№ას-555-526-2014 10 ოქტომბერი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. პ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ე-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 4 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ. ე-მა მოპასუხე ნ. პ-ის მიმართ და მოითხოვა:

1. კ. მ-ის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე – ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე №1 ბინაზე 2008 წლის 15 მაისს ნ. მ-ის სახელზე გაცემული №2-76 სამკვიდრო მოწმობის ½ ნაწილში ბათილად ცნობა;

2. ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე უძრავ ქონებაზე 2013 წლის 8 აპრილს ნ. მ-სა და ნ. პ-ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობა;

3. ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე ბინის ½ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ აღიარება და საჯარო რეესტრის მონაცემებში შესაბამისი ცვლილებების განხორციელება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გ. ე-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 4 ივლისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ნ. პ-ს აეკრძალა მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე №1 ბინის გასხვისება და უფლებრივი დატვირთვა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით:

1. გ. ე-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და გ. ე-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;

3. ½ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი კ. მ-ის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე – ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე №1 ბინაზე 2008 წლის 15 მაისს ნ. მ-ის სახელზე გაცემული №2-76 სამკვიდრო მოწმობა;

4. ½ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე №1 ბინაზე 2013 წლის 8 აპრილს ნ. მ-სა და ნ. პ-ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება;

5. გ. ე-ი დარეგისტრირდა ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე №1 ბინის მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მ. მ-ს თავის სამკვიდროზე ნ. მ-ის სასარგებლოდ უარი არ უთქვამს. შესაბამისად, მ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის დანაშთ სამკვიდრო მასაში შევიდა კ. მ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონების, კერძოდ, ქ.თბილისში, მ-ის მე-3 მ/რ-ის მე-5ა კორპუსში მდებარე N1 ბინის 1/2 ნაწილი, რომელიც მან კ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო და რაც მას ნ. მ-ის სასარგებლოდ არ განუკარგავს.

სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემომითითებული ნორმის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო ქონების ფლობა ან მართვა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად). ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმის თანახმად, გააჩნია უკუძალა, ე.ი, მემკვიდრე, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, ითვლება მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან და, შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მოცულობა განისაზღვრება სამკვიდრო გახსნის დღეს არსებული ქონებით. ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ სამკვიდროს მიღება შეუქცევადია, რაზეც მიუთითებს მითითებული კოდექსის 1447-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მემკვიდრეს, რომელიც ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი დროის განმავლობაში შეუძლია, უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, რის შესახებაც განცხადებით უნდა მიმართოს სანოტარო ორგანოს.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ მემკვიდრეს სამკვიდრო უკვე მიღებული აქვს და მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. ამასთან, მემკვიდრის მიერ სადავო უძრავი ქონების მიღება ფაქტობრივი ფლობით ან მართვით, მას განსაკუთრებულ სამართლებრივ რეჟიმში აყენებს. ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლებით (კონკლუდენტური მოქმედებებით) მემკვიდრე ხდება სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. ამ მომენტიდან იგი მამკვიდრებლის ურთიერთობების კრედიტორად და მოვალედ მიიჩნევა. აქვე, გასათვალისწინებელია, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, როგორც რეგისტრაციასავალდებულო უფლება, მოითხოვს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, თუმცა, რეგისტრაციის განუხორციელებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ მან არ მიიღო ეს ქონება.

მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და საქმის მასალებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მ. მ-მა კ. მ-ის დანაშთი ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების შესაბამისად, არსებობდა პრეზუმფცია, რომლის მიხედვითაც, მ. მ-ის გარდაცვალების დროისათვის მის სამკვიდრო მასაში ის ქონება უნდა შესულიყო, რომელიც, მან კ. მ-ისაგან ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. რაც შეეხებოდა ფაქტს იმასთან დაკავშირებით, რომ მ. მ-მა ნ. მ-ის, ანუ რძლის სასარგებლოდ კ. მ-ის სამკვიდრო ქონებაში თავის კუთვნილ წილზე უარი თქვა, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური გადანაწილების შედეგად, მ. მ-ის მიერ თავის კუთვნილ წილზე ნ. მ-ის სასარგებლოდ უარის თქმის ფაქტი მოწინააღმდეგე მხარეს, ანუ ნ. პ-ს უნდა ემტკიცებინა. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობდა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი გადანაწილების სტანდარტიდან, რომლის მიხედვითაც, მტკიცებადია ფაქტის არსებობა და არა მისი არარსებობა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მტკიცება, რომლის თანახმადაც, ვინაიდან მ. მ-ს თავის სიცოცხლეში არ მოუთხოვია კ. მ-ის დანაშთი ქონების საკუთარ სახელზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირება, ამიტომ იგულისხმებოდა, რომ მ. მ-ი ნ. მ-ს დაეთანხმა, მთელი სამკვიდრო ქონება საკუთარ სახელზე დაერეგისტრირებინა და თავის ძმაზე უსასყიდლოდ გაესხვისებინა. შესაბამისი მტკიცების გარეშე, მ. მ-ის მიერ კ. მ-ის დანაშთ ქონებაში მისი კუთვნილი წილის ნ. მ-ის სასარგებლოდ დათმობა, დადასტურებულად ვერ მიიჩნეოდა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საპროცესო კანონმდებლობით პირდაპირაა განსაზღვრული, რა შემთხვევაში თავისუფლდება პირი მის მიერ მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან (პრეიუდიცია, საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტები, მეორე მხარის აღიარება), მხარე ასევე თავისუფლდება კონკრეტული მტკიცებულების წარდგენის ვალდებულებისაგან იმ შემთხვევაში, თუ ეს მტკიცებულება მის მოწინააღმდეგე მხარესთან იმყოფება და იგი უარს ამბობს წარდგენაზე, ყველა სხვა შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეული მხარე ვალდებულია სათანადოდ დაადასტუროს მის მიერ მითითებული გარემოებების ნამდვილობა.

ამდენად, მართალია, მ. მ-ს პრეტენზია არ გამოუთქვამს პრივატიზებული ქონების ჯერ ა. მ-ის სახელზე, ხოლო შემდეგ კ. მ-ის სახელზე აღრიცხვის თაობაზე, თუმცა, სააპელაციო სასამართლლოს მოსაზრებით, აღნიშნული ფაქტი, შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის გარეშე, არ ნიშნავდა კ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგაც მ. მ-ის მიერ მემკვიდრეობით მისაღებ წილზე უარის თქმას, მით უმეტეს, რომ საპრივატიზაციო ქონების ერთი ოჯახის წევრზე აღრიცხვა, არ ნიშნავდა საკუთარი წილის დათმობას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ, მტკიცების გარეშე, დადასტურებულად არ მიიჩნია ის ფაქტი, რომ მითითებული ქონების ჯერ ა. მ-ის სახელზე, ხოლო შემდეგ კ. მ-ის სახელზე აღრიცხვა, ნიშნავდა მ. მ-ის მიერ თავის კუთვნილ პრივატიზებულ წილსა და ოჯახის წევრის გარდაცვალებით კუთვნილ სამკვიდრო წილზე უარის თქმას.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ ნიშანდობლივად მიიჩნია ის გარემოება, რომ აპელანტი სადავოდ არ ხდიდა მ. მ-ის პრივატიზებული ნაწილისა და ა. მ-ისგან კუთვნილი სამკვიდრო წილის კ. მ-ის სამკვიდრო მასაში შესვლის ფაქტს. გ. ე-ი სადავოდ ხდიდა იმ ფატს, რომ კ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ, მის, იმ დროისათვის ცოცხალ დედას, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს, კ. მ-ის დანაშთი ქონების ½ ნაწილი ერგებოდა, რაც მ. მ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. მ. მ-ს თავისი წილი სამკვიდროდან არავის სასარგებლოდ დაუთმია და არც არავისზე გაუსხვისებია. შესაბამისად, აღნიშნული წილი მის სამკვიდრო მასაში შევიდა, ხოლო გ. ე-ს, როგორც მ. მ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს, აღნიშნული ნაწილის მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა.

სამოქალაქო კოდექსის 1439-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სხვა პირთა სასარგებლოდ კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეთა რიცხვიდან. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, თუ ერთ-ერთი მემკვიდრე სამკვიდროდან წილის მიღებაზე უარს იტყვის სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ, ასეთი მოქმედება ჩაითვლება სამკვიდროს მიღებად, მაგრამ აღნიშნული უფლების განხორციელება შეზღუდულია კანონით დადგენილი ვადით, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან, ხოლო 1434-ე მუხლის თანახმად კი, მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სამი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად. საპატიო მიზეზის არსებობისას ეს ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, მაგრამ არა უმეტეს ორი თვისა. უარის თქმა სამკვიდროს მიღებაზე უნდა გაფორმდეს სანოტარო ორგანოში.

როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, კონკრეტულ შემთხვევაში მ. მ-მა კ. მ-ის დანაშთი ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სამართალწარმოების არც ერთ ეტაპზე სადავო არ ყოფილა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მ. მ-ს ნ. მ-ის სასარგებლოდ კ. მ-ის დანაშთ ქონებაში თავის წილზე უარი კანონით გათვალისწინებულ ვადაში სანოტარო ორგანოსათვის მიმართვის გზით უნდა განეცხადებინა. მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ ნ. მ-ს თავის სამკვიდრო წილზე უარი ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით არ განუცხადებია, თუმცა, აღნიშნული არ ნიშნავდა იმას, რომ მითითებული ვადის გასვლის შემდეგ მემკვიდრე მიღებულ სამკვიდროს სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ ვერ განკარგავდა. ასეთ ვითარებაში, გამოხატული ნება დაკვალიფიცირდებოდა არა სამკვიდროზე უარის თქმად, არამედ მემკვიდრეობით მიღებული სამკვიდრო ქონების უსასყიდლოდ განკარგვად, რაც თავისი არსით, სხვა არაფერია, თუ არა ჩუქება. მოცემული საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა მ. მ-ის მიერ ნ. მ-ის სასარგებლოდ კანონით დადგენილ ვადაში კ. მ-ის დანაშთ ქონებაში თავის წილ ქონებაზე უარის თქმა და არც აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ მ. მ-ის მიერ ხსენებული წილის ნ. მ-ისათვის ჩუქება.

უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მ. მ-ი თავის სიცოცხლეში ინფორმაციას არ ფლობდა იმის შესახებ, რომ ნ. მ-მა სამკვიდრო მოწმობა კ. მ-ის მთელ დანაშთ ქონებაზე მიიღო. აღნიშნული დასკვნის საფუძველს იძლეოდა საქმეზე წარდგენილი, კ. მ-ის სამკვიდრო ქონებაზე ნ. მ-ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა. დასახელებულ სამკვიდრო მოწმობაში ნ. მ-ი მოხსენებული იყო, როგორც კ. მ-ის ერთადერთი მემკვიდრე. შესაბამისად, სამკვიდრო მოწმობა მთელ სამკვიდრო ქონებაზე გაიცა და არა მხოლოდ მის ½ ნაწილზე. აღნიშნული გარემოების სამართლებრივი ანალიზის მიზნებისათვის ნიშანდობლივი იყო ფაქტი იმის შესახებ, რომ იმ დროისათვის მ. მ-ს კ. მ-ის დანაშთი ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა. ამ უკანასკნელს ნ. მ-ის სასარგებლოდ მემკვიდრეობის მიღებაზე უარი არ უთქვამს და არც მიღებული სამკვიდრო ქონება უჩუქებია ნ. მ-ისათვის. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუკი მ. მ-ი ნოტარიუსს მიაწვდიდა ინფორმაციას, კიდევ ერთი მემკვიდრის არსებობის შესახებ, რომელსაც სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა, ნოტარიუსი მთელ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობას არ გასცემდა.

