საქმე №ას-1140-1086-2014 23 იანვარი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – კ. კ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ზ-ი, ნ. ნ-ი, ვ. და დ. კ-ები (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების ნაწილის გადახდის სანაცვლოდ, უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

კ. კ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ზ-ის, ნ. ნ-ის, ვ. და დ. კ-ების მიმართ და მოითხოვა, ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№13/12-ის 8/18 წილიდან 3/18 წილის ღირებულების 25%-ის – 20270 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, აღნიშნული უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ წარმოადგენს ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№13/12-ის №1, 2, 3 და 4 შენობებში მდებარე სულ – 51,16 კვ.მ-ის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, რომლის მესაკუთრედ აღრიცხულია მ. ზ-ი.

სადავო ფართის ღირებულების დასადასტურებლად მოსარჩელემ მიუთითა შპს „ი-ის“, შპს „ა. ც. ი-ასა“ და სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნებზე.

მხარის მითითებით, კ.კ-ი წლების განმავლობაში ფლობს სადავო უძრავ ნივთს და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. თავიდან სახლის 1/3 ეკუთვნოდა მოსარჩელის ბებიას – ა.კ-ს და მამიდას, მ.ზ-ის დედას – შ.კ-ს. ბებიის გარდაცვალების შემდეგ მითითებული 1/3 განაწილდა მის შვილებზე, რომლებმაც განსაზღვრეს საზიარო სახლის სარგებლობის წესი. აღნიშნული ფაქტი დასტურდება 1990 წლის 11 აპრილის შეთანხმებით, რომელიც ასახულია სასარჩელო განცხადებაში. სამოქალაქო კოდექსის 958-ე მუხლის მიხედვით, მითითებული შეთანხმება უნდა გავრცელდეს წინამფლობელთა უფლებამონაცვლეების მიმართაც.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ 1995 წლის 17 აგვისტოს სამკვიდრო მოწმობით 1994 წლის 21 აპრილს გარდაცვლილი შ. კ-ის სამკვიდრო ქონება – ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№13/12-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 8/18 მემკვიდრეობით მიიღო მ ზ-მა.

მოპასუხეებმა – მ. ზ-მა და ნ. ნ-მა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო ვ. და დ. კ-ები მოსარჩელის მოთხოვნას დაეთანხმნენ.

მ. ზ-მა განმარტა, რომ მოსარჩელე მამის – გ. კ-ის ოჯახთან ერთად ბებიის – ა. კ-ის კუთვნილ სადავო ფართში დასახლდა 1963 წელს, რა დროსაც ა.კ-მა გამოუყო ორი ოთახი. აღნიშნული ფართი მოსარჩელემ მემკვიდრეობით მიიღო მესაკუთრის გარდაცვალების შემდეგ. შესაბამისად, იგი სადავო საცხოვრებელ სადგომის ნაწილში ცხოვრობს მესაკუთრის სტატუსით და კომუნალური გადასახადების გადახდაც სწორედ ამ გარემოებამ განაპირობა. ამდენად, მოპასუხის კუთვნილი ფართის მესაკუთრედ კ. კ-ის ცნობის არანაირი სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით კ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №13/12-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს თანასაკუთრების ობიექტს.

საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №13/12-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეებს წარმოადგენენ: დ. კ-ი (2/18), ვ. კ-ი (1/18), კ. კ-ნი (1/18), მ. ზ-ი (8/18) და ნ. ნ-ი (6/18). აღნიშნული უძრავი ქონება შედგება შემდეგი შენობა-ნაგებობისაგან: №1 საერთო ფართით 281,84 კვ.მ, მათ შორის, პირველი სართული – საერთო ფართით 86,66 კვ.მ, მეორე სართული – საერთო ფართით 97,49 კვ.მ, მესამე სართული საერთო ფართით – 97,69 კვ.მ, სხვა ფართი – საერთო სარგებლობის სადარბაზო, ზომით 2,65X5,15 და უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული შენობა-ნაგებობები №2, №3 და №4.

საქმეში წარმოდგენილი 1990 წლის 11 აპრილის ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №13/12-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 1/3 წილი ეკუთვნოდა ა. კ-ს. მისი გარდაცვალების შემდგომ სადავო სახლთმფლობელობის 1/3 წილზე მესაკუთრედ ცნობილ იქნენ ვ. კ-ი – 1,18 იდეალურ წილზე, მ. კ.-მ-ა და შ. კ-ი, თითოეული – 2/18 იდეალური წილის მესაკუთრედ.

მხარეთა შორის არ არსებობს იმგვარი შეთანხმება სარგებლობის უფლებით კ. კ-ისათვის სადავო 51,16 კვ.მ დათმობის შესახებ, რომელიც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის რეგულირების რეჟიმში მოექცეოდა.

აპელანტის (მოსარჩელის) განმარტებით, კ. კ-ის საკუთრებაშია 15,86 კვ.მ, ხოლო იგი სარგებლობის უფლებით ფლობს დამატებით 51,16 კვ.მ-ს, რომელიც მას, როგორც მოსარგებლეს ისე ეკუთვნის. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ თანასაკუთრებაში არსებული ფართი, ფაქტობრივი ფლობის თვალსაზრისით, შეიძლება არ შეესაბამებოდეს იმ იდეალურ წილებს, რაც მესაკუთრეებს საზიარო საგანში აქვთ, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ მესაკუთრის იდეალურ წილზე მეტ ფართთთან მიმართებით არსებობს სარგებლობის უფლების დათმობის იმგვარი გარიგება, რომელიც მფლობელს, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, მოსარგებლის სტატუსს ანიჭებს. იმისათვის, რომ პირი აღნიშნული სტატუსის მატარებლად იქნეს აღიარებული, აუცილებელია სარგებლობის დათმობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენა. განსახილველ შემთხვევაში მხოლოდ ის ფაქტი, რომ კ. კ-ი ცხოვრობდა, სარგებლობდა და კომუნალურ გადასახადებს იხდიდა, არ ანიჭებს მას სადავო ფართზე მოსარგებლის სტატუსს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, ვინაიდან მითითებულ მისამართზე რეგისტრაცია და გადასახადების გადახდა პირდაპირ უკავშირდება მისი მესაკუთრის სტატუსს, რომელიც მას სადავო საცხორებელი სახლის 1/18 წილთან დაკავშირებით გააჩნია.

რაც შეეხება იმაზე მეტი ფართის ფლობას, ვიდრე მესაკუთრის, მოცემულ შემთხვევაში, კ. კ-ის იდეალური წილის შესაბამისი ფართია, პალატამ მიიჩნია, რომ ნამეტ ფართზე მოსარგებლედ აღიარება სპეციალურ მტკიცებულებას საჭიროებს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მითითებული გარემოების დასადასტურებლად კ. კ-ი სარჩელზე დართულ ხელწერილზე აპელირებს. აღნიშნული ხელწერილის შესწავლის შედეგად პალატამ დაასკვნა, რომ მითითებული წერილობითი დოკუმენტი არ წარმოადგენს ხელწერილს საცხოვრებელი ფართის დათმობის თაობაზე, არამედ აღნიშნული დოკუმენტი სასამართლოში წარდგენილი სარჩელია, რომლის განხილვის შედეგად თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1990 წლის 11 აპრილს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, გაუქმდა კ. კ-ის სახელზე 1989 წლის 10 იანვრის კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა, რომლითაც ა. კ-ის სამკვიდრო წილი მთლიანად გადაიფორმა კ. კ-მა, ამავე გადაწყვეტილებით ა. კ-ის კუთვნილ 1/3 წილზე მესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ ვ. კ-ი (1/18 იდალური წილი), მ. კ.-მ-ა (2/18 იდეალური წილი). გადაწყვეტილების მიხედვით, კ. კ-მა სარჩელი ცნო. მეტიც, საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულება, კერძოდ, თბილისის სააპელაციო პალატის 2011 წლის 28 აპრილის განჩინება, სადაც მითითებულია, რომ „მესაკუთრეთა მიერ საცხოვრებელი სახლის სარგებლობის ისეთ წესზე შეთანხმება, რომლის შედეგად მცირდება რომელიმე მათგანის სარგებლობის წილი, აუცილებელია მისი თანხმობა. კონკრეტულ შემთხვევაში კი საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მ. ზ-მა, ან მისმა მამკვიდრებელმა განაცხადა თანხმობა სარგებლობის წილზე მისი უფლების შემცირებაზე“.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“. საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად. აღნიშნული კანონით რეგულირებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თავისი შინაარსით, არატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა დაუხმარებლად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ. ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც. მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა, ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა. მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახით.

განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ დაადგინა, რომ კ. კ-ი რეგისტრირებულია აღნიშნულ სახლთმფლობელობაში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს, თუმცა არ დგინდება საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოება – მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მოსარჩელისათვის დათმობის ფაქტი გარიგებით ან რაიმე ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე.

რაც შეეხება კ. კ-ის სადგომში რეგისტრაციისა და გადასახადების გადახდის ფაქტს, სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე მიიჩნია, რომ კ. კ-ი ბებიის გარდაცვალების შემდეგ აგრძელებდა სადავო სახლთმფლობელობაში ცხოვრებას, როგორც ბებიის ერთ-ერთი მემკვიდრის – გ. კ-ის შვილი და მამის – გ. კ-ის გარდაცვალების შემდეგ, როგორც მისი მემკვიდრე და საზიარო საგნის თანამესაკუთრე. შესაბამისად, კ. კ-ის სადავო მისამართზე რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ემყარება სწორედ ამ საფუძველს.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის მოსარგებლედ მიიჩნევა მხოლოდ ის პირი, რომელსაც მესაკუთრემ „დაუთმო“ საცხოვრებელი სადგომი. ამასთან, ამგვარი „დათმობა“ უნდა დასტუდებოდეს ან წერილობითი ფორმით დადებული გარიგებით ან ისეთი ფაქტობრივი გარემოებებით, რომლებიც სარწმუნოდ მიუთითებენ საცხოვრებელი სადგომის დათმობაზე.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქმის მასალებით არ დადგინდა საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ფაქტი, რაც მოსარჩელის სადგომის მოსარგებლედ მიჩნევაზე უარის თქმის საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კ. კ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებას აქვს მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი კონფლიქტის გადაწყვეტის ფუნქცია. მითითებული ფუნქციის განხორციელების ერთ-ერთი საშუალებაა დასაბუთებული გადაწყვეტილება, რომლის საშუალებითაც მხარეს შესაძლებლობა აქვს დაადგინოს, თუ რატომ არის მისი მოთხოვნა ან პოზიცია გაუზიარებელი სასამართლოს მიერ.

მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ სასამართლოს არ შეექმნა შინაგანი რწმენა, რომელიც შეფასებითი კატეგორიაა და ცალსახა მტკიცებულებების არარსებობისას სასამართლო უპირატესად შინაგანი რწმენით ხელმძღვანელობს. ამგვარი გადაწყვეტილების დასაბუთება გაცილებით უფრო სრული უნდა იყოს, ვიდრე მაშინ, როდესაც კონკრეტული გარემოება მტკიცებულებით ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება. შეუძლებელია სასამართლოსა და მხარეების შინაგანი რწმენა იყოს იდენტური, რამდენადაც სასამართლო ობიექტური, ხოლო მხარე კი დაინტერესებული პროცესუალური სუბიექტია. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ფორმალურია და სარწმუნო არგუმენტაციას არ შეიცავს.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის გარემოება, რომ 1990 წლის 4 აპრილის სარჩელის სახით წარდგენილი შეთანხმების წერილში მესაკუთრეთა შორის დადებული გარიგება ფართის დათმობის შესახებ იყო სასარჩელო მოთხოვნა და ეს მოთხოვნა 1990 წლის 11 აპრილს თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის სახალხო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა და ჩათვალა, რომ „მითითებული წერილობითი დოკუმენტი არ წარმოადგენს ხელწერილს ფართის დათმობის თაობაზე“. ფაქტობრივად, სასამართლომ არ განიხილა შეთანხმება ფართის დათმობის შესახებ, რადგან იგი არ იყო სასარჩელო მოთხოვნა, ამდენად, ეს შეთანხმება ფართის დათმობის შესახებ ძალაში დარჩა.

მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა 2011 წლის სასამართლოს პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება, სადაც დგინდება, რომ მესაკუთრეები ნამდვილად ცხოვრობდნენ იმ სარგებლობის წესით, რომელიც ნათქვამია შეთანხმების ხელწერილში.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კასატორი წარმოადგენს სადავო ფართის კანონიერ მფლობელს, რადგან, ერთი მხრივ, შეთანხმების ხელწერილი ადასტურებს ფართის დათმობის შესახებ მესაკუთრეთა შორის შეთანხმების (გარიგების) ნამდვილობას, რაც დასტურდება მათი ხელმოწერით, მეორე მხრივ კი, 2011 წლის სასამართლოს პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება, სადაც მ.ზ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ადასტურებს, რომ მესაკუთრეები ნამდვილად ცხოვრობდნენ იმ სარგებლობის წესით, რომელიც ასახულია შეთანხმების ხელწერილში. ორივე ფაქტი ქმნის ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სარწმუნოდ მიუთითებენ საცხოვრებელი სადგომის დათმობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით კ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა კ. კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №13/12-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს თანასაკუთრების ობიექტს.

საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №13/12-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეებს წარმოადგენენ: დ. კ-ი (2/18), ვ. კ-ი (1/18), კ. კ-ი (1/18), მ. ზ-ი (8/18) და ნ. ნ-ი (6/18). აღნიშნული უძრავი ქონება შედგება შემდეგი შენობა-ნაგებობისაგან: №1 საერთო ფართით 281,84 კვ.მ, მათ შორის, პირველი სართული – საერთო ფართით 86,66 კვ.მ, მეორე სართული – საერთო ფართით 97,49 კვ.მ, მესამე სართული საერთო ფართით – 97,69 კვ.მ, სხვა ფართი – საერთო სარგებლობის სადარბაზო, ზომით 2,65X5,15 და უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული შენობა-ნაგებობები №2, №3 და №4.

საქმეში წარმოდგენილი 1990 წლის 11 აპრილის ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №13/12-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 1/3 წილის ეკუთვნოდა ა. კ-ს. მისი გარდაცვალების შემდგომ სადავო სახლთმფლობელობის 1/3 წილზე მესაკუთრედ ცნობილ იქნენ ვ. კ-ი – 1,18 იდეალურ წილზე, მ. კ.-მ-ა და შ. კ-ი, თითოეული – 2/18 იდეალური წილის მესაკუთრედ.

განსახილველი საკასაციო საჩივრით მხარე სადავოდ ხდის კ. კ-ისათვის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭებაზე უარის თქმას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 ივლისის №ას-198-191-2012 გადაწყვეტილებით საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

ამდენად, აღნიშნული კანონით რეგულირებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც.

საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული პრაქტიკა სრულადაა გაზიარებული სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინებებით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: თ. თოდრია

ნ. ბაქაქური