საქმე N:ას-1227-1168-2014

საქმე №ას-1227-1168-2014 19 თებერვალი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ხ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „კ-ა 99“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ხ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „კ-ა 99-ის“ მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულების – 150 000 აშშ დოლარისა და ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ მხარეთა შორის არსებული საქმიანი ურთიერთობებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს წარმოეშვა მის მიმართ ფულადი დავალიანება. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შპს „კ-ა 99-ს“ თანხა 2013 წლის 28 თებერვლამდე უნდა დაებრუნებინა, თუმცა მოპასუხემ აღნიშნული ვალდებულება არ შეასრულა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 აპრლის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდა და ნ. ხ-ას სარჩელს ეთქვა უარი შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სარჩელის საფუძველია, ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, თანხის დაკისრება. აღნიშნული მოთხოვნა ეფუძნება შპს „კ-ა 99-ის“ დირექტორ ვ. ჯ-ის მიერ 2013 წლის 11 თებერვლის ხელწერილს, რომლის თანახმად: „აღნიშნულ ხელწერილს ვდებ მასზედ, რომ გაფრთხილებული ვარ მიწის მესაკუთრის ნ. ხ-ას მიერ ვალის (150 ათასი) აშშ დოლარის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში 2013 წლის 28 თებერვალს დავცლი შპს-ს მიერ დაკავებული ნ. ხ-ას საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს და ნაგებობებს“.

სააპელაციო პალატამ უდავოდ დაადგინა, რომ სარჩელსა და შესაგებელში მოსარჩელემ მიუთითა, რომ „მხარეებს შორის (2006 წელს) არსებობდა საქმიანი ურთიერთობა, რომლის ფარგლებში მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ წარმოეშვა დავალიანება, თუმცა ამ ურთიერთობას იგი სარჩელის საფუძვლად არ მიუთითებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ 2013 წლის 11 თებერვალს ვ. ჯ-ის ხელწერილი ვერ ჩაითვლება ვალის აღიარებად, იგი ინფორმაციული ხასიათისაა და არ აკმაყოფილებს ამ ტიპის ხელშეკრულებისათვის კანონით დადგენილ მოთხოვნებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 103-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემული ნორმა შეიცავს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის (მოვალეობების) განაწილების ზოგად წესს. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ – გარემოებები, რომელზეც იგი ამყარებს თავის შესაგებელს. მტკიცების ვალდებულება (ტვირთი) მხარეთა შორის ნაწილდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დადგენილი ზოგადი წესისა და მატერიალური კოდექსის ნორმებში არსებული კერძო (სპეციალური) წესების საფუძველზე. შესაბამისად, მითითებული ხელწერილით შპს „კ-ა 99-ს“ არ უღიარებია ვალი, არ უკისრია მისი გადახდის ვალდებულება და თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში, ქონების რეალურად გადაცემის ვალდებულება.

სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ვალის არსებობის აღიარება ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებლად ქმნის ახალ მოთხოვნას. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა შეიძლება სადავოც კი იყოს, ვალის არსებობის აღიარება მაინც წარმოშობს შესრულების ვალდებულებას, ხოლო კრედიტორს ანიჭებს მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, იგი ახალი ხელშეკრულებაა (და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა), რომელიც უნდა აკმაყოფილებდეს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მოთხოვნებს, კერძოდ, მასში უნდა იყოს მხარეთა შეთანხმება მის ყველა არსებით პირობაზე, განსაზღვრული უნდა იყოს აღიარებული ვალის მოცულობა და მისი შესრულების ვადა და სხვა.... წინააღმდეგ შემთხვევაში მხარეების მიერ განხორციელებული ნებისმიერი მოქმედება (ხელწერილი, განმარტება, შეთანხმება...), სადაც დავალიანების არსებობაა დაფიქსირებული, ცხადია ვალის აღიარების ხელშეკრულებად ვერ იქნება მიჩნეული.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე, 52-ე, 53-ე მუხლებით, 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით, მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით, 115-ე მუხლით და უდავოდ ჩათვალა ის ფაქტი, რომ ვ. ჯ-ის მიერ შედგენილი ხელწერილი არ აკმაყოფილებს კანონის მოთხოვნებს, კანონსაწინააღმდეგოა და ვალის აღიარების ხელშეკრულებას არ წარმოადგენს, რამეთუ მისი შინაარსიდან არ ირკვევა, რომ მხარეები რომელიმე პირობაზე, მაგ: ვალის დაფარვის ვადაზე, ვალის დაფარვის წესზე და სხვა პირობებზე შეთანხმდნენ. ხელწერილში მითითებულია შემდეგი: „აღნიშნულ ხელწერილს ვდებ მასზედ, რომ გაფრთხილებული ვარ მიწის მესაკუთრის ნ. ხ-ას მიერ ვალის (150 ათასი) აშშ დოლარის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში 2013 წლის 28 თებერვალს დავცლი შპს-ს მიერ დაკავებულ ნ. ხ-ას საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს და ნაგებობებს" (11.02.2013 წ.).

