საქმე №ას-621-589-2014 20 ოქტომბერი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ. ჭ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ჭ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული საშემოსავლო გადასახადის შესაბამისად, 2013 წლის ივნისიდან მოპასუხისათვის ყოველთვიური სარჩოს - 1125 ლარისა და მიუღებელი სარჩოს სხვაობის - 540 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

თ.ჭ-ი მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში. 1992 წლის 13 იანვარს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო მრავალი წელია იღებს სარჩოს.

მიუხედავად იმისა, რომ გაიზარდა მოსარჩელის კატეგორიის მემანქანის ხელფასი, სს „ს. რ-ა“ უარს აცხადებს გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად გადაუანგარიშოს სარჩო.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

არასწორია მოსარჩელის მოთხოვნა სარჩოს გადაანგარიშების თაობაზე, ვინაიდან მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით მსგავსი საკითხი არ არის რეგულირებული. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის 1.2 მუხლი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებისა და არა სარჩოს გადაანგარიშების წესს. რაც შეეხება საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის N48 ბრძანებულების მე-12 პუნქტს, სადაც საუბარი იყო სარჩოს გადაანგარიშებაზე, პრეზიდენტის 2003 წლის 11 სექტემბრის N443 ბრძანებულებით შეიცვალა და ამ დროიდან მოყოლებული სარჩო გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარებოდა. საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის N923 ბრძანებულებით კი, ბრძანებულებიდან მე-12 პუნქტი ამოღებულ იქნა. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის N45 დადგენილებით გაუქმდა 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილება. ამდენად, არ არსებობს სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი.

გარდა აღნიშნულისა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს მისი მოთხოვნის ნამდვილობა, კერძოდ, მას უნდა დაემტკიცებინა, რომ მიიღებდა შემოსავლის სახით მოთხოვნილ თანხას იმ შემთხვევაში, ზიანი რომ არ დამდგარიყო. ზემოაღნიშნული საფუძვლების გამო დაუსაბუთებელია ასევე მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურების თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით თ. ჭ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ს. რ-ას“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2012 წლის დეკემბრიდან 2013 წლის იანვრამდე გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის - 540 ლარის გადახდა იმ დროს მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით, ხოლო 2013 წლის იანვრიდან მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიურად დაეკისრა მემანქანის ხელფასის 90%-ის - 1125 ლარის გადახდა მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მუშაობდა თბილისის სალოკომოტივო დეპოში მემანქანედ. სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო უვადოდ, 90%-ით დაეკარგა პროფესიული შრომის უნარი.

2012 წლიდან მოყოლებული თ.ჭ-ი დასახიჩრების გამო მოპასუხისაგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს - 1035 ლარს.

2012 წლის 1 დეკემბრიდან სს „ს. რ-ის“ მემანქანის ხელფასი შეადგენს 1250 ლარს.

მოსარჩელის თანამდებობის მუშაკის ხელფასის 90%-ის გადასაანგარიშებელი სარჩო 2012 წლის 1 დეკემბრიდან 2013 წლის ივნისამდე შეადგენდა 540 ლარს, ხოლო 2013 წლის ივნისიდან ყოველთვიურად მისაღები სარჩო შეადგენს 1125 ლარს.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსით სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება დელიქტური პასუხისმგებლობის ფორმით.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის, 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, სარჩოს სახით მიეღო ზიანს ანაზღაურება იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო. ამასთანავე, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების შესაძლებლობას კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა. სასამართლოს განმარტებით, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც საწარმოო ტრავმის შედეგად მიიღო. აღნიშნული კი, გულისხმობს პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფას საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად.

ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ სს „ს. რ-ში“ იმავე თანამდებობის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა სარჩოს გადაანგარიშების გზით ზიანის ანაზღაურების თაობაზე საფუძვლიანად მიიჩნია.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება, რომ მოსარჩელემ შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი და ამ შემთხვევის დადგომაში მოპასუხის ბრალეულობა ვერ დაადასტურა, რაც ყოველთვიური სარჩოს გადახდის ვალდებულებას გამორიცხავდა. პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ დავის საგანი იყო არა სარჩოს დაწესება, არამედ უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება. სასამართლოს განმარტებით, საწარმოს ბრალეულობის საკითხი დგინდება სარჩოს დაწესების და არა უკვე დანიშნული სარჩოს აღდგენისა თუ გადაანგარიშებისას. დადგენილი გარემოება იყო, რომ მოსარჩელემ საწარმოო ტრავმის მიღების გამო 90%-ით დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი, მას დაენიშნა და საქმის განხილვის დროისათვის კვლავ იღებდა სარჩოს. ვინაიდან მოპასუხე საწარმოო ტრავმის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით უკვე გასცემდა სარჩოს ყოველთვიურად, საწარმოს ბრალეულობის საკითხი მხარეთა შორის გადაწყვეტილი და დადგენილი იყო და ის სასამართლოს მსჯელობის საგანი აღარ გახდებოდა.

რაც შეეხებოდა სს „ს. რ-ის“ მითითებას საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის N45 დადგენილებაზე, იგი წინამდებარე დავის გადაწყვეტისათვის ვერ იქნებოდა გამოყენებული, რადგანაც დადგენილება არეგულირებდა საქართველოს მოქალაქისათვის დახმარების დანიშვნას, რომელიც დასაქმებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში (რომელსაც უფლებამონაცვლე არ ჰყავს), 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება ამ დამსაქმებელთან მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნით გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამართლის ნორმები, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილების 1.2 მუხლი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადებით გამოწვეული, დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას. დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს განსაზღვრავდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის N48 დადგენილების მე-11 და მე-12 მუხლები. აღნიშნული დადგენილების მე-12 პუნქტში 2003 წლის 11 სექტემბრის N443 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და ამ დროიდან მოყოლებული დანიშნული სარჩო გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარებოდა, ხოლო 2005 წლის 7 ნოემბრის N923 ბრძანებულებით დადგენილების მე-12 მუხლი ამოღებულ იქნა. მოსარჩელე მოითხოვდა 2011 წლის მარტიდან სარჩოს გადაანგარიშებას მემანქანის გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რაც უსაფუძვლოა, რადგანაც აღარ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი. ამდენად, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილება. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს 1998 წლიდან დანიშნული აქვს ყოველთვიური სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასის შესაბამისად, რომლის გადაანგარიშების საფუძველი არ არსებობს.

საქართველოს მთავრობის 2007 წლის მარტის N53 დადგენილების 2.1 მუხლის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის N48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ. გამომდინარე აღნიშნულიდან, ვინაიდან N48 ბრძანებულებიდან ამოღებულია სარჩოს გადაანგარიშების მარეგულირებელი ნორმები, სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობს.

სასამართლო ასევე მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილი შეეხება სამოქალაქო კოდექსითვე გათვალისწინებულ ვალდებულების შეუსრულებლობას და არა ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ხოლო მუხლის მე-2 ნაწილი სპეციალური ნორმაა რომელიც შეეხება სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების გამო სარჩოს გადახდას და არა მის გადაანგარიშებას. სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანისას არ უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებით.

კასატორი ასევე არ დაეთანხმა გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ თ. ჭ-ს შრომის უნარი დაკარგული აქვს 90%-ით, რადგანაც ეს ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 ივნისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 9 ივნისს N964 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (ს/N.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 9 ივნისს N964 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე