საქმე N:ას-1284-1222-2014

საქმე №ას-1284-1222-2014 24 თებერვალი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ხ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – იძულებით მოცდენილი დროის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ხ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე სს „ს-ის“ მიმართ, რომლითაც მოითხოვა, სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის 2011 წლის 03 ოქტომბრის №..... 1058 ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე ადგილზე აღდგენა და იძულებით მოცდენილი დროის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მან მოსარჩელესთან შრომის ხელშეკრულება შეწყვიტა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. მანვე განმარტა, რომ მოსარჩელთან გაფორმებული შრომის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურა 2011 წლის 31 დეკემბერს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 06 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის 2011 წლის 03 ოქტომბრის №.....1058 ბრძანება ნ. ხ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების ნაწილში. დაეკისრა სს „ს-ს”, ნ. ხ-ის სასარგებლოდ, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2011 წლის 03 ოქტომბრიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე (ჩათვლით) პერიოდისათვის, მისი ყოველთვიური ხელფასის 377 ლარის ოდენობის გათვალისწინებით. უარი ეთქვა ნ. ხ-ს სამსახურში აღდგენის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

გადაწყვეტილება 2011 წლის 03 ოქტომბრიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე (ჩათვლით) პერიოდისათვის ნ. ხ-ის სასარგებლოდ, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში გასაჩივრდა ნ. ხ-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 06 მაისის გადაწყვეტილების 1.2 და მე-3 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ნ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სს „ს-ს“ დაეკისრა ნ. ხ-ის სასარგებლოდ ყოველთვიური 377 ლარის ანაზღაურება 2012 წლის 01 იანვრიდან 2014 წლის 15 ივლისამდე.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 12.03.2010წ.-ს ერთი მხრივ, შპს „ს-ს”, როგორც „დამსაქმებელსა“ და მეორე მხრივ, ნ. ხ-ს, როგორც „დასაქმებულს“ შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. ხ-ე სამუშაოდ მიღებულ იქნა შპს „ს-ის” თბილისის ფილიალის აეროპორტის გატანილი სადგურის ცვლის ელ.მექანიკოსის თანამდებობაზე, ხოლო 02.08.2010წ.-დან კი, გადაყვანილ იქნა კროსი აეროპორტის ოპერატორის თანამდებობაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 377 ლარით, ხოლო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა კი,- 31.12.2010წ.-მდე.

დადგენილია, რომ 28.12.2010წ.-ის სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის დეკემბრის №...../928 ბრძანებით, ნ. ხ-სთან შრომითი ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 01.01.2011წ.-დან 31.12.2011წ.-მდე.

უდავოდ იქნა დადგენილი, რომ სადავო ბრძანებისა და საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის შესაბამისად, ნ. ხ-ს აუნაზღაურდა დამატებით ორი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობის თანხა, კომპენსაციის სახით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნით შეამოწმა, რა 03.10.2011წ.-ის სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის №...../1058 ბრძანების კანონიერება, მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, შრომის ხელშეკრულება შეწყდა საამისო კანონით დადგენილი საფუძვლის გარეშე.

გასაჩივრებულ ბრძანებაში მითითებულ სამართლებრივ საფუძველთან დაკავშირებით (სშკ-ის 37.1. „დ“ მუხ.) სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით აღიარებული იყო პირის უმნიშვნელოვანესი სოციალური უფლება - ,,შრომის უფლება“ და დადგენილი იყო, რომ შრომა თავისუფალია. თავის მხრივ, შრომის კონსტიტუციური უფლება გარანტირებულს ხდის პირის თავისუფლებას შრომითი საქმიანობის არჩევანში და მის განხორციელებაში. ამასთან, სახელმწიფოს მხრიდან აწესებს ვალდებულებას დაიცვას დასაქმებული მოქალაქის შრომითი უფლებები, რაც სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილია სათანადო ორგანული კანონით - შრომის კოდექსით.

საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანების ნორმატიული საფუძვლით შეუზღუდავი სარგებლობა დაუშვებელი იყო, რადგან კანონმდებლის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილება არ შეიძლებოდა გაგებული ყოფილიყო დამსაქმებლის აბსოლუტურ უფლებად და საფუძლად დადებოდა მისი მხრიდან ამ უფლების ბოროტად გამოყენებას. დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის კანონისმიერი საფუძვლის გამოყენება მართლზომიერი უნდა ყოფილიყო და ამასთან, ნაკარნახევი უნდა ყოფილიყო ობიექტური აუცილებლობით. შესაბამისად, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ” ქვეპუნქტი არ შეიძლებოდა იმგვარად განმარტებულიყო, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაეთავისუფლებინა დასაქმებული.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას.

სასამართლო პროცესზე მხარეთა შეჯიბრებითობის და დისპოზიციურობის პრინციპის დაცვით, კონკრეტული გარემოებების და შესაბამისი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, პალატამ დაასკვნა, რომ დასაქმებულთან ხელშეკრულების მოშლა ეწინააღმდეგებოდა კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, საჯარო წესრიგსა და ზნეობის ნორმებს. შესაბამისად, სადავო ბრძანების გამოცემით დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნება (გარიგება) ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე.

სშკ-ის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სსკ-ის 408.1. მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა - მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა, მაგრამ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.07.2014წ.-ის განჩინებით ნ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში დარჩა განუხილველი (ტ.2.). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა ნ. ხ-ის მოთხოვნაზე იძულებით მოცდენილი დროის ხელფასის, ყოველთვიური 377 ლარის დაკისრების თაობაზე 03.10.2012წ.-დან ანუ, უკანონო გათავისუფლების დღიდან 15.07.2014წ.-მდე ანუ, სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებამდე დროის პერიოდში.

შესაბამისად, სასამართლომ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს 03.10.2012წ.-დან ანუ, უკანონო გათავისუფლების დღიდან 31.12.2012წ.-მდე (ხელშეკრულების მოქმედების ვადამდე) დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და ყურადღება მიაქცია საქმეში წარმოდგენილი შპს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის 25.05.2010წ.-ს გაფორმებულ ხელშეკრულებას, რომლითაც ხელშემკვრელი მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შპს „ს-ის“ თანამშრომლებს, რომლებიც კომპანიაში მუშაობდნენ ერთ წელზე ხანგრძლივად და თუ ეს მუშაობა ატარებდა მუდმივ ხასიათს, ადმინისტრაცია გაუფორმებდა შრომით კონტრაქტებს განუსაზღვრელი ვადით. ამ ხელშეკრულების მოქმედების სფეროში მოექცა პროფკავშირის ყველა წევრი, რომელიც ხელშეკრულების ხელმოწერის დროისათვის იყო დასაქმებული შპს „ს-ში“ ან შემდგომში გახდა მისი წევრი.

საქმის მასალებით დადგენილ იქნა, რომ ნ ხ-ე 12.03.2010წ.-დან იყო შპს „ს-ში“ დასაქმებული და ამასთან, აღნიშნულ კომპანიაში მისი მუშაობის ხანგრძლივობა შეადგენდა არანაკლებ ერთ წელს. შესაბამისად, მასზეც ვრცელდებოდა შპს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შპს „ს-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულება, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მდგომარეობდა კომპანიის მხრიდან დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით გაფორმებაში.

შპს „ს-ის“ წარმომადგენლის განმარტებით „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის 25.05.2010წ.-ს გაფორმებული ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტი არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს იმგვარად თითქოს კომპანიამ იკისრა უპირობო ვალდებულება დასაქმებულთან გაეფორმებინა უვადო შრომითი ხელშეკრულება. კომპანიის მხრიდან ამ ქმედების განხორციელება დამოკიდებული იყო დასაქმებულის მუშაობის ხანგრძილივობასთან და თავად კომპანიის უფლებასთან განსხვავებით სხვა თანამშრომლებისა, რომლებსაც უფორმებდა ვადიან ხელშეკრულებას, 3.1.13 პუნქტით გათვალისწინებული პირებისათვის გაეფორმებინა უვადო ხელშეკრულება. შესაბამისად, ხელშეკრულების გაფორმების შემთხვევაში, ეს იყო მხოლოდ ერთ-ერთი პირობა (სააპელაციო შესაგებელი, ტ.2).

აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის ზემოთ აღნიშნული მოსაზრება სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების ამგვარი განმარტება არ გამომდინარეობდა თავად ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტის შინაარსიდან. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ განმარტა, რომ გარიგება (ხელშეკრულება) წარმოადგენდა ორმხრივი ნების გამოვლენის შედეგს, რომელიც მიმართული იყო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ (სკ-ის 50 მუხლ.). თავად გარიგების შინაარსი, როგორც მხარეთა ორმხრივი ნების გამოვლენის გარეგანი გამოვლენა იქნება ეს გამოხატული წერილობითი ფორმით, ზეპირად თუ კონკლუდენტური მოქმედებით, უნდა განმარტებულიყო გონივრული განსჯის შედეგად, სწორედ ეს აზრი იყო ჩადებული სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლში, რომელიც გარიგებაში გამოვლენილი ნების განმარტების საკითხს არეგულირებდა. საქმის მასალებით დადგენილ იქნა, რომ კომპანიამ ნ.ხ-სთან 12.03.2010წ.-ს გააფორმა შრომითი ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით, ხოლო იმავე წლის 25 მარტის საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირთან გაფორმებული ხელშეკრულებით კი, ვალდებულება იკისრა შრომითი ხელშეკრულება დაედო განუსაზღვრელი ვადით იმ პირებთან, რომლებიც ერთ წელზე ხანგრძლივად მუშაობდნენ კომპანიაში. ამასთან, სხვა რაიმე წინაპირობას გარდა კომპანიაში მუშაობის ხანგრძლივობისა (ერთი წელი) ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტი არ ითვალისწინებდა. უდავო გარემოება იყო, რომ ნ.ხ-ე ერთ წელზე მეტ ხანს მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში შესაბამისად, მასთან 28.12.2010წ.-ს გაფორმებული ხელშეკრულება მიჩნეული უნდა ყოფილიყო უვადო ხელშეკრულებად. პალატის ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაც მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა არა 2011 წლის 31 დეკემბრამდე, არამედ, სამსახურში აღდგენამდე, ხოლო იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აპელანტმა უარი თქვა მოთხოვნაზე სამსახურში აღდგენის ნაწილში, ამიტომ განაცდურის ანაზღაურება სს „ს-ს“ დაეკისრა სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებამდე (15.07.2014წ.-მდე). გამომდინარე იქიდან, რომ მოპასუხე სს „ს-მა” მოსარჩელე ნ ხ-სთან დადებული შრომითი ხელშეკრულება მოშალა არაკანონიერად, რითაც შელახა მისი შრომითი უფლებები; მოპასუხე სს „ს-ის” არამართლზომიერი ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა ზიანი: მას წაერთვა შესაძლებლობა განუსაზღვრელი ვადით შეესრულებინა თავისი შრომითი მოვალეობა და მიეღო შესაბამისი შრომის ანაზღაურება. სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს მიუღებელი შემოსავლისთვისაც: მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. შრომითი ურთიერთობის უკანონო შეწყვეტით, დამსაქმებელმა მოუსპო შესაძლებლობა დასაქმებულს, განეხორციელებინა შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მისი სამსახურებრივი მოვალეობა და მიეღო ამავე ხელშეკრულებით განსაზღვრული შრომითი ანაზღაურება, მისი ყოველთვიური ხელფასის ოდენობით.

სშკ-ის 32.1. მუხლის თანახმად, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს, დასაქმებულს მიეცემა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ.ხ-ის სარჩელი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილებულიყო და სს „ს-ს“ უნდა დაკისრებოდა ნელი ხმალაძის სასარგებლოდ ყოველთვიური 377 ლარის ანაზღაურება 2012 წლის 01 იანვრიდან 2014 წლის 15 ივლისამდე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს „ს-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის მოსაზრებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირთან გაფორმებული ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტი და მიიჩნია, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებით სს „ს-მა“ ვალდებულება იკისრა შრომითი ხელშეკრულება დაედო განუსაზღვრელი ვადით იმ პირებთან, რომლებიც ერთ წელზე ხანგრძლივად მუშაობდნენ კომპანიაში. ამასთან, სხვა რაიმე წინაპირობას გარდა კომპანიაში მუშაობის ხანგრძლივობისა (ერთი წელი) ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტი არ ითვალისწინებდა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი შეფასებით ვიღებთ იმ ვითარებას, თითქოს სს „ს-მა“ იკისრა ვალდებულება გაეფორმებინა სამომავლო შრომითი ხელშკრულებები, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის თანახმად, მხოლოდ პირობითი და წინარე ხელშეკრულებისთვისაა დამახასიათებელი, რაც თავის მხრივ, ხელშეკრულების დადების წინაპირობად ადგენს ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმების აუცილებლობას. კონკრეტულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების პირობებზე მხარეებს შორის რაიმე შეთანხმებას ადგილი არ ჰქონია. შესაბამისად, სს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირთან გაფორმებული ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტის სწორი განმარტების შედეგად მივიღებდით ისეთ ვითარებას, რომ ეს მუხლი ითვალისწინებდა ახალი ხელშეკრულების გაფორმებას (ახალი ხელშეკრულების გაფორმება კი დამოკიდებულია მხარეთა ნებაზე). მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში კი, სს „ს-ის“ მხრიდან ამგვარი ნება გამოვლენილი არ ყოფილა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ 12.03.2010წ.-ს ერთი მხრივ, შპს „ს-ს”, როგორც „დამსაქმებელსა“ და მეორე მხრივ, ნ. ხ-ს, როგორც „დასაქმებულს“ შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. ხ-ე სამუშაოდ მიღებულ იქნა შპს „ს-ის” თბილისის ფილიალის აეროპორტის გატანილი სადგურის ცვლის ელ.მექანიკოსის თანამდებობაზე, ხოლო 02.08.2010წ.-დან კი, გადაყვანილ იქნა კროსი აეროპორტის ოპერატორის თანამდებობაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 377 ლარით, ხოლო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა კი,- 31.12.2010წ.-მდე.

დადგენილია, რომ 28.12.2010წ.-ის სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის დეკემბრის №.../928 ბრძანებით, ნ. ხ-სთან შრომითი ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 01.01.2011წ.-დან 31.12.2011წ.-მდე.

მოგვიანებით, 03.10.2011წ.-ს სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის №...../1058 ბრძანებით (1.7 პუნქტი) ნ. ხ-ე - კროსის მომსახურების სექტორის აეროპორტის ოპერატორი (სამუშაო ადგილი - თბილისი) 03.10.2011წ.-დან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად სადავო ბრძანებაში მიეთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი, ანუ შრომითი ხელშეკრულების მოშლა მოხდა დამსაქმებლის ინიციატივით, დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების საფუძველზე ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლის მითითების გარეშე.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის სამუშაო ადგილიდან გათავისუფლება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გამოცემული ბრძანებით ეწინააღმდეგებოდა როგორც შიდა სახელმწიფოებრივ ნორმატიულ აქტებს (საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხ., სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხ.) ასევე, საერთაშორისო სამართლის ნორმებს, რომლებიც იძლევიან უალტერნატივო დასკვნის საშუალებას დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვასთან მიმართებაში სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე.

მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუს 10.10.2014წ.-ის განჩინება, საქმე Nას-762-730-2014; ასევე, სუს 24.02.2014წ.-ის განჩინება, საქმე Nას-954-912-2013), რომლითაც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე არ არის დამსაქმებლის შეუზღუდავი უფლება, რადგან არ არსებობს აბსოლუტურად შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით (სკ-ის 115-ე მუხ.).

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის 25.05.2010წ.-ს გაფორმებული ხელშეკრულების არასწორ ინტერპრეტაციასთან მიმართებაში, საქართველოს იზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ თავისთავად სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულება წარმოადგენს ორმხრივი/მრავალმხრივი ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს, რომლის გაფორმება სულ ცოტა, ორ ეტაპს მოიცავს: ნების გამოვლენა და მისი დადგენილი წესით გაფორმება. პირველ ეტაპზე კერძო ავტონომიისა და სახელშეკრულებო თვითბოჭვის ფარგლებში მხარეები თანხმდებიან მათთვის საინტერესო საკითხებზე, ამ ეტაპზე მხარეები სარგებლობენ სამოქალაქო კოდექსით მინიჭებული უფლებით თავად განსაზღვრონ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ხოლო მომდევნო ეტაპიდან, რომელიც მიღწეული შეთანხმების დადგენილი წესით გაფორმებაში მდგომარეობს, ხელშემკვრელ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება იძენს შესასრულებლად სავალდებულო ძალას და მისი დარღვევის შემთხვევაში, მხარე უფლებამოსილია გამოიყენოს უფლების დაცვის სასარჩელო ფორმა (სკ-ის 52-ე, 316-ე, 317-ე. 319-ე მუხ.). მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს „ს-მა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულმა კავშირმა 25.05.2010წ.-ს ხელშეკრულებით ცალსახად და არაორაზროვნად გამოავლინეს ნება უვადო შრომითი ხელშეკრულებები გაეფორმებინათ იმ პირებთან, რომლებიც ერთ წელზე ხანგრძლივად მუშაობდნენ კომპანიაში. ამასთან, სხვა რაიმე წინაპირობას გარდა კომპანიაში მუშაობის ხანგრძლივობისა (ერთი წელი) ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტი არ ითვალისწინებდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ სწორად შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და სწორად მიიჩნია, რომ ვინაიდან ნ.ხ-ე ერთ წელზე მეტ ხანს მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში შესაბამისად, მასთან 28.12.2010წ.-ს გაფორმებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა უვადო ხელშეკრულებას. პალატის ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაც მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა არა 2011 წლის 31 დეკემბრამდე, არამედ, სამსახურში აღდგენამდე, ხოლო იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აპელანტმა უარი თქვა მოთხოვნაზე სამსახურში აღდგენის ნაწილში, ამიტომ განაცდურის ანაზღაურება სს „ს-ს“ დაეკისრა სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებამდე (15.07.2014წ.-მდე).

ამდენად, ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტზე, როგორც ახალი ხელშეკრულების გაფორმების აუცილებლობაზე, კასატორის მითითება (იხ., საკასაციო საჩივარი) უმართებულოა და არ გამომდინარეობს ხელშეკრულების სადავო პუნქტიდან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (566 ლარი) 70%, რაც შეადგენს 396,20 ლარს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 10 დეკემბერს №0...საგადასახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (566 ლარი) 70% – 396,20 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: თ. თოდრია

პ. ქათამაძე