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მოცემული ხელწერილის შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: ა) ამ ხელწერილით ნ. ხ-ამ გააფრთხილა შპს „კ-ა 99“, ხოლო ამ უკანასკნელმა მიიღო გაფრთხილება; ბ) შპს „კ-ა 99“ გაფრთხილებულ იქნა 150 000 აშშ დოლარის ოდენობით ადრე არსებული ვალის დაბრუნების თაობაზე; გ) შპს „კ-ა 99“ გაფრთხილებულ იქნა, რომ კონკრეტულ ვადაში თანხის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში შპს „კ-ა 99-ს“ უნდა დაეცალა ნ.ხ-ას საკუთრებად რეგისტრირებული ქონება.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელემ და პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებად შპს „კ-ა 99-ის“ დირექტორის მიერ შედგენილი ხელწერილი არასწორად მიიჩნიეს, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად, ვალის არსებობის აღიარება თავად არის წერილობითი ხელშეკრულება (გარიგება). შესაბამისად, ვალის აღიარებად ჩაითვლება მხოლოდ მოვალის ერთმნიშვნელოვანი და ნათლად გამოვლენილი ნება. თუ წერილობითი დოკუმენტებიდან ან მოვალის მოქმედებიდან ნათლად არ ირკვევა, რომ მოვალე ვალს აღიარებს, ყოველგვარი ეჭვი უნდა გადაწყდეს მის სასარგებლოდ (16.01.2012 წ. სუსგ №ას-1768-1748-2011 საქმეზე).

სააპელაციო პალატის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ამ ტექსტში გამოვლენილია 150 000 აშშ დოლარის ოდენობით ვალის არსებობის აღიარების და ამ თანხის 2013 წლის 28 თებერვალს გადახდის ვალდებულების აღების ნება. მაგრამ ხელწერილში ვალის არსებობის აღიარება და ამ ვალის გადახდის ვალდებულების აღება კი არ ვლინდება, არამედ ნათლადაა გამოვლენილი გაფრთხილების მიღების დადასტურების ნება; ხელწერილში საერთოდ არ არის მოხსენიებული სიტყვები (მაგ: „ვაღიარებ“, „ვკისრულობ“, „გადავიხდი“, „ვიღებ ვალდებულებას“ და ა.შ.), რომლებიც მიუთითებდნენ ვალის აღიარებასა და ვალდებულების აღებაზე. შესაბამისად, ეჭვი ვალის აღიარების შესახებ უნდა გადაწყდეს შპს „კ-ა 99-ის“ სასარგებლოდ.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, თუ მოვალის ნება მდგომარეობდა კრედიტორისათვის ვალის გადაუხდელობის შემთხვევაში კრედიტორის საკუთრებად რეგისტრირებული ქონების მისთვის რეალურად გადაცემაში („დავცლი“), მაშინ ამ ნების საფუძველზე კრედიტორს (მოსარჩელეს) შეეძლო, მოეთხოვა ქონების რეალურად გადაცემა („დაცლა“) და არა თანხის დაკისრება. მნიშვნელოვანია, რომ გაფრთხილების მიღების დადასტურების ხელწერილში ვადა (2013 წლის 28 თებერვალი) მითითებულია არა როგორც თანხის გადახდის ვადა ან ქონების გამოთავისუფლების ვადა, არამედ ისე, რომ ამ ვადაში თანხის გადაუხდელობა არის ქონების გამოთავისუფლების პირობა გამოთავისუფლების ვადის დადგენის გარეშე.

