საქმე №ას-784-744-2013 30 ინვარი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს. ბ-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. და ვ. მ-ები (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გდაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ხელშეკრულებით ნაკისრი ფულადი ვალდებულების შესრულება, გირავნობის საგნის რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სს „ს. ბ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. და ვ. მ-ების მიმართ, 2008 წლის 18 ივლისის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხეებისათვის სესხის ძირი თანხის დავალიანების - 17 838.25 აშშ დოლარის, საპროცენტო დავალიანების - 9 268.54 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს - 52 710.13 აშშ დოლარის, სულ 79 816.92 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით. დავალიანების დაფარვის მიზნით მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა გირავნობის უფლებით დატვირთული ავტოსატრანსპორტო საშუალების (მარკა, მოდელი- ბმვ X5 44, ფერი -რუხი 1/8, გამოშვების წელი - 2000, სანომრე ნიშანი - ...., საიდენტიფიკაციო ნომერი - ..........., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - AV2035044) სარეალიზაციოდ მიქცევა, ხოლო რეალიზაციით მიღებული თანხით დავალიანების სრულად დაუფარაობის შემთხვევაში, აღსრულების მიქცევა მოპასუხეების სხვა ქონებაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით:

1. სს „ს. ბ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

2. მ. და ვ. მ-ებს სს „ს. ბ-ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2008 წლის 18 ივლისის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების 22343,81 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც დავალიანების ძირი თანხა იყო 17 838,25 აშშ დოლარი, საპროცენტო სარგებელი - 3 505,56 აშშ დოლარი, ხოლო პირგასამტეხლო - 1000 აშშ დოლარი;

3. სს „ს. ბ-ს“ უარი ეთქვა მოპასუხეებისათვის დავალიანების 57473,11 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში;

4. გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით სარეალიზაციოდ მიექცა გირავნობით დატვირთული მ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული ავტოსატრანსპორტო საშუალება - მარკა, მოდელი - ბმვ X5 4,4, ფერი - რუხი 1/8, გამოშვების წელი - 2000, სანომრე ნიშანი - ......, საიდენტიფიკაციო ნომერი -........., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - AV2035044, ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაცია ვერ მოხდებოდა ან რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა არ იქნებოდა საკმარისი მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად, აღსრულება მიექცეოდა მოპასუხეების: მ. მ-ისა და ვ. მ-ის სხვა ქონებაზე. გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება მ. და ვ. მ-ებისათვის საპროცენტო სარგებლის - 5762,98 აშშ დოლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივნისის განჩინებით სს „ს. ბ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ 2008 წლის 18 ივლისს, ერთი მხრივ, სს „ს. ბ-ს“, როგორც „ბანკსა“ და, მეორე მხრივ, მ. და ვ. მ-ებს, როგორც „კლიენტებს“ შორის გაფორმდა საბანკო მომსახურების შესახებ N606139 ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა სამომხმარებლო კრედიტის - 20 000 აშშ დოლარის 72 თვის ვადით გაცემა ავტომობილის განვადებით შესაძენად, სარგებლის - წლიური 16%-ის დარიცხვით. აღნიშნული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კლიენტის ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად ბანკსა და კლიენტს შორის იმავე დღეს გაფორმდა ავტომობილზე გირავნობის ხელშეკრულება, რომლითაც ბანკის სასარგებლოდ დაგირავდა მ-ის საკუთრებაში არსებული ავტოსატრანსპორტო საშუალება - მარკა, მოდელი-ბმვ X5 44, ფერი-რუხი 1/8, გამოშვების წელი - 2000, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ნომერი -............, ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობის სერია -CV0068528.

გირავნობის ხელშეკრულების მე-16 მუხლით განისაზღვრა მოგირავნის უფლებამოსილება, დამგირავებლისგან დამატებითი თანხმობის მიღების გარეშე, ჩამოთვლილი წესებიდან თავად შეარჩიოს მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფორმა, შესაბამისად, მოგირავნეს შეეძლო მოთხოვნის დაკმაყოფილება, როგორც გირავნობის საგნის საკუთრებაში მიღებით, ასევე მისთვის საგნის სარეალიზაციოდ გადაცემის შედეგად, თავისი ან მესამე პირის მეშვეობით რეალიზაციის გზით.

მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ კლიენტების მიერ საბანკო მომსახურების შესახებ N606139 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამომხმარებლო კრედიტის დაფარვის ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, რის გამოც ბანკს წარმოეშვა მათ მიმართ მოთხოვნის უფლება.

2010 წლის 8 ოქტომბერს მხარეთა შორის გაფორმდა შეთანხმება (მიღება-ჩაბარების აქტი) გირავნობის საგნის სს „ს. ბ-სათვის“ ნებაყოფლობით გადაცემის თაობაზე, რომლითაც ბანკსა და კლიენტებს შორის გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესაკუთრე მ. მ-ემ გირავნობით დატვირთული ავტოსატრანსპორტო საშუალება ნებაყოფლობით გადასცა ბანკს. მიღება-ჩაბარების აქტით ავტომანქანის მესაკუთრემ დაადასტურა, რომ იგი თანახმა იყო, ავტომანქანა გადასცემოდა ბანკს მისი შემდგომი განკარგვის, საკუთრებაში აყვანის ან მესამე პირზე გადაცემისათვის.

ამჟამად ავტოსატრანსპორტო საშუალება იმყოფება სს „ს. ბ-ის“ მფლობელობაში მის ავტოსადგომზე.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 18 ივლისს მხარეებს შორის გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება შეწყვეტილად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული 2010 წლის 8 ოქტომბრიდან.

სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ სს „ს. ბ-ის“ მოთხოვნა უზრუნველყოფილი იყო გირავნობით. მოთხოვნა, რომელიც გირავნობით უზრუნველყოფილ სესხს უკავშირდებოდა, შემდეგი შინაარსის იყო: კრედიტორის მოთხოვნის პირველადი შინაარსი უკავშირდებოდა ძირითადი ვალდებულების შესრულებას, ხოლო მისი დარღვევის შემთხვევაში, შესრულების ადგილს იკავებს გირავნობის საგნის საკუთრებაში გადაცემის ან მისი რეალიზაციის მოთხოვნის უფლება. რეალიზაცია ან საკუთრებაში გადაცემა, ეს არის შესრულების ალტერნატული საშუალება (სკ-ის 254-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაშიც, სს „ს. ბ-ის“ მოთხოვნის პირველადი შინაარსი უკავშირდებოდა საკრედიტო დავალიანების სრულად დაფარვას (2014 წლის 21 ივნისს), ხოლო 2008 წლის 18 ივლისს მხარეებს შორის გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულებით განისაზღვრა ხელშეკრულების უზრუნელყოფის იმგვარი საშუალება და წესი, რომლის თანახმადაც, მსესხებლის მიერ ბანკის წინაშე ნაკისრი ფულადი თანხის გადახდის ვალდებულების უზრუნველსაყოფად გირავნობით დაიტვირთა მ. მ-ის კუთვნილი ავტოსატრანსპორტო საშუალება და მას შემდეგ, რაც კლიენტებმა დაარღვიეს საბანკო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სამომხმარებლო კრედიტის დაფარვის თაობაზე, ბანკს წარმოეშვა გირავნობის საგანზე უფლება (სკ-ის 278-ე მუხლი). კრედიტორის ზემოაღნიშნული უფლების რეალიზაციის მიზნით, ორმხრივად გაფორმდა ხელშეკრულება (მიღება-ჩაბარების აქტი) გირავნობის საგნის სს „ს. ბ-სათვის“ ნებაყოფლობით გადაცემის თაობაზე, რომლითაც მესაკუთრე მ. მ-მ გირავნობით დატვირთული ავტოსატრანსპორტო საშუალება ნებაყოფლობით გადასცა ბანკს და ამავდროულად, აღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტით დადასტურდა რომ ავტომანქანა გადაეცა ბანკს მისი შემდგომი განკარგვის, საკუთრებაში აყვანისთვის. ბანკის მიერ მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელმოწერით ანუ, ამ ხელშეკრულების აქცეპტირებით, ბანკი დაეთანხმა გირავნობის საგნის მეშვეობით მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 276-ე მუხლისა.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება, რომ ავტომანქანაზე არსებული ყადაღის გამო, ვერ მოხერხდა მისი რეალიზაცია, რის გამოც საკრედიტო ხელშეკრულება შეწყვეტილად მიჩნეული ვერ იქნება, სასამართლოს შეფასებით, არც მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებებიდან და არც გირავნობის სამართლებრივი დანიშნულებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მხოლოდ ავტომანქანის რეალიზაციის შემთხვევაში იქნებოდა შესაძლებელი საკრედიტო ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება. თავად გირავნობის სამართლებრივი დანიშნულება და მიზანი იმაში მდგომარეობს, რომ უზრუნველყოს მოვალის შეუსრულებელი ვალდებულება კრედიტორის წინაშე, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა ორმხრივი შეთანხმებით (მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებით) ამოიწურა გირავნობის საგნის კრედიტორისათვის საკუთრებაში გადაცემით და ამ მომენტიდან შეწყვეტილად უნდა იქნას მიჩნეული მხარეებს შორის მანამდე არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ავტომანქანის საკუთრებაში გადაცემის მომენტიდან ბანკს წარმოეშვა განკარგვის უფლება ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე, ხოლო ის გარემოება, რეალიზებულია თუ არა ბანკის მიერ გირავნობის საგანი, გავლენას ვერ იქონიებს მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის შეწყვეტილად აღიარებაზე, რადგან თავად ბანკი დაეთანხმა გირავნობის საგნის გადაცემას მისსავე საკუთრებაში, ბანკის ამ მოქმედებას კი დაუკავშირდა იმგვარი სამართლებრივი შედეგი, რომ მოვალე გათავისუფლდა სამომავლო ვალდებულების შესრულებისაგან. იმ გარემოების დადასტურება, რომ ავტომანქანა გადაეცა ბანკს არა საკუთრებაში, არამედ მფლობელობაში რეალიზაციის მიზნით, აპელანტის მხარეზეა. აღნიშნული გარემოების დადასტურება აპელანტისათვის ობიექტურად შესაძლებელი იყო.

დადგენილად იქნა მიჩნეული ის გარემოებაც, რომ მოპასუხეს გირავნობის საგანი გადაეცა 2010 წლის ოქტომბერში, ხოლო უფლებრივი შეზღუდვა მასზე დარეგისტრირდა 2011 წლის იანვრიდან. მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა, რომ სცადა ავტომანქანის რეალიზაცია ოქტომბრიდან იანვრამდე, რითაც დაადასტურებდა, რომ ნივთი მას არა საკუთრებაში, არამედ სარეალიზაციოდ ქონდა მიღებული. აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთის კრედიტორისთვის დაკისრების საფუძველს, სასამართლოს მოსაზრებით, იძლეოდა სამოქალაქო კოდექსის 283-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც მოგირავნეს აკისრებს გირავნობის საგნის გონივრულ ფასად რეალიზების ვალდებულებას, ამდენად, ვალდებულების შესრულების თაობაზე მტკიცებულებების მოპოვება და წარმოდგენა სწორედ კრედიტორის ხელში იყო. მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეწყვეტილად ჩათვალა 2010 წლის ოქტომბრიდან, რაც სასარჩელო მოთხოვნით დაყენებულ შემდგომ პერიოდზე სესხით გათვალისწინებული პროცენტის დაკისრების საფუძველს გამორიცხავდა. პალატის შეფასებით, ვითარებას ვერ შეცვლის სსიპ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში არსებული ჩანაწერი მესაკუთრის შესახებ, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსი, უძრავი ნივთისგან განსხვავებით, მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დასადგენად საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის სავალდებულობას არ ითვალისწინებს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“ და მოითხოვა მ. და ვ. მ-ებისათვის 5762,68 აშშ დოლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა სარგებლის დაკისრების ნაწილში არასწორად მიიჩნია გაუმართლებლად და არასწორად ჩათვალა, რომ 2010 წლის ოქტომბერში მოპასუხის მიერ დაგირავებული ნივთის კრედიტორისთვის სარეალიზაციოდ გადაცემით, შეწყდა 2008 წლის 18 ივლისის ხელშეკრულება. 2011 წლის იანვარში მოპასუხის ქონებას დაედო ყადაღა, მათ შორის კრედიტორისათვის სარეალიზაციოდ გადაცემულ ავტომობილს, ამ გარემოების გათვალისწინებით კი, უზრუნველყოფის საგნის რეალიზაცია ვერ განხორციელდა. ამასთან, მოვალის მიერ კრედიტორისათვის გირავნობის საგნის სარეალიზაციოდ გადაცემა არ შეიძლება ჩაითვალოს ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 22 ივლისს N1039 საგადახდო დავალებით გადახდილი 476,37 ლარის 70% – 333,45 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორ სს „ს. ბ-ს“ (ს/N.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 22 ივლისს N1039 საგადახდო დავალებით გადახდილი 476,37 ლარის 70% – 333,45 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე