საქმე №ას-308-293-2013 27 იანვარი, 2015 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – კ. ბ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. მ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში კ. ბ-ისა და ბ. მ-ის მიმართ მოპასუხეთათვის 150 000 ლარის დაკისრების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
2003 წელს მოსარჩელემ შეიძინა ქ. თბილისში, კ-ას ქ. №..-ის „ბ“ ბლოკში მდებარე 115 კვ.მ ფართი. 2004 წლის 18 თებერვალს მისმა დეიდაშვილმა ი. ხ-მა აღნიშნული ფართის ნაწილი – 68 კვ.მ ყალბი მინდობილობის საფუძველზე მიჰყიდა კ. ბ-ესა და ბ. მ-ს. მან მიმართა სასამართლოს თავისი უფლებების დასაცავად და მოითხოვა აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენით ი. ხ-ის მიმართ დადგა გამამტყუნებელი განაჩენი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ ბათილად იქნა ცნობილი ი. ხ-სა და მოპასუხეებს შორის 2004 წლის 18 თებერვალს სანოტარო წესით გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელის კუთვნილ 68 კვ.მ-თან დაკავშირებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დატოვა ძალაში.
ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის მიუხედავად, მოპასუხეებმა არ დაუბრუნეს მოსარჩელეს სადავო ფართი და გაასხვისეს ე. გ-ეზე. ფაქტობრივად, ისინი მოქმედებდნენ განზრახ, რათა უძრავი ქონება მოსარჩელეს არ დაბრუნებოდა.
ე. გ-ე სასამართლოს მიერ ცნობილი იქნა კეთილსინდისიერ შემძენად, რის გამოც რეალურად ვერ აღსდგა 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე არსებული მოსარჩელის საკუთრების უფლება.
ამდენად, მოპასუხეები მოსარჩელეს არც კუთვნილ ფართს და არც მისი რეალიზების შედეგად მიღებულ თანხას არ უბრუნებენ. აღნიშნულით მათ უკანონოდ მიისაკუთრეს ნ.მ-ის ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული ამონაგები, რომელიც უნდა გადაეცეს გასხვისებული ქონების ყოფილ კანონიერ მესაკუთრეს.
სადავო მინდობილობისა და ხელშეკრულებების ბათილობასთან დაკავშირებული დავების სასამართლო წესით განხილვისას მოპასუხეთა წარმომადგენელმა განმარტა, რომ თავად ურჩია მარწმუნებლებს სადავო ფართის გასხვისება, ვინაიდან ვერ მისცემდა აღნიშნული ქონების შენარჩუნების გარანტიას.
მოპასუხე კ.ბ-ემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოპასუხეებმა კეთილსინდისიერად შეიძინეს და შემდეგ სრულიად კანონიერად გაყიდეს სადავო ფართი. მოსარჩელის პრეტენზია შეიძლება იყოს მიმართული ი. ხ-ის მიმართ, რომელიც მისი დეიდაშვილია. სწორედ მან ხელყო და ზიანი მიაყენა მოსარჩელეს შესაბამისი მინდობილობის გაყალბებით. როგორც ნოტარიუსმა, ამხანაგობის თავმჯდომარემ, ისე მშენებლებმა და მეზობლებმა იცოდნენ, რომ ი. ხ-ი იყო მოსარჩელის ნდობით აღჭურვილი პირი. მას ფართის გასხვისებისას გააჩნდა მინდობილობა და არ არსებობდა არავითარი ეჭვი დოკუმენტის სიყალბეზე, უკანონობასა ან ნების გამოვლენის არარსებობაზე. ამასთან, თავად ნ.მ-იმაც ისარგებლა სადავო მინდობილობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ.მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 150 000 ლარის გადახდა, რაც კ. ბ-ემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე დადგენილია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:
ნ. გ-ის (ქორწინების შემდგომ, ნ. მ-ი) საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. თბილისში, კ-ას ქ. N45-ის „ბ“ ბლოკში მდებარე №4 68 კვ.მ ბინა.
2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ის სახელით, მისმა წარმომადგენელმა ი. ხ-ა გამყიდველის კუთვნილი უძრავი ქონების – ნაწილი 68 კვ.მ ფართი საკუთრების უფლებით გადასცა მყიდველებს – ბ. მ-სა და კ. ბ-ეს.