სააპელაციო პალატის მითითებით, სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, თუ ხელწერილით მხარეებმა დააფიქსირეს კონკრეტული თარიღისათვის კონკრეტული ოდენობის ფულადი ვალდებულების არსებობა, თუმცა დოკუმენტით არ დგინდება, რომ მოვალემ გამოხატა ნება, შეესრულებინა დაფიქსირებული ფულადი ვალდებულება, ხელწერილი არ წარმოადგენს ვალის აღიარებას, არამედ მხოლოდ ინფორმაციული ხასიათისაა (04.03.2014 წ. სუსგ №ას-992-950-2013 საქმეზე). თუ მხარეთა მიმოწერაში ნათლად არ ვლინდება ვალის გადახდის ნება, მოცემული წერილები თავისი შინაარსით მხოლოდ ინფორმაციული ხასიათის მატარებელია და ვალის აღიარებად არ ჩაითვლება (16.01.2012 წ. სუსგ №ას-1768-1748-2011 საქმეზე). განსახილველ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს მხოლოდ ინფორმაციული ხასიათის დოკუმენტი – ხელწერილი ვალის გადაუხდელობის შემთხვევაში ქონების გამოთავისუფლების შესახებ გაფრთხილების მიღების დადასტურების თაობაზე. მიუღებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ „ვალის აღიარებისა და მისი გასტუმრების თარიღის დათქმის გარდა, სხვა მიზანი ამ ხელწერილის შედგენას არ შეიძლებოდა ჰქონოდა, რადგან ქონება... რეგისტრირებული იყო მოსარჩელეზე“. საქმეში არსებული გამოკითხვის ოქმით დასტურდება, რომ ნ. ხ-ამ მიმართა პოლიციას, მაგრამ დღემდე ქონება შპს „კ-ა 99-ის„ მფლობელობაშია. იმავდროულად, სწორედაც, რომ სასამართლო დავის საგანია აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების უფლება (იხ. საქმეში არსებული 26.12.2013 წ. სასამართლო გადაწყვეტილება).

სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედებების შესრულებას და, ამდენად, საკმარისია ერთი პირის ნების წერილობით გამოვლენა. ვალის არსებობის აღიარებით ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებლად ახალი მოთხოვნა იქმნება. ვალის არსებობის აღიარება შესრულების ვალდებულებას წარმოშობს და კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს იმ შემთხვევაშიც, როდესაც სადავოა ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა. ვალის აღიარება იმით განსხვავდება ნებისმიერი სხვა ფორმით გათვალისწინებული მოთხოვნის აღიარებისაგან, რომ იგი ახალი ხელშეკრულებაა და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, აღნიშნული ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. ვალის არსებობის აღიარება არსებობს მხოლოდ მაშინ, თუ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან და ახალი, დამოუკიდებელი მოთხოვნის წარმომშობია. ამდენად, იგი დაკავშირებული არ უნდა იყოს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნასთან. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ და აღნიშნული გარიგებით გათვალისწინებული მოთხოვნის მიზანია ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა და, ამდენად, არ არსებობს ვალის აღიარება, აღნიშნული ურთიერთობა უნდა შეფასდეს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულების თავისუფლებიდან გამომდინარე. მხარეთა მიერ შედგენილი ხელწერილი სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებად არ შეიძლება შეფასდეს, თუ დგინდება, რომ ხელწერილით განისაზღვრა მხარეთა შორის უკვე არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე და სამომავლოდ შესასრულებელი ვალდებულების ფარგლები (08.11.2011 წ. სუსგ №ას-839-890-2011 საქმეზე). თუ ხელწერილში მხარე ადასტურებს, რომ მეორე მხარისაგან ისესხა თანხა და კისრულობს ვალდებულებას, ეს თანხა დააბრუნოს კონკრეტული თარიღში, აღნიშნული საბუთი მიუთითებს სასესხო ურთიერთობაზე და არა ვალის არსებობის აღიარებაზე. ასეთ შემთხვევაში დაუშვებელია სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის გამოყენება, ვინაიდან ამ ნორმით არ წესრიგდება სასესხო-სამართლებრივი ურთიერთობა (04.02.2004 წ. სუსგ №ას-648-1297-03 საქმეზე).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე უდავოა, რომ სადავო ხელწერილი არ წარმოადგენს ვალის აღიარების ხელშეკრულებას, რადგან მისი შინაარსიდან არ ირკვევა, რომ მხარეები რომელიმე პირობაზე, მაგ: ვალის დაფარვის ვადაზე, ვალის დაფარვის წესზე და სხვა პირობებზე შეთანხმდნენ. ამ ხელწერილით არ დგინდება რაიმე ვალდებულების არსებობა მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის მიმართ, შესაბამისად, მოპასუხე-აპელანტისათვის ნ. ხ-ას სასარგებლოდ არანაირი თანხის დაკისრების საფუძველი და ვალდებულება არ არსებობს.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უსაფუძვლოა იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „კ-ა 99-ს“ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით მოსარჩელის მიერ წინასწარ გადახდილი 3000 ლარის გადახდა, შესაბამისად, გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც უნდა გაუქმდეს, რადგან პალატამ ჩათვალა, რომ ნ. ხ-ას სარჩელი უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. ხ-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე, 319-ე, 52-ე, 53-ე, 316-ე, მე-8 და 115-ე მუხლები.

კასატორის მითითებით, უდავოა, რომ არსებობს ხელწერილის შემდგენის ნების გამოვლენა. ხელწერილი შედგენილია წერილობითი ფორმით, მასში მითითებულია ვალდებულების შინაარსი და ოდენობა, გადახდის ვადა, ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგები. ხელწერილიდან არ იკვეთება ხელწერილის ავტორის მიერ ვალდებულების უარყოფა, მეტიც, იგი აცხადებს, რომ აცნობიერებს ვალდებულების დათქმულ ვადაში შეუსრულებლობის შედეგებს. ამდენად, ხელწერილი აკმაყოფილებს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მოთხოვნებს.

მხარემ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი ითვალისწინებს, ხელშეკრულების დადების თავისუფლებას. მხარეებს უფლება ჰქონდათ, ამ ნორმის დანაწესის შესაბამისად, ხელწერილის ფორმით დაედოთ ვალის აღიარების (ვალდებულების აღიარების) გარიგება.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლზე, თუმცა ხელწერილი განმარტა მხოლოდ მისი სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობით და არ განიხილა, რამდენად შეესაბამებოდა ხელწერილი მისი ავტორის ნებას. საყურადღებოა, რომ ხელწერილი შედგენილია შპს „კ-ა 99-ის“ დირექტორის მიერ და იგი ნებაყოფლობით ადასტურებს ვალდებულების როგორც ოდენობას, ასევე მისი შესრულების ვადას და, ამავდროულად, ვალდებულებას იღებს, თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში, შეწყვიტოს მფლობელობა ნივთზე. სასამართლოს არ შეუსწავლია ხელწერილი მითითებული ნორმის ჭრილში და დაეყრდნო მხოლოდ ერთ სიტყვას, რომ ხელწერილის ავტორი გაფრთხილებულია მოსალოდნელ შედეგზე. მოცემულ შემთხვევაში და ზოგადადაც სიტყვების – „ვაღიარებ“, „ვკისრულობ“, „გადავიხდი“, „ვიღებ ვალდებულებას“ და ა.შ. მითითება არ განსაზღვრავს გარიგების შინაარსს, პირიქით, სწორედ ზემოაღნიშნული ნორმის შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ემსჯელა ნების ნამდვილობის თაობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ხელწერილში არ გვხვდება სასამართლოს მიერ მითითებული სიტყვები, მოპასუხის ნება გამოვლენილია, ანუ მან დაადასტურა ვალდებულის არსებობა და იკისრა მისი შესრულება.

კასატორის მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის 53-ე მუხლი განსაზღვრავს გარიგების შინაარსის დაუდგენლობის შედეგებს. სასამართლომ განმარტა, რომ ხელწერილის ავტორმა მხოლოდ გაფრთხილების მიღების ნება გამოხატა. საყურადღებოა, რომ გაფრთხილება ვალდებულების შესრულების თაობაზე არსებობს გაფრთხილების მიმღების ნებისაგან დამოუკიდებლად და გაფრთხილების მიღებისას მისი მიმღების ნების გამოხატვას მნიშვნელობა არ აქვს. ამდენად, მიუხედავად იმისა, ადრესატი გამოხატავს გაფრთხილების მიღების ნებას თუ არა, აღნიშნული გავლენას ვერ მოახდენს თავად გაფრთხილების ფაქტზე და გაფრთხილების მიღების მიზნით ნების გამოხატვას არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს, შესაბამისად, არ არსებობს გაფრთხილების მიმღების ნების გამოხატვის აუცილებლობაც და ხელწერილიც ამ მიზნით ვერ შედგებოდა. ხელწერილის შედგენის მიზანი სწორედ ვალდებულების არსებობის დადასტურება იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე კი, სასამართლოს უნდა მიეჩნია, რომ გარიგება დადებულია და ადასტურებს ვალდებულების არსებობასაც.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 361-ე, მე-8 და 115-ე მუხლებზე, საერთოდ არ შეაფასა ხელწერილის ავტორის კეთილსინდისიერება, თუ დავეყრდნობით მოპასუხისა და სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, ზემოაღნიშნული ნორმების საპირისპიროდ, ხელწერილის ავტორის მიზანი იყო კრედიტორის მოტყუება და სამოქალაქო უფლების ბოროტად გამოყენება. სასამართლოს გადაწყვეტილება კი ამ შემთხვევაში არაკეთილსინდისიერი კონტაჰენტის წახალისებაა.

მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილებაში მიუთითა უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკაზე და მაგალითად მოიყვანა უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებები, რომლებსაც არანაირი შეხება არ აქვს დავის საგანთან.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხელწერილში ვალის აღიარების თაობაზე მითითებული რომც ყოფილიყო, იგი მაინც არ წარმოშობდა თანხის მოთხოვნის (ვალდებულების შესრულების) უფლებას და, თანხის მოთხოვნის ნაცვლად, მოსარჩელეს უნდა მოეთხოვა მის საკუთრებაში არსებული ქონების გათავისუფლება მოპასუხის მფლობელობისაგან. კასატორმა მიიჩნია, რომ აღნიშნული მსჯელობა არასწორია და ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კანონმდებლობის პრინციპებს. სასამართლოს ლოგიკიდან გამომდინარე, ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მხარეს არ აქვს უფლება, მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება და პირდაპირ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სანქციები უნდა გამოიყენოს. ხელწერილში ქონების მოპასუხის მფლობელობისაგან გათავისუფლება განხილულია როგორც ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის მხარის პასუხისმგებლობა, რაც არ ართმევს მოსარჩელეს უფლებას, მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება.

მართალია, ვალის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებელი ხელშეკრულებაა, თუმცა იგი არ შეიძლება წარმოიშვას გარკვეული წინაპირობების გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში კი, სწორედ მხარეებს შორის ხელწერილის შედგენამდე არსებული ურთიერთობა წარმოადგენდა ასეთ წინაპირობას, დავის განხილვისას არ წამოჭრილა საკითხი, რომ 150.000 აშშ დოლარი იყო სესხი და, ამდენად, სასამართლოს მითითება სესხის ხელშეკრულების მარეგულირებელ ნორმებზე სრულიად ზედმეტია.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ხელწერილში საუბარია არა ახალ სამართლებრივ ურთიერთობაზე, არამედ მხარეებს შორის ადრე არსებულ ე.წ. ძირითადი სამართლებრივი ურთიერთობის (ნასყიდობის ურთიერთობების და ქონების საკუთრება-ფლობასთან დაკავშირებული ურთიერთობის) მოწესრიგებაზე (კერძოდ, ამ ურთიერთობის ფარგლებში მოვალის კონკრეტულ გაფრთხილებაზე) და აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველი შეიძლებოდა ყოფილიყო არა ვალის აღიარება, არამედ ძირითადი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. სასამართლოს მსჯელობა ამ ნაწილშიც არ არის მართებული, ვინაიდან, ვალის აღიარება არ შეიძლება წარმოიშვას საფუძვლის გარეშე. ასეთი ხელშეკრულების დადებისათვის აუცილებელია კონკრეტულ წინაპირობათა არსებობა. სწორედ აღნიშნულზე მიუთითებდა მოსარჩელე.

კასატორი არ დაეთანხმა სასამართლოს მსჯელობას, რომ მხარეები არ შეთანხმებულან ვალის დაფარვის ვადაზე, ვალის დაფარვის წესსა და სხვა პირობებზე, ვინაიდან ხელწერილში მითითებულია თანხის ოდენობაც (150.000 აშშ დოლარი), გადახდის ვადაც (2013 წლის 28 თებერვალი), გადაუხდელობის შედეგიც (ქონებაზე მფლობელობის შეწყვეტა), ვალის დაფარვის წესი კი, თანხის გადახდაა, რაც არ უნდა საჭიროებდეს დამატებით განმარტებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით ნ. ხ-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სარჩელის საფუძველია, ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, თანხის დაკისრება. აღნიშნული მოთხოვნა ეფუძნება შპს „კ-ა 99-ის“ დირექტორ ვ. ჯ-ის მიერ 2013 წლის 11 თებერვლის ხელწერილს, რომლის თანახმად: „აღნიშნულ ხელწერილს ვდებ მასზედ, რომ გაფრთხილებული ვარ მიწის მესაკუთრის ნ ხ-ას მიერ ვალის (150 ათასი) აშშ დოლარის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში 2013 წლის 28 თებერვალს დავცლი შპს-ს მიერ დაკავებული ნ. ხ-ას საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს და ნაგებობებს“.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუს 2011 წლის 8 ნოემბრის №ას-839-890-2011 განჩინება).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ნ. ხ-ას უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. ხ-ასა და დ. გ-ას მიერ 2014 წლის 23 დეკემბერს №4 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. ხ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ნ. ხ-ას (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. ხ-ასა და დ. გ-ას მიერ 2014 წლის 23 დეკემბერს №4 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: თ. თოდრია

ბ. ალავიძე