საქმე №ას-939-901-2014 1 დეკემბერი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „თ. ს. კ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ნ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. ნ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „თ. ს. კ-ის“ მიმართ საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, 2010 წლის დეკემბრიდან 2013 წლის დეკემბრამდე მიუღებელი სარჩოს - 15 045 ლარის ერთობლივად დაკისრების, ხოლო 2013 წლის 1 დეკემბრიდან ყოველთვიური სარჩოს - 832,72 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ვ.ნ-ე მუშაობდა შპს „თ. მ-ში“, დეპო გლდანის სამანევრო მემანქანედ რომლის უფლებამონაცვლესაც წარმოადგენს მოპასუხე. 1996 წლის 30 სექტემბერს, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის შედეგადაც უვადოდ დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით. ამ საფუძვლით მოსარჩელე უკვე მრავალი წელია მოპასუხე დაწესებულებისგან იღებს სარჩოს, თუმცა უარს აცხადებს იმავე თანრიგის მუშაკის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის შესაბამისად, რის გამოც კარგავს კუთვნილ შემოსავალს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

ვ. ნ-სათვის სარჩოს გადახდის საკითხი დადგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, რომელსაც მოსარჩელე ასრულებს პირნათლად. გადაწყვეტილების თანახმად, შპს „თ. მ-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად კონკრეტული თანხის - 286,10 ლარის და არა სავარაუდო, გაანგარიშებაზე დამოკიდებული ოდენობით სარჩოს გადახდა. 2013 წლის დეკემბრიდან სასამართლო გადაწყვეტილებისაგან განსხვავებული ოდენობით სარჩოს მოსარჩელისათვის გადახდა ასევე სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული, ვინაიდან კანონის კონკრეტული ნორმები, რომელთა საფუძველზეც მოსარჩელე მოთხოვნის დაკმაყოფილებას მოითხოვს, სადავო შემთხვევას არ არეგულირებს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით ვ. ნ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს „თ. ს. კ-ას“ ვ. ნ-ის სასარგებლოდ საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს - 14 818.06 ლარის ერთჯერადად გადახდა, ხოლო 2013 წლის 1 დეკემბრიდან, ყოველთვიური სარჩოს - 837.72 ლარის გადახდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 ივლისის განჩინებით შპს „თ. ს. კ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აპელანტს არ მიუთითებია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების უსწორობებზე, რის გამოც საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები უდავო გარემოებებად მიიჩნეოდა, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პრიუდიციულად დადგენილი იყო, რომ ვ ნ-ე წლების განმავლობაში მუშაობდა შპს „თ. მ-ში“ ელდეპო გლდანის ხაზის მანევრის მემანქანედ.

შპს „თ. მ-ში“ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მან მიიღო საწარმოო ტრავმა. მიღებული ტრავმის გამო დაკარგული აქვს პროფესიული შრომის უნარი უვადოდ, 80%-ით.

შპს „თ. ს. კ-ა“ (შპს „თ. მ-ს“ სამართალმემკვიდრე), მოსარჩელეს, საწარმოო ტრავმის გამო, ყოველთვიურად უხდიდა სარჩოს. სარჩოს გადახდა მოპასუხემ შეწყვიტა 2007 წელს.

დადგენილად იქნა მიჩნეული ასევე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე (რომლითაც ვ.ნ-სათვის სარჩოს გაცემის აღდგენა განხორციელდა), შპს „თ. მ-ს“ მოსარჩელე ვ .ნ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩოს გაცემა 2008 წლის 1 ნოემბრიდან, ყოველთვიურად 286.10 ლარის ოდენობით.

2010 წლიდან გაიზარდა შპს „თ. ს. კ-ის“ ელდეპო გლდანის ხაზის მანევრის მემანქანის ყოველთვიური დარიცხული ხელფასის ოდენობა და შეადგინა 763.15 ლარი, 2012 წლის 1 ივლისიდან - 896.43 ლარი, ხოლო 2013 წლიდან - 1047.15 ლარი.

მოპასუხემ არამართლზომიერად არ გადაიანგარიშა მოსარჩელის მიერ მისაღები სარჩო 2010 წლის დეკემბრიდან გაზრდილი, მოქმედი ელდეპო გლდანის ხაზის მანევრის მემანქანის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობის შესაბამისად.

მოსარჩელეს 2010 წლის 1 დეკემბრიდან 2012 წლის 1 ივლისამდე, ყოველთვიურად უნდა მიეღო 610.52 ლარი (763.15 ლარის 80%). ამის ნაცვლად იღებდა 286.10 ლარს. შესაბამისად, ყოველთვიურად, ვ.ნ-ე სარჩოს სახით ვერ იღებდა 324.42 ლარს. მიუღებელმა სარჩომ სულ - 6163.98 ლარი შეადგინა.

2012 წლის 1 ივლისიდან 2013 წლის 1 იანვრამდე ყოველთვიურად, მოსარჩელე ვერ იღებდა 431.04 ლარს, სულ ამ პერიოდში, ვ. ნ-მ ვერ მიიღო 2586.24 ლარი.

2013 წლის 1 იანვრიდან მოსარჩელე ყოველთვიურად ვერ იღებდა სარჩოს 551.62 ლარს. სულ 2013 წლის 1 იანვრიდან 1 დეკემბრამდე მოსარჩელემ ვერ მიიღო 6067.82 ლარი.

მოსარჩელე ვ. ნ-მ, 2010 წლის 1 დეკემბრიდან 2013 წლის 1 დეკემბრამდე ჯამში ვერ მიიღო სარჩო - 14 818.04 ლარი და არა 15045 ლარი, რასაც მოსარჩელე მოითხოვდა

სარჩოს გადაანგარიშებაზე უარის თქმის გამო მოსარჩელე ვერ იღებს კუთვნილ შემოსავალს, რის შედეგადაც ადგება ზიანი.

პალატამ მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №93 ბრძანებულებაზე, რომლთაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ და შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი განისაზღვრა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით. სასამართლომ იხელმძღვანელა ამ დადგენილების 1.1, 1.2 მუხლებით და აღნიშნა, რომ 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსით სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო დელიქტური პასუხისმგებლობის ფორმით. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით განსაზღვრული სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება იყო დაუშვებელი, ვინაიდან კანონმდებლობა ასეთ შესაძლებლობას არ ითვალისწინებდა. როგორც განიმარტა, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენდა პირის შესაძლებლობას, ანაზღაურებოდა საწარმოო ტრავმით მიღებული ზიანი. აღნიშნული გულისხმობდა პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფას საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. სარჩოს ანაზღაურების სწორედ ამგვარ უფლებას ადგენდა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განსაზღვრული წესი ზიანის ანაზღაურების სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ ნორმებზე მითითებით.

ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ შპს „თ. ს. კ-ში“ იმავე თანრიგის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული მოთხოვნა, რომ ზიანის ანაზღაურება სარჩოს გადაანგარიშებით უნდა განხორციელებულიყო.

სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანი იყო არა სარჩოს დაწესება, არამედ უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება. საწარმოს ბრალეულობის საკითხი განიხილებოდა სარჩოს დაწესებისას და არა უკვე დაწესებული სარჩოს აღდგენის ან გადაანგარიშებისას.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის არგუმენტი, რომ მოსარჩელემ გაურკვეველ ვითარებაში დაიდგინა შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვა, რადგან საქმის მასალებში წარმოდგენილი „თ. მ. ე-ს“ მიერ გაცემულ აქტში მითითებული იყო, რომ ვ. ნ-მ მიიღო საწარმოო ტრავმა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, ასევე სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის ბიუროსა და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ გაცემულ ცნობებში მითითებული იყო, რომ მოსარჩელემ მიიღო საწარმოო ტრავმა, რომელმაც მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მის ჯანმრთელობაზე და დაკარგა შრომის უნარის 80%-ი. გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილი იყო კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც პრეუდიციულად იყო დადგენილი ხსენებული გარემოება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „თ. ს. კ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ძალადაკარგული N53 დადგენილების ცალმხრივი ინტერპრეტაციით მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება, ძალადაკარგულ ნორმატიულ აქტზე დაყრდნობით არასწორად დატოვა ძალაში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რაც ამ განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

სააპელაციო პალატამ მითითებული ნორმატიული აქტის გამოყენებით დაარღვია კანონი, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის N45 დადგენილებით გაუქმდა მთავრობის ზემოაღნიშნული N53 დადგენილება, ხოლო N45 დადგენილების დანართი N1-ის 5.5 პუნქტი ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხავს დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას. სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის არასწორი განმარტების შედეგად არასწორად დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა, რაც ქმნის სოციალურ უსამართლობას.

არც საკანონმდებლო და არც სხვა რომელიმე საფუძვლიდან გამომდინარე კომპანიას არ ეკისრება დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების ვალდებულება, სადავო შემთხვევაში შესაძლოა მიესადაგოს მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, თუმცა გადაანგარიშებაზე არც ამ ნორმაშია მითითებული. გასათვალისწინებელი, რომ მოსარჩელე დღეისათვის გამოჯანმრთელებულია, ამასთანავე, მისი ასაკის გათვალისწინებით, ნაკლებად სავარაუდოა, მის იმავე თანამდებობაზე დასაქმება საწარმოო ტრავმა რომ არ მიეღო.

მოცემულ შემთხვევაში, სასმართლომ ასევე არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი, მიუხედავად საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა, კომპანიას ზიანის მიყენებაში ბრალი არ მიუძღვის, ნორმის ბუნდოვანების გათვალისწინებით, სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე სრული უფლება ჰქონდა მიეღო არსებული სასამართლო პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება და არ დაეკმაყოფილებინა მოსარჩელის მოთხოვნა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „თ. ს. კ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით დ. მ-ის მიერ 2014 წლის 15 აგვისტოს საგადახდო დავალებით გადახდილი 1 076 ლარის 70% – 753,2 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „თ. ს. კ-ას“ (ს/№......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით დ. მ-ის მიერ 2014 წლის 15 აგვისტოს საგადახდო დავალებით გადახდილი 1 076 ლარის 70% – 753,2 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე