საქმე №ას-753-714-2013 10 ოქტომბერი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ი. ა-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ა-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. ა-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ა-ისა და გ. მ-ის მიმართ და მოითხოვა, დაეკისროს მოპასუხე ი. ა-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის – 15 000 ლარისა და მორალური ზიანის – 10 000 ლარის ანაზღაურება, ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხეებს შორის 2010 წლის 24 აგვისტოს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიიჩნეს, რომ სადავო გარიგების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ზ. ა-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ი. ა-ს ზ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 15 000 ლარის ოდენობით, ბათილად იქნა ცნობილი ი. ა-სა და გ. მ-ს შორის 2010 წლის 24 აგვისტოს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ი. ა-მა გ. მ-ს საკუთრებაში გადასცა ქ.თბილისში, დ. კ-ის №35 სააგარაკო კოტეჯის მე-2 სართულის №3 ბინა (ს/კ:....... ), აღნიშნული უძრავი ქონება დაუბრუნდა ი. ა-ს და აღირიცხა მის საკუთრებაში, ზ. ა-ის მოთხოვნა ი. ა-ისათვის მორალური ზიანის სახით 10000 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რაც ი. ა-მა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტი სადავოდ ხდის მატერიალური ზიანის ოდენობას, იმ საფუძვლით, რომ 15 000 ლარის ოდენობით ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 973-ე მუხლის საფუძველზე პირს დამატებითი მტკიცებულების წარმოდგენის გარეშეც აქვს უფლება, მოითხოვოს მიცვალებულის ბალზამირების, სასახლის (კუბოს), მიცვალებულის მაკიაჟის, ბალდახინის (კატაფალკის), გარდაცვლილის სამგლოვიარო სურათის დამზადების, განბანვის, საფლავისათვის მიწის ღირებულების, საფლავის გათხრის, სასაფლაოს ბეტონის ცოკოლით მოწყობის, საპანაშვიდე მუსიკის, სუდარის, დაკრძალვის ცერემონიის მონაწილეთათვის სატრანსპორტო და სხვა სარიტუალო მომსახურების აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება, რომლის საერთო ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 1000 ლარს, დასაფლავების ქელეხის ხარჯები – 1000 ლარს, ხოლო ორმოცისათვის გაწეული ხარჯები – 500 ლარს. სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა სრულ შესაბამისობაშია სამოქალაქო №3კ/441-01 საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილ პრაქტიკასთან.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ, მართალია, დიდი პალატის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით, დაკრძალვასთან დაკავშირებული თითოეული პროცედურის მაქსიმალური ღირებულება განისაზღვრა კონკრეტული თანხით, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ დიდი პალატის მიერ გადაწყვეტილების მიღებიდან გასულია 10 წელზე მეტი და, შესაბამისად, დროის ამ პერიოდში, დაკრძალვასთან დაკავშირებული კონკრეტული პროცედურის საბაზრო ღირებულება გაიზრდა. აქედან გამომდინარე, საქმის განხილვის ეტაპზე არსებული საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაკრძალვის ხარჯების გონივრულ ოდენობად მიიჩნია 15 000 ლარი.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივ საფუძვლად აპელანტის მიერ სამოქალაქო კოდექსის 997-ე მუხლზე მითითება და ჩათვალა, რომ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს არა ი. ა-ი, არამედ ზიანის სამკურნალო დაწესებულება.
საქმის მასალებით სასამართლომ დაადგინა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე ი. ა-ს ბრალი დაედო 5 წლის ნ. ა-ის სიცოცხლის გაუფრთხილებლობით მოსპობაში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 10 მარტის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, ი. ა-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ მისთვის ინკრიმინირებულ მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებაში და სასჯელის ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 3 წლის და 6 თვის ვადით. ი. ა-ი მისი ბრალდების სისხლის სამართლის საქმეზე (№007101179) ცნობილ იქნა სამოქალაქო მოპასუხედ, ხოლო მოსარჩელე ზ ა-ი – სამოქალაქო მოსარჩელედ.
ზ. ა-ის სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი კვალიფიკაციის მიზნებისათვის სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოითხოვს დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. შესაბამისად, მოთხოვნის სფეროა არა სახელშეკრულებო, არამედ დელიქტური ურთიერთობა და, ამდენად, სამართლებრივი საკითხები გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის დანაწესიდან.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის უნდა არსებობდეს კანონით გათვალისწინებული შემდეგი წინაპირობები: უნდა დადასტურდეს მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი; მიყენებული ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით; მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. განსახილველ საქმეზე დადგენილია სწორედ კერძო პირის – ი. ა-ის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედება. შესაბამისად, აპელანტის მითითება, რომ მოსარჩელე სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდა სამკურნალო დაწესებულებასთან (შპს „ა. კ-ა“), არ გამორიცხავს ბრალეული პირის – ი. ა-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობას დანაშაულით მიყენებული ზიანისათვის.
პალატის მითითებით, აპელანტი ასაჩივრებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 16 ნოემბრის საოქმო განჩინებას იმ საფუძვლით, რომ განსახილველ საქმეზე ი. ა-ი წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, ხოლო გადაწყვეტილების მიმღებმა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობა არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით – შპს „ა. კ-ით“ შეცვლის თაობაზე.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის პირველ წინადადებაზე, რომელიც ითვალისწინებს არასათანადო მოპასუხის შეცვლას.
მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების (წინამდებარე განჩინების 4.2 პუნქტი) გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს და შესაბამისად, სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს ი. ა-ი, რის გამოც მოპასუხის შუამდგომლობას სწორად ეთქვა უარი დაკმაყოფილებაზე.
რაც შეეხება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 30 ნოემბრის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ აპელანტის მოთხოვნას, სააპელაციო საჩივარი ამ ნაწილში, არ შეიცავს გასაჩივრებული საოქმო განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივ უსწორობებზე მითითებას და შესაბამის დასაბუთებას, რის გამოც აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილშიც არ არსებობს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ი. ა-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამართლის ნორმა, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.
სამოქალაქო კოდექსის 997-ე და 1007-ე მუხლების დანაწესების საწინააღმდეგოდ, გასაჩივრებული განჩინებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიჩნეულია 2011 წლის 10 მარტს ი.ა-ის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი, ხოლო ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად – თავად ი.ა-ი. ზემოხსენებული განაჩენით ერთმნიშვნელოვნად დადგინდა არა მხოლოდ კასატორი ბრალი, არამედ ი.ა-ის, როგორც ექიმ-ანესთეზიოლოგის ანაზღაურებადი სახელშეკრულებო შრომითი ურთიერთობა სამედიცინო დაწესებულება შპს „კ.-ა-ის“ მიმართ.
სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით განსაზღვრულია დელიქტის ცნება, ხოლო 997-ე მუხლი იმპერატიულად ადგენს, რომ ასეთი სახის ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულია ის პირი, რომელთანაც განხორციელდა მუშაკის ბრალეული ქმედება.
ამდენად, მესამე პირისათვის დამდგარი ზიანის ანაზღაურების პირდაპირი ვალდებულება ეკისრება დამსაქმებელს და არა მუშაკს.
სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი, როდესაც კასატორს დააკისრა სადავო ზიანის ოდენობის დადასტურება. ფაქტობრივად კი, კასატორის მიმართ გამოტანილ განაჩენში მატერიალური ზიანის ოდენობა არ განსაზღვრულა და არც საქმეში არანაირი მტკიცებულება არ არის წარმოდგენილი აღნიშნული ოდენობის დასადასტურებლად.
სააპელაციო პალატამ სრულიად დაუსაბუთებლად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2012 წლის 16 ნოემბრის საოქმო განჩინება და არ დააკმაყოფილა კასატორის მოთხოვნა არასათანადო მხარის შეცვლასთან დაკავშირებით.
გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა დაკრძალვის ხარჯებთან დაკავშირებით არასწორია, რადგან დღევანდელი საბაზრო ფასების მიხედვით, დაკრძალვის ხარჯები საშუალოდ არ აღემატება 3000 ლარს.
კასატორმა იშუამდგომლა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის თაობაზე, რომლითაც დადასტურდება 2002 წლის 4 მარტის მდგომარეობით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი დაკრძალვის ხარჯის – 2500 ლარის შესაბამისობა ამჟამინდელ საბაზრო ფასებთან ინფლაციის გათვალისწინებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 6 სექტემბრის განჩინებით ი. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. ა-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ი ა-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. ა-ისა და გ. მ-ის მიერ 2013 წლის 5 აგვისტოს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი.
რაც შეეხება ი. ა-ის შუამდგომლობას, ახალი მტკიცებულების საქმეზე დართვის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 7 აგვისტოს №ა-2664-2013 განცხადებაზე დართული წერილობითი მტკიცებულება 1 ფურცლად, ვინაიდან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. ა-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ი. ა-ს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. ა-ისა და გ. მ-ის მიერ 2013 წლის 5 აგვისტოს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი.
3. ი. ა-ს დაუბრუნდეს მის მიერ №ა-2664-13 განცხადებაზე დართული წერილობითი მტკიცებულებები 1 ფურცლად.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
