საქმე №ას-1188-1130-2014 9 თებერვალი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ა. ს-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ი. ც-ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ა. ს-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ი. ც-ის“ მიმართ ვალდებულების შესრულებისა და 17556,20 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

მოსარჩელის განმარტებით, სს „ი. ც-ს“ შპს „ა. ს-ის“ მიმართ დაერიცხა დავალიანება – 17 566 ლარი. იგი წარმოიშვა სს „ი. ც-სა“ და შპს „ა. ს-ს“ შორის 2002 წლის 1 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ მოპასუხის სასარგებლოდ შესრულებული მომსახურეობის შედეგად. მოპასუხემ აღიარა დავალიანების არსებობა, მაგრამ თანხა არ გადაუხდია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია. ამასთან, მოპასუხეს თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობოდა მას შემდეგ, რაც მას თანხას ჩაურიცხავდა ჯანდაცვის დეპარტამენტი. ამ უკანასკნელს კი, აღნიშნული თანხა მოპასუხისათვის არ ჩაურიცხავს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით შპს „ა. ს-მა“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ დაადგინა, რომ 2002-2003 წლებში შპს „ა. ს-მა“ სს „ი. ც-ს“ გაუწია 17556,2 ლარის ღირებულების მომსახურება. აღნიშნული თანხა სს „ი. ც-ს“ შპს „ა. ს-ისათვის“ არ გადაუხდია.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სავსებით სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად მიუთითა, რომ აპელანტის მოთხოვნა იყო ხანდაზმული.

პალატამ უდავოდ დადგენილად ჩათვალა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს აპელანტისათვის თანხა უნდა გადაეხადა არაუგვიანეს 2003 წლის 31 დეკემბრისა და მას ეს ვალდებულება არ შეუსრულებია. შესაბამისად, აპელანტის უფლება ბოლოს დაირღვა 2004 წლის 1 იანვრიდან და, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მას სასამართლოში სარჩელი უნდა აღეძრა, არაუგვიანეს, 2007 წლის 1 იანვრისა, აპელანტმა კი სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2013 წლის 18 დეკემბერს. ამიტომ, მისი მოთხოვნა ხანდაზმულია.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სს „ი. ც-ის“ აღმასრულებელი დირექტორის 2011 წლის 16 ნოემბრის წერილს ხანდაზმულობის ვადის დენაზე ზეგავლენა არ მოუხდენია.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებული „მოთხოვნის არსებობის აღიარება“ არის ცალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის – ხანდაზმულობის შეწყვეტისაკენ. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენას წყვეტს ნების მხოლოდ ისეთი გამოვლენა, რომლიდანაც ნათლად დგინდება, რომ მოვალე უფლებამოსილი პირის წინაშე აღიარებს ვალდებულების არსებობას და მზად არის, შეასრულოს იგი. ამავდროულად, ხანდაზმულობას წყვეტს მხოლოდ ის აღიარება, რომელიც ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებშია. უკვე გასული ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა შეუძლებელია.

სასამართლოს მითითებით, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებულების არსებობის აღიარება, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის საფუძველზე, წარმოშობს ახალ ვალდებულებას, თუმცა უკვე გასული ხანდაზმულობის ვადას იგი ვერ აღადგენს და, მითუმეტეს, ვერ შეწყვეტს. აღნიშნულის გამო, აპელანტის პოზიცია დასაბუთებული იქნებოდა, თუ ის წარმოადგენდა ან იმის დამადასტურებელ მტკიცებულებას, რომ ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებში, ე.ი. 2007 წლამდე მოწინააღმდეგე მხარე უპირობოდ იღებდა ვალდებულებას, გადაეხადა მისთვის დავალიანება ან ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებას. ზემოხსენებული მტკიცებულებები აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.

სს „ი. ც-ის“ აღმასრულებელი დირექტორის 2011 წლის 16 ნოემბრის წერილი არც ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებშია შედგენილი და არც ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებაა. პალატის აზრით, საწარმოს მხრიდან მოთხოვნის დაფიქსირება თავისთავად არ ნიშნავს მისი გადახდის ვალდებულების აღიარებას. პირიქით, ხანდაზმულობის შინაარსიც სწორედ ისაა, რომ, ამ დროს, მოვალე კი არ უარყოფს, არამედ ადასტურებს ვალდებულების არსებობას, მაგრამ მის შესრულებაზე უარს აცხადებს ვადის გასვლის გამო. ამდენად, ზემოხსენებული წერილით აპელანტის პოზიცია არ დასტურდება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „ა. ს-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა მისი სარჩელი ხანდაზმულად და არასწორად გაიზიარა ვალის არსებობის აღიარების მტკიცებულებად მოპასუხის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მხარეთა შორის დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანების შესახებ არსებული 2013 წლის 15 ნოემბრის №39, 2013 წლის 12 ნოემბრის №01-19/906 წერილობითი აღიარებები და 2013 წლის 11 ნოემბრის ურთიერთშედარების აქტი, რომლითაც წინ უსწრებდა მხარეთა შორის არა ერთი ხელშეკრულება ისევე, როგორც ურთიერთშედარების აქტები, თუნდაც 2005 წლის პერიოდიდან.

სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ვალდებულებები განსაზღვრა მათ შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე და შეაფასა ხელშეკრულების 3.2.2 პუნქტით მითითებული ანგარიშსწორების ფორმა და ვადა, თუმცა მხედველობაში არ მიიღო ამავე ხელშეკრულების 3.3.1, 4.1, 4.6, 5.2.1 პუნქტები.

კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ აპელანტის პოზიცია დასაბუთებული იქნებოდა, თუ მოსარჩელე წარმოადგენდა მტკიცებულებას, რომლის თანახმადაც ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებში, ე.ი 2007 წლამდე მოწინააღმდეგე მხარე უპირობოდ იღებდა ვალდებულებას დავალიანების გადახდაზე. მხარემ მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია 2005 წლის 20 იანვრის თარიღით შედგენილი №57 აქტები, სადაც მოპასუხე 2005 წლის 1 იანვრის მდომარეობით აღიარებს არსებულ კრედიტორულ დავალიანებას 17 556, 20 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავა უნდა გადაეწყვიტა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 318-ე, 325-ე მუხლების, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის საფუძველზე, თუმცა პალატას მითითებული ნორმებით არასწორად არ უხელმძღვანელია.

მხარემ იშუამდგომლა საკასაციო სასამართლოს წინაშე საქმისთვის მტკიცებულების სახით ორი აქტის (№57) დართვის თაობაზე, რომელთა შინაარსი მნიშვნელოვანია საქმის განხილვისათვის, თუმცა სააპელაციო პალატამ მათ მიღებაზე არასწორად განაცხადა უარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით შპს „ა. ს-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ა. ს-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2002-2003 წლებში შპს „ა. ს-მა“ სს „ი. ც-ს“ გაუწია 17556,2 ლარის ღირებულების მომსახურება. აღნიშნული თანხა სს „ი. ც-ს“ შპს „ა. ს-ისათვის“ არ გადაუხდია.

პალატამ უდავოდ დადგენილად ჩათვალა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს აპელანტისათვის თანხა უნდა გადაეხადა არაუგვიანეს 2003 წლის 31 დეკემბრისა და მას აღნიშნული ვალდებულება არ შეუსრულებია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემულ საქმეზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუს 2013 წლის 8 ნოემბრის №ას-392-371-2013).

მითითებული განჩინებით საკასაციო პალატამ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ არის გარიგება. პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებული „მოთხოვნის არსებობის აღიარება“ არის ცალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის – ხანდაზმულობის შეწყვეტისაკენ. ამიტომ, ამ ნორმით გათვალისწინებული ნების გამოვლენა გარიგებაა. აქედან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის დენას წყვეტს ნების მხოლოდ ისეთი გამოვლენა, რომლიდანაც ნათლად დგინდება, რომ მოვალე უფლებამოსილი პირის წინაშე აღიარებს ვალდებულების არსებობას და მზად არის იგი შეასრულოს. ამავდროულად, ხანდაზმულობას წყვეტს მხოლოდ ის აღიარება, რომელიც ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებშია – უკვე გასული ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა შეუძლებელია. ვალდებულების არსებობის, კანონით დადგენილი წესით, აღიარება ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ წარმოშობს ახალ ვალდებულებას, თუმცა უკვე გასული ხანდაზმულობის ვადას იგი ვერ აღადგენს და, მითუმეტეს, ვერ შეწყვეტს.

ამავდროულად, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლისა და 341-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება.

მითითებული ნორმით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარება ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებლად ახალ მოთხოვნას ქმნის. ვალის არსებობის აღიარება ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის სადავოობის შემთხვევაშიც შესრულების ვალდებულებას წარმოშობს და კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. ამასთან, ვალის აღიარება იმით განსხვავდება ნებისმიერი სხვა ფორმით გათვალისწინებული მოთხოვნის აღიარებისაგან, რომ იგი ახალი ხელშეკრულებაა და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. ვალის არსებობის აღიარებას ადგილი აქვს მხოლოდ მაშინ, თუ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან და ახალ, დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს. ამდენად, იგი არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნას.

ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთი წინაპირობა იქნებოდა, თუ მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ მოპასუხის მიერ ვალის არსებობის აღიარების დოკუმენტს. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით რეგულირდება ვალის არსებობის აღიარებასთან დაკავშირებული ურთიერთობები, რომელიც წარმოადგენს ცალმხრივ და აბსტრაქტულ ხელშეკრულებას, რომლის დადებას მოეთხოვება წერილობითი ფორმის დაცვა და, შესაბამისად, მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღება. ნებისმიერი დოკუმენტი, რომელიც შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს ბუღალტრული ან სხვა თვალსაზრისით და რომელშიც ვალის არსებობაა დაფიქსირებული, ვერ ჩაითვლება ვალის არსებობის შესახებ ხელშეკრულებად, თუ არ დადგინდება, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. ამგვარი აქტი ახალ ხელშეკრულებას არ წარმოადგენს. ამ შემთხვევაში ესაა ძველი ხელშეკრულების ფარგლებში განხორცილებეული გარკვეული მოქმედება და იგი ვერ გამოიწვევს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ შედეგებს.

აღნიშნული განჩინების გარდა, სადავო საკითხზე სასამართლო პრაქტიკა მოცემულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 მარტის №ას-22-20-2013, 2012 წლის 25 სექტემბრის №ას-413-391-2012, 2011 წლის 8 ნოემბრის №ას-839-890-2011, 2012 წლის 16 იანვრის №ას-1768-1748-2011 და 2014 წლის 4 მარტის №ას-992-950-2011 განჩინებებში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „ა. ს-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 29 ოქტომბერს №4 საგადახდო დავალებით გადახდილი 878 ლარის 70% – 614,6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა. ს-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ა. ს-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 29 ოქტომბერს №4 საგადახდო დავალებით გადახდილი 878 ლარის 70% – 614,6 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: თ. თოდრია

ბ. ალავიძე