№ას-657-624-2014 10 ოქტომბერი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – სს „ს. ჰ-ი“
მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ჩ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – სადაზღვევო თანხის გადახდა (სარჩელში), ხელშეკრულების მოშლა, სადაზღვევო თანხის სახით დამზღვევისათვის გადაცემული თანხის უკან დაბრუნება (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 30 იანვარს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ. ჩ-მა მოპასუხე სს „ს. ჰ-ის“ მიმართ და მოითხოვა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხე კომპანიისათვის მის სასარგებლოდ 12060.40 ლარის დაკისრება.
მოგვიანებით, იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი შეიტანა სს „ს. ჰ-მა“ და მოითხოვა: 1. სს „ს. ჰ-სა“ და გ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 17 იანვარს დადებული ხელშეკრულების მოშლა; 2. გ. ჩ-ისათვის სს „ს. ჰ-ის“ სასარგებლოდ 1126 აშშ დოლარის დაკისრება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სს „ს. ჰ-ის“ შეგებებული სარჩელი:
გ. ჩ-ს სს „ს. ჰ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1126 აშშ დოლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჩ-მა.
აპელანტის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით:
1. გ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
3. გ. ჩ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
4. სს „ს. ჰ-ს“ გ. ჩ-ის სასარგებლოდ სადაზღვევო თანხის სახით დაეკისრა 5216 ლარის გადახდა;
5. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე კომპანისათვის 6844.40 ლარის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში;
სს „ს. ჰ-ის“ შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია და სწორად არ განსაზღვრა მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მხარეთა უფლება-მოვალეობები.
სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით მიუთითა დაზღვევის სამართლებრივი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელ იმ თვისებაზე, რომ ამ სახის ურთიერთობა დამყარებულია განსაკუთრებული ნდობის მომენტზე, რითიც აიხსნება სწორედ დამზღვევის განსაკუთრებული ვალდებულების არსებობა, რაც გამოიხატება – მზღვეველისათვის შეტყობინების, ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებაში და რაც ასახულია სამოქალაქო კოდექსის 808-ე – 812-ე მუხლებში.
ფაქტი იყო, რომ გ. ჩ-მა 2012 წლის 17 იანვრის ავტომობილის დაზღვევის ხელშეკრულების გაფორმების ეტაპზე (განაცხადის შევსებისას) მზღვეველს არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა 2012 წლის ავტომობილის დაზღვევის ხელშეკრულების გაფორმებამდე მისი ბრალით გამოწვეული ავტოსაგზაო შემთხვევის არსებობის შესახებ. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, 2010 წლის 11 დეკემბერს გ. ჩ-ის მიერ მოძრაობის წესების დარღვევის გამო მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, რასთან დაკავშირებითაც მოსარჩელეს დაეკისრა ადმინისტრაციული ჯარიმა.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი იყო, რომ მზღვეველი 2012 წლის 12 დეკემბერს, ე.ი მხარეებს შორის გაფორმებული 2012 წლის 17 იანვრის დაზღვევის ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, დამზღვევის მიერ მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევასთან დაკავშირებით სადაზღვევო თანხის გაცემაზე უარს აცხადებდა არა იმის გამო, რომ ეს ავტოსაგზაო შემთხვევა წარმოადგენდა საავტომობილო დაზღვევის პირობებით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო შემთხვევას, როგორიც იყო, მაგალითად: სიჩქარის გადაჭარბების გამო ან/და საპირისპირო მიმართულების სამოძრაო ზოლში საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევით გამოწვეული ავტოსაგზაო შემთხვევა, არამედ იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ დამზღვევმა (გ. ჩ-მა) დაარღვია შეტყობინების, ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულება.
სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 808-812–ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე განმარტა, რომ დამზღვევის მიერ ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულების დარღვევა და თავისთავად ამ ვალდებულების დარღვევის ფაქტი არ იწვევს ავტომატურად დაზღვევის ხელშეკრულების მოშლას და სადაზღვევო თანხის მიღების უფლების დაკარგვას, არამედ მზღვეველს აღჭურვავს იმ უფლებამოსილებით, რომ მან კანონით გათვალისწინებული პირობების დაცვით მოშალოს ხელშეკრულება და უარი განაცხადოს სადაზღვევო თანხის გაცემაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სწორედ ამ საკითხებთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია დავის სწორად გადაწყვეტისათვის აუცილებელი გარემოებები, რის შედეგადაც სწორად უნდა განსაზღვრულიყო ერთი მხრივ, მზღვეველის და მეორე მხრივ, დამზღვევის უფლება-მოვალეობები 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის გამო სადაზღვევო თანხის გაცემასთან დაკავშირებით.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დამზღვევის მიერ შეტყობინების ვალდებულების დარღვევის შესახებ ფაქტი, კერძოდ ის ფაქტი, რომ გ. ჩ-მა მზღვეველს არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა 2010 წლის დეკემბრის თვეში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ, მზღვეველისათვის ცნობილი გახდა 2012 წლის 17 იანვრის დაზღვევის ხელშეკრულების მოქმედების ამოწურვამდე (ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურა 2013 წლის 16 იანვარს), რაც დასტურდებოდა საქმეზე წარდგენილი მზღვეველის მიერ გაცემული 2013 წლის 8 იანვრის წერილის შინაარსით, რომლის მიხედვითაც მზღვეველი პირდაპირ უთითებდა 2010 წლის 11 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევაზე და ამ ინფორმაციის მიუწოდებლობაზე.
სამოქალაქო კოდექსის 809-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მზღვეველს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მაშინაც, თუ არსებითი გარემოებების შესახებ შეტყობინება არასწორ მონაცემებს შეიცავს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის ბოლო წინადადების თანახმად კი, ამ მონაცემების შეტყობინებიდან ერთი თვის განმავლობაში მზღვეველს შეუძლია მოშალოს ხელშეკრულება. ამავე კოდექსის 811-ე მუხლის თანხმად, ამ თავით გათვალისწინებული ცნობების შეუტყობინებლობიდან ერთი თვის განმავლობაში მზღვეველს შეუძლია მოშალოს ხელშეკრულება. ეს ვადა იწყება იმ მომენტიდან, როდესაც მზღვეველმა გაიგო შეტყობინების მოვალეობის დარღვევის თაობაზე, ხოლო, სამოქალაქო კოდექსის 812-ე მუხლის თანახმად, თუ მზღვეველი ხელშეკრულებას მოშლის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგ, მაშინ იგი არ თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუკი იმ გარემოებას, რომლის შესახებაც დარღვეული იქნება შეტყობინების მოვალეობა, გავლენა არ მოუხდენია სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე და მზღვეველის მოვალეობის შესრულებაზე.
სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 812–ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის სწორად გამოყენებისათვის ყურადღება მიაქია იმ გარემოებაზე, რომ ამ მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე მზღვეველი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში, სადაზღვევო თანხის გაცემის ვალდებულებისაგან თავისუფლდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი გარემოებამ, რომლის შესახებაც დაირღვა შეტყობინების მოვალეობა, გავლენა მოახდინა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე და მზღვეველის მოვალეობის შესრულებაზე. ამდენად, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ მხოლოდ ისეთი გარემოების (და არა ყველა არსებითი გარემოების) შეტყობინების ვალდებულების დარღვევა წარმოშობს სადაზღვევო თანხის გაცემის მოვალეობისაგან გათავისუფლების საფუძველს, რომელმაც უშუალოდ მოახდინა გავლენა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე და მზღვეველის მოვალეობის შესრულებაზე.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემომითითებული მსჯელობის და მოხმობილი ნორმების სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელია და პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გამოეკვლია და შეეფასებინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
– მას შემდეგ რაც მზღვეველისათვის ცნობილი გახდა დამზღვევის მიერ შეტყობინების ვალდებულების დარღვევის (მათ შორის, არასწორი ინფორმაციის მიწოდება) შესახებ ფაქტი, განაცხადა თუ არა სს „ს. ჰ-მა“ უარი 2012 წლის 17 იანვრის ხელშკრულებაზე;
– და, თუკი ასეთს ჰქონდა ადგილი, მაშინ რა ეტაპზე განხორციელდა მზღვეველის მიერ ხელშეკრულების მოშლა, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე, თუ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ;
– ამასთან, 2010 წლის 11 დეკემბერს დამზღვევის ბრალით გამოწვეული ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ გარემოებამ (რასთან დაკავშირებითაც დამზღვევმა დაარღვია შეტყობინების ვალდებულება მზღვეველის მიმართ და რასაც მზღვეველმა დაუკავშირა სადაზღვევო თანხის გაცემაზე უარი) მოახდინა თუ არა უშუალო გავლენა 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე და მზღვეველის მოვალეობის შესრულებაზე.
ამ გარემოებებზე მსჯელობისას და მათი შეფასებისას, პირველ რიგში, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-51-ე მუხლებით დადგენილ დანაწესზე და აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების (ცალმხრივად) მოშლა თვის მხრივ წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლის ნამდვილობისთვისაც აუცილებელია ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გამოვლენილი ნების ადრესატი მხარისათვის მიწოდება. მოწინააღმდეგე მხარე (სს „ს. ჰ-ი“) არც პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში წარდგენილ შესაგებელში და არც საქმის ზეპირი განხილვის დროს (იხ. 2013 წლის 18 დეკემბრის საოქმო ჩანაწერი) დამაჯერებლად ვერ ასაბუთებდა, ჰქონდა თუ არა საერთოდ მათი მხრიდან ადგილი 2012 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულების მოშლას და თუკი ასეთს ადგილი ჰონდა, აცნობეს თუ არა გ. ჩ-ს ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლომ საგულისხმოდ მიიჩნია, რომ მზღვეველის მიერ გაცემული სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ 2013 წლის 8 იანვრის წერილი არ შეიცავდა ხელშეკრულების მოშლის შესახებ არანაირ ინფორმაციას. ნიშანდობლივი იყო, რომ ამ წერილში მზღვეველი ხელშეკრულების მოშლის გამო და მის თანმდევ შედეგად კი, არ განიხილავს სადაზღვევო თანხის გაცემაზე უარის თქმას, არამედ სადაზღვევო თანხის გაცემას უკავშირებდა 2010 წლის 11 დეკემბერს გ. ჩ-ის ბრალით მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ არასწორი ინფორმაციის მიწოდებას. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილებაც მოკლებული იყო დასაბუთებულობას და არ შეიცავდა საკმარის მსჯელობას და დასაბუთებას, თუ როდის განაცხადა უარი მზღვეველმა ხელშეკრულებაზე და რა მომენტიდან უნდა მიჩნეულიყო შეწყვეტილად 2012 წლის 17 იანვრის დაზღვევის ხელშეკრულება (ასევე გაუგებარი იყო ხელშეკრულების მოშლილად მიჩნევის შემთხვევაში, თუკი მზღვეველს უნდა დაბრუნებოდა 2012 წლის ივნისის სადაზღვევო შემთხვევისათვის გაცემული სადაზღვევო თანხა, რატომ არ უნდა დაუბრუნებოდა დამზღვევს სადაზღვევო პრემიის სახით განხორციელებული შენატანები), მით უმეტს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა და დამზღვევს დაეკისრა მასზე 2012 წლის ივნისის სადაზღვევო შემთხვევისათვის გაცემული სადაზღვევო თანხის უკან დაბრუნება, სასამართლოს მართებდა, გარკვევით იმ გარემოების დადგენა, თუ რა ეტაპიდან განახორციელა მზღვეველმა დაზღვევის ხელშეკრულების მოშლა.
საქმეში არ მოიპოვებოდა 2012 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით მზღვეველის მიერ შესაბამისი ნების გამოვლენის და მისი ადრესატისათვის – დამზღვევისათვის მიწოდების დამადასტურებელი მტკიცებულება. ამასთან, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ამგვარ მტკიცებულებად განვიხილავდით მზღვეველის 2013 წლის 8 იანვრის წერილს, რომლითაც იგი უარს ამბობდა სადაზღვევო თანხის გაცემაზე და არა დაზღვევის ხელშეკრულებაზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მაინც არ წარმოიშობოდა მზღვეველის სადაზღვევო თანხის გაცემისაგან გათავისუფლების საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი მივიჩნევდით რომ მზღვეველმა 2013 წლის 8 იანვრის წერილით უარი განაცხადა ხელშეკრულებაზე და ხელშეკრულების მოშლის გამო სადაზღვევო თანხის გაცემაზე, ვინაიდან ამ დროისათვის უკვე დამდგარი იყო 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის გამო სადაზღვევო შემთხვევა, სს „ჯ. ჰ-ი“ მაინც ვერ გათავისუფლდებოდა სადაზღვევო თანხის გაცემის ვალდებულებისაგან, 2010 წლის 11 დეკემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევა არ შეიძლებოდა განხილულიყო სამოქალაქო 812-ე მუხლით გათვალისწინებულ იმ სახის გარემოებად, რომელმაც გავლენა მოახდინა 2012 წლის 12 დეკემბრის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე (და, შესაბამისად, მზღვეველის მოვალეობის შესრულებაზე).
სამოქალაქო კოდექსის 812-ე მუხლი მზღვეველის მოვალეობისაგან გათავისუფლების საფუძვლად მოიაზრებს მხოლოდ იმგვარი გარემოების მიმართ შეტყობინების ვალდებულების დარღვევას (არასწორი ინფორმაციის მიწოდებას), რომელმაც გავლენა მოახდინა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ამ შემთხვევაში საუბარია არა 808-ე მუხლით გათავლისწინებულ ნებისმიერ არსებით გარემეობებზე, რომლებმაც შეიძლება გავლენა იქონიონ დაზღვევის ხელშეკრულების დადებაზე ან მის შინაარსზე, არამედ მხოლოდ იმ სახის გარემოებაზე, რომელმაც გავლენა მოახდინა თავად სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე. განსახილველ შემთხვევაში, 2010 წლის 11 დეკემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ გარემოება, კერძოდ ის გარემოება, რომ 2011 წლის 11 დეკემბერს გ. ჩ-მა დაარღვია მოძრაობის წესი და მოახდინა ავტოსაგზაო შემთხვევა, გავლენას არ ახდენდა 2012 წლის 12 დეკემბერის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე (და, შესაბამისად, მზღვეველის მოვალეობის შესრულებაზე). 2010 წლის 11 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ გარემოებას შესაძლოა გავლენა მოეხდინა 2012 წლის 17 იანვრის დაზღვევის ხელშეკრულების დადებაზე და მის შინაარსზე იმ თვალსაზრისით, რომ მზღვეველს უფრო მაღალი რისკის გამო გაეთვალისწინებინა უფრო მაღალი სადაზღვევო პრემია და, ამ მხრივ, ეს გარემოება უნდა შეფასებულიყო არსებით გარემოებად, თუმცა იმ მოსაზრების დაშვება, რომ 2010 წლის 11 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ გარემოებამ გავლენა იქონია 2012 წლის 12 დეკემბრის სადაზღვევო შემთხვევაზე, საჭიროებდა და მოითხოვდა გარკვეულ მიზეზ-შედეგობრიობის არსებობას ამ ორ (2010 წლის 11 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევას და 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარ შემთხვევას) მოვლენას შორის, რაც ამ შემთხვევაში ობიექტურად შეუძლებელია რომ არსებულიყო.
ზემოთ დასახელებული დეტალის უფრო მეტი თვალსაჩინოებისათვის სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო მაგალითი და აღნიშნა, რომ 812-ე მუხლით მოაზრებულ გარემოებაში შეიძლებოდა განგვეხილა მაგალითად გარემოება მძღოლის ამა თუ იმ ფიზიკური ნაკლის შესახებ, რომლითაც უშუალოდ გამოწვეული იქნებოდა დაზღვევის ხელშეკრულებამდე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევაც და ასევე დაზღვევის შემდგომ მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევაც. ასეთ შემთხვევაში, დამზღვევის მიერ მძღოლის ამ ფიზიკურ ნაკლზე ინფორმაციის მიუწოდებლობა უნდა განხილულიყო სწორედ იმ სახის გარემოებად, რომელიც გავლენას ახდენდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე. სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ შენიშნა, რომ გ. ჩ-ის მიერ არასწორი ინფორმაციის მიწოდება 2010 წლის 11 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევასთან დაკავშირებით უნდა განხილულიყო იმ არსებით გარემოებად, რომელსაც შეიძლებოდა გავლენა მოეხდინა მხოლოდ დაზღვევის ხელშეკრულების შინაარსზე და არა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე.
ამდენად, კონკრეტულ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ 2012 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულების მოქმედება შეწყდა ვადის ამოწურვის გამო 2013 წლის 16 იანვარს და მზღვეველმა მისი ვალდებულება სადაღვევო პრემიის გადახდასთან დაკავშირებით სრულად შეასრულა, ამასთან, მზღვეველმა კანონის მოთხოვნათა დაცვით შეტყობინების ვალდებულების დარღვევის შეტყობიდან (2013 წლის 8 იანვრიდან) ერთი თვის ვადაში არ შეწყვიტა 2012 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულება და აღნიშნული მოთხოვნა მხოლოდ სასამართლოში დავის განხილვის დროს დააყენა შეგებებული მოთხოვნის სახით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მზღვეველმა არ მოახდინა მისი უფლების რეალიზება, რაც წარმოეშვა დამზღვევის მიერ არსებითი გარემოების შეტყობინების ვალდებულების დარღვევის შედეგად, კერძოდ ხელშკრულებაზე უარის თქმა და სადაზღვევო თანხის გაცემაზე უარი. რამდენადაც მზღვეველმა 2012 წლის 12 დეკემბრის სადაზღვევო შემთხვევამდე არ მოახდინა დაზღვევის ხელშკრულების შეწყვეტა, მას არც სადაზღვევო თანხის გაცემაზე უარის თქმის უფლებამოსილება არ წარმოშობია, რადგან თავისთავად მხოლოდ შეტყობინების ვალდებულების დარღვევა არ წარმოშობდა სადაზღვევო თანხის გაცემისაგან გათავისუფლების საფუძველს.
გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ასევე მნიშვნელოვანი იყო, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი 2013 წლის 8 იანვრის წერილს განვიხილავდით სადაზღვევო თანხის გაცემაზე და ამავე დროს 2012 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის ნების გამოვლინებად, მზღვეველს არ წარმოეშობოდა სადაზღვევო თანხის გაცემაზე უარის თქმის საფუძელი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში გამოდიოდა, რომ მან სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ განაცხადა სადაზღვევო თანხის გაცემაზე და ხელშეკრულებაზე უარი. მზღვეველის სადაზღვევო თანხის გაცემის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძველი იარსებებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი დამზღვევის მხრიდან ადგილი ექნებოდა ისეთი გარემოების შესახებ არასწორი ინფორმაციის მიწოდებას და შეტყობინების ვალდებულების დარღვევას, რომელმაც გავლენა მოახდინა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაზე. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, 2010 წლის 11 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ გარემოებას, რომელთან დაკავშირებითაც გ. ჩ-მა დაარღვია შეტყობინების ვალდებულება, გავლენა არ მოუხდენია 2012 წლის 12 დეკემბრის სადაზღვევო შემთხვევაზე და არ წარმოიშობოდა ამ სადაზღვევო შემთხვევაზე სადაზღვევო თანხის გაცემისაგან მზღვეველის განთავისუფლების სამართლებრივი საფუძველი.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არსებობდა სადაზღვევო თანხის გაცემის შესახებ გ. ჩ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, რაც, თავის მხრივ, მთლიანად გამორიცხავდა სადაზღვევო ხელშეკრულების შეწყვეტისა და სადაზღვევო თანხის სახით გაცემული თანხის უკან დაბრუნების შესახებ სს „ს. ჰ-ის“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს.
რაც შეეხებოდა მზღვეველისათვის სადაზღვევო თანხის სახით დასაკისრებელი თანხის ოდენობას, პირველ რიგში სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია სარჩელის მოთხოვნის მოცულობაზე. გ. ჩ-ის სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად სს „ს. ჰ-ისათვის“ სადაზღვევო თანხის სახით 12060.40 ლარის დაკისრება. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები იძლეოდა მისი მხოლოდ ნაწილობრივ გაზიარების საშუალებას, კერძოდ საქმეზე წარდგენილი იყო შპს „ა-ის“ მიერ შედგენილი დაზიანებული ავტომობილის ინსპექტირების, ზარალის ოდენობისა და ნარჩენი ღირებულების დადგენის შესახებ ხარჯთაღრიცხვა, იგი წარმოადგენდა პირველადი დათვალიერების აქტს, რომელშიც თავად სადაზღვევო კომპანიაც მონაწილეობდა. აღნიშნულ დოკუმენტში დაწვრილებით გაიწერა 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ავტომობილის დაზიანებული დეტალებისა და შესასრულებელი სამუშაოების ჩამონათვალი, რომლის ოდენობამ მთლიანობაში შეადგინა 5080 ლარი. დასახელებულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნას და მიიჩნია, რომ სარჩელი ამ ოდენობით უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
სარჩელის გაზრდილ მოთხოვნასთან და სს „ს. ჰ-ისათვის“ 6844.40 ლარის დაკისრების თაობაზე მოთხოვნასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იგი უსაფუძვლო იყო, რადგან შპს ,,ა-ას’’ მიერ გ. ჩ-ის კუთვნილი ავტომობილის – Mersedes Benz E 250-ის მექანიზმზე სათადარიგო ნაწილისა და შესასრულებელი სამუშაოს ღირებულების განსაზღვრის შესახებ შეფასება გაიცა 2013 წლის 28 მარტს, ანუ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომიდან – 2012 წლის 12 დეკემბრიდან, რამდენიმე თვის შემდეგ და არ დგინდებოდა ავტომობილის საჭის მექანიზმის შპს „ა-ას“ მიერ შედგენილ ცნობაში დაფიქსირებული დაზიანებების კავშირი 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევასთან. ამასთან სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შპს „ა-ის“ მიერ შედგენილი ხარჯთაღრიცხვის იმ გრაფაზე, სადაც მითითებული იყო სავარაუდო ხარჯები, აღნიშნული გრაფა შეიცავდა მონაცემს საჭის მექანიზმის სავარაუდო დაზიანებაზე, თუმცა ეს გარემოება არ იყო ცალსახად დადასტურებული და არც მისი გამოსწორების ხარჯი არ იყო დაანგარიშებული. ასევე მნიშვნელოვანი იყო, რომ შპს „ა-ას“ მიერ მომზადებული ცნობა მასში დაცული მონაცემების გათვალისწინებით არ იძლეოდა იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ ხსენებული დოკუმენტით დაზუსტდა შპს „ა-ის“ მიერ გაცემული ცნობის ის მონაცემები, რომლის თანახმადაც საჭის მექანიზმის დაზიანება იყო სავარაუდო. შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ შპს „ა-ას“ მირ გაცემული ცნობა მომზადდდა რამდენიმე თვის შემდეგ, რომლის განმავლობაშიც არ იყო გამორიცხული, რომ საჭის მექანიზმის ტექნიკური მდგომარეობა მკვეთრად შეიძლებოდა ყოფილიყო გაუარესებული სხვადასხვა მიზეზით და შპს „ა-ას“ ცნობა არ შეიცავს არანაირ მონაცემს, რომ 2013 წლის 28 მარტს დაფიქსირებული საჭის მექანიზმის დაზიანება შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო სწორედ 2012 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევით, სააპელაციო სასამართლომ 6844 ლარის ნაწილში მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლომ 5216 ლარის (5080 ლარი შეადგენდა დაზიანებული ნაწილების ღირებულებასა და სარემონტო სამუშაოების ჩატარების ხარჯს, ხოლო 136 ლარი ავტოსაგზაო შემთხვევის გამო გაწეულ აუცილებელ ხარჯებს) ოდენობით სადაზღვევო თანხის გაცემის შესახებ მოთხოვნას საფუძვლიანად მიიჩნია და მოპასუხე სს „ს. ჰ-გს“ მოსარჩელე გ. ჩ-ის სასარგებლოდ სადაზღვევო თანხის სახით დააკისრა 5216 ლარის გადახდა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ჰ-მა“.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც გ. ჩ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდება, ხოლო სს „ს. ჰ-ის“ შეგებებული სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდება.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
1.
სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილია, რომ გ. ჩ-მა სადაზღვევო ხელშეკრულების დადებისას მზღვეველს არ მიაწოდა სწორი ინფორმაცია საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შესახებ, კერძოდ, ავტომობილის განაცხადში არსებულ შეკითხვაზე – „ავტოსაგზაო შემთხვევების ისტორია, სულ და განმცხადებლის ბრალეულობით“, გ. ჩ-მა მიუთითა – არა, მაშინ, როცა სადაზღვევო პერიოდამდე მას ჰქონდა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის ისტორია მისი ბრალეულობით. ამასთან, ავტომობილის დაზღვევის განაცხადში გ. ჩ-მა ხელმოწერით დაადასტურა, რომ თუ მონაცემები მცდარი ან არაზუსტი აღმოჩნდებოდა, სადაზღვევო კომპანია არ იქნებოდა ვალდებული ზიანის ანაზღაურებაზე. სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის მიხედვით, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად.
ამდენად, სადავო შემთხვევაში სახეზე იყო საგამონაკლისო შემთხვევა, რა დროსაც სადაზღვევო კომპანიას უფლება ჰქონდა, უარი ეთქვა დაზღვეულისათვის ზიანის ანაზღაურებაზე.
2.
აღსანიშნავია, რომ სამივე ავტოსაგზაო შემთხვევა (პირველი, რომელზეც მხარემ არ მიუთითა, მეორე, რომლის შედეგად დამდგარი ზიანიც მზღვეველმა აანაზღაურა და მესამე, რომელიც შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებაზეც გ. ჩ-ს უარი ეთქვა) იდენტურია, კერძოდ, სამივე შემთხვევაში დამზღვევი შეეჯახა უძრავ ობიექტებს. შესაბამისად, ეს მიუთითებს დამზღვევის მართვის მანერაზე და ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვისას გამოჩენილ უყურადღებობაზე, რაც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის ალბათობას მნიშვნელოვნად ზრდის და, რის გამოც, დამზღვევის მიერ დასმული შეკითხვაზე სწორი პასუხის გაცემა მნიშვნელოვანი იყო მზღვეველისათვის.
დაზღვევა ეფუძნება კეთილსინდისიერებას და ურთიერთნდობას, ამიტომ, დამზღვევს ევალება, ნებაყოფლობით მიაწოდოს მზღვეველს ყველა ის ინფორმაცია, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს დაზღვევის ხელშეკრულების პირობებზე.
3.
არასწორია სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ სს „ს. ჰ-მა“ არ მოახდინა ხელშეკრულების მოშლა, კანონით დადგენილი წესით. სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან.
საქმეზე წარდგენილი პოლისის მიხედვით, მისი მოქმედების ვადა იწურებოდა 2013 წლის 16 იანვარს, სადაზღვევო შემთხვევა დადგა 2012 წლის 12 დეკემბერს, ხოლო მხარეს წერილი ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე გაეგზავნა 2013 წლის 8 იანვარს. ამდენად, მხარეს ხსენებული წერილი გაეგზავნა 1 თვისა და 4 დღის შემდეგ, ამასთან, მასში დაფიქსირდა მზღვეველის ნება, რომ იგი არ აანაზღაურებდა დამდგარ შემთხვევას. პრაქტიკულად, ეს იყო წერილი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ, რადგან მზღვეველი გამოხატავდა ნებას, რომ არ ჰქონოდა სამართლებრივი ურთიერთობა გ. ჩ-თან, მით უმეტეს, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვა 1 თვეში იწურებოდა.
4.
რაც შეეხება შეგებებულ სარჩელს, მასთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. მოცემულ შემთხვევაში, სს „ს. ჰ-მა“ ერთ სადაზღვევო შემთხვევის გამო გ. ჩ-ს გადაურიცხა 1126 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოწინააღმდეგე მხარეს სწორად დაეკისრა მითითებული თანხის მზღვეველისათვის დაბრუნება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (354 ლარი) 70% – 247.8 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს. ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორს – სს „ს. ჰ-ს“ (საიდენტიფიკაციო ნომერი – .....), დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (354 ლარი, საგადახდო დავალება № 8052, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 2 ივნისი) 70% – 247.8 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
