№ას-1170-1115-2014 23 იანვარი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი –ე. ა-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ფ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

დ. ფ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე. ა-ის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელემ ე. ა-ს გერმანიიდან ავტომანქანის ჩამოსაყვანად გადასცა 40 000 ლარი. ე. ა-ის მიერ ავტომანქანა არ იქნა ჩამოყვანილი, რის გამოც იგი დაჰპირდა დ. ფ-ს, რომ დაუბრუნებდა თანხას სრულად, თუმცა მან დაუბრუნა 29 000 ლარი, ხოლო 11 000 ლარი დღემდე არ დაუბრუნებია.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით:

ე. ა-მ დ. ფ-ს 40 000 ლარიდან დაუბრუნა 29 000 ლარი, ხოლო დარჩენილი 11 000 ლარი გადაუხადა ლ. პ-ს და რ. მ-ს დ. ფ-ის თხოვნით, რადგან იცოდა, რომ აღნიშნული პირები იყვნენ დ. ფ-ის მევალეები. ამ გარემოებას კი თავად მოსარჩელეც აღიარებს, რისი დამადასტურებელი აუდიო ჩანაწერიც არსებობს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებით დ. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ე. ა-ს დ. ფ-ის სასარგებლოდ 11 000 ლარის გადახდა დაეკისრა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. ა-მ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით ე. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილება.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გარემოებები:

მოსარჩელე დ. ფ-მ მოპასუხე ე. ა-ს გერმანიიდან ავტომანქანის ჩამოსაყვანად გადასცა 40 000 ლარი. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდია აპელანტს (იმავდროულად მოპასუხე მხარეს).

მხარეებს შორის სადავო არ იყო ასევე ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ არ იქნა ჩამოყვანილი ავტომანქანა, რის გამოც იგი დაჰპირდა დ. ფ-ს, რომ დაუბრუნებდა თანხას სრულად.

ე. ა-მ გადაცემული თანხიდან მოსარჩელეს ნაწილ-ნაწილ დაუბრუნა 29 000 ლარი.

მტკიცებულებათა არარსებობის გამო სააპელაციო პალატამ დაუდასტურებლად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ დ. ფ-მ ე. ა-ისაგან მისთვის გადასაცემ 11 000 ლარზე მოთხოვნა დაუთმო ლ. პ-ს და რ. მ-ს. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას არ ადასტურებდა არც დ. ფ-ე (მოთხოვნის დამთმობი) და არც ლ. პ-ე და რ. მ-ე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა ლ. პ-მ განაცხადა, რომ იგი მუშაობდა ე. ა-სთან, იწყებდნენ ერთობლივ საქმიანობას და სამუშაოს შესრულებისათვის ნაწილ - ნაწილ ა-ისგან იღებდა გარკვეულ თანხებს, მაგრამ ეს იყო მისი კუთვნილი თანხა, რადგან მას გარკვეული თანხები ჰქონდა გადაცემული ა-ისთვის. რაც შეეხება რაიმე შეთანხმებას, ა-სთან ან მოსარჩელესთან, რომ თანხა, რომელსაც იგი ნაწილ ნაწილ იღებდა ა-ისგან, უნდა გადაეცა დ. ფ-ისათვის - მათ ასეთი შეთანხმება არ ჰქონიათ. ისინი (ა-ე და პ-ე) ერთად საქმიანობდნენ, მოძრაობდნენ ობიექტებზე, დუშეთში, ახალქალაქში, მისი საკუთარი მანქანა გაფორმებული იყო ე. ა-სთან და სწორედ ამ „მოძრაობის” თანხებს იღებდა იგი ა-ისაგან და ეს თანხები არ იყო ფ-ისათვის გადასაცემი თანხები. ამგვარი შეთანხმება მხარეთა შორის არ ყოფილა. მოწმემ სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა, რომ ე. ა-ს დ. ფ-ისათვის მისაცემი ჰქონდა 11 000 ლარი.

მოწის სახით დაკითხულმა რ. მ-მ განაცხადა, რომ მას ე. ა-სთან საერთო საქმე ჰქონდა, თუმცა ე. ა-ს არათუ დ. ფ-ისთვის, არამედ მისთვის მისაცემი თანხებიც კი არ გადაუცია.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის დათმობას დ. ფ-ის მხრიდან პ-ისა და მ-ისათვის ადგილი არ ქონია. შესაბამისად, დ. ფ-ისთვის ე. ა-ის მიერ გადასახდელი თანხა შეადგენდა 11 000 ლარს.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. ა-სა და დ. ფ-ს შორის არსებობდა დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობა. აღნიშნული დავალება (ავტომანქანის ჩამოყვანა) ა-მ ვერ შეასრულა, ხოლო დავალების შესასრულებლად გადაცემული თანხიდან დ. ფ-ს დაუბრუნა ნაწილი - 29 000 ლარი და დასაბრუნებელი დარჩა 11 000 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316.1-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მხარეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე.

ამავე კოდექსის 715-ე მუხლის თანახმად, რწმუნებული მოვალეა დაუბრუნოს მარწმუნებელს ყველაფერი, რაც მან მიიღო მინდობილი მოქმედების შესასრულებლად და არ გამოიყენა ამისათვის.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე დ. ფ-მ მოპასუხე ე. ა-ს გერმანიიდან ავტომანქანის ჩამოსაყვანად გადასცა 40 000 ლარი. მოპასუხის მიერ არ იქნა ჩამოყვანილი ავტომანქანა.

აპელანტმა სადავოდ მიიჩნია ის გარემოება, რომ მის მიერ დ. ფ-ისათვის გადასაცემი თანხის გადაცემა, დ. ფ-ის თანხმობით მოხდა ლ. პ-ისა და რ. მ-ისათვის. თუმცა აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდებოდა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის თანახმად, მოთხოვნა ან უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ. ძველი მფლობელი ვალდებულია ახალ მფლობელს გადასცეს მის მფლობელობაში არსებული ყველა საბუთი, რომლებიც ეხება მოთხოვნებსა და უფლებებს, და ყველა ინფორმაცია, რომლებიც აუცილებელია ამ მოთხოვნებისა და უფლებების გამოყენებისთვის. ძველი მფლობელი ასევე ვალდებულია მოთხოვნის საფუძველზე გადასცეს შემძენს სათანადოდ დამოწმებული საბუთი ამ უფლებისა და მოთხოვნის დათმობის შესახებ. ამ საბუთის დამოწმების ხარჯები დაეკისრება ახალ მფლობელს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ არანაირი უფლება მოთხოვნისა დ. ფ-ს პ-ისა და მ-ისათვის არ დაუთმია. ასეთი შეთანხმება მას არც ზემოთ აღნიშნულ პირებთან, არც მოვალე ე. ა-სთან ჰქონია.

სამოქალაქო კოდექსის 199-ე მუხლის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) (ამ შემთხვევაში დ .ფ-ს) შეუძლია მოვალის (ე. ა-ის) თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). მოვალესთან შეთანხმება დათმობის დაუშვებლობის შესახებ შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს მოვალის პატივსადები ინტერესი. მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ასეთ შემთხვევებში თავდაპირველი მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი.

დადგენილია, რომ არც მოთხოვნის მფლობელი, არც მესამე პირები, მათ შორის შეთანხმებას მოთხოვნის დათმობის შესახებ არ ადასტურებენ.

სამოქალაქო კოდექსის მე-200 მუხლის თანახმად, ვიდრე მოვალეს ეცნობებოდეს მოთხოვნის დათმობის შესახებ, მას უფლება აქვს შეასრულოს ვალდებულება მოთხოვნის თავდაპირველი მფლობელის წინაშე.

დადგენილია, რომ მოვალისათვის არასოდეს განუცხადებია დ. ფ-ს, რომ ვალდებულება მას პ-ისა და მ-ის წინაშე უნდა შეესრულებინა მათ მიმართ მოთხოვნის დათმობის გამო.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად დადგენილია, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრობითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებით და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები და მტკიცებულებები. მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაუდონ საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად კი თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

შეჯიბრებითობის პრინციპთან დაკავშირებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ განმარტებული იქნა, რომ საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები. სარჩელის საფუძველი არის იმ ფაქტების ერთობლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს (სუსგ №ას-1350-1275-2012).

მტკიცებულებათა არარსებობის გამო სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია ე. ა-ის სააპელაციო საჩივარი. შესაბამისად პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგორც კანონშესაბამისი, დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ე. ა-ის წარმომადგენელმა ი. ს-მ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

კასატორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები ჩანაწერების სახით, რომლითაც დასტურდება, რომ სადავო თანხა აღებული აქვთ ლ. პ-სა და რ. მ-ს. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას თავად დ. ფ-ის მიერ აღიარებული ის გარემოება, რომ ლ. პ-ე და რ. მ-ე ე. ა-ისთვის როგორც მოვალეები, ისე იქნა წარდგენილი და მათ შორის მოხდა მოთხოვნის დათმობა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის თანახმად, მოთხოვნა ან უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ. ძველი მფლობელი ვალდებულია ახალ მფლობელს გადასცეს მის მფლობელობაში არსებული ყველა საბუთი, რომლებიც ეხება მოთხოვნებსა და უფლებებს და ყველა ინფორმაცია, რომლებიც აუცილებელია ამ მოთხოვნებისა და უფლებების გამოყენებისათვის. ძველი მფლობელი ასევე ვალდებულია მოთხოვნის საფუძველზე გადასცეს შემძენს სათანადოდ დამოწმებული საბუთი ამ უფლებისა და მოთხოვნის დათმობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, ე. ა-სა და დ. ფ-ს შორის იყო ზეპირი გაირიგება და ასევე ზეპირი გარიგების საფუძველზე იქნა დათმობილი მოთხოვნა დ. ფ-ს მიერ ლ. პ-ზე და რ. მ-ზე, რაც არ იქნა მიჩნეული სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით ე. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. ა-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 550 ლარის 70% – 385 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ე. ა-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს დაუბრუნდეს ი. ს-ის (საიდენტიფიკაციო კოდი: .........) მიერ 2014 წლის 24 ნოემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 550 ლარის 70% - 385 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

თ. თოდრია