№ას-567-538-2014 30 დეკემბერი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ყ.-თ-ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 28 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მ. მ-მ მოპასუხე შპს „ყ.-თ-ის“ მიმართ და მოითხოვა; მოპასუხე ორგანიზაციისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2006 წლის 1 ივნისიდან 2013 წლის 1 თებერვლამდე პერიოდის იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების დაკისრება 39500 ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

შპს „ყ.-თ-ს“ მ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა, 2010 წლის 28 თებერვლიდან 2011 წლის 28 ნოემბრამდე პერიოდში, იძულებითი მოცდენით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მისი ყოველთვიური ხელფასის, 500 ლარის გათვალისწინებით.

დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მ. მ-ე 2002 წლის 30 დეკემბრამდე წარმოადგენდა სს „თ-ის” მუშაკს. იგი მუშაობდა ქ.თბილისის გ-ის ქსელების დამარეგულირებელი ნაგებობების საწარმოო სამმართველოში, ქსელების განყოფილებაში, ოსტატის თანამდებობაზე.

მ. მ-ე, როგორც სს „თ-ის” მუშაკი, 2002 წლის 30 დეკემბრიდან უკანონოდ გათავისუფლდა სს „თ-დან”.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა: სს „თ-ს” დაევალა მ. მ-ის სამსახურში აღდგენა გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე, ამასთან, მთელი იმ პერიოდისათვის, როდესაც მ. მ-ე უკანონოდ იყო განთავისუფლებული სს „თ-დან”, იძულებითი განაცდურის სახით, მის სასარგებლოდ, სს „თ-ს” დაეკისრა 22496 ლარის გადახდა. სასამართლოს დასახელებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა.

2006 წლის 18 მაისს, სს „თ-სა” და შპს „ყ.-თ-ს” შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის 5.2.9 მუხლით, შპს „ყ.-თ-ს” დაეკისრა სს „თ-ის” მუშა-მოსამსახურეების დასაქმების უზრუნველყოფა, მათთან ახალი შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების გზით.

მ. მ-მ 2009 წელს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს შპს „ყ.-თ-ის” მიმართ, მასთან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების დავალდებულებისა და სს „თ-სათვის” სასამართლოს მიერ 2006 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაკისრებული 22496 ლარის დაკისრების მოთხოვნით, რაც სასამართლომ არ დააკმაყოფილა.

ნასყიდობის ხელშეკრულების მოხმობილი მუხლის საფუძველზე, მიუხედავად იმისა, რომ ორ კომპანიას შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების (2006 წლის 18 მაისი) დროისათვის მ. მ-ე არ ირიცხებოდა სს „თ-ის” მუშაკად, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელე მიიჩნია უფლებამოსილ პირად, მოპასუხისაგან მოეთხოვა მის სასარგებლოდ, ნაკისრი ვალდებულების შესრულება. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტისათვის (2006 წლის 10 ივლისი), მოვალე პირი (სს „თ-ი”) უკვე იმყოფებოდა გაკოტრების სამართლებრივ რეჟიმში, რის გამოც, მის მიმართ, ვერ განხორციელდებოდა მ. მ-ის სამსახურში აღდგენის შესახებ, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, კრედიტორის (მ მ-ის) მოთხოვნის აღსრულება.

შპს „ყ.-თ-ი” არ წარმოადგენდა სს „თ-ის” უფლებამონაცვლეს, რის საფუძველზეც, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ, 22496 ლარის ოდენობის თანხის ანაზღაურების შესახებ სს „თ-ის” ვალდებულების შპს „ყ.-თ-სათვის” დაკისრების შესახებ სარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად დაუსაბუთებლად მიიჩნია და მის დაკმაყოფილებაზე მ. მ-ს უარი უთხრა.

მოსარჩელე მ. მ-ს, უშუალოდ, მოპასუხე შპს „ყ.-თ-სათვის”, 2013 წლის 15 იანვრამდე რაიმე სახის მოთხოვნით, მათ შორის, სამსახურში აღდგენისა (მიღების) თუ 2006 წლის 1 ივნისიდან (თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სს „თ-სათვის” ზემოაღნიშნული ვალდებულებების დაკისრების შესახებ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შემდგომი პერიოდისათვის) იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების მოთხოვნით არ მიუმართავს.

მოსარჩელე მ. მ-მ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამსახურში აღდგენის, ასევე, 2006 წლის 1 ივნისის ამავე სასამართლოს მიერ მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სს „თ-სათვის” დაკისრებული 22496 ლარის ოდენობით იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შპს „ყ.-თ-სათვის” დაკისრების მოთხოვნით მიმართა მხოლოდ 2009 წელს: ამ დროს (ასევე, შემდეგაც, 2013 წლის 28 თებერვლამდე) მას სასამართლოსათვის არ მიუმართავს 2006 წლის 1 ივნისიდან იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების მოთხოვნით.

სამსახურში აღდგენის (მიღების) შესახებ მ. მ-ის მოთხოვნის თაობაზე შპს „ყ.-თ-სათვის” ცნობილი გახდა მხოლოდ 2009 წელს, მას შემდეგ, რაც მას, როგორც მოპასუხეს ჩაბარდა მ. მ-ის სარჩელი თანდართულ დოკუმენტებთან ერთად. მან არ ცნო სარჩელი და, თავის მხრივ, მოითხოვა სარჩელის ორივე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ამ პერიოდიდან (2009 წლიდან) დაწყებული, მოპასუხე კომპანია, მიუხედავად იმისა, რომ მისთვის ცნობილი შეიქმნა მოსარჩელის, როგორც სს „თ-ის” მიერ უკანონოდ გათავისუფლებული ყოფილი მუშაკის მოთხოვნის შესახებ სამსახურში აღდგენის თაობაზე, უარს აცხადებდა მ. მ-ის უფლების აღიარებაზე და ნებაყოფლობით მის სამსახურში აღდგენაზე (მიღებაზე), მასთან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებაზე. 2009 წლიდან, მოპასუხე ეწინააღმდგებოდა მოსარჩელის შელახული უფლების აღდგენას, რითაც შეუძლებელს ხდიდა მოსარჩელის მიერ თავისი შრომის უფლების რეალიზაციას. 2009 წლიდან, მოპასუხემ არ მისცა საშუალება მოსარჩელეს ემუშავა და მიეღო შესაბამისი ანაზღაურება.

მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მოთხოვნის ნებაყოფლობით დაკმაყოფილებაზე უარის თქმამ განაპირობა დავის სამოქალაქო წესით განხილვის მთელ პერიოდში მოსარჩელისათვის იძულებითი განაცდურის (მოცდენის) სახით ზიანის მიყენება.

მხარეებს შორის ზემოაღნიშნულ დავაზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება (რომლითაც მ .მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ – შპს „ყ.-თ-სათვის” მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების დადების დაკისრების ნაწილში) კანონიერ ძალაში შევიდა 2011 წლის 28 ნოემბერს.

2011 წლის 28 ნოემბრიდან მოსარჩელეს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, სასამართლოს კანონიერი ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მიემართა შპს „ყ.-თ-სათვის”, მასთან შრომითი ხელშეკრულების დადების (სამუშაოზე მიღების) მოთხოვნით, ამასთან, საჭიროების შემთხვევაში, სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე მოეთხოვა, სასამართლოს გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება, რაც მას არ გაუკეთებია 2013 წლის 15 იანვრამდე, როდესაც წერილით მიმართა მოპასუხე კომპანიას შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების (ასევე, 2006 წლის მაისიდან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებამდე პერიოდის იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების) მოთხოვნით.

აღნიშნული განცხადების საფუძველზე, მოპასუხემ მოსარჩელე მ. მ-სთან გონივრულ ვადაში (2013 წლის 1 თებერვალს) გააფორმა შრომითი ხელშეკრულება.