აღნიშნული უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო ბ. მ-ისა და კ. ბ-ის თანასაკუთრებად.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 24 ოქტომბრის განაჩენით ი. ხ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და დადგინდა, რომ მან ჩაიდინა თაღლითობა, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ნ. გ-ეს. ი. ხ-ა მოტყუებით გაასხვისა კ-ას ქუჩა №..-ის „ბ“ ბლოკში მდებარე ნ. გ-ის კუთვნილი 115 კვ.მ კომერციული ფართიდან 68 კვ.მ. აღებული თანხა მთლიანად მიითვისა, რითაც ასევე მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ბ. მ-ს და კ.ბ-ეს, ისევე როგორც ნ. გ-ეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ მოცემულ საქმეზე დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და ი. ხ-ს შორის.
2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და მყიდველ ე. გ-ეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა სადავო 68 კვ.მ ფართი.
ნასყიდობის თანხა მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვრა 150 000 ლარით, რომელიც ამავე ხელშეკრულების თანახმად, გადაიხდებოდა ხელშეკრულებაზე მხარეების მიერ ხელმოწერისთანავე. აღნიშნული უძრავი ქონება დარეგისტრირდა ე. გ-ის სახელზე.
2012 წლის 6 თებერვალს ნ. გ-ემ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხეების – ი. ხ-ის, ე. გ-ის, კ. ბ-ისა და ბ. მ-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ნოტარიუს შ. კ-ის მიერ 2003 წლის 30 მაისს დამოწმებული მინდობილობის, 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობისა და 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.
2003 წლის 30 მაისის მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ი. ხ-ა გააფორმა მესაკუთრე ნ. გ-ის სახელით ნასყიდობის ხელშეკრულება, იყო გაყალბებული, მასზე არ იყო ნ. გ-ის ხელმოწერა, რის გამოც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით ცნობილი იქნა ბათილად. ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ის წარმომადგენელ ი. ხ-სა და, მეორე მხრივ, ბ. მ-სა და კ. ბ-ეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ეს უარი ეთქვა 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და ე. გ-ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, დამოწმებული ნოტარიუს ნ. მ-ას მიერ რეესტრში რეგისტრაციის №.....
ამავე გადაწყვეტილებით ნ. გ-ეს უარი ეთქვა სადავო 68 კვ.მ ფართზე საკუთრების უფლების აღდგენაზე, რაც მან საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 21 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ე. გ-ე მიჩნეულ იქნა კეთილსინდისიერ შემძენად, რის გამოც ნ. მ-ს უარი ეთქვა 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და ე. გ-ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და სადავო 68 კვ.მ-ზე საკუთრების უფლების აღდგენაზე.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 463-ე მუხლები, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.
პალატის მოსაზრებით, მოცემული დავა უნდა გადაწყვეტილიყო სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანია უსაფუძვლოდ, გაუმართლებლად შეძენილი ქონების (შეღავათის, უპირატესობის, უფლების) ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობის აღდგენა, რა მიზნითაც ეს ქონებრივი შეღავათი იმას უნდა დაუბრუნდეს, ვის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა, ანუ „უსაფუძვლო გამდიდრება“.
უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელ ნორმათა შორის მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს სხვისი სამართლებრივი სიკეთის განკარგვას. კონკრეტულ შემთხვევაში, არსებობს ხელყოფის კონდიქცია, რომელიც ჰგავს დელიქტური ვალდებულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მაგრამ იგი წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. ხელყოფის მოთხოვნის წამოყენების საფუძველი ხელყოფის არამართლზომიერებაში მდგომარეობს, რადგან თავად მოქმედება აკრძალული არ არის (ამ შემთხვევაში საქმე გვექნებოდა დელიქტთან და ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნასთან), არამედ გადამწყვეტი გარემოება არის ის, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას ეკუთვნოდა. ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნის კრედიტორი არის უფლებამოსილი პირი, ე.ი. განკარგვის უფლების მქონე (მესაკუთრე, კეთილსინდისიერი მფლობელი), მოთხოვნის მოპასუხე არის არაუფლებამოსილი პირი, ე.ი. პირი, რომელსაც არ აქვს განკარგვის უფლება (იგი არც უფლების მესაკუთრეა და არც განკარგვაზე უფლებამოსილი). მოპასუხე განკარგავს საგანს ანუ დებს სამართლებრივ გარიგებას, რის შედეგადაც ხდება მესაკუთრის საკუთრების უფლების შეზღუდვა ან სრული დაკარგვა. სასყიდლიანი განკარგვის შემთხვევაში ხდება კონდიქცია განმკარგველის მიმართ. აღნიშნული განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ კეთილსინდისიერი სასყიდლიანი შემძენი დაცული უნა იყოს სამართლებრივი ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფის მიზნით.
სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის გამოყენების საფუძველი შეიძლება წარმოიშვას როგორც სახელშეკრულებო, ისე არასახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე. აღნიშნული ნორმა ჩამოთვლის იმ საშუალებებს, რომლებითაც შეიძლება მოხდეს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა. ესენია: განკარგვა, დახარჯვა, სარგებლობა და ა.შ. სამართლებრივი სიკეთის განკარგვის დროს, ეს მუხლი შეიძლება გავრცელდეს ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც უფლებამოსილ პირს არ შეუძლია შეეცილოს ხელმყოფის მიერ მესამე პირთან დადებულ გარიგებას. ანუ 982-ე მუხლის გამოყენებისას, ხელმყოფის მიერ მესამე პირთან დადებული გარიგება ნამდვილია და მესამე პირი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია.
მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ის წარმომადგენელს ი. ხ-სა და ბ. მ-სა და კ. ბ-ეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ეს უარი ეთქვა 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და ე. გ-ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე და სადავო 68 კვ.მ ფართზე ნ. გ-ის საკუთრების უფლების აღდგენაზე. სასამართლოს გადაწყვეტილებით ე. გ-ე მიჩნეულ იქნა კეთილსინდისიერ შემძენად.
სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვინაიდან ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, უძრავი ქონება ნ. მ-ს უნდა დაბრუნებოდა, რაც ვერ განხორციელდა იმ მოტივით, რომ 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა განკარგეს ქონება. აღნიშნულით ნ. მ-მა ვერ აღიდგინა საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე. შესაბამისად, არსებობს უძრავი ნივთის განკარგვის გზით სხვისი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის ფაქტი, რაც წარმოშობს მიღებული შემოსავლის დაბრუნების ვალდებულებას ნ. მ-ისათვის.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სოლიდარული პასუხისმგებლობის შესახებ (სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლი). აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სასყიდლიანი განკარგვის შემთხვევაში დაბრუნებას ექვემდებარება საგნის განკარგვის შედეგად მიღებული ფასი. ამდენად, პასუხისმგებლობაც უნდა განისაზღვროს ინდივიდუალურად, მიღებული ფასიდან თითოეულის წილის შესაბამისად.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება კ. ბ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ 2008 წლის 30 მაისის ხელშეკრულების დადების მომენტში 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად ცნობილი არ ყოფილა.
2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ისა და ბ. მ-ის მიერ სადავო ქონების გასხვისების მომენტში, 2004 წლის 18 თებერვლის ხელშეკრულება ინარჩუნებდა იურიდიულ ძალას და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე კ. ბ-ე და ბ. მ-ი რეგისტრირებული იყვნენ საჯარო რეესტრში სადავო ფართის მესაკუთრეებად.
მოყვანილი ფაქტების გათვალისწინებით, დაუსაბუთებელია მოსაზრება, რომ 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა განკარგეს სხვისი (ნ. მ-ის) ქონება. სინამდვილეში ნ. მ-ის ქონება განკარგა ი. ხ-მა არა 2008 წლის 30 მაისს, არამედ 2004 წელს.
ნ. მ-მა ზიანი განიცადა სადავო 68 კვ.მ ფართზე საკუთრების უფლების დაკარგვის შედეგად, რასაც არც პროცესუალური მოწინააღმდეგეები ხდიან სადავოდ. ამასთან, ზიანის მიყენებაში მონაწილეობდა ნოტარიუსიც, რომელმაც შეადგინა ყალბი მინდობილობა.
ნ. მ-ს ზიანი მიადგა 2004 წელს, ბინაზე საკუთრების უფლებას იგი შემდგომში ვეღარ დაკარგავდა, რადგან მას შემდეგ არასდროს ყოფილა ბინის მესაკუთრედ და არ ყოფილა ასეთად რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. უფრო მეტიც, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის უარი ეთქვა ბინის დაბრუნებაზე.
ლოგიკის ნორმების საწინააღმდეგოდაც რომ დავუშვათ ნ. მ-იმ საკუთრების უფლება დაკარგა 2008 წლის 30 მაისით დათარიღებული ხელშეკრულების დადების მომენტში, გამოვა, რომ იგი 2004 წლიდან 2008 წლამდე ისევ ბინის მესაკუთრე იყო, რაც არსებული ფაქტების უგულებელყოფა იქნებოდა. ცნობილია, რომ იგი 2004 წლიდან აღარ წარმოადგენდა ბინის მესაკუთრეს. გარდა ამისა, ასეთი მსჯელობის შედეგად გამოვა, რომ 2004 წელს, ი. ხ-ის მიერ ბინის უკანონოდ გასხვისებისას ნ. მ-ს ზიანი არ მიდგომია.
სავსებით ცხადია, რომ ნ. მ-ს ზიანი მიაყენა ი. ხ-მა, ასევე, ნოტარიუსმა, რომელმაც გააყალბა მინდობილობა, მაგრამ არა კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა.
ი. ხ-მა განახორციელა დელიქტური ქმედება, კერძოდ კი, ყალბი მინდობილობის გამოყენებით გაასხვისა ნ. მ-ის კუთვნილი ბინა. ის ფაქტი, რომ ნ. მ-ს ზიანი მიადგა სწორედ ი. ხ-ის უკანონო ქმედებით დამტკიცებულია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით. 2004 წლის ხელშეკრულების დადების მომენტში, კ. ბ-ეს და ბ. მ-ს ბრალეული ქმედება არ ჩაუდენიათ. ისინი შეცდომაში იქნენ შეყვანილი.
საწინააღმდეგო დაშვების შემთხვევაში გამოვა, რომ 2004 წლის ხელშეკრულების დადების მომენტში ნ. მ-მა ზიანი არ განიცადა და მან ზიანი განიცადა მხოლოდ 2008 წელს, როდესაც აპელანტებმა გაასხვისეს ქონება, რაც არასწორი მსჯელობაა. შეუძლებელია, იგივე ზიანი ნ. მ-ს მიყენებოდა 4 წლის შემდეგაც (კ. ბ-ისა და ბ. მ-ის მიერ საჯარო რეესტრში მათ სახელზე აღრიცხული სადავო ფართის გასხვისების მომენტში).
აბსურდულია დასკვნა, რომ ი. ხ-ის ბრალეული ქმედების შედეგად ნ. მ-ს მიადგა ზიანი 2004 წელს და იგივე ზიანი მიადგა მას 2008 წელს განხორციელებული კანონიერი ქმედებითაც.
კ. ბ-ისა და ბ. მ-ის მხრიდან ნ. მ-ის სამართლებრივი სიკეთე არ ხელყოფილა, რის გამოც დაუშვებელია მათთვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება.
სასამართლოს მხედველობაში არ მიუღია ის გარემოება, რომ ნ. მ-ის მიერ შესყიდვის დროს სადავო ფართი იყო კარკასულ მდგომარეობაში. ასეთივე მდგომარეობაში არსებული ფართი შეისყიდეს კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა. თავად ის სახლი, სადაც სადავო ფართი მდებარეობს მშენებარე იყო. შემდგომში კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა გაარემონტეს იგი. სახლის მშენებლობა დასრულდა, რამაც მისი ღირებულება გაზარდა. აქედან გამომდინარე, აბსოლუტურად გაუგებარია, თუ რატომ უნდა დაეკისროთ კ. ბ-ესა და ბ. მ-ს ნ. მ-ის სასარგებლოდ აშენებულ სახლში არსებული გარემონტებული ფართის ღირებულება მაშინ, როდესაც ნ. მ-მა შეისყიდა კარკასული ფართი მშენებარე სახლში და საკუთრების უფლება დაკარგა მაშინ, როდესაც ფართი იყო კარკასულ მდგომარეობაში, თანაც მშენებარე სახლში.
ცხადია, ნ. მ-ის ზიანი გამოიხატა იმ ღირებულებაში, რაც ნივთს გააჩნდა მისი დაკარგვის მომენტში.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დადგენილი ფაქტები.
ნ. მ-ი სისხლის სამართლის საქმის განხილვის დროს ამტკიცებდა, რომ ჯამში ი. ხ-ის ქმედების შედეგად მიადგა ზიანი 30 000 აშშ დოლარის ოდენობით.
ამდენად, ნ. მ-მა სადავო ფართი შეიძინა 17 000 აშშ დოლარად. კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა ფართი შეისყიდეს 20 000 აშშ დოლარად, თანხა მიითვისა ნ. მ-ის დეიდაშვილმა ი. ხ-ა და ამ ყველაფრის შედეგად საფუძველს მოკლებული იქნება, კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა (და არა ი. ხ-ა) გადაუხადონ ნ. მ-ს 150 000 ლარი. ასეთი შედეგი კანონიდან არ გამომდინარეობს და უსამართლოა.
მნიშვნელოვანია, დადგინდეს ის საკითხი, რომ კ. ბ-ე და ბ. მ-ი არ გამდიდრებულან, შესაბამისად, არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის მესამე ნაწილითა და 976-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული ვალდებულებების წარმოშობის საფუძვლები.
კ. ბ-ეს და ბ. მ-ს, არა თუ შეეძლოთ ევარაუდათ, რომ ნ. მ-ს სურდა ფართის გადაცემა, არამედ ამ გარემოებაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არც გასჩენიათ. წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი იყიდიდნენ სხვა ფართს. ასეთი მდგომარეობა შეიქმნა სწორედ ნ. მ-ის ქმედებების შედეგად. თავად ნ. მ-მა სადავო ფართი შეიძინა იმ მინდობილობის საფუძველზე, რომელიც შემდგომში ყალბად იქნა აღიარებული. ყალბი მინდობილობა საფუძვლად დაუდო სადავო ფართის ნ. მ-ის საკუთრებაში გადაცემას (ამას ადასტურებს ნოტარიუს ნ. გ-ის წერილი). ამდენად, გამოდის, რომ ნ. მ-მა ყალბი მინდობილობით თავადაც ისარგებლა.
ამასთან, კ. ბ-ეს და ბ. მ-ს არ შეპარვიათ ეჭვი იმაში, რომ ნ. მ-ის სადავო ფართის გასხვისება არ სურდა გარიგების დადების შემდგომაც. ისინი შეუდგნენ შეძენილი ფართის გარემონტებას და წამოიწყეს ამ ფართში ბ.მ-ის მიერ ფართის შესყიდვიდან დაახლოებით 30 თვის შემდეგ, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიჩინა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილის სათანადო გულმოდგინება.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა თუ ვინ და როდის ხელყო ნ. მ-ის სამართლებრივი სიკეთე და მივიდა მცდარ დასკვნამდე, რომ ნ. მ-ის სამართლებრივი სიკეთე განკარგეს კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა, რაც აშკარად არასწორია. რეალურად ნ. მ-ის სამართლებრივი სიკეთე ხელყო ი. ხ-ა.
სასამართლომ არ გამოიკვლია, თუ რა ღირებულების ქონება დაკარგა ნ. მ-მა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
1. ნ. გ-ის (ქორწინების შემდგომ ნ. მ-ი) საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. თბილისში, კ-ას ქ. N..-ის „ბ“ ბლოკში მდებარე №4 68 კვ.მ ბინა;
2. 2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ის სახელით, მისმა წარმომადგენელმა ი. ხ-ა გამყიდველის კუთვნილი უძრავი ქონების ნაწილი - 68 კვ.მ ფართი საკუთრების უფლებით გადასცა მყიდველებს ბ. მ-სა და კ. ბ-ეს;
3. აღნიშნული უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო ბ. მ-ისა და კ. ბ-ის თანასაკუთრებად;
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 24 ოქტომბრის განაჩენით ი. ხ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და დადგინდა, რომ მან ჩაიდინა თაღლითობა, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ნ. გ-ეს. ი. ხ-ა მოტყუებით გაასხვისა კ-ას ქუჩა №..-ის „ბ“ ბლოკში მდებარე ნ. გ-ის კუთვნილი 115 კვ.მ კომერციული ფართიდან 68 კვ.მ. აღებული თანხა მთლიანად მიითვისა, რითაც ასევე მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ბ. მ-ს და კ.ბ-ეს, ისევე როგორც ნ. გ-ეს;
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ მოცემულ საქმეზე დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და ი. ხ-ს შორის.
6. 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და მყიდველ ე. გ-ეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა სადავო 68 კვ.მ ფართი.
7. ნასყიდობის თანხა მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვრა 150 000 ლარით, რომელიც ამავე ხელშეკრულების თანახმად, გადაიხდებოდა ხელშეკრულებაზე მხარეების მიერ ხელმოწერისთანავე. აღნიშნული უძრავი ქონება დარეგისტრირდა ე. გ-ის სახელზე.
8. 2012 წლის 6 თებერვალს ნ. გ-ემ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხეების – ი. ხ-ის, ე. გ-ის, კ. ბ-ისა და ბ. მ-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ნოტარიუს შ. კ-ის მიერ 2003 წლის 30 მაისს დამოწმებული მინდობილობის, 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობისა და 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.
9. 2003 წლის 30 მაისის მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ი. ხ-ა გააფორმა მესაკუთრე ნ. გ-ის სახელით ნასყიდობის ხელშეკრულება, იყო გაყალბებული, მასზე არ იყო ნ. გ-ის ხელმოწერა, რის გამოც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით ცნობილი იქნა ბათილად. ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ის წარმომადგენელ ი. ხ-სა და, მეორე მხრივ, ბ. მ-სა და კ. ბ-ეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება.
10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ეს უარი ეთქვა 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და ე. გ-ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, ამავე გადაწყვეტილებით, ნ. გ-ეს უარი ეთქვა სადავო 68 კვ.მ ფართზე საკუთრების უფლების აღდგენაზე, რაც მან საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 21 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
12. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ე. გ-ე მიჩნეულ იქნა კეთილსინდისიერ შემძენად, რის გამოც ნ. მ-ს უარი ეთქვა 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ეს, ბ. მ-სა და ე. გ-ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და სადავო 68 კვ.მ-ზე საკუთრების უფლების აღდგენაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორს ამგვარი შედავება ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტების მიმართ არ წარმოუდგენია.
საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი უნდა ყოფილიყო გამოყენებული.
აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ ხელყოფის კონდიქცია ჰგავს დელიქტური ვალდებულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მაგრამ იგი წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. ხელყოფის მოთხოვნის წამოყენების საფუძველი ხელყოფის არამართლზომიერებაში მდგომარეობს, რადგან თავად მოქმედება აკრძალული არ არის (ამ შემთხვევაში საქმე გვექნებოდა დელიქტთან და ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნასთან), არამედ გადამწყვეტი გარემოება არის ის, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას ეკუთვნოდა. საკასაციო სასამართლო, ასევე, დამატებით მიუთითებს, რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება (იხ. სუსგ ას-472-448-2013).
საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი ი. ხ-ია და არა ბ-ე და მ-ი, ვინაიდან სწორედ ი. ხ-ა გააყალბა მინდობილობა და გაასხვისა ნ. მ-ის კუთვნილი ქონება.
როგორც ზემოთ აღინიშნა, ხელყოფის კონდიქციის არსებობისას პასუხისმგებლობის საფუძველია სხვისი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა, ანუ, ამ შემთხვევაში, ის ფაქტი, რომ ნ. მ-ის კუთვნილი ქონება არამესაკუთრემ განკარგა. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ კ. ბ-ესა და ბ. მ-ს სადავო უძრავი ქონება ბათილი გარიგების საფუძველზე გადაეცა, ნამდვილი მესაკუთრის მიერ ნების გამოვლენის გარეშე, ამასთან არც კ. ბ-ე და არც ბ. მ-ი კეთილსინდისიერ შემძენად არ არის მიჩნეული, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათსა და ი. ხ-ს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი არ იარსებებდა. გარიგების ბათილობას კონკრეტულ სამართალურთიერთობაში უკუქცევითი ძალა აქვს და ბათილი გარიგება დადებისთანავე არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს, ამდენად, ცალსახაა, რომ კ. ბ-ემ და ბ. მ-მა სხვისი სამართლებრივი სიკეთე განკარგეს, რის შედეგადაც ნ. მ-ს ქონების დაბრუნების შესაძლებლობა აღარ გააჩნია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კ. ბ-ე და ბ. მ-ი ი. ხ-თან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს ზიანის ანაზღაურებაზე. სოლიდარული ვალდებულების თავისებურება კი ის არის, რომ კრედიტორს ნებისმიერი მოვალისაგან შეუძლია ვალდებულების შესრულება მოითხოვოს (სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლი).
კასატორი მიუთითებს, რომ ნ. მ-ის ზიანი გამოიხატა იმ ღირებულებაში, რაც ნივთს გააჩნდა მისი დაკარგვის მომენტში. ბინის გასხვისებისას კი, იგი ე.წ „შავი კარკასის“ მდგომარეობაში იყო.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი უსაფუძვლო გამდიდრების თავშია მოცემული, მსგავსად შესრულების კონდიქციისა, გათანაბრების მოთხოვნის ოდენობის დადგენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ამავე კოდექსის 979-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით (დამატებით იხ. სუსგ № ას-1136-1067-2012). ნ. მ-ს ბ-ისა და მ-ის მიმართ მოთხოვნის უფლება მათ მიერ უძრავი ქონების განკარგვის დროიდან წარმოეშვა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის საფუძველზე ანაზღაურებას ექვემდებარება გამდიდრება, რომელიც ხელყოფილი სამართლებრივი სიკეთის ღირებულებას უთანაბრდება. კონკრეტულ შემთხვევაში, ნ. მ-ს უნდა აუნაზღაურდეს ბინის ღირებულება იმ მოცულობით, რასაც მისი საკუთრების უფლება მოიცავდა, ანუ, მარტივად, რაც მას დაუბრუნდებოდა, ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად რომ ყოფილიყო ცნობილი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შედეგად რესტიტუციის განხორციელებისას შემძენს გააჩნია უფლება, მის მიერ ნივთზე გაწეული გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურება მოითხოვოს (მაგ. სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლი), ამდენად, ამგვარი გაუმჯობესება გამდიდრების ნაწილი არ არის და დაბრუნებას არ ექვემდებარება, ამასთან, საუბარია არსებით გაუმჯობესებაზე, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის ნივთის ღირებულებას და, დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, პირიქით, კრედიტორის გამდიდრებას გამოიწვევს.
მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა ის ფაქტი, რომ მან სადავო ბინაზე გარკვეული სამუშაო განახორციელა, გააუმჯობესა იგი, რის შედეგადაც ფართის საბაზრო ღირებულება გაიზარდა, ამასთან, ღირებულებებს შორის სხვაობა, ისევე როგორც გაუმჯობესების ფაქტი სათანადო მტკიცებულებებით უნდა ყოფილიყო დადასტურებული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ღირებულებებს შორის სხვაობის დადგენისათვის მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში განსაზღვრულ ფასზე აპელირება არ არის საკმარისი, ვინაიდან, ხელშეკრულებაში მხარეები მიუთითებენ მათ შორის შეთანხმებულ ფასს, რომელიც ნივთის რეალურ საბაზრო ღირებულებას შესაძლებელია, არ შეესაბამებოდეს (ამ საკითხზე, ასევე, იხ. სუსგ №ას-1651-1548-2012), გამდიდრება კი, ობიექტური მაჩვენებელია, რომელიც, ამ შემთხვევაში, ბინის საბაზრო ღირებულებას უტოლდება. ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება (შეფასება), თუ რას წარმოადგენდა ფართის ღირებულება გაუმჯობესებამდე და გაუმჯობესების შემდეგ, ასევე, არც გაუმჯობესება დასტურდება რაიმე მტკიცებულებით, კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობს, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე 410-ე, 284-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. კ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე
პ. სილაგაძე
