საქმე №ას-1141-1187-2014 08 დეკემბერი, 2014 წელი ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ნ. რ-ს (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ს. კ-ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - აუცილებელი გზის მოწყობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

სს „ს. კ-ამ“ თბილისის საქალაქო სასამართლოში ნ. რ-ის მიმართ წარადგინა სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა აუცილებელი გზის მოწყობის მიზნით მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 87500.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან (საკადასტრო კოდი ............) 5130 კვ.მ ფართისა და 69826.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან (საკადასტრო კოდი .........) 898 კვ.მ ფართის გამოყენების უფლების მიღება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით სს „ს. კ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა და აუცილებელი გზის მოწყობის მიზნით სს ”ს. კ-ას“ სარჩელზე თანდართული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის მიხედვით ნება დაერთო მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ 87500,00 კვ.მ (საკადასტრო კოდი .........) და 69826,00 კვ.მ (საკადასტრო კოდი .............) მიწის ნაკვეთებზე მდებარე 5130 კვ.მ (საკადასტრო კოდი ........) და 898 კვ.მ (საკადასტრო კოდი ............) მიწის ფართობის გამოყენებაზე. ამავე გადაწყვეტილების მიხედვით, იგი მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა ნ. რ-ის წარმომადგენელმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით ნ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებიდან დგინდებოდა გაზსადენის მშენებლობის, გატარებისა და ექსპლუატაციისათვის ნ. რ-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე გზის გაყვანის აუცილებლობის ფაქტი. აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებით აპელანტის პრეტენზია სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა იმაზე მითითებით, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის, 219-ე მუხლისა და 215-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხე საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე შეზღუდულია შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით და მას არ აქვს უფლება, საქმის არსებითად (მთავარ სხდომაზე) განხილვის დროს სადავოდ გახადოს ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, რის თაობაზეც შესაგებელში მითითებული არ ჰქონია. საქმის მასალების კვლევის შედეგად სააპელაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მოპასუხე მხარეს შესაგებელში წარმოდგენილი მოსაზრებებისაგან განსხვავებული პოზიცია პირველი ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების არცერთ ეტაპზე არ დაუფიქსირებია.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაზეც მხარეს არ მიუთითებია შესაგებელში. სასამართლო ვერ გასცდება მხარის მიერ სადავოდ გამხდარი გარემოებების საზღვრებს და ვერ დაარღვევს სამოქალაქო სამართალწარმოების ერთ-ერთ ფუნდამენტურ პრინციპს - შეჯიბრებითობას. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში დაადასტურა ნ. რ-ის ნაკვეთზე მილსადენის გავლის აუცილებლობა. კერძოდ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სიტუაციური ნახაზითა და საჯარო რეესტრის ამონაწერებით დგინდებოდა, იმ სადავო ტერიტორიაზე და მის მიმდებარედაც, სადაც მილსადენს უნდა გაევლო, ნ. რ-ის მიწის ნაკვეთები მდებარეობდა. სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიწის ნაკვეთებს ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ტბა და კიდევ ერთი მიწის ნაკვეთი, რომელიც მოპასუხე ნ. რ-ის საკუთრებაში იყო, ხოლო სამხრეთით - ასევე ნ. რ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც გავლის შემთხვევაში აუცილებელი გზის საერთო ფართობი არ შემცირდებოდა (ტომი 1, ს.ფ. 23-38).

სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის პრეტენზიის შესაბამისად იმსჯელა ასევე პირველი ინსტანციის საოქმო განჩინებებზე და დაადგინა, რომ ამავე სასამართლოს 2014 წლის 5 თებერვლისა და 10 მარტის სხდომის ოქმების მოსმენის შედეგად ირკვეოდა სადავო განჩინებების მოტივაცია. ამდენად, საოქმო განჩინებების დაუსაბუთებლობა ვერ გახდებოდა 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ საოქმო განჩინებები გამოტანილი იყო სადავო სამართალურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისა და კომპენსაციის ფარგლების განსაზღვრასთან დაკავშირებით მოპასუხის შუამდგომლობებზე, რომელთა დაკმაყოფილებაც გავლენას ვერ მოახდენდა საქმის განხილვის შედეგზე.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ასევე შემდეგ გარემოებებზე:

მოსარჩელე სს „ს. კ-ია”, დაკისრებული ვალდებულებების შესაბამისად, ახორციელებს მაგისტრალური გაზსადენების ნავთობსადენების მართვასა და განვითარებას, რომელთა საშუალებით ხორციელდება ბუნებრივი გაზისა და ნავთობის საქართველოში იმპორტირება, საქართველოს მოსახლეობისა და საწარმოების მომარაგება, აგრეთვე, ბუნებრივი გაზისა და ნავთობის ტრანზიტი, როგორც მეზობელ, ასევე, ევროპის ქვეყნებში. პროექტი შესწავლილია და დამტკიცებულია შესაბამისი სტრუქტურების მიერ ყველა გათვალისწინებული პროცედურებისა და მოთხოვნების მიხედვით.

მშენებლობის ნებართვის მისაღებად საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, (საქართველოს კანონი „მშენებლობის ნებართვის შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის N57 დადგენილება), აუცილებელია მოპოვებული და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დარეგისტრირებული იქნეს უფლებები მილსადენის დერეფანში მოყოლილ ყველა მიწის ნაკვეთზე.

პროექტის განხორციელების უზრუნველყოფის მიზნით, კ-ამ გააფორმა სერვიტუტის ხელშეკრულებები მილსადენის დერეფანში მოყოლილი მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების უდიდეს ნაწილთან და დაარეგისტრირა თავისი უფლებები.

პროექტის სამშენებლო დერეფანში ასევე მოყოლილი იყო მოპასუხე ნ. რ-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთები. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთებზე გაზსადენის მშენებლობის, გატარებისა და ექსპლუატაციის უფლების მიღების მიზნით, კ-ამ შესთავაზა მოპასუხეს სერვიტუტის ხელშეკრულების გაფორმება. შეთავაზებაში აღნიშნული იქნა კომპენსაციის ოდენობა, რომელიც დადგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ მომზადებული N000736713 ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა, რაც შეუძლებელს ხდიდა პროექტის განხორციელებას.

მოპასუხის მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელზეც სარჩელით მოთხოვნილია კ-სათვის აუცილებელი გზის უფლება, არ იყო რაიმე სხვა უძრავი ქონება, გარდა მიწის ნაკვეთებისა, რომელიც შეიძლება დაზიანებულიყო აუცილებელი გზის უფლების განხორციელების შედეგად. გარდა ამისა, ნ. რ-ის მიწის ნაკვეთები, რომელზეც აუცილებელი გზის სახით მოსარჩელე სს „ნ. კ-ამ“ შეზღუდვის დაწესება მოითხოვა, სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი) დანიშნულების მიწის ნაკვეთებს წარმოადგენდა. აღნიშნულ გარემოებებზე სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ მიზნით, რომ გაერკვია, აუცილებელი გზის დაწესებით ხომ არ იზღუდებოდა მესაკუთრის უფლება იმდენად, რომ მესაკუთრემ, ფაქტობრივად, ნივთით სარგებლობის ან დანიშნულებისამებრ გამოყენების უფლება დაკარგოს. ამ მიზნით სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის არგუმენტზე, რომ აუცილებელი გზის ფართობი დადგენილი იქნა „საქართველოს ტერიტორიაზე ტექნიკური ზედამხედველობისა და სამშენებლო სფეროში 1992 წლამდე მოქმედი ნორმების, წესების და ტექნიკური რეგულირების სხვა დოკუმენტების გამოყენების შესახებ“ 2010 წლის 18 თებერვლის N1-1/251 ბრძანებით დამტკიცებული „მაგისტრალური მილსადენისათვის მილების გამოყოფის ნორმების“ შესაბამისად. პროექტი შეთანხმებული იყო სსიპ „ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოსთან“, რომლისგანაც 2013 წლის 12 დეკემბრის N109/01-06 ბრძანებით გაცემულ იქნა მშენებლობის ნებართვა და შეთანხმებულ იქნა მაგისტრალური გაზსადენის კონსტრუქციული გეგმა. ამდენად, სააპელაციო პალატის მითითებით, აუცილებელი გზის ფართობი განპირობებული იყო იმ სამშენებლო წესებითა და სტანდარტებით, რაც გაზმომარაგების პროექტის უსაფრთხო განხორციელებას უზრუნველყოფდა, შესაბამისად, სამოქალაქო წესით საქმის განმხილველი სასამართლო ამ საკითხში ვერ ჩაერეოდა. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული დავის ფარგლებში უნდა შემოწმებულიყო აუცილებელი გზის ფარგლები მთლიანად ან უმეტესად ხომ არ ფარავდა მესაკუთრის მიწის ნაკვეთს, რა შემთხვევაშიც, მესაკუთრის უფლება შეიძლებოდა დაუშვებლად შელახულიყო. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალების კვლევით სასამართლომ გამოიტანა დასკვნა, რომ შეზღუდვის ფარგლები (აუცილებელი გზის ფართობი) გონივრულ შესაბამისობაში იყო აუცილებელი გზის მოთხოვნასთან. იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრეს იმაზე მეტი შეზღუდვის თმენის ვალდებულება მოუწევდა, ვიდრე აღნიშნული აუცილებელი გზის ფარგლებში თავსდება (აუცილებელი გზის ფართობი), მითითებული გარემოება გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო თმენის ვალდებულებისათვის კომპენსაციის დაწესების დროს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე, რომლის მიწის ნაკვეთი მოყოლილია კ-ის საკუთრებაში/მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს შორის, აცხადებდა უარს კორპორაციის შეთავაზებაზე, შეუძლებელი ხდებოდა კ-ის საკუთრებაში/მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირება და უწყვეტობის უზრუნველყოფით მაგისტრალური მილსადენის მშენებლობა. შედეგად ფერხდებოდა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის პროექტის განხორციელება. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უკვე დამტკიცებული პროექტის არსებობა გულისხმობდა მესამე პირთა უძრავ ქონებაზე უფლების მოპოვების საჭიროებას. ამასთან, უფლება მოპოვებული უნდა ყოფილიყო მხოლოდ კანონმდებლობის შესაბამისად, თანაც, იმგვარად, რომ მესაკუთრის უფლებები დაუშვებლად არ ხელყოფილიყო. სასამართლოს განმარტებით, უფლების მოპოვების ერთ-ერთი სანივთო სამართლებრივი შესაძლებლობა სერვიტუტის დადგენაა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 247-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სერვიტუტის დადგენის მიმართ გამოიყენება უძრავი ნივთის შეძენისათვის გათვალისწინებული წესები, უძრავი ქონების მიმართ შეძენის წესს კი განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 323-183-ე მუხლები, შესაბამისად, სერვიტუტის დადგენის მიზნებისათვის აუცილებელია მესაკუთრის ნება უძრავი ნივთის სანივთო სამართლებრივი შეზღუდვით დატვირთვის თაობაზე. სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში ნ. რ-ს სს „ნ. კ-ის მხრიდან“ მიეცა სერვიტუტის თაობაზე შეთანხმების გაფორმების წინადადება, რაზეც ნ. რ-მა უარი განაცხადა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 247-ე და 180-ე მუხლების ანალიზის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ თუ სერვიტუტი უკავშირდება მიწის ნაკვეთის გარკვეული უფლებით შესაძლო დატვირთვას, აუცილებელი გზა ცალსახად გულისხმობს ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვის იმპერატიულ მოთხოვნას. მოცემულ შემთხვევაში ობიექტურმა საჭიროებამ წარმოშვა აუცილებელი პირობა სხვისი ნივთით სარგებლობისა, რასაც კანონმდებლობა მკაფიო შედეგს - აუცილებელი გზის უფლებას უკავშირებს. კანონის ეს დანაწესი გულისხმობს ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვას მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში, ანუ ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის აუცილებლობას. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით აუცილებელი გზის მხოლოდ აუცილებელ, უალტერნატივო შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციით და ამავე კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, ამასთან, ამ უფლების შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში.

ამდენად, სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად საკუთრების უფლების აღიარებისა და ხელშეუვალობისა, საქართველოს კონსტიტუცია არ გამორიცხავს საკუთრების უფლების შეზღუდვას (კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) და საკუთრების ჩამორთმევას (კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). საკუთრების უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთი ფორმა კი, გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომლის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს ამ კოდექსის 180-ე მუხლით რეგლამენტებული აუცილებელი გზის უფლება. სააპელაციო პალატის შეხედულებით, აღნიშნული მუხლის საფუძველზე, კ-ას, როგორც მეზობელ მიწის ნაკვეთებზე უფლებების მფლობელსა და მესაკუთრეს, უნდა მიეცეს უფლება, შევიდეს და ისარგებლოს მოპასუხის საკუთრებაში/მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთებით აუცილებელი გზის უფლების მოსაწყობად, რათა შეძლოს აუცილებელი კავშირის დამყარება საკუთარ მიწის ნაკვეთებთან, იმდენად, რამდენადაც ეს აუცილებელია პროექტის განსახორციელებლად. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მითითებით, აუცილებელი გზის დაწესების გარდაუვალობა დასტურდებოდა იმ გარემოებათა ერთობლიობით, რომელიც ნათლად ჩანდა საქმეში წარმოდგენილი სიტუაციური ნახაზიდანაც, სადაც კ-ას დამტკიცებული (მიმდინარე) პროექტის შესაბამისად, მოპოვებული ჰქონდა საკუთრების უფლება მეზობელ მიწის ნაკვეთებზე, ხოლო სერვიტუტით იყო დატვირთული იმ მეზობელ მესაკუთრეთა მიწის ნაკვეთები, სადაც მილსადენი გადიოდა. შესაბამისად, იმისათვის, რომ კ-ა დაკავშირებოდა თავის საკუთრებაში არსებულ და სერვიტუტით დატვირთულ მიწის ნაკვეთებს, აუცილებელი იყო ნ. რ-ის მიწის ნაკვეთზე გავლა. ამასთანავე, სასამართლოს მითითებით, აუცილებელი გზის უფლების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა კორპორაციის უფლებამოსილება, დააწესოს და მოპასუხეების ვალდებულება, ითმინონ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ტექნიკური, უსაფრთხოებისა და გარემოსდაცვითი სტანდარტებით განსაზღვრული სავალდებულო უსაფრთხოების შეზღუდვები.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საკუთრების უფლების შეზღუდვა აუცილებელი გზის მოწყობის მეშვეობით, რაღა თქმა უნდა, სამართლიანი კომპენსაციის პირობებში უნდა მოხდეს, რითაც დაუშვებლად არ უნდა იქნეს ხელყოფილი მესაკუთრის უფლებები, ანუ გარკვეული თმენის ვალდებულება სწორედაც რომ შესატყვისი კომპენსაციით უნდა იქნეს ანაზღაურებული. სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, განხილვის საგანს არ წარმოადგენდა ნ. რ-სათვის კომპენსაციის ანაზღაურება, რადგან ამ მიმართებით საქმეში არ იყო შეგებებული სარჩელი წარმოდგენილი, რაც სამომავლოდ დამოუკიდებელი მსჯელობის საგანი შეიძლებოდა გამხდარიყო.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა მასზედ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ეხებოდა მხოლოდ აუცილებელი გზის დადგენას და არა რაიმე ოდენობით კომპენსაციის სანაცვლოდ აუცილებელი გზის დადგენას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილება მართებულად გამოიტანა მხოლოდ აუცილებელი გზის დადგენის და არა კომპენსაციის დადგენის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლების შეზღუდვის შესაძლებლობა ლეგიტიმურია მხოლოდ სამართლიანი კომპენსაციის პირობებში. კომპენსაცია სამართლიანია, თუ იგი უზრუნველყოფს საკუთრებაზე დაწესებული შეზღუდვის თმენის ვალდებულებისათვის გონივრული ანაზღაურების მიღებას. ამასთან, ანაზღაურება თმენის ეკვივალენტური უნდა იყოს. თმენა კი ეხება არა მხოლოდ მატერიალურ უფლებაში ჩარევას, როგორიცაა, შემოსავლის შემცირება, საკუთრების უფლებით ჩვეულებრივი სარგებლობით უფლების შეზღუდვა, უძრავი ქონების საფასურის შეცვლა საუარესოდ და ა. შ, ასევე, არამატერიალურ უფლებებში ჩარევასაც, ამის არსებობის შემთხვევაში. შესაბამისად, კომპენსაციას ექვემდებარება არა მხოლოდ აუცილებელი გზის ფარგლებში არსებული თმენის ვალდებულება, ასევე ის შეზღუდვა, დანაკარგი, დანაკლისი, თუ ზემოქმედება, რისი თმენის ვალდებულებაც მესაკუთრეს აუცილებელი გზის დაწესებიდან გამომდინარე აუცილებელი გზის ფარგლებს გარეთ წარმოეშობა, საუბარია 5 130 კვ.მ და 898 კვ.მ ფარგლებს მიღმა არსებულ ნ. რ-ის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე, რაღა თქმა უნდა, თუ მხარე დაადასტურებს, რომ აუცილებელი გზის დაწესებიდან გამომდინარე, არსებობს ზემოქმედება, რითაც მესაკუთრე ნ. რ-ის უფლება ილახება და რისი თმენის ვალდებულებაც მას აუცილებელი გზის დაწესებით წარმოეშვა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ განხილულ საქმეზე JAHN AND OTHERS v. GERMANY, რომელზეც სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების თავისუფლად სარგებლობაში ჩარევისას დაცული უნდა იყოს სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საჯარო ინტერესებსა და კერძო პირის ფუნდამენტური უფლების დაცვის მოთხოვნილებებს შორის. უნდა არსებობდეს პროპორციულობის გონივრული ურთიერთმიმართება გამოყენებულ საშუალებებსა და დასახულ მიზანს შორის, როდესაც ხდება ისეთი ზომების მიღება, რომლებიც ეხება საკუთრების უფლების ჩამორთმევას ან შეზღუდვას. ანაზღაურების პირობები არის ხელშესახები იმის შეფასებისას - მიღებული ზომები იცავს თუ არა აუცილებელ სამართლიან ბალანსს და ხომ არ აკისრებს განმცხადებელს არაპროპორციულ ტვირთს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 სექტემბრის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ნ. რ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩნების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

კასატორის განმარტებით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ნ. რ-ი ბოროტად იყენებს საკუთრების უფლებას და მოსარჩელეს გააჩნია ამ უკანასკნელის ხელყოფის გადაუდებელი ინტერესი. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, იმგვარად, რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურების პირობით. ამდენად, მიუხედავად საკუთრების უფლების აღიარებისა და ხელშეუვალობისა, საქართველოს კონსტიტუცია არ გამორიცხავს საკუთრების უფლების შეზღუდვას (კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) და საკუთრების ჩამორთმევას (კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). საკუთრების უფლების შეზღუდვის ფორმები გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომლის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს ამ კოდექსის 180-ე მუხლით რეგლამენტებული აუცილებელი გზის უფლება, ხოლო საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევას ითვალისწინებს საქართველოს ორგანული კანონი „საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის გადაუდებელი აუცილებლობისას საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ და საქართველოს კანონი „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“. განსახილველ საქმეზე მოპასუხის შესაგებელი ეფუძნებოდა სწორედ ამ უკანასკნელი კანონის ნორმებს, რომელთა საფუძველზე მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ სადავო ნაკვეთებზე მილსადენის გატარებით მისი საკუთრების უფლება უქმდებოდა, კერძოდ, „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე–2 მუხლის მე–2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაცია ხორციელდება შემდეგი სამუშაოების წარმოების მიზნით: ნედლი ნავთობის, ბუნებრივი გაზისა და ნავთობპროდუქტების მილსადენის გაყვანისათვის.

საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ასევე, სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ მიიჩნია დადგენილად ნ. რ-ის ნაკვეთებზე აუცილებელი გზის მოწყობისა და მესაკუთრის უფლების შეზღუდვის აუცილებლობა. არ არის დადასტურებული საჭიროება იმისა, რომ მოსარჩელის მილსადენმა სწორედ ნ. რ-ის კუთვნილ ნაკვეთებზე უნდა გაიაროს და რომ არ არსებობს სხვა ალტერნატიული საშუალება მილსადენის გაყვანისათვის. დასახელებული გარემოებები არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებიდან. სასამართლოს მხრიდან მითითება იმაზე, რომ მოპასუხე თავის შესაგებელში არ შეეწინააღმდეგა სასარჩელო მოთხოვნას, არ შეიძლება გახდეს უძრავი ნივთის მესაკუთრისათვის მისი კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვის ერთადერთი საფუძველი. მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა კონკრეტული მტკიცებულება, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ: 1) მოსარჩელის ნაკვეთს არ აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი, 2) ნ. რ-ის საკუთრების უფლების შეზღუდვა ერთადერთი და გარდაუვალი აუცილებლობაა, 3) სწორედ მოსარჩელეა ნ. რ-ის მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლი მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების შეზღუდვას აწესებს მხოლოდ ნორმაში აღნიშნულ წინაპირობათა არსებობის შემთხვევაში. სამართლის ნორმებით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა კონკრეტულ დავასთან მიმართებით უტყუარად უნდა იქნეს დადგენილი. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს მსგავსი გარემოებები არ დაუდგენია; სასამართლომ არ გამოარკვია, თუ რატომ ითხოვს მოსარჩელე ნ. რ-ის საკუთრებაში არსებული ორი მიწის ნაკვეთიდან აუცილებელი გზის მოსაწყობად გამოიყენოს 5130 კვ.მ და 898 კვ.მ მიწის ფართობი და არა უფრო მეტი ან ნაკლები. საქმეში არ მოიპოვება მტკცებულება, რომელიც შეიცავს დასახელებულ კითხვებზე პასუხს.

სააპელაციო სასამართლოს გაჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივლისის განჩინება საქმეზე Nას-478-454-2013).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით ნ. რ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად შეამოწმა ნ. რ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებზე დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები ზემოაღნიშნული არცერთი საფუძვლით, კერძოდ:

1. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და ვერც კასატორი უთითებს ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის (რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას იყო მოპასუხე) მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები და დადგენილი გარემოებების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში გააკეთა სამართლებრივი დასკვნები, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სარჩელის მიმართ მოპასუხის პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით. წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეები შეზღუდული არიან ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში შესაძლებელია ახალი ფაქტების მოყვანა და ახალი მტკიცებულებების წარდგენა, თუმცა სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე, თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე.

ზემოაღნიშნული მუხლების ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოპასუხე საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე შეზღუდულია შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით და მას არ აქვს უფლება შემდგომში, საქმის არსებითად (მთავარ სხდომაზე) განხილვის დროს ან სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განხილვისას სადავოდ გახადოს ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა თაობაზეც შესაგებელში მითითებული არ ჰქონია.

მოცემულ საქმეში, კასატორის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლის საფუძველზე დგინდება, რომ მოპასუხეს (კასატორს) სადაოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული აუცილებელი გზის უფლების მინიჭების წინაპირობას და არ წარმოუდგენია მოსაზრებები აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით. მას სადავოდ არ გაუხდია, აგრეთვე, აუცილებელი გზის კონფიგურაცია და ფარგლები. უფრო მეტიც, მოპასუხე წარმოდგენილ შესაგებელში აღნიშნავდა, რომ იგი ეჭვქვეშ არ აყენებს და ეთანხმება მოსარჩელის მიერ დაყენებულ მოთხოვნას, რომელიც ეხება მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე აუცილებელი გზის მოწყობის საჭიროებას (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 102, 105). მოპასუხე შესაგებელში მხოლოდ მოსარჩელის მიერ შეთავაზებული კომპენსაციის ოდენობას არ ეთანხმებოდა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 102-105).

საკასაციო სასამართლო წერილობითი ფორმით წარდგენილ შესაგებელთან ერთად გაეცნო პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებლის შემდეგ წარდგენილ დოკუმენტაციას, ასევე მოუსმინა 2014 წლის 5 თებერვლისა (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 130-133) და 2014 წლის 10 მარტის მოსამზადებელი სხდომების ოქმებს (იხ. ტ 1, ს.ფ. 136-139) და გამოარკვია, რომ საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხეს შესაგებლისაგან განსხვავებული პოზიცია არ გაუჟღერებია, ახალ გარემოებებზე არ მიუთითებია და შესაბამისად, არც დამატებითი მტკიცებულებები წარუდგენია (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 5 თებერვლის სხდომის ოქმი, 17:27:59-17:29:00). მოპასუხე დამატებით მტკიცებულებათა დართვას მხოლოდ საკომპენსაციო თანხების განსაზღვრის მიზნებისათვის ითხოვდა, რასთან დაკავშირებითაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ განუმარტა, რომ განსახილველი დავის საგანი მესაკუთრის მიწის ნაკვეთებზე აუცილებელი გზის მოწყობა იყო. საქმეზე წარმოდგენილი არ იყო შეგებებული სარჩელი კომპენსაციასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, საკომპენსაციო თანხა, შესაბამისი სარჩელისა და შეგებებული სარჩელის არარსებობის პირობებში, იმ ეტაპზე დავის საგანს არ წარმოადგენდა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 10 მარტის სხდომის ოქმი, 16:20:40 – 16:21:05).

საქმის მასალებიდან დასტურდება, რომ მოპასუხემ (კასატორმა) მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე აუცილებელი გზის უფლების მოპოვების საჭიროება, აუცილებელი გზის კონფიგურაცია და ფარგლები, ასევე მოსარჩელის მიერ მოსაზღვრე მიწის ნაკვეთების საკუთრების ფაქტი მხოლოდ სააპელაციო საჩივრის წარდგენის ეტაპზე გახადა სადავოდ (იხ. ტ 1, ს.ფ. 200-201).

შესაბამისად, სააპელაციო პალატა, საქმეში წარმოდგენილი საქმის მასალების კვლევის შედეგად, მართებულად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხე მხარეს შესაგებელში წარმოდგენილი მოსაზრებებისაგან განსხვავებული პოზიცია პირველი ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების არცერთ ეტაპზე არ დაუფიქსირებია და შესაგებლისაგან განსხვავებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებულ ახალ გარემოებებთან დაკავშირებით მოსარჩელემ სააპელაციო შესაგებელში დამატებით წარადგინა თავისი მოსაზრებები და არგუმენტაცია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

ზემოაღნიშნული მუხლების საფუძველზე სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაზეც მხარეს არ მიუთითებია შესაგებელში. სასამართლო ვერ გასცდება მხარის მიერ სადავოდ გამხდარი გარემოებების საზღვრებს და ვერ დაარღვევს სამოქალაქო სამართალწარმოების ერთერთ ფუნდამენტურ პრინციპს - შეჯიბრებითობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის. ამიტომ, საკასციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საქმის გარემოებების დადგენისა და მტკიცებულებების გამოკვლევასთან დაკავშირებით ისეთ საპროცესო დარღვევას, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, ადგილი არ ჰქონია.

2. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკისაგან

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რის დასადასტურებლადაც კასატორი უთითებს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივლისის განჩინებაზე, საქმე # ას-478-454-2013.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის მიერ მითითებული განჩინება მიღებულ იქნა საქმეზე, სადაც აუცილებელი გზის მოპოვების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საპირისპიროდ მოპასუხეს წარდგენილი ჰქონდა შეგებებული სარჩელი საკუთრების ხელყოფის აღკვეთისა და მიწის ნაკვეთების პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის შესახებ, რომლის საშუალებითაც მოპასუხემ თავიდანვე სადავოდ გახადა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე მიუთითებდა, კერძოდ: მიწის ნაკვეთებზე აუცილებელი გზის გავლის საჭიროება, აუცილებელი გზის კონფიგურაცია და ფარგლები. ამავე დროს, მოპასუხე თავიდანვე აღნიშნავდა, რომ მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების გამოყენება მილსადენების გასაყვანად ლახავდა მისი საკუთრების უფლებას იმდენად, რომ შეუძლებელი იყო მათზე მესაკუთრეობრივი უფლებამოსილების განხორციელება და რეალურად ადგილი ჰქონდა არა აუცილებელი გზის უფლებით სარგებლობას, არამედ აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევას.

როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მოცემულ საქმეში კასატორი (მოპასუხე) არც შესაგებელში და არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის რომელიმე ეტაპზე ეჭვქვეშ არ აყენებდა მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთებზე აუცილებელი გზის უფლების მოპოვებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობას და არც ამ ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საკმარისობას ან შესაბამისობას. მოსარჩელის მიერ მითითებული გარმოებები და ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებების საკმარისობა კასატორმა მხოლოდ სააპელაციო საჩივრის წარდგენის ეტაპზე გახადა სადავოდ. ასევე მხოლოდ სააპელაციო საჩივრის წარდგენის ეტაპზე მიუთითა მოპასუხემ, რომ ადგილი ჰქონდა აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის ფაქტს. აღნიშნულ ეტაპზე კი, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ემსჯელა იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაზეც მხარეს შესაგებელში და პირველი ინსტანციის სასამართლოში არასაპატიო მიზეზით არ მიუთითებია.

არასწორია კასატორის მიერ ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე, როგორც დადგენილ პრაქტიკაზე მითითება იმ თვალსაზრისითაც, რომ ამ განჩინებით უზენაეს სასამართლოს საქმე არსებითად არ გადაუწყვეტია, სასამართლომ მხოლოდ დაუშვებლად ცნო საკასაციო საჩივარი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლის მიერ დადგენილ პრაქტიკას, რის მაგალითადაც საკასაციო პალატა მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებაზე, საქმე #ას-1416-1548-04.

3. საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

გამომდინარე იქიდან, რომ კასატორი თავის არგუმენტებს აფუძნებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც არ წარუდგენია პირველი ინსტაციის სასამართლოში, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა მიჩნეული დაუშვებლად სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას განიხილოს საქმე ამ გარემოებების გათვალისწინებით.

ამიტომ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ დაადასტურა საქმის მნიშვნელობა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ნ. რ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრისათვის ნ. რ-ის წარმომადგენლის, ა. ს-ის მიერ 2014 წლის 10 ნოემბერს N3 საგადახდო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ. რ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორ ნ. რ-ს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა. ს-ის მიერ 2014 წლის 10 ნოემბერს N3 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

თ. თოდრია