სააპელაციო სასამართლომ, გ. ე-ის სარჩელი ხანდაზმულად არ მიიჩნია, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების კვლევის შედაგად დგინდებოდა, რომ მ. მ-ი ნ. მ-ის მიერ მთელი სამკვიდრო მასის საკუთრ თავზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირებისა და შემდეგ ნ. პ-ის სახელზე გასხვისების თაობაზე ინფორმაციას არ ფლობდა. შესაბამისად, სახეზე არ იყო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის წარმოშობის სუბიექტური მომენტი, რაც არსებითი იყო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევისათვის სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის კონტექსტში. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის ხანდაზმულობის ვადასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნა უკავშირდება დარღვევის ფაქტის შეტყობას. შეუძლებელია, მემკვიდრეს მოეთხოვოს სარჩელის შეტანა სამკვიდროს გახსნიდან გარკვეულ პერიოდში, როცა ამ პერიოდში მისთვის უცნობია მისი უფლების დარღვევის შესახებ. ასეთი სახის განმარტება ყოველგვარ აზრსაა მოკლებული და ეწინააღმდეგება ელემენტარული ლოგიკის კანონებს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მ. მ-ი ნ. მ-ის მიერ კ. მ-ის მთელი დანაშთი ქონების საკუთარ თავზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისა და შემდეგ ნ. პ-ის სახელზე გასხვისების შესახებ ინფორმაციას არ ფლობდა, ამიტომ მისი მოთხოვნა ხანდაზმულად არ მიიჩნეოდა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიზანშეწონილად მიიჩნია, ყურადღება გაემახვილებინა ნ. პ-ის მტკიცებაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ მ. მ-მა აღნიშნული ინფორმაციის თაობაზე 2013 წლის აპრილის თვეში შეიტყო. აღსანიშნავი იყო, რომ აღნიშნული მტკიცებაც მოსარჩელის ახსნა-განმარტებას ეფუძნებოდა, რომლის მიხედვითაც, მათ სამკვიდრო მოწმობის თაობაზე ჩუქების ხელშეკრულების დადების დროისათვის შეიტყვეს, ჩუქების ხელშეკრულება კი 2013 წლის 8 აპრილს გაფორმდა. მ. მ-ი 2013 წლის 1 ივნისს გარდაიცვალა. სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს მიღება ან მიღებაზე უარის თქმა შეიძლება სადავო გახდეს ორი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა დაინტერესებულმა პირმა შეიტყო, რომ ამისათვის არსებობს სათანადო საფუძველი. შესაბამისად, მ. მ-ი ნ. მ-ის მიერ სამკვიდროს მიღების შეცილების 2-თვიანი ვადის ამოწურვამდე გარდაიცვალა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მას თავის სიცოცხლეში აღნიშნული ვადა არ გაუშვია. უფრო მეტიც, გ. ე-მა 2013 წლის 24 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მ. მ-ის ქმედუუნაროდ აღიარების თაობაზე მიმართა, თუმცა, განცხადება 2013 წლის 28 მაისის განჩინებით არ იქნა განსახილველად მიღებული.

რაც შეეხებოდა გ. ე-ს, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მას მ. მ-ის სიცოცხლეში კ. მ-ის დანაშთ ქონებაზე შეცილების სამართლებრივი ბერკეტი არ ჰქონდა. აღნიშნული შეცილება მ. მ-ს თავის სიცოცხლეში თავად უნდა განეხორციელებინა. ვინაიდან ამ უკანასკნელმა მითითებული უფლების განხორციელება თავის სიცოცხლეში ვერ შეძლო, ამიტომ ამ უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობა მ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ გ. ე-მა მოიპოვა. აღსანიშნავი იყო, რომ მ. მ-ი 2013 წლის 1 ივნისს გარდაიცვალა. გ. ე-მა სარჩელი, ჯერ კიდევ სამკვიდრო მოწმობის აღებამდე, 2013 წლის 4 ივლისს აღძრა. შესაბამისად, გ. ე-ის მოთხოვნა ხანდაზმულად არ ითვლებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ნ. პ-ი 2013 წლის 8 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულების შედეგად მ. მ-ის კუთვნილი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენად ვერ მიიჩნეოდა, ვინაიდან ნ. პ-ი ნ. მ-ის ძმა იყო. სასამართლომ, ასევე მხედველობაში მიიღო ის გარემოებაც, რომ ნ. პ-მა ქონება უსასყიდლოდ, ჩუქების გზით, შეიძინა.

გ. ე-ი მ. მ-ის შვილი და კანონისმიერი მემკვიდრეა. აღნიშნული გარემოება სამართალწარმოების არც ერთ ეტაპზე მხარეთა მხრიდან სადავო არ გამხდარა. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროისათვის გ. ე-ის მიერ სამკვიდრო მოწმობის აღების ვადა ჯერ კიდევ ამოწურული არ იყო. აღნიშნულ მსჯელობას პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცავდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გ. ე-ის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტზე იმსჯელა, თუმცა, სამკვიდროს მიღების საკითხი შედეგობრივი თვალსაზრისით ღიად დატოვა სამკვიდრო მოწმობის წარდგენამდე. შესაბამისად, გ. ე-ს სამართალწარმოების ფარგლებში სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში ყოველთვის შეეძლო წარმოედგინა სამკვიდრო მოწმობა და იგი დაგვიანებულ მტკიცებულებად ვერ მიიჩნეოდა არც მისი მოპოვების შესაძლებლობისა და არც ინსტანციურად სასამართლოში წარდგენის თვალსაზრისით.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მართალია, გ. ე-ს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე ნოტარიუსისათვის მ. მ-ის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად მიმართული არ ჰქონდა, თუმცა, ვინაიდან მ. მ-ის გარდაცვალებიდან 6-თვიანი ვადა ამოწურული არ იყო, ამიტომ სასამართლომ აღნიშნული ვადა გაშვებულად არ მიიჩნია და სწორადაც, ვინაიდან სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მხარემ მითითებული მტკიცებულება წარადგინა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 6-თვიან ვადაში სამკვიდროს მისაღებად განაცხადის წარდგენა საკმარისი იყო სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის კონტექსტში მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებულად მიჩნევის მიზნებისათვის.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. პ-მა.

კასატორის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

1.

1993 წლის 30 ივლისს ა. მ-ის დანაშთ ქონებაზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში მიიღო კ. მ-მა, რაც მ. მ-ს სადავოდ არ გაუხდია. 2008 წლის 15 მაისს, კ. მ-ის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრეობა მიიღო ნ. მ-მა და 2008 წლის 22 მაისს იგი საჯარო რეესტრში ერთპიროვნულ მესაკუთრედ აღირიცხა. მთელი ამ დროის განმავლობაში, მ. მ-ს რაიმე პრეტენზია ან სურვილი არ განუცხადებია მემკვიდრეობის მიღების და საჯარო რეესტრში მის საკუთრებაში აღრიცხვის თაობაზე. შესაბამისად, არარეალურია იმაზე მითითება, რომ 1993 წლიდან 2013 წლამდე სადავო უძრავი ქონების სამართლებრივი მდგომარეობა მ. მ-ისა და გ. ე-ისათვის უცნობი იყო და მან დედის გარდაცვალების მეორე დღეს აღმოაჩინა საჯარო რეესტრის ჩანაწერები.

2.

პრივატიზაციის დროისათვის ა. მ-ის ოჯახის წევრებად ითვლებოდნენ და მის სახელზე პრივატიზაციას დაეთანხმნენ: მ. მ-ი, კ. მ-ი და ნ. მ-ი. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მ. მ-ს უფლება ჰქონდა აღნიშნული უძრავი ქონების ¼ წილზე, თუმცა მას ეს უფლება არ გამოუყენებია არც მაშინ, როცა დასახელებულ უძრავ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა მიიღო მისმა შვილმა (1993 წლის 30 ივლისს), არც მაშინ, როცა სამკვიდრო მოწმობა მიიღო მისმა რძალმა ნ. მ-მა (2008 წლის 15 მაისს) და არც სიცოცხლის შემდგომ წლებში – 2013 წლის ივლისამდე.

2007 წლიდან სადავო ქონება აღრიცხული იყო საჯარო რეესტრში ჯერ კ. მ-ის, ხოლო შემდეგ ნ. მ-ის სახელზე. შესაბამისად, მესაკუთრეობის ფაქტი საჯარო და ხელმისაწვდომი იყო მ. მ-ისათვის და გ. ე-ისათვის, მათ ჰქონდათ რეალური შესაძლებლობა, გაცნობოდნენ ნივთის სამართლებრივ მდგომარეობას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. პ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. პ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ნ. ა-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1327.13 ლარი) 70% – 928.99 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. პ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ნ. პ-ს (პირადი ნომერი –...... ) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ნ. ა-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1327.13 ლარი, საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 16 ივნისი) 70% – 928.99 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე