საქმე N:ას-1316-1254-2014

საქმე №ას-1316-1254-2014 19 თებერვალი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ი-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. ი-ი, ნოტარიუსი დ. ბ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულებისა და სანოტარო აქტის ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ი-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ფ. ი-ისა და ნოტარიუსი დ. ბ-ის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულებისა და სანოტარო აქტის ბათილად ცნობის, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

მოსარჩელის განმარტებით, g.-ში, ო-ის №.. შესახვევში მდებარე უძრავ ქონებას ჰყავდა ოთხი მესაკუთრე: მ., ბ., ნ. და ფ. ი-ები. 2012 წელს 4 ოქტომბერს აღნიშნულმა პირებმა ფ. ი-ს კუთვნილი წილები აჩუქეს და უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში სრულად დარეგისტრირდა ფ. ი-ის სახელზე.

მოსარჩელის მითითებით, 2012 წლის 4 ოქტომბერის ჩუქების ხელშეკრულება მის ნაწილში დაიდო სანოტარო მოქმედებათა შესრულების შესაბამისი ინსტრუქციის დარღვევით, კერძოდ, ჩუქების ხელშეკრულებამდე უძრავი ქონება ირიცხებოდა მხოლოდ 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთის სახით, მასზე განთავსებული შენობების გარეშე.

მოსარჩელე, გამოუცდელობისა და ქართული წერა-კითხვის უცოდინრობის გამო, ჩუქების ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერისას ვარაუდობდა, რომ ხელს აწერდა მინდობილობას, რომლითაც ფ. ი-ს მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობა საჯარო რეესტრში უნდა დაერეგისტრირებინა. ჩუქების ხელშეკრულება შედგენილ იქნა მოსარჩელისათვის გაუგებარ, ქართულ ენაზე. თარგმანისა და თარჯიმნის ხელმოწერის გარეშე, როგორც ამას „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების შესახებ ინსტრუქციის“ 24-ე მუხლი იმპერატიულად მოითხოვს.

მოპასუხე ფ. ი-მა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ თავისი წილი უძრავი ქონება დათმო ნებაყოფლობით, ყოველგვარი მოტყუების გარეშე და ამით მან და ძმებმა პატივი სცეს მამის უკანასკვნელ სურვილს, ზეპირ ანდერძს. მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდეგ მარტო ფლობს უძრავ ქონებას და მოპასუხეს ძმებთან ერთად რაიმე მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ უძრავი ქონების შესახებ არ ჰქონიათ.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. ი-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 1 ნოემბერს მომზადებული საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, ქ.გ.-ში, ო-ის №.. შესახვევში მდებარე (საკადასტრო კოდი №...; ნაკვეთის ფუნქცია: სასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართი: 2000.00 კვ.მ) მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ – მ. ი-ა, ნ. ი-ი, ფ. ი-ი, ბ. ი-ი. აღნიშნულ ქონებაზე ფიზიკურ პირთა მესაკუთრის უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს ნოტარიუს დ.ბ-ის მიერ 2011 წლის 25 ოქტომბერს დამოწმებული №... სამკვიდრო მოწმობა.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ერთ-ერთი მესაკუთრის, კერძოდ, მოსარჩელე მ. ი-ას სახელზე სადავო ქონების შესაბამის ნაწილის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია განხორციელდა მისი პირადი განცხადების საფუძველზე, ყოველგვარი წარმომადგენლის დახმარების გარეშე, რომელიც თარიღდება 2011 წლის 25 ოქტომბრით და რაზედაც პირადად აწერს ხელს რუსულ ენაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ 2012 წლის 10 დეკემბრის საჯარო რეესტრიდან ამონაწერით ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთის მესაკუთრეა ფ. ი-ი. მისი, როგორც მესაკუთრის უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს ნოტარიუს დ. ბ-ის მიერ 2012 წლის 4 დეკემბერს დამოწმებული უძრავი ქონების №... ჩუქების ხელშეკრულება.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ 2012 წლის 4 დეკემბერს ნოტარიუსმა – დ. ბ-მა დაამოწმა №... ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებმა მ. ი-მა, ბ. ი-მა და ნ. ი-მა, ფ. ი-ს აჩუქეს ქ. გ.-ში, ო-ის №.. შესახვევში მდებარე უძრავი ნივთის მათი კუთვნილი 1/4 წილები. ჩუქების ხელშეკრულება შესრულდა ქართულად. იგი ხელმოწერილია გამჩუქებლების, მათ შორის მ. ი-ასა და დასაჩუქრებულის მიერ. მ. ი-ას მიერ ხელმოწერა განხორციელებულია პირადად (რასაც მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის) ქართულ და რუსულ ენაზე.