შრომითი ხელშეკრულებით (3.1. მუხლი), მოსარჩელის ხელფასის ოდენობად განისაზღვრა 500 ლარი, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა გადასახადის ჩათვლით.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე მ. მ-მ სასამართლოს 2006 წლის 1 ივნისიდან იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების მოთხოვნით მიმართა 2013 წლის 28 თებერვალს, სასამართლომ იმსჯელა სარჩელის საფუძვლიანობის თუ დასაბუთებულობის შესახებ სარჩელის შეტანამდე წინა სამი წლის პერიოდის (2010 წლის 28 თებერვლიდან) შესაბამისი მოთხოვნის ნაწილში, ვინაიდან, ამ ნაწილში სარჩელი არ იყო ხანდაზმული, განსხვავებით 2006 წლის 1 ივნისიდან 2010 წლის 28 თებერვლამდე პერიოდის შესაბამისი მოთხოვნისა, რომელიც ხანდაზმული იყო.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ, სარჩელის მოთხოვნა 2010 წლის 28 თებერვლიდან 2013 წლის 28 თებერვლამდე პერიოდში იძულებითი მოცდენის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოპასუხე კომპანიისათვის დაკისრების შესახებ, ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, კერძოდ, 2010 წლის 28 თებერვლიდან 2011 წლის 28 ნოემბრამდე პერიოდში იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების ნაწილში, ვინაიდან, დროის ამ მონაკვეთში, მოპასუხე შპს „ყ.-თ-ი” მოსარჩელეს შესაძლებლობას არ აძლევდა, ემუშავა და მიეღო შესაბამისი შრომის ანაზღაურება. 2011 წლის 28 ნოემბრიდან (სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან) კი, მოსარჩელეს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, მიემართა მოპასუხე კომპანიისათვის და მოეთხოვა მასთან შრომითი ხელშეკრულების დადება, რაც მხოლოდ 2013 წლის 15 იანვარს განახორციელა. შესაბამისად, 2011 წლის 28 ნოემბრიდან, მოსარჩელის იძულებით მოცდენას ადგილი არ ჰქონია.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, ზემოთ ჩამოთვლილ პუნქტებში დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები (ფაქტები) პრეიუდიციულად იქნა დადგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (მხარეები – მზაღო მიხელიძე; შპს „ყ.-თ-ი”; დავის საგანი: შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების დავალდებულება). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ, ასეთია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-მ.

სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა:

გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა შპს „ყ.-თ-მა“, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 მარტის განჩინებით მ. მ-ისა და შპს „ყ.-თ-ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მ. მ-ის მოთხოვნა 2010 წლის 28 თებერვლამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე ხანდაზმულად მიიჩნია, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მ. მ-ე სს „თ-ის” მუშაკი იყო. იგი სს „თ-დან” 2002 წლის 30 დეკემბერს გათავისუფლდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; სს „თ-ს” მ მ-ის სამსახურში აღდგენა დაევალა; მასვე მ. მ-ის უკანონოდ განთავისუფლებისათვის იძულებითი განაცდურის სახით, 22496 ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლოს მითითებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა.

საქმის მასალებით ასევე დგინდებოდა, რომ მოსარჩელე მ. მ-მ სამსახურში აღდგენისა და 2006 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სს „თ-სათვის” დაკისრებული 22496 ლარის ანაზღაურების შპს „ყ.-თ-სთვის” დაკისრების მოთხოვნით სასამართლოს 2009 წელს მიმართა. ნიშანდობლივი იყო, რომ ამ დროს (ასევე, შემდეგაც, 2013 წლის 28 თებერვლამდე) მას სასამართლოსათვის 2006 წლის 1 ივნისიდან იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების მოთხოვნით არ მიუმართავს. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; შპს „ყ.-თ-ს’’ მ. მ-სთან შრომითი ხელშეკრულების დადება დაევალა; სარჩელი 22496 ლარის ოდენობით განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში 2011 წლის 28 ნოემბერს შევიდა.

სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია.

საქმის მასალების თანახმად, მ. მ-მ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით 2013 წლის 28 თებერვალს მიმართა. ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ 2006 წლის 1 ივნისიდან იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოში სარჩელი 2013 წლის 28 თებერვალს აღძრა, მოთხოვნა სარჩელის აღძვრამდე 3 (სამი) წლით ადრე, ანუ 2010 წლის 28 თებერვლამდე პერიოდისათვის, ხანდაზმულად უნდა მიჩნეულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აქვე აღსანიშნავი იყო ის გარემოება, რომ მ. მ-ის მხრიდან 2011 წლის 28 ნოემბრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა დაუშვებელი იყო. აღნიშნული დასკვნა, უწინარესად, იძულებითი განაცდურის სამართლებრივ დეფინიციას ეფუძნებოდა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იძულებითი მოცდენა და შესაბამისად, იძულებითი განაცდურის მოთხოვნის უფლება არსებობს იქამდე, სანამ დამსაქმებლის ბრალით დასაქმებულის იძულებით მოცდენა გრძელდება. თუ დასაქმებულს იძულებითი მოცდენის შეწყვეტის ქმედითი ბერკეტი აქვს, ასეთი ვითარება იძულებით მოცდენად არ განიხილება. მოცემულ შემთხვევაში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 30 ივნისის განჩინებით შპს „ყ.-თ-ს’’ მ. მ-სთან შრომითი ხელშეკრულების დადება დაევალა. განჩინება კანონიერ ძალაში 2011 წლის 28 ნოემბერს შევიდა. შესაბამისად, მ. მ-ს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების მოთხოვნით იძულებითი მოცდენის შეწყვეტა შეეძლო, თუმცა, აღნიშნული მოთხოვნით მ. მ-ს შპს „ყ.-თ-სათვის’’ 2013 წლის 15 იანვრამდე არ მიუმართავს. მას ამ პერიოდში გადაწყვეტილების არც იძულებითი აღსრულება მოუთხოვია. ნიშანდობლივია, რომ შპს „ყ.-თ-მა’’ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება მ. მ-ის მოთხოვნისთანავე, გონივრულ ვადაში, კერძოდ, 2013 წლის 1 თებერვალს ნებაყოფლობით შეასრულა და მ. მ-სთან შრომითი ხელშეკრულება გააფორმა. დასაქმებულს შრომის ანაზღაურებად 500 ლარი განესაზღვრა. იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მ. მ-მ 2013 წლის 15 იანვრამდე შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება მოითხოვა და კომპანიამ აღნიშნული მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. უფრო მეტიც, საქმის მასალებით, კერძოდ, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2012 წლის 3 სექტემბრის მიმართვით დგინდებოდა, რომ მ. მ-მ სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე 2012 წელს მხოლოდ სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ განაცდურის ანაზღაურება იძულებითი მოცდენის პერიოდს მოიცავს. როგორც კი დასაქმებული იძულებითი დასაქმების კანონისმიერ ბერკეტს იძენს, მოცდენის იძულებითი ხასიათიც ქარწყლდება და შესაბამისად, ამ პერიოდისათვის განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნაც აღარ არსებობს. საკითხის სხვაგვარად გადაწყვეტით, დასაქმებულები მათ სასარგებლოდ გამოტანილი გადაწყვეტილებების აღსრულებას არ მოითხოვენ, რითაც ხელოვნურად შეუწყობენ ხელს იძულებითი მოცდენის გარეშე განაცდურის სახით დაკისრებული თანხების მიღებას. განსახილველ შემთხვევაში მ. მ-ს 2011 წლის 28 ნოემბრიდან უკვე ჰქონდა შესაძლებლობა, მიემართა შპს „ყ.-თ-სათვის’’ და მასთან შრომითი ხელშეკრულების დადება მოეთხოვა, რაც მას გონივრულ ვადებში არ განუხორციელებია. მ. მ-მ დამსაქმებელს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 2 წლის შემდეგ მიმართა. ნიშანდობლივია, რომ შრომითი ურთიერთობის ორმხრივი ბუნებდან გამომდინარე, დამსაქმებელი დასაქმებულის შესაბამისი ნების გარეშე, კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას ნებაყოფლობით ვერ შეასრულებდა. ამისათვის აუცილებელი იყო დასასაქმებელი პირის ნება, დამსაქმებელთან შრომით ურთიერთობაში შესვლის თაობაზე.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. მ-ის მოთხოვნა 2011 წლის 28 ნოემბრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო, რადგან ადგილი არ ჰქონია იძულებით მოცდენას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მ. მ-ს 2011 წლის 28 ნოემბრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე და მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი 2010 წლის 28 თებერვლიდან 2011 წლის 28 ნოემბრამდე პერიოდისათვის იძულებითი აღსრულების მოთხოვნის ნაწილში.

საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტით, 30-ე მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით, შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 44-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 409-ე, 411-ე მუხლებით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-მ.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

1.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მ. მ-ის ვალდებულებას წარმოადგენდა 2011 წლის ნოემბერში კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე შპს „ყ.-თ-ში“ მისვლა და მოპასუხისთვის შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების დავალდებულება, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მხრიდან სწორედ ამ ვალდებულების შეუსრულებლობას დაუკავშირა 2011 წლის ნოემბრიდან 2013 წლის იანვრამდე პერიოდისთვის იძულებითი განაცდურის მოთხოვნის დაუსაბუთებლობა.

შრომის კოდექსი ზემომითითებული ვალდებულების შესრულებას ცალსახად დამსაქმებელს აკისრებს. 2013 წლის 1 თებერვალს შპს „ყ.-თ-მა“ გამოსცა ბრძანება, რომელიც წინ უსწრებდა მ. მ-სთან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებას. ამ ბრძანების გამოცემის ვალდებულება იურიდიულად 2011 წლის ნოემბრიდან არსებობდა, როდესაც მ. მ-ის სასარგებლოდ მიღებული სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა. ხსენებული გადაწყვეტილების აღსრულება შესაძლებელია განხორციელებულიყო სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე ან ნებაყოფლობით. კონკრეტულ შემთხვევაში, გადაწყვეტილება ნებაყოფლობით აღსრულდა 2013 წლის 1 თებერვლის ბრძანების გამოცემით და მის საფუძველზე შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებით.

2.

სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ განჩინებაში დადგენილად მიიჩნევს, რომ შპს „ყ.-თ-ი“ უარს აცხადებდა მ. მ-სთან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებაზე მას შემდეგ, რაც მისთვის ცნობილი გახდა თავისი მოთხოვნის თაობაზე, ანუ 2009 წლიდან. კასატორისათვის გაუგებარია, თუკი შპს „ყ.-თ-სათვის“ ჯერ კიდევ 2009 წელს იყო ცნობილი მ. მ-სგან მასთან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების მოთხოვნის შესახებ, მაშინ როგორღა არის მოთხოვნა 2010 წლის თებერვლამდე და 2010 წლის თებერვლიდან ხანდაზმული.

3.

იძულებითი მოცდენისათვის განაცდურის ანაზღაურების მარეგულირებელი ნორმები ნეგატიური სამართლებრივი ურთიერთობების სფეროს განეკუთვნება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს დამსაქმებლის მიმართ დაკისრებული ვალდებულებების შეუსრულებლობას (დელიქტი). შესაბამისად, ამ ურთიერთობებზე ვერ გავრცელდება პოზიტიური სამართლისათვის სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები, მათ შორის, პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებისათვის დადგენილი ვადები. სასამართლოს მიერ დამსაქმებლისათვის (შპს „ყ.-თ-სათვის“) დადგენილი კონკრეტული ვალდებულების (შრომით უფლებებებში აღდგენის) ნებაყოფლობით აღსრულების დრო დამოკიდებულია არა მხარეთა თავისუფალ ნებაზე, არამედ დამსაქმებლის ნებაზე. ამასთან, ვალდებულების ნებაყოფლობით შეუსრულებლობის შემთხვევაში მისი დაკისრება შეიძლება იძულებითი აღსრულების გზით, რომლის აღსასრულებლად მიქცევაზე ვრცელდება ხანდაზმულობის ზოგადი ათწლიანი ვადები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 ივნისის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე