საქმე №ას-380-357-2014 20 ოქტომბერი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ჯ. გ-ე, გ. ა-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. გ-მ და გ. ა-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით მოპასუხისათვის 2013 წლის 1 ივნისიდან ჯ. გ-ის სასარგებლოდ, ყოველთვიური სარჩოს - 1 000 ლარის, ასევე სარჩოს მიუღებელი სხვაობის - 17 569 ლარის ერთობლივად დაკისრების მოთხოვნით, ხოლო გ. ა-ის სასარგებლოდ - 2013 წლის 1 ივნისიდან ყოველთვიური სარჩოს - 1 000 ლარისა და სარჩოს მიუღებელი სხვაობის - 15 985 ლარის ერთობლივად დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელეები მუშაობდნენ სს „ს. რ-ში“, ხაშურის სალოკომოტივო დეპოს მემანქანეებად, 2011 წლის 5 მარტს მიიღეს საწარმოო ტრავმა. თითოეულმა მოსარჩელემ პროფესიული შრომის უნარი დაკარგა 80%-ით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მათი სარჩელი მოპასუხე რ-ის მიმართ და გადაწყვეტილების საფუძველზე მრავალი წელია მოპასუხისაგან იღებენ ყოველთვიურ სარჩოს.

მიუხედავად აღნიშნულისა, მოპასუხე მათთვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას არ ახორციელებს იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის _ მემანქანის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით.

სს „ს. რ-ამ“ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა სასარჩელო მოთხოვნის უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო. მოპასუხის განმარტებით, ის კეთილსინდისიერად უხდის მოსარჩელეებს დაკისრებული ოდენობით სარჩოს, ხოლო მოსარჩელეების მოთხოვნას მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჯ. გ-ისა და გ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ს. რ-ას“ ჯ. გ-ის სასარგებლოდ 2013 წლის 1 ივნისიდან დაეკისრა ყოველთვიური სარჩოს - 500 ლარისა და მიუღებელი სარჩოს - 3369.88 ლარის ერთჯერადად გადახდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, მოპასუხე სს „ს. რ-ას“ გ. ა-ის სასარგებლოდ 2013 წლის 1 ივნისიდან დაეკისრა ყოველთვიური სარჩოს - 500 ლარისა და მიუღებელი სარჩოს - 2353.22 ლარის ერთჯერადად გადახდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 თებერვლის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, საქალაქო სასამართლოს მიერ დავის ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის თაობაზე და მიუთითა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 6 იანვრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც დადგენილი იყო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელეები: ჯ. გ-ე და გ. ა-ი მუშაობდნენ სს „ს. რ-ის“ ხაშურის სალოკომოტივო დეპოში მემანქანეებად.

2001 წლის 5 მარტს მოსარჩელეები მართავდნენ ელმავალს, რომელსაც მიჰყავდა ბენზინითა და ნავთით დატვირთული მატარებელი. სამუხრუჭე სისტემის არაეფექტურად მოქმედების გამო, მოსარჩელეები იძულებული გახდნენ შეეყვანათ მატარებელი წიფის სადგურის დამჭერ ჩიხში. წიფის სადგურის დამჭერ ჩიხში შესვლა ასევე განპირობებული იყო სალოკომოტივო ბრიგადის მიერ მოძრავი შემადგენლობის მუხრუჭების ექსპლუატაციის ინსტრუქციის მე-7 თავის მე-5 პუნქტის მოთხოვნების დარღვევით. დადგინდა, რომ მატარებლის მოძრაობისას, საავარიო სიტუაციის საშიშროება შეიქმნა, როგორც სს (იმ დროისათვის - შპს) „ს. რ-ის“ - ანუ დამქირავებლის, ისე, თვით მუშაკების - დაქირავებულების ბრალით.

მომხდარი საწარმოო ტრავმის შედეგად მოსარჩელეებმა 80%-ით დაკარგეს შრომის უნარი.

განმეორებითი შემოწმებისას, 2009 წელს, თითოეულ მოსარჩელეს დაუდგინდა შესაძლებლობის მნიშვნელოვნად შეზღუდვა უვადოდ - 80%-ით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ პუნქტზე მითითებით პალატამ ზემოაღნიშნული გარემოებები პრეიუდიციულად დადასტურებულად მიიჩნია.

სს „ს. რ-ა“ მოსარჩელეებს საწარმოო ტრავმის გამო, ყოველთვიურად უხდიდა და უხდის სარჩოს. ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში მოპასუხე მოსარჩელეებს ყოველთვიურად უხდის სარჩოს: ჯ. გ-ს - 324.82 ლარის ოდენობით, გ. ა-ს - 369.14 ლარის ოდენობით.