ხელშეკრულების ტექსტში განმარტებულია, რომ ნოტარიუსმა შეადგინა ჩუქების ხელშეკრულების პროექტი, რომელიც წაუკითხა და განუმარტა მხარეებს. მათ განაცხადეს, რომ სურდათ ხელშეკრულების დადება სწორედ იმ პირობებით, რაც მითითებული იყო ხელშეკრულებაში. შემდეგ, მათ ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი ჩუქების ხელშეკრულებას. ხელშეკრულებაში ასევე განმარტებულია, რომ ნოტარიუსმა მხარეებს წაუკითხა ეს ხელშეკრულება, მხარეებმა წაიკითხეს ხელშეკრულება და მკაფიოდ და ნათლად განაცხადეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა მათ ნებას და ნოტარიუსის თანდასწრებით ხელი მოაწერეს მას.

2012 წლის 12 დეკემბრის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან სადავო ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენდა ფ. ი-ი. ამასთან, საკუთრების განყოფილებაში დამატებულია შენობა-ნაგებობათა ჩამონათვალი: №1, №2.

გამჩუქებლები – ნ. ი-ი და ბ. ი-ი არიან დასაჩუქრებულ ფ. ი-ის ძმები, ხოლო გამჩუქებელი – მ. ი-ა არის დასაჩუქრებულ ფ. ი-ის დედინაცვალი.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მ. ი-ამ სარჩელით სადავოდ გახადა 2012 წლის 4 დეკემბრის უძრავი ქონების ჩუქების №... ხელშეკრულებით მის მიერ გამოვლენილი ნება და მოითხოვა ¼ ნაწილში ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ იგი გარიგებების დადების მიზნით მოატყუეს, კერძოდ, მას ეგონა, რომ ხელს აწერდა მინდობილობას, რომლითაც ფ. ი-ს უნდა მოეხდინა მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება. ყოველივე აღნიშნული კი განპირობებული იყო მოსარჩელის გამოუცდელობით, კერძოდ, ქართული ენის უცოდინარობით.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრებები და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისკენ. შესაბამისად, მარტოოდენ ნების არსებობა არ იწვევს გარიგების დადებას, აუცილებელია, ნება გამოვლენილ იქნას. გარდა ამისა, ნება მიმართული უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისკენ. ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შედეგად.

ამასთან, ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას, აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს. მაგალითად, პირის ქმედუუნარობა, სულიერი აშლილობა, ფსიქიკური, ფიზიკური იძულება, მოტყუება, და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო, პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება (სულიერი ავადმყოფობა) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ.). ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად არ არის გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ იგი მოატყუეს გარიგების შინაარსში, რადგან მას ჰქონდა დოკუმენტის შინაარსის გაცნობის შესაძლებლობა, მას ხელმოწერისას არ განუცხადებია პრეტენზია ქართული ენის არცოდნასთან დაკავშირებით. სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. ამდენად, ნორმა მოტყუების გამო გარიგების ბათილობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, როდესაც არანამდვილი ნების ფორმირება მოტყუების საფუძველზე განხორციელდა და არა ნდობით გამოწვეული უხეში გაუფრთხილებლობის გამო.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გარიგების წერილობითი ფორმით დადებისას მხარეები ამ გარიგების დადების ნებას გამოხატავენ მასზე ხელმოწერით. პირის მიერ თავისი ნებით და მოქმედებით სამოქალაქო უფლებების განხორციელებას კანონი უკავშირებს პირის ქმედუნარიანობის არსებობას. ქმედუნარიანი პირის მიერ კანონით დადგენილი წესით ნების გამოვლენისას - ხელშეკრულების ხელმოწერისას ივარაუდება, რომ მისთვის ცნობილია ამ ხელშეკრულების შინაარსი, ასევე ივარაუდება, რომ პირი აცნობიერებს ხელმოწერით გამოხატული ნების სამართლებრივ შედეგს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო გარიგების დადებისას აპელანტისათვის გარიგების შინაარსის არცოდნის დასადასტურებლად მხარემ მიუთითა მის გამოუცდელობასა და ქართული ენის უცოდინარობაზე, ასევე ნოტარიუსის ვალდებულებაზე, მსგავს შემთხვევაში ეხელმძღვანელა „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანების 24-ე მუხლით და მოეწვია თარჯიმანი.

მითითებული ინსტრუქციის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სანოტარო აქტი (საჯარო აქტი) უნდა შედგეს სახელმწიფო ენაზე. ამასთანავე, სანოტარო მოქმედების მონაწილის (მონაწილეების) მიერ სახელმწიფო ენის ან მისი დამწერლობის არცოდნისას, ნოტარიუსი სანოტარო მოქმედებას ასრულებს თარჯიმნის მონაწილეობით. ასეთ შემთხვევაში სავალდებულოა სანოტარო აქტი შედგეს კლიენტისთვის გასაგებ ენაზეც. თარჯიმნის მონაცემები შეიტანება სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის რეესტრსა და სანოტარო აქტში. თუ ნოტარიუსმა იცის შესაბამისი ენა, დოკუმენტს თარგმნის თვითონ და ამის შესახებ მიუთითებს აქტში, თუკი ამის წინააღმდეგი არ არის სანოტარო მოქმედების მონაწილე. ამასთანავე, სანოტარო მოქმედების მონაწილის თანხმობის გაცხადების შესახებ მითითება სავალდებულო არ არის. ივარაუდება, რომ მან ნოტარიუსის მიერ დოკუმენტის თარგმნის შესახებ თანხმობა გამოხატა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თარჯიმანი უნდა აირჩიოს სანოტარო მოქმედების მონაწილემ, ხოლო რამდენიმე მხარის არსებობისას თარჯიმნის არჩევისათვის აუცილებელია ყველა მათგანის თანხმობა. აკრძალულია სანოტარო მოქმედების მონაწილე მხარის, ან მოწმის მიერ თარჯიმნის ფუნქციის შესრულება.

ამდენად, ზემოაღნიშნული მუხლი ნოტარიუსს სანოტარო მოქმედების შესრულებას თარჯიმნის მონაწილეობით აკისრებს მხოლოდ მაშინ, როდესაც სანოტარო მოქმედების მონაწილემ არ იცის სახელმწიფო ენა ან მისი დამწერლობა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ხელმოწერისას განაცხადა პრეტენზია ქართული ენის არცოდნასთან დაკავშირებით. ამასთან, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო გარიგების – 2012 წლის 4 დეკემბრის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების დადებამდე დაახლოებით 1 წლით ადრე, 2011 წლის 25 ოქტომბერს მ. ი-ას სახელზე სადავო ქონების შესაბამისი ნაწილის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია განხორციელდა მისი პირადი განცხადების საფუძველზე ქართულად, ყოველგვარი წარმომადგენლის დახმარების გარეშე, რაზეც მოსარჩელე პირადად აწერს ხელს რუსულ ენაზე.

ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების ტექსტში განმარტებულია, რომ ნოტარიუსმა შეადგინა ჩუქების ხელშეკრულების პროექტი, რომელიც წაუკითხა და განუმარტა მხარეებს. მათ განაცხადეს, რომ სურდათ ხელშეკრულების დადება სწორედ იმ პირობებით, რაც მითითებული იყო წინამდებარე ხელშეკრულებაში. შემდეგ, მათ ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი ჩუქების ხელშეკრულებას. ხელშეკრულებაში ასევე განმარტებულია, რომ ნოტარიუსმა მხარეებს წაუკითხა ეს ხელშეკრულება, მხარეებმა წაიკითხეს ეს ხელშეკრულება და მკაფიოდ და ნათლად განაცხადეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა მათ ნებას და ნოტარიუსის თანდასწრებით ხელი მოაწერეს მას.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ნოტარიუს დ. ბ-ის ახსნა-განმარტებაზე, რომ მოსარჩელე მ. ი-ა არის მისი თანაშემწის მეზობელი. მოსარჩელეს წლების განმავლობაში იცნობენ, მოსარჩელეს ქართულადაც და აზერბაიჯანულადაც განემარტა სანოტარო აქტის შინაარსი და ნება ნამდვილად გამოხატა. საკითხი არ დამდგარა თარჯიმნის მოწვევის შესახებ, ვინაიდან, მხარემ იცოდა, თუ რა გარიგების დასადებად იყო მოსული, მას ასევე ეთარგმნა სანოტარო აქტი აზერბაიჯანულად თანაშემწის მიერ. მოსარჩელეს სახელი და გვარის დაწერა შეეძლო. გასათვალისწინებელია ასევე ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ სადავო ქონების ¼ ნაწილზე მესაკუთრის უფლება მოიპოვა იმ №... სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, რომელიც ნოტარიუსმა – დ. ბ-მა 2011 წლის 25 ოქტომბერს დაამოწმა. ყოველივე აღნიშნული კი, კიდევ ერთხელ ამყარებს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ნოტარიუსი იცნობდა მოსარჩელეს და იგი ინფორმირებული იყო იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს ესმოდა ქართული ენა.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება მოტყუებით არ დადებულა. შესაბამისად, რუსთავის საქალაქო სასამართლომ სწორად არ დააკმაყოფილა მ. ი-ას სარჩელის მოთხოვნა ამ გარიგების ბათილად ცნობისა და 1/4 წილზე მესაკუთრედ აღიარების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მ. ი-ას ერთ-ერთ სასარჩელო მოთხოვნას ასევე წარმოადგენს 2012 წლის 4 დეკემბერს ნოტარიუს დ. ბ-ის მიერ დამოწმებული №... სანოტარო აქტის ბათილად ცნობა. ზემოაღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნა წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრულ აღიარებით მოთხოვნას.

აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა და, რაც ყველაზე მთავარია, აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, ანუ ამ გადაწყვეტილებას სრულიად გარკვეული სარგებლობა უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის. ამდენად, აღიარებითი მოთხოვნის არსებითი დამახასიათებელი ნიშანია იურიდიული ინტერესი, ანუ სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც სურს დაინტერესებულ პირს. იმ შემთხვევაში, თუ აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგი ვერ დადგება, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება გაუმართლებელია.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან არ არსებობს სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილში გარიგების ბათილად ცნობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად, გაურკვეველია, თუ სარჩელის ამ ნაწილში დაკმაყოფილების შემთხვევაში უშუალოდ მოსარჩელის რა უფლება იქნება დაცული და რა დადებითი იურიდიული შედეგი დადგება მის სასარგებლოდ.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ მოთხოვნის ამ ნაწილშიც სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ისევე, როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლზე მითითებით, მართებულად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობა, მოპასუხე ნოტარიუს დ. ბ-ის გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ი-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მესამე ნაწილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე, 98-ე, 230-ე და 232-ე მუხლები, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი და სანოტარო მოქმედებათა შესრულების შესახებ ინსტრუქციის მე-8 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ პუნქტი და 24-ე მუხლი, აღნიშნული ნაცვლად, სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 127-ე და 180-ე მუხლი.

სააპელაციო პალატამ საერთოდ გვერდი აუარა დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებას განსჯადობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, საქმეში არსებული მასალებით დასტურდებოდა, რომ 2013 წლის 30 სექტემბერს კასატორის მიერ სარჩელი რუსთავის სასამართლოში შეტანილ იქნა სამოქალაქო სარჩელის სახით, რომლის წარმოებაში მიღებაზეც უარი ეთქვა 2013 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით. აღნიშნულის საფუძვლად მითითებულ იქნა, რომ საქმე განეკუთვნებოდა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას. განჩინება კასატორს არ გაუსაჩივრებია და იგი კანონიერ ძალაშია შესული. ამ განჩინებიდან გამომდინარე, რუსთავის სასამართლოსათვის 2013 წლის 29 ოქტომბერს ადმინისტრაციული სარჩელით განმეორებით მიმართვის შემდეგ, სასამართლომ 2013 წელს 9 დეკემბერს გამოიტანა განჩინება საქმის უფლებამოსილ სასამართლოში – სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში გადაგზავნის შესახებ.

კასატორის მითითებით, 2013 წლის 9 დეკემბრის განჩინება უკანონოა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი იყო 2013 წლის 7 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინება, რომლითაც საქმე მიეკუთვნა ადმინისტრაციულ საქმეთა კატეგორიას. ანუ წარმოიქმნა დავა სასამართლოებს შორის განსჯადობის შესახებ, რომლის გადაწყვეტის უფლება ჰქონდა მხოლოდ საკასაციო სასამართლოს. მოცემული დავა კი ერთპიროვნულად გადაწყვიტა პირველი ინსტანციის სასამართლომ, რისი უფლებაც მას არ ჰქონდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე. ამიტომაც, 2013 წლის 7 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებიდან გამომდინარე, 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა კასატორის არგუმენტი მისი მოტყუების შესახებ, რადგან, სასამართლოს აზრით, მას ჰქონდა დოკუმენტის შინაარსის გაცნობის საშუალება და ხელის მოწერისას არ განუცხადებია ქართული ენის არცოდნის შესახებ. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ კასატორი თავის ერთადერთ საცხოვრებელს არ აჩუქებდა გერს – ფ. ი-ს, რადგან მას ჰყავს ღვიძლი ქალიშვილი. სააპელაციო პალატის მითითებით, ხელშეკრულების ხელმოწერისას ივარაუდება, რომ კასატრორისათვის ცნობილი იყო მისი შინაარსი და ეს მართლაც ასეა, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსი უშვებს მოტყუების შესაძლებლობასაც და თუ დასაშვებია, ეროვნებით ქართველს, ქართულად შედგენილ ხელშეკრულებაზე მოტყუებით მოაწერინონ ხელი, რატომ გამორიცხა პალატამ, რომ ასევე მოტყუებით მოაწერინეს ხელი ეროვნებით აზერბაჯანელს, ქართული ენის არმცოდნეს ი-ას, რომელის ვარაუდითაც ხელს აწერდა მინდობილობას და არა ჩუქების ხელშეკრულებას. საქმეში მტკიცებულებად წარმოდგენილი იყო კასატორის პირადობის მოწმობის, საქართველოს მოქალაქის პასპორტისა და 2012 წლის 25 ოქტომბრის საჯარო რეესტრში შეტანილი (დაბეჭდილი) განცხადების ასლები და ყველა მათგანზე ი-ას ხელის მოწერა შესრულებული იყო არაქართულად. ერთადერთი ხელის მოწერა ქართულად ჩუქების ხელშეკრულებაზეა და აშკარად ჩანდა, რომ იგი გადმოხატულია ნიმუშიდან, რაც ადასტურებს მისი ქართული ენის არმცოდნის მიერ შესრულებას.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა ნოტარიუს დ.ბ-ის ახსნა-განმარტება, რომ კასატორს წლების მანძილზე იცნობდა და მას სანოტარო აქტი აზერბაიჯანულად უთარგმნა ნოტარიუსის თანაშემწემ. ფაქტობრივად, ნოტარიუსი დაინტერესებული მხარეა და მას მხოლოდ ერთხელ მიმართა ერთი წლის წინ, რაც წლების განმავლობაში ნაცნობობას არ ადასტურებს. ნოტარიუსის ახსნა-განმარტება თანაშემწის მიერ სანოტარო აქტის თარგმნის შესახებ ადასტურებს იმას, რომ ი-ამ არ იცოდა ქართული ენა და თუ ეს ასეა, რატომაა მითითებული სანოტარო აქტში, რომ კასატორმა ის წაიკითხა და არ დაფიქსირდა, რომ ნოტარიუსის თანაშემწემ უთარგმნა მას სანოტარო აქტი. ნოტარიუსმა ახსნა-განმარტებით აღიარა, რომ მისთვის ცნობილი იყო კასატორის მიერ ქართული ენის არცოდნის შესახებ, წინააღმდეგ შემთხვევაში თანაშემწის დახმარება არ დასჭირდებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების შესახებ“ ინსტრუქციის 24-ე მუხლი ნოტარიუსს სანოტარო მოქმედების შესრულებას თარჯიმნის მონაწილეობით აკისრებს მხოლოდ მაშინ, როდესაც სანოტარო მოქმედების მონაწილემ არ იცის სახელმწიფო ენა ან მისი დამწერლობა. ამდენად, კასატორმა მიიჩნია, რომ ნოტარიუსი ვალდებული იყო, ოფიციალურად მიეწვია თარჯიმანი იმ მომენტიდან, როცა შეიტყობდა, რომ მ.ი-ამ ქართული არ იცოდა, მიუხედავად იმისა, განაცხადებდა თუ არა პრეტენზიას მოსარჩელე ენის უცოდინარობის მოტივით.

კასატორის განმარტებით, სანოტარო აქტის ბათილად ცნობა წარმოადგენდა მისთვის იურიდიულ ინტერესს, ვინაიდან ჩუქების ხელშეკრულებას თავისთავად, სანოტარო აქტის გარეშე იურიდიული ძალა არ აქვს და სანოტარო აქტის გარეშე მხოლოდ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრი საკუთრების უფლებას არ დაარეგისტრირებდა.

სანოტარო აქტის ბათილად ცნობა „საჯარო რესტრის შესახებ“ კანონის 26-ე მუხლის თანახმად, იწვევს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გაუქმებას, რაც ასევე იწვევს კასატორის საკუთრების უფლების აღდგენას უძრავი ქონების ¼-ზე. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, სადავო გარიგების ნოტარიულად გაფორმებისას დარღვეულია ზემოთ მითითებული კანონისა და ინსტრუქციის მთელი რიგი ნორმების იმპერატიული მოთხოვნები, რაც ასევე იწვევს ხელშეკრულების ბათილობას, რის შედეგადაც კასატორს აღუდგება ქონების უფლება.

კასატორმა მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში ნოტარიუსმა – დ.ბ-მა შესაგებელი არ შემოიტანა და არც სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გამოცხადდა, ვინაიდან ერთ-ერთი სასარჩელო მოთხოვნა ეხებოდა მხოლოდ დ.ბ-ს, შესაბამისად, 26 მარტის მთავარ სხდომაზე კასატორმა იშუამდგომლა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე ნოტარიუსის მიმართ. მ.ი-ას განმარტებით, აღნიშნული შუამდგომლობა სავსებით აკმაყოფილებდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე და 232-ე მუხლების მოთხოვნებს, სასამართლომ კი უარი უთხრა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე ანუ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით მ. ი-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. ი-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 1 ნოემბერს მომზადებული საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, ქ.გ.-ში, ო-ის №.. შესახვევში მდებარე (საკადასტრო კოდი №...; ნაკვეთის ფუნქცია: სასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართი: 2000.00 კვ.მ) მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ – მ. ი-ა, ნ. ი-ი, ფ. ი-ი, ბ. ი-ი. აღნიშნულ ქონებაზე ფიზიკურ პირთა მესაკუთრის უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს ნოტარიუს დ.ბ-ის მიერ 2011 წლის 25 ოქტომბერს დამოწმებული №... სამკვიდრო მოწმობა.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ 2012 წლის 4 დეკემბერს ნოტარიუსმა – დ. ბ-მა დაამოწმა №... ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებმა მ. ი-მა, ბ. ი-მა და ნ. ი-მა, ფ. ი-ს აჩუქეს ქ. გ.-ში, ო-ის №… შესახვევში მდებარე უძრავი ნივთის მათი კუთვნილი 1/4 წილები. ჩუქების ხელშეკრულება შესრულდა ქართულად. იგი ხელმოწერილია გამჩუქებლების, მათ შორის მ. ი-ასა და დასაჩუქრებულის მიერ. მ. ი-ას მიერ ხელმოწერა განხორციელებულია პირადად (რასაც მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის) ქართულ და რუსულ ენაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის შესაბამისად, მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებულ დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა. ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს - კასატორის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, რომ გაჩუქებული ქონება წარმოადგენს მის ერთადერთ საცხოვრისს, არის დამოუკიდებელი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მ. ი-ას უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით პ. ჯ-ას მიერ 2014 წლის 13 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ი-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ მ. ი-ას (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით პ. ჯ-ას მიერ 2014 წლის 13 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: თ. თოდრია

ბ. ალავიძე