საქმე №ას-1332-1370-2014 19 თებერვალი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – რ., ლ., დ. და პ. ხ-ები (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ს. ხ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ., ლ., დ. და პ. ხ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ს. ხ-ის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.
მოსარჩელეთა განმარტებით, ოზურგეთის რაიონის სოფელ შ-ში მდებარე 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა პ-ე ხ-ს.
2004 წლის 22 აპრილს პ-ე ხ-მა აღნიშნული ნაკვეთი აჩუქა შვილს - ს. ხ-ს.
2013 წლის 19 თებერვალს პ-ე ხ-ი გარდაიცვალა.
მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ არიან პ-ე ხ-ის შვილები და მეუღლე. მათთვის ცნობილი არ იყო სადავო ნაკვეთის გაჩუქების შესახებ და გარიგების არსებობის თაობაზე შეიტყვეს მხოლოდ საჯარო რეეტსრის ამონაწერის გაცნობის შემდეგ. ნაკვეთი, რომლის გაჩუქების შესახებაც ცნობილი იყო მოსარჩელეებისათვის ტერიტორიულად სხვა ადგილას მდებარეობს, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულებაში მითითებულია სხვა ნაკვეთი, რომლის გაჩუქებაზე მოსარჩელეებს თანხმობა არ გამოუთქვამთ. ეს ნაკვეთი არის მათი ოჯახის შემოსავლის ერთადერთი წყარო. ამასთან, დ. ხ-ის თანხმობა ნაკვეთის გაჩუქებასთან დაკავშირებით სანოტარო მასალებში წარმოდგენილი არ არის.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე მხარისათვის ცნობილი იყო სადავო გარიგების შესახებ მისი დადების მომენტიდან, მიუხედავად ამისა, იგი სადავოდ გახადეს საჯარო რეესტრში გარიგების რეგისტრაციიდან 10 წლის შემდეგ. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.
ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 22 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულება, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ს. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ოზურგეთის რაიონის სოფელ შ-ში მდებარე 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა პ-ე ხ-ს.
2004 წლის 22 აპრილს პ-ე ხ-მა ეს ნაკვეთი აჩუქა შვილს, ს. ხ-ს.
პ-ე ხ-ი გარდაიცვალა 2013 წლის 19 თებერვალს და მას ჩუქების ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მოსარჩელე რ. ხ-ი პ-ე ხ-ის შვილია, ხოლო დანარჩენი მოსარჩელეები რ. ხ-ის შვილები და მეუღლე არიან.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო ნაკვეთის ერთადერთი მესაკუთრე იყო პ-ე ხ-ი და მას შეეძლო, თავისუფლად განეკარგა თავისი საკუთრება, მათ შორის, ეჩუქებინა იგი შვილისათვის.
სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა მოსარჩელეთა პოზიციას იმის თაობაზე, რომ ამ ნაკვეთზე სანივთო უფლებები მათაც გააჩნდათ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეებმა ნაკვეთის თანამესაკუთრედ თავს მიიჩნევდნენ იმიტომ, რომ 1997-2006 წლებში რეგისტრირებული იყვნენ პ-ე ხ-ის კომლში.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამართლებრივი თვალსაზრისით ერთმანეთისაგან გასამიჯნია საკოლმეურნეო კომლი და საკომლო მეურნეობა. პირველ შემთხვევაში, კომლის წევრი კომლის ქონებაზე უფლებებს მოიპოვებდა კომლში, ხოლო მეორე შემთხვევაში – საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფუძველზე. საკოლმეურნეო კომლმა, როგორც სამართლის სუბიექტმა არსებობა შეწყვიტა საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის დადგენილების საფუძველზე 1993 წლის 1 იანვრიდან და კომლის ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება მოიპოვეს იმ პირებმა, რომლებიც ამ დროისათვის იყვნენ კომლში რეგისტრირებულნი. საკომლო მეურნეობის სტატუსი კი, საქართველოში შემოღებულ იქნა საქართველოს კანონით „სასოფლო-სამეურნეო მიწის საკუთრების შესახებ“.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, მიუთითა, რომ საქართველოში ჩამოყალიბდა საკომლო მეურნეობები, რომელიც, განსხვავებით საკოლმეურნეო კომლისაგან, წარმოადგენდა და წარმოადგენს ქონების ერთობლიობას. ე.ი. საკომლო მეურნეობა სამართლებრივი ურთიერთობის ობიექტია (განსხვავებით საკოლმეურნეო კომლისაგან, რომელიც სამართლებრივ ურთიერთობათა სუბიექტი იყო), რომელიც შესაძლებელია იყოს ერთი ან რამდენიმე პირის, ანუ სამართლის სუბიექტების საკუთრება (თანასაკუთრება). ამასთანავე, ზემოხსენებული კანონის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, საკომლო მეურნეობა და მისი მესაკუთრეები (მესაკუთრე) აუცილებლად ასეთად უნდა იყვნენ რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ე.ი. საჯარო რეესტრში უნდა დარეგისტრირდეს, რომ მიწის ნაკვეთი, კონკრეტული ინვენტარი, ნაგებობები და ა.შ. ერთობლიობაში წარმოადგენს საკომლო მეურნეობას და მისი მესაკუთრენი არიან კონკრეტული ფიზიკური პირები. თუ საკომლო მეურნეობა რამდენიმე პირის თანასაკუთრებას წარმოადგენს, ერთ-ერთ მათგანს, შესაძლებელია, მიენიჭოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. ასეთ შემთხვევაში, ცალკეული გარიგებების დასადებად, მაგ: საკომლო მეურნეობაში შემავალი მიწის ნაკვეთის იჯარით გასაცემად, საკმარისი იქნება წარმომადგენლის ნების გამოვლენა, თუმცა ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ საჯარო რეესტრში უნდა დარეგისტრირდეს მხოლოდ წარმომადგენელი: საჯარო რეესტრში საკომლო მეურნეობის მესაკუთრედ რეგისტრირებულ უნდა იქნას ყველა თანამესაკუთრე.
სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო ქონება საჯარო რეესტრში არ იყო დარეგისტრირებული როგორც საკომლო მეურნეობა და რეესტრის მონაცემებით, იგი არ წარმოადგენდა რამდენიმე პირის თანასაკუთრებას. საქმეში წარმოდგენილი საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება ეკუთვნოდა პ-ე ხ-ს. ამის შესაბამისად, ეს ქონება საკომლო მეურნეობა არ იყო და მოსარჩელეებს მასზე თანასაკუთრების უფლება არ გააჩნდათ. მიუხედავად მოპასუხის მიერ შესაგებელშივე დაფიქსირებული პოზიციისა, იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების დროისათვის პ-ე ხ-ის კომლში რეგისტრირებულნი იყვნენ მოსარჩელეებიც, მათ სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ.
სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებმა პ-ე ხ-ის საკუთრების შესახებ საჯარო რეესტრში არსებული მონაცემის უზუსტობა ვერ დაამტკიცეს, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი უსაფუძვლოა და რაიონულმა სასამართლომ იგი არასწორად დააკმაყოფილა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება რ., ლ., დ. და პ. ხ-ებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორთა მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეები პ-ე ხ-თან ერთად მოსარჩელეებიც იყვნენ. მათ მიერ წარდგენილი შრომის თემის გამგებლის №66 ცნობა და საკომლო წიგნების ჩანაწერის შესახებ საარქივო ცნობა ადასტურებს, რომ მოსარჩელეები კომლის წევრები იყვნენ და პ-ე ხ-თან ერთად გადაეცათ თანასაკუთრება სადავო უძრავ ნივთზე. აღნიშნულ მოსაზრებას ამყარებს ის ფაქტი, რომ ჩუქების გარიგების ნამდვილობისათვის ნოტარიუსმა მოითხოვა ყოველი მათგანის თანხმობა.
კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებანი და სადავოდ მიიჩნია პ-ე ხ-თან ერთად რ., ლ., დ. და პ. ხ-ების საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე, რის უარსაყოფადაც წარმოდგენილ იქნა საარქივო ცნობა საკომლო წიგნების ჩანაწერების მიხედვით 1986-1995, 1996-2006 წლებში პ-ე ხ-თან ერთად კომლში კასატორთა გაერთიანების თაობაზე.
ამდენად, კასატორებმა ჩათვალეს, რომ სააპელაციო პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 393-ე მუხლები, 394-ე მუხლის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 59-ე, 170-ე, 172-ე, 173-ე მუხლები, საქართველოს კანონი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“, საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის 23-ე მუხლი, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებით ოქმის პირველი მუხლი, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 თებერვალის განჩინებით რ., ლ., დ. და პ. ხ-ების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა რ., ლ., დ. და პ. ხ-ების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ოზურგეთის რაიონის სოფელ შ-ში მდებარე 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა პ-ე ხ-ს.
2004 წლის 22 აპრილს პ-ე ხ-მა ეს ნაკვეთი აჩუქა შვილს, ს. ხ-ს.
პ-ე ხ-ი გარდაიცვალა 2013 წლის 19 თებერვალს და მას ჩუქების ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მოსარჩელე რ. ხ-ი პ-ე ხ-ის შვილია, ხოლო დანარჩენი მოსარჩელეები რ. ხ-ის შვილები და მეუღლე არიან.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო ნაკვეთის ერთადერთი მესაკუთრე იყო პ-ე ხ-ი და მას შეეძლო, თავისუფლად განეკარგა თავისი საკუთრება, მათ შორის, ეჩუქებინა იგი შვილისათვის.
სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა მოსარჩელეთა პოზიციას იმის თაობაზე, რომ ამ ნაკვეთზე სანივთო უფლებები მათაც გააჩნდათ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო ნაკვეთის ერთადერთი მესაკუთრე არ იყო პეტრე ხითარიანი, თუმცა გამომდინარე იქედან, რომ პეტრე ხითარიანი იყო სადავო მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრე, მას შეეძლო განეკარგა თავისი საკუთრება, მათ შორის, ეჩუქებინა იგი შვილისათვის.
საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს რ., ლ., დ. და პ. ხ-ებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. ტ-ის მიერ 2014 წლის 6 თებერვლის №861280228-1 გადახდის დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. რ., ლ., დ. და პ. ხ-ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ რ., ლ., დ. და პ. ხ-ებს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. ტ-ის მიერ 2014 წლის 6 თებერვლის №861280228-1 გადახდის დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: თ. თოდრია
ბ. ალავიძე
