საქმე №ას-564-535-2014 31 დეკემბერი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. კ-ი, ო. კ-ი (მოსარჩელე)

მესამე პირი - ი. გ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 1 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - საცხოვრებელი სადგომის კომპენსაციის მოსარგებლისათვის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. და ო. კ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და მესამე პირის - ი. გ-ის მიმართ (იხ. 05.04.2013 სხდომის ოქმი) მესამე პირის სასარგებლოდ მოპასუხე სამინისტროსათვის ქ.თბილისში, ც-ის შესახვევის №13-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების - 46 200 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ქ.თბილისში, ც-ის შესახვევის №13-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომი მოსარჩელეების თანასაკუთრებადაა რეგისტრირებული. უძრავი ნივთი თავდაპირველად წარმოადგენდა მათი მამის - ა. კ-ის საკუთრებას.

თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებითა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 აპრილის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ა. კ-ის სარჩელი ი. გ-ის უკანონო მფლობელობიდან ზემოაღნიშნული ქონების გამოთხოვის თაობაზე, შესაბამისად, დადგინდა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ი. გ-ე მართლზომიერად ფლობდა ქ.თბილისში, ც-ის შესახვევის N13-ში მდებარე სახლის ორ ოთახსა და ლოჯიას. მფლობელობის მართლზომიერებას განაპირობებდა თბილისის საბჭოს საბინაო მეურნეობის სამმართველოს ბინების გაცვლის ბიუროს მიერ 1935 წლის 14 მაისს ი. გ-ის დედის - ე. გ-ის სახელზე გაცემული N99/499 ორდერი.

სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 28 იანვრის დასკვნის თანახმად, ი. გ-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართის საერთო ოდენობა 59,23 კვ. მეტრია, რომლის საბაზრო ღირებულებაც 46 200 ლარს შეადგენს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

მოპასუხე არ დაეთანხმა სარჩელში მითითებულ გარემოებას ი.გ-ის მიერ სადგომის მართლზომიერად ფლობასთან დაკავშირებით მფლობელობის დამადასტურებელი მტკიცებულების საქმეში არ არსებობის გამო, ამასთანავე, მიუთითა 1938 წლის რედაქციით მოქმედ საბინაო კოდექსის 23-ე და 57-ე მულებზე და განმარტა, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ფიზიკური პირების საკუთრებაში არსებულ ქონებაში სხვა პირის შესახლებას არ ითვალისწინებდა, რაც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის, ი.გ-ის მოსარგებლედ მიჩნევის შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

სასამართლო სხდომაზე მესამე პირმა სარჩელი ცნო სრულად და მხარი დაუჭირა მის დაკმაყოფილებას (იხ. 09.10.2013 და 25.10.2013 სხდომის ოქმები).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ო. და მ. კ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მესამე პირის -ი. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 46 200 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პლატის 2014 წლის 1 აპრილის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობა იყო და მესამე პირი - ი. გ-ე ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე წარმოადგენდა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე სადგომის მოსარგებლეს.

საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, თბილისში, ც-ის შესახვევის №13–ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მოსარჩელეების სახელზე.

ი. გ-ე სადავო სადგომის მოსარგებლეა, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს ადმინისტრაციული აქტით - თბილისის საბჭოს საბინაო მეურნეობის სამმართველოს ბინების გაცვლის ბიუროს მიერ 1935 წლის 14 მაისს გაცემული №99/499 ორდერით. ამ გარემოებას ასევე ადასტურებდა საქმეში წარმოდგენილი კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 აპრილის განჩინება. კანონიერ ძალაში შესული აღნიშნული გადაწყვეტილებებით ი. გ-ე მიჩნეულ იქნა მართლზომიერ მფლობელად და მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა შეფასდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირებად ურთიერთობად.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 28 იანვრის დასკვნის თანახმად, თბილისში, ც-ის შესახვევის №13-ში მდებარე 59.23 მ² საერთო ფართის საცხოვრებელი სადგომი, რომელიც, დამყვანი კოეფიციენტის გათვალისწინებით, შედგება 1.42 მ² (4.72X0.3=1.42) აივნის, 9.2 მ² შუშაბანდის, 18.7 მ² და 18.03 მ² საცხოვრებელი ოთახების, 6.49 მ² სამზარეულოს, 4.19 მ² სანკვანძისა და 1.2 მ² საპირფარეშოსაგან ი. გ-ის მფლობელობაშია. მხარეებს ეს გარემოება სადავოდ არ გაუხდიათ.

ექსპერტიზის ამავე დასკვნის თანახმად, ი. გ-ის მიერ დაკავებული, 59.23 მ² საერთო ფართის სადგომის საბაზრო ღირებულება - 46 200 ლარია.

მოპასუხემ სააპელაციო საჩივარში სადავოდ გახადა მოცემული ურთიერთობის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირების მართლზომიერების საკითხი და მიუთითა, რომ იმ დროისათვის ორდერით მოქალაქის შესახლება მხოლოდ სახელმწიფო ან საბინაო ფონდის საკუთრებაში არსებულ სახლებში ხდებოდა და არა ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებულ სახლებში. როგორც საქმეში წარმოდგენილი 1935 წლის 14 მაისს გაცემული №99/499 ორდერით დასტურდებოდა, სადავო საცხოვრებელ სადგომზე შესაბამისი ორდერი გაცემულ იქნა სწორედ თბილისის საბჭოს საბინაო მეურნეობის სამმართველოს ბინების გაცვლის ბიუროს მიერ, რის საფუძველზეც ათწლეულების განმავლობაში ი. გ-ე ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს და სარგებლობდა ამ სადგომით. ი. გ-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის მართლზომიერად ფლობის ფაქტი ასევე დადასტურებული იყო კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებითაც (1935 წლის 14 მაისს გაცემული №99/499 ორდერის საფუძველზე). სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ისეთ ვითარებაში, როდესაც მხარე ვერ უთითებს მისი არგუმენტის გასამყარებლად რაიმე ნორმატიული წესით დადგენილ მოწესრიგებაზე და ზემოაღნიშნული დადასტურებული გარემოებების საწინააღმდეგო მტკიცებულებებზე, აღნიშნული ურთიერთობა და ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე ი. გ-ის მართლზომიერი მფლობელობა გამომდინარეობს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლიდან, შესაბამისად, მესამე პირი წარმოადგენს მოსარგებლეს - პირს, რომელსაც ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ მუხლზე და აღნიშნა, რომ ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე წარმოშობილი ურთიერთობა. ამ შემთხვევაში ანგარიშგასაწევია ის, რომ მხოლოდ ზემოაღნიშნული კანონი განსაზღვრავს იმ ფაქტობრივ გარემოებათა წრეს, რომლის არსებობის შემთხვევაში იარსებებს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობა.

მითითებული კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსარგებლეს ფლობის უფლება მოპოვებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი, მე-3, მე-8, მე-9 პუნქტებით და აღნიშნა, რომ ვინაიდან მოსარჩელეები სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ, ხოლო მესამე პირი ამავე სადგომში განთავსებული 59.23 მ² ფართის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა სახელმწიფოს მიერ გაცემული ადმინისტრაციული აქტით, ამასთანავე, დადასტურებული იყო მესაკუთრეთა ნება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული უფლებით ერთმნიშვნელოვნად სარგებლობის თაობაზე, მ. და ო. კ-ების სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული.

გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ სახელმწიფო, როგორც იმ ადმინისტრაციული აქტის გამცემი, რომლის საფუძველზედაც ი. გ-ს გადაეცა მართლზომიერი სარგებლობის უფლება სადავო ფართზე, ვალდებულია აანაზღაუროს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, რომელსაც, მოცემულ შემთხვევაში, ახორციელებს მოპასუხე მხარე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება მოსარჩელეთა მიერ იმ უფლების განხორციელება, რომელსაც მათ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონი ანიჭებს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა მიუთითა სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე, რომლის თანახმადაც მესამე პირი წარმოადგენდა მოსარჩელეთა კუთვნილი უძრავი ქონების მართლზომიერ მფლობელს, რაც ასევე დადგენილი იყო კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით და განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, ი. გ-ის მოსარგებლედ მიჩნევაზე უარის თქმის თაობაზე, რადგანაც, ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსის 23-ე, 52-ე და 57-ე მუხლების თანახმად ორდერის საფუძველზე მოქალაქის შესახლება ხდებოდა მხოლოდ სახელმწიფო ან საბინაო ფონდის საკუთრებაში არსებულ სახლში და არა ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებულ სახლში. ახალი საბინაო კოდექსის 23-ე მუხლის თანახმად, ადგილობრივი საბჭოების სახლების თავისუფალი საცხოვრებელი სადგომები ეძლევათ სასარგებლოდ მოქალაქეთ მხოლოდდამხოლოდ ადგილობრივი საბჭოს კომუნალური მეურნეობის განყოფილების საბინაო სამმართველოს განკარგულებების (ორდერის) მიხედვით. ამავე კანონში მოცემულია დებულება ქ.თბილისის რაიონულ საბჭოებთან არსებულ საბინაო სამმართველოს შესახებ, რომლის მე-3 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ ქალაქის რაიონულ საბჭოებთან არსებულ საბინაო სამმართველოებს ევალებათ რაიონული საბჭოების სახლების თავისუფალი საცხოვრებელი სადგომების განაწილება და ორდერების გაცემა ჩასასახლებლად. მათ ასევე ჰქონდათ ვალდებულება, გადაეცათ თავიანთი კუთვნილი პატარა სახლები ცალკეული მოქალაქეებისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ივნისის განჩინებით „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე