№ას-762-730-2014 10 ოქტომბერი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. შ-ე, ზ. კ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 24 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართეს ბ. შ-მ და ზ. კ-მა მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ მიმართ და მოითხოვეს:

1. სს „ს. რ-ის“ დირექტორთა საბჭოს 2013 წლის 11 აპრილის №23/19 დადგენილებისა და ფილიალ სატვირთო გადაზიდვების დირექტორის 2013 წლის 25 აპრილის №468 ბრძანების ბათილად ცნობა;

2. ბ. შ-სთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სს „ს. რ-ის“ 2013 წლის 1 მაისის №186 ბრძანების ბათილად ცნობა; სამსახურში აღდგენა; იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიურად 1250 ლარის ოდენობით, 2013 წლის 1 მაისიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; ყოველდღიურად დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

3. ზ. კ-თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სს „ს. რ-ის“ 2013 წლის 1 მაისის №187 ბრძანების ბათილად ცნობა; სამსახურში აღდგენა; იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიურად 1180 ლარის ოდენობით, 2013 წლის 1 მაისიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; ყოველდღიურად დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ბ. შ-ისა და ზ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

1. ბათილად იქნა ცნობილი სს „ს. რ-ის“ 2013 წლის 1 მაისის №186 ბრძანება ბ. შ-სთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ და იგი აღდგენილ იქნა სს „ს. რ-ის“ ფილიალის „სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის“ ოპერატიული კონტროლის ცენტრის სატვირთო და კომერციული საქმიანობის განყოფილების რევიზორის ან მის ტოლფას თანამდებობაზე;

2. ბათილად იქნა ცნობილი სს „ს. რ-ის“ 2013 წლის 1 მაისის №187 ბრძანება ზ. კ-თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ და იგი აღდგენილ იქნა სს „ს. რ-ის“ ფილიალის „სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის“ ოპერატიული კონტროლის ცენტრის სატვირთო და კომერციული საქმიანობის განყოფილების უფროსი რევიზორის ან მის ტოლფას თანამდებობაზე.

3. ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხე სს „ს. რ-ას“ მოსარჩელე ბ. შ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 1250 ლარის ოდენობით, 2013 წლის 1 მაისიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

4. ამავდროულად, მოპასუხე ორგანიზაციას მოსარჩელე ზ. კ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 1180 ლარის ოდენობით, 2013 წლის 1 მაისიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

5. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სს „ს. რ-ის“ დირექტორთა საბჭოს 2013 წლის 11 აპრილის №23/19 დადგენილების და ფილიალ სატვირთო გადაზიდვების დირექტორის 2013 წლის 25 აპრილის №468 ბრძანების ბათილად ცნობა, აგრეთვე, მოპასუხისათვის მათ სასარგებლოდ ყოველდღიურად დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის დაკისრება;

6. სს „ს. რ-ას“ დაეკისრა წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული საპროცესო ხარჯის ანაზღაურება, თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ 1000 ლარის ოდენობით, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის – 584 ლარის გადახდა.

დასახელებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებისა და 1000 ლარის ოდენობით საპროცესო ხარჯის მისთვის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა:

გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მაისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სს „ს. რ-ის” დირექტორთა საბჭოს 2013 წლის 5 მარტის N10/10 დადგენილებითა და 11 აპრილის №23/19 (№468 ბრძანება 25.04.2013) დადგენილებით რეორგანიზაციის შედეგად გაუქმდა ფილიალ „სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის” ოპერატიული კონტროლის ცენტრი და შეიქმნა „კომერციული კონტროლის ცენტრი’’. ამასთან, რეორგანიზაციას აღნიშნულ სამსახურში შტატების შემცირება არ მოჰყოლია.

ზემომითითებული ფაქტობრივი გარემოების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია შემდეგი საკითხის განმარტება:

მართალია, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად დგინდებოდა, რომ ახლად შექმნილი სამსახური, ფუნქციური დანიშნულებით არსებითად არ განსხვავდებოდა რეორგანიზაციამდე არსებული სამსახურისაგან, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მითითებული ფაქტი რეორგანიზაციის ჩატარების საჭიროებას ან მართლზომიერებას არ გამორიცხავდა. მოცემულ შემთხვევაში, რეორგანიზაციის ჩატარების ფაქტი ან მისი მართლზომიერება საეჭვო არ გამხდარა, თუმცა რეორგანიზაცია, თუნდაც, მართლზომიერი და საჭიროებისამებრ ჩატარებული, ყოველთვის არ წარმოადგენს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების ლეგიტიმურ საფუძველს. რეორგანიზაციის შედეგად დასაქმებულთა სამსახურიდან გაშვების ერთ-ერთ განმაპირობებელ კანონისმიერ საფუძვლად შტატების შემცირება შეიძლება იქნეს მიჩნეული. გარდა შტატების შემცირებისა, ერთ-ერთ ასეთ საფუძვლად შეიძლება დასახელდეს ფუნქციების მატება და შესაბამისად, რეორგანიზაციამდე დასაქმებული კადრების უკვე არასაკმარისი კვალიფიკაცია.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა არც რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების ფაქტი და არც ბ. შ-ისა და ზ. კ-ის არასაკმარისი კომპეტენცია რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილ სამსახურში შესაბამისი პოზიციის დასაკავებლად.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ მარტოოდენ რეორგანიზაცია დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების საფუძველი არ უნდა გახდეს, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის’’ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს. ამდენად, მხოლოდ რეორგანიზაცია დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების მტკიცების ტვირთისგან არ ათავისუფლებს, მით უფრო, თუ რეორგანიზაციას შტატების შემცირება, რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი სამსახურისათვის დასაქმებულის უკვე არასაკმარისი კვალიფიკაცია ან სხვა ისეთი გარემოება არ სდევს თან, რაც დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვებას შეიძლება დაედოს საფუძვლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი გადანაწილების შედეგად, დამსაქმებელმა უნდა ამტკიცოს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება, რა დროსაც, პირველ რიგში, უნდა გამოირიცხოს დამსაქმებლის მხრიდან დისკრიმინაცია. ამ მიზნით დამსაქმებლის მიერ მარტოოდენ რეორგანიზაციაზე აპელირება დისკრიმინაციას არ გამორიცხავს.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სს „ს. რ-ამ’’ ვერ შეძლო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის განხორციელება, კერძოდ, იმის დამტკიცება, რომ ჩატარებულმა რეორგანიზაციამ შტატების შემცირება გამოიწვია. უფრო მეტიც, მოსარჩელეთა განმარტებით დასტურდებოდა, რომ რეორგანიზაციამდე არსებულ სამსახურში დასაქმებული 10 პირიდან 8 გადავიდა ახლად შექმნილ სამსახურში და განაგრძო მუშაობა მათსავე თანამდებობებზე. მხოლოდ მოსარჩელეები გათავისუფლდნენ რეორგანიზაციის საფუძვლით და მხოლოდ ეს ორი პირი არ დასაქმდა ახალ სტრუქტურულ ერთეულში (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 22 აპრილის სხდომის ოქმი).

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სს „ს. რ-ამ’’ ვერც მოსარჩელეების კვალიფიკაციის არასაკმარისობა (შეუსაბამობა) დაადასტურა რეორგანიზებული სამსახურის შესაბამის პოზიციებზე. აღნიშნული მიზნით გასათვალისწინებელი იყო, რომ ბ. შ-ე და ზ. კ-ი 2006 წლიდან მუშაობდნენ სს ,,ს. რ-ის” ოპერატიული კონტროლის ცენტრში. მუშაობის შვიდ წლიან პერიოდში მოსარჩელეები კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად ასრულებდნენ მათზე დაკისრებულ მოვალეობებს, რისთვისაც მიიღეს მადლობები, პრემიები და ფულადი ჯილდოები (ტომი 1, ს.ფ. 45). მუშაობის პერიოდში, მოპასუხე სს „ს. რ-ის” მხრიდან, მოსარჩელეების მუშაობის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზიის გამოხატვას ან მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახის გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია. საქმის მასალებით ასევე დასტურდებოდა, რომ ბ. შ-მ და ზ. კ-მა სს „ს. რ-ში” ჩატარებულ ტესტირებას წარმატებით გაართვეს თავი. მათ წარმატებით ჩააბარეს 2013 წლის მარტი-აპრილის თვეში ოპერატიული კონტროლის ცენტრის თანამშრომლებისათვის ჩატარებული საკვალიფიკაციო გამოცდები (ტომი 1, ს.ფ. 125-130).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ სასამართლოს ვერ დაუდასტურა, ბ. შ-ისა და ზ. კ-ის კვალიფიკაციის მათ მიერ დაკავებული თანამდებობებისათვის აუცილებელ მოთხოვნებთან შეუსაბამობა. მოწინააღმდეგე მხარემ ვერც ის ფაქტი დაადასტურა, რომ ბ. შ-ისა და ზ. კ-ის გათავისუფლება რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების ფაქტით იყო განპირობებული, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ მითითებულ რეორგანიზაციას შტატების შემცირება მოჰყვა.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით, რომელიც განსაზღვრავს შრომის ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს, ანუ ეს ნორმა შრომის ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, შეწყვიტონ მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რადგან არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი ეძღვნება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს. ამ მუხლის სათაურიც შესაბამისია – „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლები’’. 37-ე მუხლის პირველ ნაწილში ჩამოთვლილია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ცალკეული საფუძვლები, მათ შორის, შრომითი ხელშეკრულების მოშლა. აღნიშნული ნორმით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. სადავო ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, პოტენციურად შეუძლებელია მსჯელობა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ’’ ქვეპუნქტზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებული მოთხოვნების მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების შეფასება. შრომითი დავის განხილვისას სასამართლო აფასებს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, დარღვეულია, თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ადგილი ხომ არ აქვს დისკრიმინაციის ფაქტს და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ” ქვეპუნქტი არ იძლევა დასაქმებულის უპირობოდ გათავისუფლების შესაძლებლობას. უფრო მეტიც, ასეთი დასკვნა წინააღმდეგობაშია შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან. შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. შრომითი დავების გადაწყვეტისას დაცულ უნდა იქნეს, როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები, ხოლო ამ უფლებათა დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის შემთხვევაში.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სამართლებრივი თვალსაზრისით უნდა შეფასებულიყო, თუ რამდენად დასაშვები იყო მხოლოდ რეორგანიზაცია დადებოდა მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად, მაშინ, როდესაც რეორგანიზაციას შტატების შემცირება არ მოჰყოლია და საქმის მასალებიდან არც სხვა ისეთი გარემოება ვლინდებოდა, რაც რეორგანიზაციის შედეგებისადმი დასაქმებულის კვალიფიკაციურ თუ სხვა სახის შეუსაბამობაზე მეტყველებდა.

სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რეორგანიზაცია საწარმო/დაწესებულება/ორგანიზაციის შიდა ორგანიზაციული ცვლილებაა, რომელიც პირის სამსახურიდან გათავისუფლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაედოს საფუძვლად, თუ პირის სამსახურიდან გაშვება რეორგანიზაციის შედეგებმა განაპირობა და არა უშუალოდ რეორგანიზაციის პროცესმა. საკითხის სხვაგვარად გადაწყვეტით დამსაქმებელს ყოველთვის შეეძლებოდა კანონით აკრძალული საფუძვლით დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება და აღნიშნული პროცესის ე.წ. „შიდა ორგანიზაციული ცვლილებით“ გამართლება. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა, თუ რეორგანიზაციული ცვლილების რომელი თანმდევი შედეგი ვერ დააკმაყოფილეს ბ. შ-მ და ზ. კ-მა. შესაბამისად, არ დასტურდებოდა უფლების გამოყენების მართლზომიერება, რაც იმთავითვე აჩენდა დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ეჭვს, რომლის გაქარწყლება დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას განეკუთვნებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს, დასაქმებულს მიეცემა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით. მოცდენად უნდა ჩაითვალოს იმგვარი ვითარებაც, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის შედეგად, დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან, ამავე დროს, არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება. შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენაა. შრომის კოდექსის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

სააპელაციო სასამართლომ აქვე განმარტა, რომ შრომის ხელშეკრულების საფუძვლის ბათილად ცნობა, შედეგობრივი თვალსაზრისით, იწვევს ხელშეკრულების საფუძვლის ბათილობამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენასა და იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც დასაქმებულს დამსაქმებლის მხრიდან არამართლზომიერი გათავისუფლებით მიადგა, შესაბამისად, სამსახურში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლების კონტექსტში ის სამართლებრივი შედეგებია, რაც დამსაქმებლის არამართლზომიერ ქმედებას სდევს თან.

ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ მოსარჩელეების მიერ დაკავებული თანამდებობები დღეის მდგომარეობით აღარ არსებობდა და მათი აღდგენა შეუძლებელი იყო. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია საქმეზე წარდგენილ ამონაწერზე, რომლითაც დადგინდა, რომ რეორგანიზაციის შემდგომ შექმნილ „კომერციულ კონტროლის ცენტრში’’ კვლავ არსებობდა უფროსი რევიზორისა და რევიზორის თანამდებობები. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელეების მითითებულ თანამდებობებზე აღდგენით არ უნდა შელახულიყო მესამე პირთა უფლებები, მათ შორის, იმ პირის უფლება, რომელიც დღეის მდგომარეობით, აღნიშნულ თანამდებობას ლეგიტიმურად იკავებდა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბ. შ-ე და ზ. კ-ი უნდა აღდგენილიყვნენ ტოლფას თანამდებობაზე, რაც ნიშნავდა, პოზიციურად და ანაზღაურების მხრივ, იდენტურ თანამდებობას. აქვე აღსანიშნავი იყო, რომ ტოლფასი თანამდებობა, ფუნქციური და შინაარსობრივი თვალსაზრისით, განსხვავებული შეიძლებოდა ყოფილიყო, ვინაიდან ორი იდენტური სამსახური ვერც ერთ კომერციულ, თუ არაკომერციულ ორგანიზაციაში ვერ იარსებებდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.

კასატორის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ეწინააღმდეგება აღნიშნული კატეგორიის საქმეებზე უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ დროს მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი იმ შემთხვევაში გამოიყენება, როდესაც მუშაკის გათავისუფლება ხდება სათანადო მოტივაციით. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობა არ შეუწყვეტია მოტივაციის გარეშე, რაზეც სააპელაციო სასამართლო აპელირებს.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ რეორგანიზაცია არ წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის მოშლის კონკრეტულ საფუძველს. საკითხის ამგვარად შეფასება ეწინააღმდეგება პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, სადავო დადგენილებები და ბრძანებები არ მოიცავს მხოლოდ სს „ს. რ-ის“ ფილიალ „ს. რ-ის სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის“ ოპერატიული კონტროლის ცენტრს, არამედ – „ს. რ-ის სატვირთო გადაზიდვების ფილიალში“ არსებული სხვადასხვა სტრუქტურული ერთეულების, მასში შემავალი სამმართველოების ცენტრებისა და ქვედანაყოფების რეორგანიზაციას და სს „ს. რ-ის“ რეორგანიზაციის გამოცხადებისას არ არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე მის მიერ გამოცემული ბრძანებების ბათილობის საფუძველი.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი შრომითი ხელშეკრულების მოშლის დამოუკიდებელ საფუძველს წარმოადგენს. ხელშეკრულების მოშლა შეუძლია, როგორც დასაქმებულს, ისე დამსაქმებელს. დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა არ გულისხმობს ხელშეკრულების შეწყვეტას დასაქმებულის, ანუ ხელშემკვრელი მხარის მხრიდან ვალდებულებების დარღვევის გამო. ამ სამართლებრივი საფუძვლით მუშაკის გათავისუფლების საფუძველია დამსაქმებლის ნების გამოვლენა შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესახებ. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის დანაწესით კანონმდებელმა მხარეთა ნების თავისუფლება აღიარა შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში (მათ შორის, ამ ურთიერთობის მოშლაც). სს „ს. რ-ა“, როგორც კერძო სამართლის დამოუკიდებელი ბიზნეს-სუბიექტი, ყველაფერს აკეთებს საკუთარი წარმოების განსავითარებლად, დამსაქმებელი თავისი შეხედულებით არჩევს მისთვის ოპტიმალურ კადრებს. იმ პირობებში, როდესაც საწარმოში კანონშესაბამისად ხდება შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, ეს მრავალი ფაქტორიდან გამომდინარეობს, თუნდაც იმ სტრატეგიული განვითარების შინაარსიდან და დანიშნულებიდან, რაც სს „ს. რ-ას“ აკისრია. სწორედ ამ პრინციპიდან გამომდინარე, საწარმომ გამოაცხადა რეორგანიზაცია. კანონმდებელი მხარეებს არ ზღუდავს, შრომითი ხელშეკრულების დადებისას განსაზღვრონ მათი ინტერესების დამცავი სხვა პირობები, ანუ მათ ენიჭებათ თავისუფლება, ხელშეკრულებით მოაწესრიგონ აღნიშნული საკითხი და დააწესონ გარკვეული შეზღუდვები, მათ შორის, გაითვალისწინონ დასაქმებულისათვის მისაცემი შრომის ანაზღაურების ოდენობაც. დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების მოშლის დროს დაცული უნდა იქნეს, როგორც საქართველოს შრომის კოდექსით დადგენილი, ისე, არსებობის შემთხვევაში, მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პირობები. ვინაიდან მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შესაბამისად, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელეებს მიეცათ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ერთი თვის კომპენსაცია.

ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობა შეწყვეტილია შესაბამისი ობიექტური და რეალური მიზეზების გამო, რაც გამოიხატა სტრუქტურული რეორგანიზაციის შედეგად სამსახურის გაუქმებით, მათთან შრომითი ურთიერთობა უსაფუძვლოდ არ შეწყვეტილა. აქვე, საგულისხმოა ერთი გარემოება, მოსარჩელეები ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე იქნენ აღდგენილი თანამდებობებზე, ისე, რომ ეს თანამდებობები დღეისათვის არ არსებობს, ამასთან, მათ სათანადო მტკიცებულებებით არ დაუსაბუთებიათ, თუ რას გულისხმობს ე.წ. ტოლფასი თანამდებობა.

მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის დაკისრების შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით, შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით, რამდენადაც ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით არ არსებობს განაცდური ხელფასის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. ყურადსაღებია ისიც, რომ ხელფასი წარმოადგენს შემოსავალს და იგი საგადასახადო კოდექსის მე-80, 82-ე მუხლების თანახმად, იბეგრება საშემოსავლო გადასახადით.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს „ს. რ-ისათვის“ თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ წარმომადგენლის დახმარების გამო გაწეული საპროცესო ხარჯის, 1000 ლარის დაკისრების ნაწილში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის მასალებით – მოსარჩელეების მიერ წარდგენილი საბანკო ქვითრით ან საადვოკატო მომსახურეობისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი კანონით დადგენილი სხვა წერილობითი მტკიცებულებით, არ დადასტურებულა, რომ მათ ნამდვილად გადაუხადეს ადვოკატ რ.პ-ს თანხები, თითოეულმა 1000 ლარის ოდენობით, ხოლო წარდგენილი ხელშეკრულება ასეთად ვერ ჩაითვლება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟების, კერძოდ, საკასაციო საჩივარზე ბ. შ-ის ნაწილში, გადახდილი 812.5 ლარის 70% – 568.75, ხოლო ზ. კ-ის ნაწილში საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 767 ლარის 70% – 536.9 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე (ბ. შ-ის ნაწილში) მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (812.50 ლარი, საგადახდო დავალება № 990, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 1 ივლისი) 70% – 568.75 ლარი;

3. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე (ზ. კ-ის ნაწილში) მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (767 ლარი, საგადახდო დავალება № 989, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 1 ივლისი) 70% – 536.9 ლარი;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე