საქმე №ას-1231-1172-2014 18 თებერვალი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. გ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ს. ქ-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღრიცხვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. გ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. ქ-ის მიმართ მხარეთა შორის დადებული 2011 წლის 13 და 21 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღრიცხვის შესახებ.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2011 წლის 13 სექტემბერს მ. გ-სა და ს. ქ-ს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 2500 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე 30000 ლარად.
2011 წლის 21 სექტემბერს შედგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მ. გ-მ ს. ქ-ს საკუთრებაში გადასცა, თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 1500 კვ.მ ნაკვეთი 10000 ლარად.
მოსარჩელის მითითებით, მ. გ-ს სადავო ხელშეკრულებების დადებისკენ მოუწოდა ს. ქ-მა და სატელეფონო საუბრით დაარწმუნა გ. ფ-მა. მოსარჩელეს განუცხადეს, რომ ხელი უნდა მოეწერა საჭირო დოკუმენტზე. ს. ქ-ს ნასყიდობის საფასური არ აუნაზღაურებია. მ. გ-მ 2013 წლის ზაფხულში შეიტყო, რომ გახდა თაღლითობის მსხვერპლი და მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს. ს. ქ-მა სამართალდამცავ ორგანოებს განუცხადა, რომ მ. გ-ს გააჩნდა მისი ვალი - 60000 აშშ დოლარი. ფინანსური ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ, მ. გ-მ გადაუფორმა კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, ნასყიდობის ფასი არ მიუღია.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით მ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 13 სექტემბერს მ. გ-ს (გამყიდველი) და ს. ქ-ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მ. გ-მ მის საკუთრებაში არსებული თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 2500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მიჰყიდა ს. ქ-ს. ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 30 000 ლარით.
2011 წლის 21 სექტემბერს მ. გ-ს (გამყიდველი) და ს. ქ-ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მ. გ-მ მის საკუთრებაში არსებული თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მიჰყიდა ს. ქ-ს. ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 10 000 ლარით. უძრავი ქონება აღირიცხა ს. ქ-ის სახელზე.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება ზემოაღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოტყუებით ან ძალადობით გაფორმების დასადასტურებლად. მოსარჩელემ სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის საფუძლად მიიჩნია მათი მოტყუებით და იძულებით დადება. მისი განმარტებით, მ. გ-ს სადავო ხელშეკრულებების დადებისკენ მოუწოდა ს. ქ-მა და სატელეფონო საუბრით დაარწმუნა გ. ფ-მა. მოსარჩელეს განუცხადეს, რომ ხელი უნდა მოეწერა საჭირო დოკუმენტზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, დადგებოდა მისი და ფ-ის პასუხისმგებლობის საკითხი. ს. ქ-ს ნასყიდობის საფასური არ გადაუხდია. მ. გ-მ 2013 წლის ზაფხულში შეიტყო, რომ გახდა თაღლითობის მსხვერპლი და მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს. ამდენად, მართალია, მოსარჩელე სამართლებრივ საფუძლად უთითებს მხოლოდ მოტყუებით დადებული გარიგების ნორმებს, ის ფატობრივად მსჯელობს ასევე მუქარაზეც. სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილია ქ.თბილისის მთავარი სასამართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს პოლიციის მე-5 განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის მიერ 2013 წლის 8 ივლისს შედგენილი გასაუბრების ოქმი, სადაც მ. გ-ე განმარტავს, რომ გ. ფ-თან სატელეფონო საუბრის შემდეგ იგი გაჰყვა ს. ქ-ს და გააფორმეს ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელსაც იგი ხელმოწერისას არ გაცნობია. აქედან გამომდინარე, იმ ეტაპისათვის მისთვის უცნობი იყო, თუ რა რაოდენობის მიწის ნაკვეთი გაყიდა ან რა ფასად. მ. გ-ის განმარტებით, მან ნასყიდობის ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა მხოლოდ იმიტომ, რომ ენდობოდა გ. ფ-ს, ვინაიდან ისინი მეგობრობდნენ. საქართველოს პროკურატურისათვის მიმართულ საჩივარში მოსარჩელე მსჯელობს იმ გარემოებაზე, რომ გ. ფ-მა ბოროტად ისარგებლა მ. გ-ის ნდობით, მ. გ-ს დაუმალა ხელშეკრულების შინაარსი და გადააცემინა ს. ქ-ისათვის 40000 ლარის ღირებულების ქონება. ამდენად, ეს არის თავად მოსარჩელის განმარტებები. ამასთან, ისინი არ შეიცავს მითითებას რაიმე კონკრეტული ფორმის იძულებაზე.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მ. გ-ის მიმართ ს. ქ-ის (კონტრაჰენტი) ან გ. ფ-ის (მესამე პირი) მხრიდან ძალადობის, მუქარის ან მოტყუების თაობაზე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება კი, რომელსაც სადავოდ ხდის მეორე მხარე და, ამასთან, არ დასტურდება კანონმდებლობით გათვალისწინებული და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებით, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენილად მიჩნევას.
შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათალა, რომ არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშკრულებების დადების დროს მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნება არ იყო ნამდვილი.
წინამდებარე დავის ფარგლებში სააპელაციო პალატას არ გამოუკვლევია, აქვს თუ არა გადახდილი მყიდველ ს. ქ-ს გამყიდველ მ. გ-სათვის ნასყიდობის ფასი, რადგან მითითებული გარემოება არ წარმოადგენს გარიგების ბათილად ცნობის წინაპირობას და არ შეიძლება, საფუძვლად დაედოს ნასყიდობის ხელშკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებას ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. პალატამ აქვე ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მ. გ-მ უკვე აღძრა სარჩელი ს. ქ-ის მიერ წინამდებარე სარჩელით სადავოდ გამხდარი გარიგებებით განსაზღვრული ნასყიდობის საფასურის ანაზღაურების თაობაზე, რაც კიდევ ერთხელ მოწმობს ნაყიდობის ხელშეკრულებების დადებაზე მისი ნების არსებობას. მხარეთა განმარტებებით დგინდება, რომ აღნიშნული საქმე ამჟამად იმყოფება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო პალატის წარმოებაში.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ მოცემული ნორმის როგორც სიტყვა-სიტყვითი, ასევე სისტემური განმარტებიდან გამომდინარე ნათელია, რომ სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგების ამოსავალი პრინციპი ნების გამოვლენაა, ხოლო თუ ნების გამოვლენა ხარვეზიანია, კანონმდებელი ასეთი შემთხვევებისათვის შესაბამის იურიდიულ შედეგებს ითვალისწინებს.
სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 83-ე, 85-ე მუხლების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოტყუებით ან ძალადობით გაფორმების ფაქტი და არ არსებობს ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის წანამძღვრები. ამასთან, გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება, რომ მას ნასყიდობის საფასური არ მიუღია.
სამოქალაქო კოდექსის 477-ე, 361-ე მუხლების მიხედვით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების დადების შედეგად, მხარეებს წარმოეშობათ აღნიშნული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქმედების შესრულების მოთხოვნის უფლება. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველადი მოთხოვნებია გამყიდველის მიერ ნივთის გადაცემა, ხოლო მყიდველის მიერ ნასყიდობის ფასის გადახდა. ამ ძირითადი სახელშეკრულებო პირობების შეუსრულებლობა წარმოშობს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლებას და არ წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს, შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება, რომ ს. ქ-ს უძრავი ნივთების საფასური არ გადაუხდია, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სადავო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას. გარიგების ბათილობის საფუძვლები პირდაპირაა გათვალისწინებული სამოქალაქო კოდექსით, რომელთა შორისაც ნასყიდობის ფასის გადაუხდელობა ან სხვა სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობა მითითებული არ არის.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. გ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 81-ე, 316-ე და 317-ე მუხლები. ფაქტობივად, საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, მხარეთა ახსნა-განმარტებებითა და პოლიციის გამოკითხვის ოქმებით დასტურდება სადავო გარიგებების მოტყუებით დადების ფაქტი და ის გარემოება, რომ კასატორს ნასყიდობის საფასური არ მიუღია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ1“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, რადგან იგი რეგისტრირებულია სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში 25470 სარეიტინგო ქულით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. გ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 13 სექტემბერს მ. გ-ს (გამყიდველი) და ს. ქ-ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მ. გ-მ მის საკუთრებაში არსებული თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 2500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მიჰყიდა ს. ქ-ს. ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 30 000 ლარით.
2011 წლის 21 სექტემბერს მ. გ-ს (გამყიდველი) და ს. ქ-ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მ. გ-მ მის საკუთრებაში არსებული თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მიჰყიდა ს. ქ-ს. ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 10 000 ლარით. უძრავი ქონება აღირიცხა ს. ქ-ის სახელზე.
სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ მოსარჩელემ სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის საფუძლად მიიჩნია მათი მოტყუებით და იძულებით დადება. მხარის განმარტებით, მ. გ-ს სადავო ხელშეკრულებების დადებისკენ მოუწოდა ს. ქ-მა და სატელეფონო საუბრით დაარწმუნა გ ფ-მა. მოსარჩელეს განუცხადეს, რომ ხელი უნდა მოეწერა საჭირო დოკუმენტზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, დადგებოდა მისი და ფ-ის პასუხისმგებლობის საკითხი. ს. ქ-ს ნასყიდობის საფასური არ გადაუხდია. მ. გ-მ 2013 წლის ზაფხულში შეიტყო, რომ გახდა თაღლითობის მსხვერპლი და მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს. ამდენად, მართალია, მოსარჩელე სამართლებრივ საფუძლად უთითებს მხოლოდ მოტყუებით დადებული გარიგების ნორმებს, ის ფატობრივად მსჯელობს ასევე მუქარაზეც. სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუს 2013 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება ნომერი ას-1655- 1552-2012 გადაწყვეტილება, სუს 2014 წლის 21 ივლისის საქმე №ას-1129-1076-2013 განჩინება).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: თ. თოდრია
ბ. ალავიძე
