საქმე №ას-745-707-2013 30 იანვარი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - თ., თ. და ი. პ-ები, ე. ჭ-ა (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ფ. პ-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უძრავი ქონების 1/2-ის თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ფ. პ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ., თ., ი. პ-ებისა და ე. ჭ-ას მიმართ ი-ე პ-ას კომლში 2012 წლის 20 დეკემბრის AA2012043012-03 საარქივო ცნობის მიხედვით რიცხული, მათ შორის, საჯარო რეესტრში ……….. საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ქონებისა და გ. ფ-ას კომლში 2012 წლის 26 ივნისის AA2012020212-03 საარქივო ცნობის მიხედვით რიცხული, მათ შორის, საჯარო რეესტრში ……. და ………. საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2002 წლის 16 მაისს გარდაიცვალა გ. ფ-ა, რომელსაც, როგორც კომლის უფროსს ერიცხებოდა კომლი, 2009 წლის 10 ივნისს გარდაიცვალა ი-ე პ-ა, რომელსაც, როგორც კომლის უფროსს ასევე ერიცხებოდა კომლი. 2011 წლის 23 სექტემბერს კი, გარდაიცვალა ლ. პ.-ფ-ა.

ფ. და თ. პ-ები არიან ლ. და ი-ე პ-ების შვილები, ე. ჭ-ა - რძალი (თ-ს მეუღლე), ხოლო ი. და თ. - შვილიშვილები (თ-ის შვილები); ლ. პ-ას სამკვიდროში შედის: ი-ე პ-ას კომლში მისი კუთვნილი წილი, ი-ე პ-ასგან მემკვიდრეობით მიღებული წილი, გ. ფ-ას სამკვიდრო.

ფ. პ-ასა და თ. პ-ას მამის კომლში ჰქონდათ თანაბარი წილი, მათ ასევე თანაბარწილად ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს დედის - ლ. პ-ას სამკვიდრო. ი-ე პ-ას კომლში რიცხული ქონება ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ცნობით საჯარო რეესტრში აღირიცხა ლ. პ-ასა და მოპასუხეების თანასაკუთრებად, მოგვიანებით, გარიგების საფუძველზე თ. პ-ამ დანარჩენ თანამესაკუთრეებს თანაბარწილად გადასცა მის სახელზე რიცხული წილი.

2001-2005 წლების საკომლო წიგნის ამონაწერის საფუძველზე, გ. ფ-ას კომლის ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ი. პ-ას საკუთრებად. 2001-2005 წლების საკომლო წიგნში ი. პ-ა დაფიქსირებული იყო როგორც ი-ე პ-ას, ისე გ. ფ-ას კომლში, ხოლო 1996-2000 წლების საკომლო წიგნში იგი არც ი-ე პ-ას კომლში არ ირიცხებოდა და არც გ. ფ-ას კომლში.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს შემდეგი საფუძვლებით:

გ. ფ-ას კომლში ირიცხებოდა როგორც თავად გ., ისე ი. პ-ა, გარდა აღნიშნულისა, გ.ფ-ამ შეადგინა ანდერძი და მთელი ქონება უანდერძა ი. პ-ას. ი-ე და ლ. პ-ების კომლის წევრებად კი ირიცხებიან მოპასუხეები. ი-ე პ-ას კომლის ქონება რეესტრში რეგისტრირებულია კომლის საკუთრებად, მოსარჩელე კომლის წევრი არ არის, რის გამოც მისი საკუთრების უფლება რეესტრში რეგისტრირებული არაა, ამასთანავე, ვინაიდან ქონება კომლის საკუთრებას წარმოადგენს, ლ პ-ას სამკვიდრო არ არსებობს, რაც შეეხება გ. ფ-ას სამკვიდროს, ის მიიღო ი. პ-ამ, რომლის სახელზეც ასევე შედგენილია ანდერძი. მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა მის მიერ სარჩელში მითითებულ სამკვიდროს მიღების ფაქტს, რაც შეეხება ქონების რეგისტრაციას, იგი საარქივო ცნობის საფუძველზეა განხორციელებული, სადაც კომლის წევრებად მხოლოდ მოპასუხეები არიან მითითებული. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ გ. ფ-ას ქონება მემკვიდრეობით მიიღო ი. პ-ამ, ეს ქონება არ შედის სამკვიდროში, ხოლო ი-ე პ-ას ქონება ეკუთვნის კომლს, ამასთან, მოპასუხეების მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა არის ხანდაზმული.

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ფ. პ-ა ცნობილ იქნა საჯარო რეესტრში ე. ჭ-ას, თ. პ-ას, ი. პ-ასა და ლ. ფ-ას თანასაკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: ...........) 1/2-ის მესაკუთრედ.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მაისის განჩინებით ე. ჭ-ას, თ., ი. და თ. პ-ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ფ. პ-ა ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ი. პ-ას საკუთრებად რეგისტრირებულ სახლში. უძრავი ნივთი ირიცხებოდა გ. ფ-ას კომლში;

ე. ჭ-ა, თ., თ. და ი. პ-ები ცხოვრობენ მათ თანასაკუთრებაში რეგისტრირებულ სახლში. უძრავი ქონება ირიცხებოდა ი-ე პ-ას კომლში;

ი-ე პ-ა გარდაიცვალა 2009 წლის 10 ივნისს და ამ დროს გაიხსნა სამკვიდრო მის ქონებაზე. სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მისი მემკვიდრეობის მიღების უფლება ჰქონდათ პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეებს: მეუღლე ლ. ფ-ას და შვილებს: თ. პ-ასა და ფ. პ-ას. მათ ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვთ სამკვიდრო;

1993 წლის მდგომარეობით, რა დროისთვისაც უნდა განხორციელებულიყო კომლის წევრთა თანასაკუთრების ფიქსაცია, ე. ჭ-ამ (რძალი), ი. პ-ამ (შვილიშვილი) და თ. პ-ამ (შვილიშვილი) ვერ დაამტკიცეს ი-ე პ-ას კომლის წევრობა. ისინი კომლის წევრებად ფიქსირდებიან მხოლოდ 2001–2005 წლების საკომლო წიგნებში;

საქმეში წარმოდგენილი საარქივო ინფორმაციის თანახმად, 1986-1990 წლებში საკომლო წიგნებში ი-ე პ-ას კომლში ირიცხებოდა მხოლოდ ი-ე პ-ა, ხოლო 1996-2000 წლებში ი-ე პ-ას კომლში ირიცხებოდა ი-ე პ-ა თვითონ და მისი მეუღლე ლ. ფ-ა. ამდენად, ი-ე პ-ას კომლში სხვა პირთა რეგისტრაცია 2001 წლამდე არ დასტურდებოდა;

ლ. პ-ა (ქორწინებამდელი გვარი ფ-ა) გარდაიცვალა 2011 წლის 23 სექტემბერს, რის გამოც ამ დროს გაიხსნა სამკვიდრო მის ქონებაზე. სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მისი სამკვიდროს მიღების უფლება ჰქონდათ პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეებს: თ. პ-ას და ფ. პ-ას. მათ ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვთ დედის სამკვიდრო.

2002 წლის 16 მაისს, ლ. პ-ას გარდაცვალებამდე, გარდაიცვალა მისი და გ. ფ-ა. ამ დღეს გაიხსნა სამკვიდრო მის ქონებაზე. სამკვიდროს გახსნის დღისთვის გ. ფ-ას პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეები არ არსებობდენ. ამ დროისთვის არსებობდა გ. ფ-ას ანდერძი, რომლითაც მთელი ქონება მამკვიდრებელმა გადასცა ი. პ-ას, შესაბამისად, ლ. პ-ას არ ჰქონდა გ. ფ-ას სამკვიდროს მიღების უფლება, რადგან იგი არ იყო მისი პირველი რიგის კანონით მემკვიდრე და არსებობდა ანდერძით მემკვიდრე, ვინც მიიღო სამკვიდრო. ამ პერიოდში ი .პ-ა იყო არასრულწლოვანი, თუმცა კანონიერი წარმომადგენლების - მშობლების მეშვეობით იგი ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდროს, რაც უდავოდ მოწმობდა, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. მემკვიდრის კანონიერი წარმომადგენლების მიერ გამოხატული ნების შესაბამისად, მიღებულ სამკვიდროში 2004 წელს შესახლდა ფ. პ-ა ოჯახთან ერთად. ი. პ-ას 2012 წლის 5 ნოემბრამდე სადავო არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ ამ ქონების ფლობა და სარგებლობა. ფ. პ-მ ქონებაში ცხოვრობდა მისი მშობლების ი-ე პ-ასა და ლ. პ-ას გარდაცვალების დროს.

გაზიარებულ იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ გ. ფ-ას ყოფილ მფლობელობაში ცხოვრებით ფ. პ-ას გამოხატული ჰქონდა მშობლების სამკვიდროს მიღების ნება, რადგან ამით იგი მოპასუხეთა თანხმობის პირობებში, ფაქტიურად, თმობდა მის კუთვნილ წილს ი-ე პ-ას კომლში რიცხულ ქონებაზე, რაც, მხარეთა თანხმობის პირობებში, ორ სხვადასხვა ოჯახად მცხოვრებ პირებს შორის სამკვიდრო ქონების განაწილების ერთ-ერთ გონივრულ შესაძლებლობად განიხილებოდა. საქმის მასალებიდან, არ დგინდებოდა იმგვარი გარემოებების არსებობა, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროს მიუღებლობას ან იმას, რომ მას არ ჰქონდა ქონების მიღების სურვილი. ასეთი სურვილის არსებობის პირობებში მშობლების ქონების ფაქტობრივად დაუფლება რაიმე განსაკუთრებულ სირთულეს არ წარმოადგენდა. პალატის შეფასებით, ის გარემოება, რომ იგი მშობლების გარდაცვალების შემდეგ საცხოვრებლად არ გადავიდა მშობლების სახლში, არ ნიშნავდა სამკვიდროს მიუღებლობას, რადგან მეორე მემკვიდრესთან შეთანხმებით იგი მშობლების სახლში ცხოვრების სანაცვლოდ შევიდა (უკვე შესული იყო) სხვა ფართში და იქ ცხოვრების გაგრძელებით მან ფაქტიურად განაცხადა თანხმობა ეს ქონება მიეღო მშობლების სამკვიდროდან მისი წილის ნაცვლად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხული პირების ჩვენებებზე და მიიჩნია, რომ ფ. პ-ას მოქმედებები აშკარად მიუთითებდა მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენაზე.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლით, 1306-ე მუხლის პირველი, მე-2 ნაწილებით, 1336-ე მუხლით, 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1319-ე, 1344-, 11306-ე, 1433-ე, 1421-ე, 1423-ე, 1424-ე, 1371-ე, 312-ე, 953-ე, 954-ე მუხლებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 103-ე, 105-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თ., თ., ი. პ-ებმა და ე. ჭ-ამ, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ არასწორად ცნო დადგენილად, რომ ფ. პ-ა ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა ჯერ ი-ე პ-ას, ხოლო შემდგომ ლ. პ-ას სამკვიდროს. სასამარლომ აღნიშნული სამკვიდრო მოსარჩელეს მიღებულად ჩაუთვალა გ. ფ-ას სახლში ცხოვრების გამო, რაც არასწორია, ვინაიდან მითითებული ორი ქონება სხვადასხვა სამკვიდრო ქონებებს განეკუთვნება. ამასთან, ფ. პ-ა გ. ფ-ას კომლის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლში შევიდა ე. ჭ-ასა და თ. პ-ას თანხმობით, მან იცოდა, რომ დეიდამისმა აღნიშნული სახლი ი. პ-ას უანდერძა. ეს ფაქტი დასტურდება მოწმეთა ჩვენებით, საქმეში არსებული, გარდაცვლილი ლ. პ-ას პირადი ჩანაწერითა და თავად ფ. პ-ას ახსნა-განმარტებით, შესაბამისად, ფ. პ-ამ იცოდა, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი არ წარმოადგენდა ერთ სამკვიდროს. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, აგრეთვე, თავად მხარეების ახსნა-განმარტებებით დგინდება, რომ ფ. პ-ა ფაქტობრივად არ დაუფლებია სადავო ქონებას, ვინაიდან ი-ე პ-ა 2009 წლის 10 იანვარს, ხოლო ლ. პ-ა 2011 წლის 23 სექტემბერს გარდაიცვალა, არც მათ გარდაცვალებამდე და არც შემდგომში ფ. პ-ას სადავო სახლში არ უცხოვრია. მას მოცემულ ქონებაზე პრეტენზია არც კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში განუცხადებია;

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 103-ე და 105-ე მუხლების საწინააღმდეგოდ, მიღებული გადაწყვეტილება არ ემყარება სასამართლო სხდომაზე გამოკვლეული მტკიცებულებების სწორ შეფასებას. სააპელაციო სასამართლო გასცდა დავის საგანს, როდესაც იმსჯელა 2001-2005 წლების საკომლო ჩანაწერების ძალადაკარგულობაზე, რამდენადაც მხარეს აღნიშნული ჩანაწერის ბათილობა არ მოუთხოვია, პირიქით, იგი აღნიშნული კომლის 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობას მოითხოვდა. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნები;

სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლით, ვინაიდან უძრავ ქონებაზე სანივთო უფლებები დგინდება საჯარო რეესტრის მონაცემებით, ხოლო საჯარო რეესტრში ქონება რეგისტრირებულია კომლის ყველა წევრის მითითებით, მათ თანასაკუთრებად. მოცემულ შემთხვევაში, არც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა ყოფილა დავის საგანი, რომელთა მიმართაც, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი მიხედვით, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სადავო ქონება კომლის საკუთრებაა, მასზე მოქმედებს სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლის დანაწესი, კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო გაიხსნება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების დღიდან. აღნიშნული ქონება კომლის საკუთრება რომც არ იყოს, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს მიიღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან მიიღო სამკვიდრო. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს 6 თვის განმავლობაში მისი გახსნის დღიდან. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს დარღვეული აქვს მითითებული მუხლების მოთხოვნები, ვინაიდან სადავო ქონებას ფლობს კასატორების ოჯახი, მოსარჩელეს არც ფაქტობრივად და არც ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით ეს ქონება არ მიუღია. სამკვიდროს მიღების ვადის გასვლით მემკვიდრე კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას, საგამონაკლისოა შემთხვევა, როდესაც სასამართლო წესით ხდება ვადის აღდგენა, რაც მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის, ამასთანავე, არც სხვა თანამემკვიდრეები არიან თანახმა, მოსარჩელეს მიეცეს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღების ვადის გასვლის მიუხედავად სასამართლომ ქონება მოსარჩელეს მიაკუთვნა, რაც არასწორია, ამასთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე და 1451-ე მუხლების თანახმად, მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულიცაა;

სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ფ. პ-ას ოჯახის წევრები ცხოვრობენ ი. პ-ას სახელზე რეგისტრირებულ სახლში. ფ. პ-ა და მისი ოჯახის წევრები აღნიშნული სახლიდან გამოასახლეს და ნივთი მფლობელობაში მესაკუთრეს დაუბრუნდა. საქმის მასალებში წარდგენილია დოკუმენტები, რომელთა მიხედვითაც დგინდება, რომ ჯერ კიდევ 2012 წლის 13 ნოემბერს ი. პ-ამ განცხადებით მიმართა პოლიციას, აღეკვეთათ ფ. პ-ას მიერ მისი საკუთრებით სარგებლობა. 2013 წლის 30 იანვარს, ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ფ. პ-ას სარჩელი ი. პ-ას კუთვნილი ქონების რეგისტრაციის გაუქმების ნაწილში. გადაწყვეტილება ამ ნაწილში კანონიერ ძალაში შევიდა და ფ. პ-ა ი. პ-ას კუთვნილი სახლიდან გამოასახლეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 ივნისის განჩინებით თ., თ., ი. პ-ებისა და ე. ჭ-ას საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ თ. პ-ას, თ. პ-ას, ი. პ-ასა და ე. ჭ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე ფ. პ-ა (ი-ე პ-ას შვილი) ოჯახთან ერთად 2004 წლიდან ცხოვრობს მოპასუხე ი. პ-ას (ფ. პ-ას ძმისშვილის) საკუთრებაში რეგისტრირებულ სახლში. ეს უძრავი ნივთი ირიცხებოდა გ. ფ-ას (ფ. პ-ას დეიდის) კომლში;

გ. ფ-ა გარდაიცვალა 2002 წლის 16 მაისს. გ. ფ-ას პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეები არ ჰყავდა, მაგრამ მან დატოვა ანდერძი, რომლითაც მთელი ქონება უანდერძა თავის დისშვილისშვილს - არასრულწლოვან ი. პ-ას. ამ უკანასკნელმა, კანონიერი წარმომადგენლების - მშობლების მეშვეობით, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო გ. ფ-ას სამკვიდრო. არასრულწლოვან ი. პ-ას კანონიერი წარმომადგენლების თანხმობით, მოსარჩელე, ოჯახთან ერთად, 2004 წლიდან საცხოვრებლად გადავიდა ზემოხსენებულ სამკვიდროში შემავალ სახლში;

მოპასუხეების - ე. ჭ-ას (ი-ე პ-ას რძალი), თ. პ-ას (ი-ე პ-ას შვილიშვილი) და ი. პ-ას (ი-ე პ-ას შვილიშვილი) სახელზე რეგისტრირებულია სადავო უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი - N.......). ეს უძრავი ქონება ირიცხებოდა ი-ე პ-ას კომლში;

1986-1990 წლების საკომლო წიგნებში ი-ე პ-ას კომლში ირიცხებოდა მხოლოდ ი-ე პ-ა, ხოლო 1996-2000 წლებში ამავე კომლში ი-ე პ-ასთან ერთად ირიცხებოდა მისი მეუღლე ლ. ფ-ა;

1993 წლის მდგომარეობით ე. ჭ-ა, ი. პ-ა და თ. პ-ა ი-ე პ-ას კომლის წევრებად არ ირიცხებოდნენ. ისინი კომლის წევრებად ფიქსირდებიან მხოლოდ 2001–2005 წლების საკომლო წიგნებში;

ი-ე პ-ა გარდაიცვალა 2009 წლის 10 ივნისს. სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მისი მემკვიდრეობის მიღების უფლება ჰქონდათ პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეებს: მეუღლეს - ლ. ფ-ას და შვილებს: თ. პ-ასა და ფ. პ-ას. მათ ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ი-ე პ-ას სამკვიდრო;

ლ. პ-ა (ქორწინებამდელი გვარი ფ-ა) გარდაიცვალა 2011 წლის 23 სექტემბერს. სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მისი სამკვიდროს მიღების უფლება ჰქონდათ პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეებს - შვილებს: თ. პ-ასა და ფ. პ-ას. მათ ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს დედის სამკვიდრო.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს დაუშვა, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა-შეფასება და მატერიალური სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორების პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი, ვინაიდან ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია. კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ დეიდის - გ. ფ-ას კომლში რიცხულ სახლში ცხოვრებით მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მშობლების სამკვიდრო. კასატორების განმარტებით, გ. ფ-ამ მთელი თავისი ქონება უანდერძა თავის დისშვილისშვილს - ი. პ-ას, რომელმაც გ.ფ-ას გარდაცვალების შემდეგ, 2002 წელს, ეს ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღო კანონიერი წარმომადგენლების - მშობლების მეშვეობით. სწორედ ამ უკანასკნელთა თანხმობით, მოსარჩელე 2004 წელს შესახლდა ზემოხსენებულ სახლში. ეს სახლი მოსარჩელის მშობლების სამკვიდროში არ შედიოდა და, შესაბამისად, მასში ცხოვრება მშობლების სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას არ ნიშნავდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლზე, რომელიც მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების წესს ადგენს, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

თავისი სამართლებრივი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი ისეთი იურიდიული მოქმედებაა, რომელიც გამოხატავს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას - გახდეს სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი საშუალებით: მემკვიდრის მიერ სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით და სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებითა და მართვით. პირველ შემთხვევაში სამკვიდროს მიღება შეიძლება გამოიხატოს მემკვიდრის ერთადერთი მოქმედებით - სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით. ქონების ფაქტობრივი ფლობა და მართვა კი შეიძლება სხვადასხვა გზით განხორცილდეს (მაგალითად: მემკვიდრის ცხოვრებით მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში; მამკვიდრებლის ნივთების თავისთან გადატანით; სამკვიდრო ქონების მოვლა-პატრონობით; მამკვიდრებლის კუთვნილი ფასიანი ქაღალდებისა და საბანკო ბარათების დაუფლებით; სამკვიდროს გახსნის შემდეგ სამკვიდრო ქონებაზე გადასახადების გადახდით; სამკვიდრო ქონების გაქირავებით ან უკვე გაქირავებული ქონებიდან ქირის მიღებით და სხვა).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ დადგენილად მივიჩნიოთ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი, აუცილებელია მემკვიდრემ სარჩელში მიუთითოს იმ გარემოებების არსებობაზე, რომლებიც მოწმობენ მის მიერ სამკვიდროს დაუფლებას ან მართვას და წარმოადგინოს ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ მიუთითა და სააპელაციო სასამართლომაც გაიზიარა, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მშობლების სამკვიდრო ქონებას. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს ადასტურებს ის გარემოება, რომ დეიდის - გ. ფ-ას ყოფილ სახლში ცხოვრებით მოსარჩელეს გამოხატული ჰქონდა მშობლების სამკვიდროს მიღების ნება, რადგან ამით იგი, ფაქტიურად, თმობდა მის კუთვნილ წილს მამის - ი-ე პ-ას კომლში რიცხულ ქონებაზე, რაც, მხარეთა თანხმობის პირობებში, ორ სხვადასხვა ოჯახად მცხოვრებ პირებს შორის სამკვიდრო ქონების განაწილებას ნიშნავდა. პალატის შეფასებით, ის გარემოება, რომ მშობლების გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე საცხოვრებლად არ გადავიდა მშობლების სახლში, არ ნიშნავდა სამკვიდროს მიუღებლობას, რადგან მეორე მემკვიდრესთან შეთანხმებით მოსარჩელე მშობლების სახლში ცხოვრების სანაცვლოდ შევიდა სხვა ფართში და იქ ცხოვრების გაგრძელებით მან ფაქტიურად განაცხადა თანხმობა ეს ქონება მიეღო მშობლების სამკვიდროდან მისი წილის ნაცვლად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს უკავშირებს მხოლოდ ამ უკანასკნელის მიერ მეორე მემკვიდრესთან დადებულ შეთანხმებას და ამ შეთანხმების საფუძველზე დეიდის ყოფილ სამკვიდროში მოსარჩელის ცხოვრებას. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლო გასაგებად არ გადმოსცემს იმ შეთანხმების შინაარსს, რომელიც მისი მოსაზრებით, მოსარჩელემ დადო მეორე მემკვიდრესთან. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენელი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, შესაძლებელია ვივარაუდოთ, რომ სააპელაციო პალატას მხედველობაში აქვს შეთანხმება მოსარჩელესა და მის ძმას - მოპასუხე თ. პ-ას შორის, რომლის თანახმად მოსარჩელემ უარი თქვა მამის სამკვიდროში შემავალი საცხოვრებელი სახლის კანონით სამემკვიდრეო წილზე იმ უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის სანაცვლოდ, რომელიც მოპასუხე თ. პ-ას არასრულწლოვან შვილს ანდერძით ჰქონდა მიღებული მოსარჩელის დეიდისგან.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული შეთანხმების არსებობის შემთხვევაშიც კი, იგი არ ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას, ამასთან, პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არც ამ შეთანხმებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება გააჩნია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 322-ე მუხლის მე-2 ნაწილი დასაშვებად მიიჩნევს მამკვიდრებლის სიცოცხლეში მისი სამკვიდროს თაობაზე მომავალ კანონით მემკვიდრეებს შორის ხელშეკრულების დადებას ერთ-ერთი მათგანის კანონით სამემკვიდრეო წილისა და სავალდებულო წილის თაობაზე.

ამდენად, ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს მხოლოდ მომავალ კანონით მემკვიდრეებს შორის და ისიც მხოლოდ ერთ-ერთი მათგანის კანონით სამემკვიდრეო წილისა და სავალდებულო წილის თაობაზე.

მამკვიდრებლის სიცოცხლეში მისი სამკვიდროს თაობაზე მომავალ კანონით მემკვიდრეებს შორის დადებული ხელშეკრულებები სხვადასხვა სახისა და შინაარსის შეიძლება იყოს. აქედან გამომდინარე, ამ ხელშეკრულებათა ფორმა იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რა მოთხოვნებს უწესებს მათ კანონი ფორმის თვალსაზრისით. მაგალითად, თუ მომავალ კანონით მემკვიდრეებს შორის დადებული ხელშეკრულება შეეხება სამკვიდროში შემავალი უძრავი ნივთის გასხვისებას, ცხადია, ასეთი ხელშეკრულების ფორმა უნდა შეესაბამებოდეს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებითსამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას, რომელსაც განსაზღვრავს სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი. ამ ნორმის დღეს მოქმედი რედაქცია ადგენს, რომ ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას, ხოლო ამავე მუხლის 2004 წელს მოქმედი რედაქცია (როდესაც, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, დაიდო ზემოხსენებული შეთანხმება), წერილობით ფორმასთან ერთად, მოითხოვდა ასევე ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებას.

საერთო წესის მიხედვით ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია იმაზე, დაიცავენ თუ არა მხარეები კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ფორმას. სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება. ამავე კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა შინაარსიდან გამომდინარე, გარიგების დადებისას კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაუცველობა ამ გარიგების ბათილობის საფუძველია. ამასთან, კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგებაა. ასეთი გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდანვე და მას ნამდვილად ვერ აქცევს ვერც მხარეთა ნება და ვერც სასამართლოს გადაწყვეტილება.

მოცემულ შემთხვევაში ირკვევა, რომ ზემოაღნიშნული შეთანხმება, რომლითაც მოსარჩელემ თავისი კანონით სამემკვიდრეო წილი (მამის სიცოცხლეშივე) გაუცვალა თავის ძმას ამ უკანასკნელის არასრულწლოვანი შვილის მიერ ანდერძით მიღებულ უძრავ ქონებაში, დაიდო ზეპირი ფორმით, შესაბამისად, ეს ხელშეკრულება (უძრავი ქონების გაცვლის ხელშეკრულება) ბათილია როგორც კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება (სკ-ის 521-ე და 323-ე მუხლები).

სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს შესაძლოა ჰქონოდა მისი კანონით სამემკვიდრეო წილის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება ვითომ-კრედიტორის - მოპასუხე თ პ-ას მიმართ, თუმცა გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონების თავისი კუთვნილი წილი თ. პ-ამ 08.06.2010წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაასხვისა დანარჩენ თანამესაკუთრეებზე, შესაბამისად, იგი აღარ წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, ამასთან, მოსარჩელე არ მოითხოვს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და არც წილის კომპენსაციას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული განჩინება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი (სსკ-ის 393-ე მუხლი). აღნიშნული გარემოება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ხსენებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ თ., თ., ი. პ-ებისა და ე. ჭ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით ფ. პ-ას სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით დადგენილია, რომ აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან სრულად დაკმაყოფილდა თ., თ., ი. პ-ებისა და ე. ჭ-ას საკასაციო საჩივარი, ხოლო ფ. პ-ას უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, პალატა მიიჩნევს, რომ წაგებულ მხარეს - ფ. პ-ას კასატორების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანსკნელთა მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 450 ლარის ანაზღაურება (იხ. ს.ფ. 157, 165, 227).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. თ. პ-ას, თ. პ-ას, ი. პ-ასა და ე. ჭ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მაისის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ფ. პ-ას სარჩელი საჯარო რეესტრში N......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. ფ. პ-ას კასატორების - თ. პ-ას, თ. პ-ას, ი. პ-ასა და ე. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს 450 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელთა მიერ გაღებული სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

5. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე