დევნა დაიწყო 2002 წლის დასაწყისში, როცა მას მე უარი უთხარი 3000 აშშ დოლარის სესხებაზე..“. „..სიყალბე დასტურდებოდა ორი ფაქტორით..“. „..პოლიციელების მოტყუების და დოკუმენტის გაყალბების შემდეგ გ.ჯ-მა ქალაქის პროკურატურას მოსთხოვა ამ პოლიციელთა მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის საქმის აღძვრა..“, „..ამ შემთხვევაშიც მან თაღლითური გზით შექმნა მიღება-ჩაბარების ყალბი დოკუმენტი ქსეროასლის სახით..“, „..მან კვლავ გამოიყენა დამონტაჟებული ყალბი ქსეროასლი... სასამართლოს შეცდომაში შეყვანის შემდეგ გამყალბებელმა გ. ჯ-მა, როგორც ჩემთვისაა ცნობილი, საჩივრები შეიტანა პროკურატურაში მოსამართლე ი. ლეკვეიშვილისა და მის თანაშემწე თ. ქაჯაიას წინააღმდეგ და პროკურატურის მიერ გატარებული იქნა შესაბამისი ზომები..“.

გ. ჭ-ისადმი გაგზავნილ განცხადებაში ვ. მ-მ აღნიშნა: „..აღნიშნული გარემოება გაცნობიერებული აქვს თვით მოდავე მხარესაც და ამიტომაა, რომ იგი დაჟინებით ცდილობს გამოსძალოს სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი, უკანონო განმარტება..“, „..დავის საგანი (ლითონის მილების სახით) ბუნებაში არ არსებობს. იგი მოდავე მხარის მოგონილია..“.

2010 წლის 30 ნოემბერს ქუთაისის რაიონულ პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებაში ვ. მ-მ აღნიშნა: „..გ ჯ-მა, თავისი დაუსრულებელი საჩივრებითა და განცხადებებით მობინადრეებს დაგვირღვია სამსახურებრივი და პირადი ცხოვრების ნორმალური რიტმი..“, „..ამის შესანიღბად გამომუშავებული აქვს რეალობის კონტექსიდან ფაქტების ფრაგმენტულად ამოგლეჯის, მათი თაღლითურად ჩახლართვისა და დემაგოგიური გზით (და თანაც კანონის სახელით) სინამდვილედ გასაღების პროფესიული ხელწერა. მისი ილუზიების დამაბნეველი ხლართების მსხვერპლი არაერთგზის გამხდარა ავტორიტეტული უწყების (პოლიცია, სასამართლო) ცალკეული წარმომადგენელი, რაც კეთილი ნების სირცხვილად მიგვაჩნია..“, „..არც ერთი ზემოთ აღნიშნული საქმე არ გახლავთ გ. ჯ-ისათვის მთავარი, ის უმნიშვნელო ხელმოსათბობი, ფრაგმენტული ეპიზოდებია უფრო შორს მიმავალი და უფრო მასშტაბური ავანტურის განსახორციელებლად, რომელიც გამოიხატება მის მიერ ათწლეულის წინ გაყიდული საცხოვრებელი ბინის გასხვისების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ბინის დაბრუნებაში, რომლისთვისაც წლებია ნიადაგს ნაბიჯ-ნაბიჯ ამზადებს..“, „..გთხოვთ დაგვიცვათ ყალბისმქმნელისა და თაღლითისაგან, რომლის დაუსჯელობით პიკს მიღწეულმა თავხედობამ ყოველგვარ ზღურბლს გადააბიჯა..“.

საქმის მასალებით დადგენილია და მხარეებს შორის სადავო არაა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის წარმოადგენს კერძო პირს, შესაბამისად, პასუხისმგებლობის საკითხის გადაწყვეტისას გამოყენებული უნდა იქნეს ამავე კანონის მე-13 მუხლი, რომელიც ადგენს კერძო პირის ცილისწამების მაკვალიფიცირებელ გარემოებებს, კერძოდ, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. ამდენად, მითითებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს (გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ინიციატორს), ხოლო მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს ის, რომ: ა) მოპასუხემ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება ეხება უშუალოდ მოსარჩელეს; გ) აღნიშნული განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს, ანუ იგი მცდარი ფაქტების შემცველია; დ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მოსარჩელის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას. დასახელებულ ელემენტთაგან თუდაც ერთ-ერთის სარჩელში მიუთითებლობა ან/და დაუდასტურებლობა გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავო განცხადებების მოპასუხის მიერ გავრცელების ფაქტი, ასევე ის გარემოება, რომ სადავო განცხადებები ეხება უშუალოდ მოსარჩელეს, საკასაციო სასამართლოს მხრიდან შემოწმებას არ საჭიროებს და ამ კუთხით სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადებებით შეილახა მოსარჩელის პატივი და ღირსება, რითაც მას მიადგა ზიანი, გამომდინარეობს ნორმათა სწორი განმარტებიდან და ფაქტების მართებულად შეფასებიდან. ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „ზიანი ასეთ შემთხვევებში არაქონებრივი სახით _ პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად, მოკლებულია რა ეკონომიკურ შინაარსს, და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია.“ (იხ.სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი).

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელის დაუსაბუთებლად მიჩნევის მთავარი წინაპირობაა ის გარემოება, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიების გამო არ არის გადაწყვეტილი გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობის საკითხი.

საკასაციო პალატის შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტი, რომლის თანახმად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. ამავდროულად საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცებულებითი ტვირთი, ანუ არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს იმავე 2012 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებაში ვკითხულობთ შემდეგს: „ვინაიდან მხარის განმარტებას ისეთივე მტკიცებულებითი ძალა გააჩნია, როგორც სხვა დანარჩენ მტკიცებულებებს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილი), ბ.კ-ის სარჩელის დამამტკიცებელ მტკიცებულებად მისი, როგორც მხარის, განმარტებაც უნდა განვიხილოთ. ამასთან, ამ მტკიცებულების დამაჯერებლობა საფუძვლიანად გამყარებულია საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებითაც, კერძოდ: მოსკოვის ხამოვნიკის რაიონის შს განყოფილების საგამოძიებო განყოფილების გამომძიებლის მიერ 2008 წელს გაცემული ცნობით. ამ განყოფილების წარმოებაში იყო სისხლის სამართლის საქმე ც. შ-ას კუთვნილი ოქროს საიუველირო ნაწარმის ქურდობის ფაქტზე, რომლის ჩადენაში ეჭვმიტანილი იყო ბ. კ-ე. მართალია, მითითებული მტკიცებულება ც.შ-ას მიერაა წარმოდგენილი, მაგრამ მისი შინაარსი ადასტურებს, რომ ბ.კ-ის მიერ ქურდობის ჩადენის ფაქტი არ დადგინდა.“, „ამ მტკიცებულებათა სიცხადე და დამაჯერებლობა კანონით მოთხოვნილი მტკიცების საკმაოდ მაღალი სტანდარტის დაცვას ადასტურებს. სადავო განცხადებაში მითითებული ფაქტის უარმყოფელი სხვა რაიმე მტკიცებულების წარმოდგენის მოთხოვნა კი არგუმენტაციას მოკლებულია.“.

განსახილველ საქმეში სახეზე გვაქვს როგორც მოსარჩელის ახსნა-განმარტება იმის შესახებ, რომ სისხლის სამართლის საქმიდან ამოღებულ იქნა ხელწერილის სიყალბის ეპიზოდი და შემდეგ 6 თვის უკან საერთოდ გაუქმებულ იქნა მოსარჩელის ეჭვმიტანილად ცნობის დადგენილება, რასაც მოპასუხე მხარე არ შედავებია, ასევე სასამართლოს მიერ დადგენილია და მხარეებს სადავოდ არ გაუქხდიათ ის ფაქტი, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარეობს გამოძიება და მოსარჩელე გ.ჯ-ის მიმართ არ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი, რომლითაც დადასტურდებოდა მის მიერ დანაშაულის ჩადენა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მხოლოდ იმ გარემოების დადგენა, რომ გამოძიება ჯერ არ დასრულებულა და საქმეზე არ არსებობს გამამტყუნებელი განაჩენი საკმარისია იმ შეფასების გასაკეთებლად, რომ მოსარჩელემ დაძლია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი მტკიცების ტვირთი, რაც სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოების (გავრცელებული განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტებს) დადასტურებულად მიჩნევის შესაძლებლობას იძლევა. ამდენად, კასატორის პრეტენზია გასაზიარებელია, თუმცა, სარჩელი უსაფუძვლოა ხანდაზმულობის გამო.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხანდაზმულობა განეკუთვნება სასარჩელო მოთხოვნის შემაფერხებელ კატეგორიას, რაც ნიშნავს იმას, რომ სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის შემთხვევაში, შეუძლებელია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება, თუნდაც დგინდებოდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის ფაქტობრივი შემადგენლობა.

„სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლი აწესებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას, კერძოდ, ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შფასებას 2007 წელს გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადებებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რაზედაც კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

კასატორის აზით, ვინაიდან მოპასუხე წლებია აგრძელებს მისი პატივისა და ღირსების შემლახავი ინფორმაციის გავრცელებას, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს ბოლოს ჩადენილი ამგვარი ქმედებების დროიდან. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ გვერდი აუარა ისეთ განცხადებებს, რომლებშიც გამოყენებული პატივისა და ღირსების შემლახავი გამონათქვამების შეტყობიდან არ არის გასული ხანდაზმულობის ვადა. ამის მაგალითად კასატორს მოჰყავს პროკურორ ვ.ჭ-ისადმი 2010 წლის 30 ნოემბრის და გ. ჭ-ისადმი 2010 წლის განცხადებები.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფაქტისა და აზრის გამიჯვნისათვის აუცილებელია გამიჯვნის კრიტერიუმების დადგენა. საქმეში „ჯერუსალემი ავსტრიის წინააღმდეგ“, ევროპის სასამართლომ აღნიშნა, რომ შეფასებითი მსჯელობების ნამდვილობის დამტკიცება შეუძლებელია და რომ ასეთი მოთხოვნა ზღუდავს აზრის თავისუფლებას. საქმეში „დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“ ევროპის სასამართლომ განმარტა შემდეგი: იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებლია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ, №ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

ამდენად, მოხმობილი გადაწყვეტილებებისა და კანონის ნორმათა შეჯერებას მივყავართ იმ დასკვნამდე, რომ ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ პროკურორ ვ.ჭ-ისადმი 2010 წლის 30 ნოემბრის განცხადებაში გამოთქმული ფრაზებით _ „თაღლითი“, „ყალბისმქმნელი“, „გამოსძალოს სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი, უკანონო განმარტება“, „თავისი დაუსრულებელი საჩივრებითა და განცხადებებით მობინადრეებს დაურღვია სამსახურებრივი და პირადი ცხოვრების ნორმალური რიტმი“, „გამომუშავებული აქვს რეალობის კონტექსიდან ფაქტების ფრაგმენტულად ამოგლეჯის, მათი თაღლითურად ჩახლართვისა და დემაგოგიური გზით (და თანაც კანონის სახელით) სინამდვილედ გასაღების პროფესიული ხელწერა“ და მისთ., ვ. მ-მ, არსებითად, შეაფასა მოსარჩელის მოქმედებები და გამოხატა თავისი დამოკიდებულება გ.ჯ-ის მიმართ. შესაბამისად, ეს გამონათქვამები განეკუთვნება აზრის კატეგორიას („სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), რომელიც დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით.

ანალოგიურად ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის პრეტენზია გ.ჭ-ისადმი გაგზავნილ განცხადებებთან მიმართებაში, სადაც ვ. მ-ე მიუთითებს შემდეგს: „..აღნიშნული გარემოება გაცნობიერებული აქვს თვით მოდავე მხარესაც და ამიტომაა, რომ იგი დაჟინებით ცდილობს გამოსძალოს სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი, უკანონო განმარტება..“. „..დავის საგანი (ლითონის მილების სახით) ბუნებაში არ არსებობს. იგი მოდავე მხარის მოგონილია.“. დასახელებული გამონათქვამები არც მთლიანი კონტექსტის გათვალისწინებით და არც იზოლირებულად განხილვის შემთხვევაში არ იძლევა მათი ფაქტის კატეგორიისადმი მიკუთვნების საკმარის საფუძველს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

იმ გარემოების მხედველობაში მიიღებით, რომ მოპასუხის განცხადებათა ნაწილი ხანდაზმულია, ხოლო სხვა განცხადებების ცილისწამებად მიჩნევის წინაპირობები არ არსებობს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ არსებითად სწორად უთხრა უარი გ. ჯ-ს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ.როინიშვილი

პ. ქათამაძე