2010 წლის 1 ივნისიდან 2011 წლის 1 მარტამდე მემანქანის ხელფასის ოდენობა შეადგენდა 687.69 ლარს; 2011 წლის 1 მარტიდან 2012 წლის 30 მარტამდე - 1050 ლარს; 2012 წლის 30 მარტიდან 2012 წლის 1 დეკემბრამდე - 1150 ლარს; 2012 წლის 1 დეკემბრიდან - 1250 ლარს.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლისა და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეების წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელს წარმოადგენდა მოპასუხე მხარე.

აპელანტი გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ საფუძვლით მოითხოვდა, რომ ხელფასის ზრდის გამო სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების მარეგულირებელ ნორმას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა და ამ მხრივ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილი.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე და განმარტა, რომ სწორედ დასახელებულ ნორმათა შინაარსი აძლევდა მოსარჩელეებს სამართლებრივ საფუძველს, მოეთხოვათ სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის კვალობაზე, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში მოსარჩელეები მიიღებდნენ გაზრდილ ხელფასს. დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისა იყო თავად ის გარემოება, რომ ჯ. გ-მ და გ. ა-მა მიიღეს დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მათ წაერთვათ შრომის უნარი 80%–ით. გაზიარებულ იქნა მოსაზრება, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა პირს ართმევდა შესაძლებლობას, ჰქონოდა სამუშაო და მიეღო შესაბამისი ანაზღაურება. სარჩოს მიღების უფლება, სასამართლოს განმარტებით, წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის მიღების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.

სააპელაციო პალატის დასკვნით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა მოხმობილი ნორმებით, ასევე საქართველოს შრომის კოდექსის 44–ე მუხლით და სწორად შეაფასა, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად არ ახორციელებდა სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას მემანქანის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით და სს „ს. რ-ის“ მიერ მოსარჩელეებისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში მემანქანის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელეები არასრულად იღებდნენ სარჩოს, რითაც მათ ადგებოდათ ზიანი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნით გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამართლის ნორმები, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილების 1.2 მუხლი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადებით გამოწვეული, დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას. დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს განსაზღვრავდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის N48 დადგენილების მე-11 და მე-12 მუხლები. აღნიშნული დადგენილების მე-12 პუნქტში 2003 წლის 11 სექტემბრის N443 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და ამ დროიდან მოყოლებული დანიშნული სარჩო გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარებოდა, ხოლო 2005 წლის 7 ნოემბრის N923 ბრძანებულებით დადგენილების მე-12 მუხლი ამოღებულ იქნა. მოსარჩელე მოითხოვდა 2011 წლის მარტიდან სარჩოს გადაანგარიშებას მემანქანის გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რაც უსაფუძვლოა, რადგანაც აღარ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი. ამდენად, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილება.

კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებს 1998 წლიდან დანიშნული აქვთ ყოველთვიური სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასის გათვალისწინებით და სამართლებრივი საფუძველი უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებისათვის აღარ არსებობს.

საქართველოს მთავრობის 2007 წლის მარტის N53 დადგენილების 2.1 მუხლის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის N48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ. გამომდინარე აღნიშნულიდან, ვინაიდან N48 ბრძანებულებიდან ამოღებულია სარჩოს გადაანგარიშების მარეგულირებელი ნორმები, სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობს.

სასამართლო ასევე მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილი შეეხება სამოქალაქო კოდექსითვე გათვალისწინებულ ვალდებულების შეუსრულებლობას და არა ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ხოლო მუხლის მე-2 ნაწილი სპეციალური ნორმაა რომელიც შეეხება სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების გამო სარჩოს გადახდას და არა მის გადაანგარიშებას. სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანისას არ უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებით.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვის თაობაზე, რადგანაც საქმის მასალებით ეს გარემოება არ დასტურდება, ასევე არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ შრომის უნარის დაკარგვაში ბრალი კასატორს მიუძღვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 8 მაისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 31 მარტი N900 საგადახდო დავალებით გადახდილი 273,61 ლარის, 2014 წლის 31 მარტის N896 საგადახდო დავალებით გადახდილი 196,18 ლარის, 2014 წლის 2 მაისის N931 საგადახდო დავალებით გადახდილი 26,39 ლარისა და 2014 წლის 2 მაისის N932 საგადახდო დავალებით გადახდილი 103,82 ლარის, სულ 600 ლარის 70% - 420 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (ს/N.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 31 მარტი N900 საგადახდო დავალებით გადახდილი 273,61 ლარის, 2014 წლის 31 მარტის N896 საგადახდო დავალებით გადახდილი 196,18 ლარის, 2014 წლის 2 მაისის N931 საგადახდო დავალებით გადახდილი 26,39 ლარისა და 2014 წლის 2 მაისის N932 საგადახდო დავალებით გადახდილი 103,82 ლარის, სულ 600 ლარის 70% - 420 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე