საქმე №ას -150-140-2014 30 დეკემბერი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ბ. ც-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. ც-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ფ. ც-მ ბათუმის საქალაქო სასამართლოში ბ. ც-ის მიმართ წარადგინა სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა ქობულეთის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე ნიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის (საკადასტრო კოდი .....) მესაკუთრედ ცნობა, ასევე შესაბამისი კომლის წევრობაზე ბ. ც-ის უფლებადაკარგულად აღიარება.

სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

ფ. ც-ე დაიბადა და გაიზარდა ქობულეთის რაიონის სოფელ ჩ-ში მშობლების მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ სახლში. აღნიშნული სახლი და 2401 კვ.მ მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს კომლის საკუთრებას, რომლის წევრებად ირიცხებოდნენ მოსარჩელე ფ. ც-ე და მისი მშობლები – თ. და ნ. ც-ები. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ კომლის კუთვნილი ქონების ერთდერთ მესაკუთრეს წარმოადგენს ფ. ც-ე. ბ. ც-ე გამოეყო თ. და ნ. ც-ების კომლს და ორი ათეული წელია ცხოვრობს საქართველოს ფარგლებს გარეთ. კომლიდან ბ. ც-ის გასვლას ადასტურებს ქობულეთის არქივის 2013 წლის 8 იანვრის Nაა2012043295-04 ცნობა საკომლო წიგნის 1986-1996 წლების ჩანაწერებთან დაკავშირებით. მიუხედავად ამისა, ბ. ც-მ თავის საკუთრებად დაირეგისტრირა თ. და ნ. ც-ების კომლის ქონება.

ბ. ც-მ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

შესაგებლის მიხედვით, ბ. ც-ე არასდროს გასულა თ .და ნ. ც-ების კომლიდან, რაც დასტურდება ქობულეთის არქივის 2012 წლის 28 ნოემბრის ცნობით საკომლო წიგნის 1986-2005 წლების ჩანაწერებთან დაკავშირებით. შესაგებელში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები ყალბია და არ ასახავს რეალურ მდგომარეობას. ამასთან, მოპასუხის მოსაზრებით, ფ. ც-მ შეგნებულად წარადგინა არქივის ცნობა 1986-1996 წლების მონაცემებით იმ მიზნით, რომ არასრული ინფორმაციის მიწოდებით სასამართლო შეცდომაში შეეყვანა. მოპასუხის მითითებით, ფ. ც-ე 2004 წლის 19 სექტემბერს გამოეყო მამის კომლს, რის შემდეგაც გადაეცა სოფელ ჩ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთები.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით ფ. ც-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაზეც სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ფ. ც-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილება, ფ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქობულეთის რაიონის სოფელ ჩ-ში ბ. ც-ის საკუთრებად N...... საკადასტრო კოდით დარეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ და შესაბამისი ცვლილებები შევიდა საჯარო რეესტრის მონაცემებში, ბ. ც-ე უფლებადაკარგულად იქნა ცნობილი თ ც-ის კომლში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები შემდეგი სახით დაადგინა:

ქობულეთის რაიონის სოფ. ჩ-ში არსებობდა თ. ც-ის კომლი. აღნიშნული კომლი წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლს, რასაც ადასტურებს საკომლო წიგნის ამონაწერის ზედა მარჯვენა კუთხეში არსებული მინაწერი „კოლმეურნე” და კომლის წევრთა სამუშაო ადგილის შესახებ გრაფა, რომელშიც იგივე მონაცემია დაფიქსირებული. 1993 წლისათვის ხსენებული კომლის წევრები იყვნენ თავად თ. ც-ე, მისი ცოლი – ნ. ც-ე და შვილი – ფ. ც-ე. კომლს ეკუთვნოდა 1969 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი. თ. ც-ე და ნ. ც-ე გარდაცვლილები არიან. ბ. ც-ე არის თ. ც-ის შვილი. 1990 წლის მდგომარეობით საკომლო წიგნის მონაცემების თანახმად, ბ. ც-ე ამოწერილი იყო თ. ც-ის კომლიდან. იგი საკომლო წიგნში, ხელმეორედ, რეგისტრაციაში გატარდა 2001 წელს.

სასამართლოს მითითებით, საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების საფუძველზე 1993 წლის 1 იანვრიდან მოხდა საქართველოში არსებული კოლმეურნეობების ლიკვიდაცია და ამ დღიდან გაუქმდა საქართველოში არსებული ყველა საკოლმეურნეო კომლი. სასამართლოს განმარტებით, 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 125-ე, 128-ედა 129-ე მუხლების საფუძველზე ლიკვიდირებული საკოლმეურნეო კომლის ქონების მესაკუთრეები გახდნენ ამ კომლის წევრები თანაბარი წილის უფლებით. შესაბამისად, სასამართლოს მითითებით, 1993 წლიდან კომლის კუთვნილი ქონების მესაკუთრეები თანაბარი წილის უფლებით გახდნენ თ. ც-ე, ნ. ც-ე და ფ. ც-ე. გამომდინარე იქედან, რომ 1993 წლის 1 იანვრისათვის ბ. ც-ე რეგისტრირებული არ იყო თ ც-ის კომლში, სასამართლომ იგი არ მიიჩნია კომლის ქონებაზე უფლებამოსილ პირად. ბ. ც-ის რეგისტრაციის ფაქტთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტების შესაბამისად, 1993 წლის შემდეგ საკომლო მეურნეობა და მისი მესაკუთრეები (მესაკუთრე) აუცილებლად ასეთად უნდა ყოფილიყვნენ რეგისტრირებულნი საჯარო რეესტრში, ე.ი. საჯარო რეესტრში უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი, ინვენტარი, ნაგებობები და ა.შ. იმის გათვალსიწინებით, რომ თ. ც-ის კომლი 1993 წლის შემდეგ საჯარო რეესტრში არ ყოფილა რეგისტრირებული, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბ. ც-ე ვერ მოიპოვებდა კომლის ქონებაზე უფლებას.

სააპელაციო სასამართლომ იხემძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლით, რომლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც ინდივიდუალური სახლები იყო განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ჩაითვალა ამ პირთა საკუთრებად და მათზე გავრცელდა სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. სასამართლოს მითითებით, დასახალებული ნორმის საფუძველზე, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების დღიდან, ე.ი. 1997 წლის 25 ნოემბრიდან თ. ც-ე, ნ. ც-ე და ფ. ც-ე გახდნენ საცხოვრებელი სახლის მიმდებარედ, კომლის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ბ. ც-ის პოზიცია სარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ფ. ც-ე ქონების მესაკუთრე გახდა კანონის ძალით და მას საკუთრება, კანონით დადგენილი წესით, არ განუკარგავს, არსებული უფლების აღიარებისა და რეგისტრაციის მოთხოვნა კი, უფლების მფლობელს ყოველთვის შეუძლია.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ც-მ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ არასწორად განმარტა „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის N949 დადგენილება. დასახელებული ნორმატიული აქტი ითვალისწინებს არა საკომლო მეურნეობების ლიკვიდაციას, არამედ რეორგანიზაციას. 1992 წლის 22 სექტემბრის დადგენილებაში ნახსენები არ არის საკოლმეურნეო კომლი. აღნიშნულიდან გამომდინარე დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა საკომეურნეო კომლის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით;

სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე, 1463-ე და 1514 მუხლებით, კერძოდ, ქონებაზე საკუთრების უფლების მიღება ვერ განხორციელდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან ცოცხალი იყო კომლის უკანასკნელი წევრი ბ. ც-ე; ქონებაზე საკუთრების უფლების გადასვლა ვერ მოხდებოდა ვერც 1463-ე მუხლის მიხედვით, ვინაიდან თ. ც-ის კომლში სამკვიდრო არ გახსნილა; კომლის ქონების რეგისტრაცია ბ. ც-ის სახელზე განხორციელდა 1514-ე მუხლის შესაბამისად და ამ რეგისტრაციის მიმართ ფ. ც-ს საჩივარი არ წარუდგენია. გასათვალისწინებელია, რომ ფ. ც-მ 2004 წლიდან უარი თქვა კომლის წევრობაზე, რის გამოც კომლთან ყოველგვარი სამეურნეო და ქონებრივი კავშირი გაწყვიტა;

სასამართლოს მსჯელობის მიხედვით, მხოლოდ 1993 წლამდე მდგომარეობით დაფიქსირებული კომლის წევრები გახდნენ კომლის ქონების მესაკუთრეები. ამგვარი მსჯელობა გაუგებარს ხდის, თუ ვის წარმოდგენდნენ კომლში 1993 წლის შემდეგ დარეგისტრირებული პირები, ან ვისთვის მოქმედებს სამოქალო კოდექსის 1323-ე და 1463-ე მუხლები;

სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს, რომ საადგილმამულო (საკომლო) წიგნში რეგისტრაცია საკმარისი საფუძველია სოფლად მცხოვრები ოჯახის (რომელიც ფლობს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწას და ამ მიწაზე ეწევა საერთო საქმიანობას) კომლად მიჩნევისათვის და მნიშვნელობა არ გააჩნია, თუ რა სახელს დავარქმევთ ამ კომლს;

სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, სარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია. თ. ც-ს შეეძლო, კომლის ქონებაზე საკუთრება დაერეგისტრირებინა 1993 წლის იანვრიდან. სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, უძრავ ნივთებზე უფლების წარმოშობისათვის აუცილებელია მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. არსებობს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, რომლის შესაბამისად, თუკი დროულად არ იქნება რეალიზებული კანონის ძალით მოპოვებული საკუთრების უფლება (მაგალითად, მეუღლეთა თანასაკუთრება), ეს პოტენციური უფლება გაქარწყლდება, თუკი ქონების მესაკუთრედ დარეგისტრირებული პირი მოახდებს ამ ქონების გასხვისებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. ც-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებები: 27.07.2006წ., საქმე #ას-988-1242-05; 14.03.2007წ., საქმე#ას-652-1029-06, 10.09.2012წ., საქმე#ას-724-782-2011, ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება, საქმე #ბს-358-342(გ-06)).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ბ. ც-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ. წ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (750 ლარი) 70% – 525 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ. ც-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ბ. ც-ს (პირადი ნომერი – ......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (750 ლარი, საგადახდო დავალება № 1, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 24 იანვარი) 70% – 525 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე