№ ას-366-345-2014 6 თებერვალი 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს. ჭ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ო-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 თებერვლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების შესრულება , ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს. ჭ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ო-ის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების შესრულებისა და უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის განმარტებით, ს. ჭ-სა და ა. ო-ს შორის 2004 წელს დაიდო ზეპირი ხელშეკრულება ა. ო-ის ფაქტობრივ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის შესახებ. შეთანხმების თანახმად, ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 2 300 აშშ დოლარით. ს. ჭ-მა წინასწარ გადაიხადა 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, ხოლო დარჩენილი თანხა 1 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში უნდა გადაეხადა მას შემდეგ, როდესაც მოპასუხე ა. ო-ე საჯარო რეესტრში აღირიცხდებოდა ქონების მესაკუთრედ. ა. ო-მ თანხის მიღების შემდეგ ს. ჭ-ს გადასცა სოფელ ს-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი, რის შემდეგაც მოსარჩელე გახდა საცხოვრებელი სახლის ფაქტტობრივი მესაკუთრე. მან გაარემონტა საცხოვრებელი სახლი, კაპიტალურად შემოღობა ეზო, მიწის ნაკვეთზე გააშენა მრავალწლიანი ხეხილის ნარგავები და იხდის კომუნალურ გადასახადებს, რაც უდავოდ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ ს. ჭ-ი სადავო ქონების მესაკუთრეა. მიუხედავად მოსარჩელის არაერთი თხოვნისა, ა. ო-ს საჯარო რეესტრში ქონება აღერიცხა საკუთრებად და შემდეგ კი, ეს ქონება დარეგისტრირებულიყო შემძენზე, ს. ჭ-ის სახელზე, მოპასუხე ამ შეთავაზებას გაუგებარი მიზეზების გამო თავს არიდებდა. 2013 წლის 12 ივნისს მოსარჩელისათვის თიანეთის რაიონული სამმართველოს ხევსურთსოფლის პოლიციიდან ცნობილი გახდა, რომ ა. ო-ს საცხოვრებელი სახლი საჯარო რეესტრში აღურიცხავს საკუთრების უფლებით და ითხოვს მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის გამოსახლებას. აღნიშნულის გამო, ს. ჭ-მა მოითხოვა მას და ა. ო-ს შორის დადებული ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე, აღიარებულ იქნას ქონების მესაკუთრედ და მოითხოვოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო და ხანდაზმულია. მოპასუხის მითითებით, უძრავი ქონების შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ა. ო-სა და ს. ჭ-ს შორის არ დადებულა წერილობითი ფორმით ნასყიდობის ხელშეკრულება, მას ნასყიდობის ფასი არ გადაუხდია, რის გამოც დაირღვა გარიგება. ნასყიდობის საფასურის უნდა გადაეხადა 2004 წლის დეკემბერში, რაც მოსარჩელეს არ შეუსრულებია. ამასთან, მოპასუხის მითითებით, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნის ვადა შეადგენს ექვს წელს. ვინაიდან გასულია ცხრა წელი, ს. ჭ-ის მოთხოვნის უფლება ხანდაზმულია.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 13 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ს. ჭ-ის სარჩელი ა. ო-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს ჭ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით ს. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება მოდავე მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე და სასამართლოს მიერ 59-ე მუხლის არასწორ გამოყენებაზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატამ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 2004 წელს მოქმედი 183-ე მუხლის რედაქციით, უძრავი ნივთის შესაძენად სავალდებულოდ აწესებდა არა მხოლოდ გარიგების წერილობითი ფორმით დადებას, არამედ - წერილობითი გარიგების დამოწმებას სანოტარო წესით. ამ მოთხოვნათა დაუცველობა ამავე კოდექსის 59.1. მუხლის თანახმად, იწვევდა ხელშეკრულების ბათილობას. ანალოგიური დასკვნის გამოტანა შესაძლოა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 323-ე და 59.1. მუხლების დანაწესებსის ურთიერთშეჯერების შედეგად. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად „უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში“. ამავე კოდექსის 323-ე მუხლის მიხედვით „ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას“, ხოლო, 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად „ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება“.

სამოქალაქო კოდექსით ერთმნიშვნელოვნად და იმპერატიულად არის დადგენილი უძრავ ნივთებზე უფლების წარმოშობის სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმი - უძრავი ნივთის ნასყიდობის თაობაზე მხარეთა შეთანხმება წერილობითი ფორმით და მისი სანოტარო წესით დასტურდება, რაც არის უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფუძველი, რომლის მიხედვითაც, მისი მონაცემთა საჯაროობიდან გამომდინარე, პირი უფლებამოსილია, შეიტყოს უძრავ ნივთზე უფლების მქონე პირის ვინაობა.

მიუხეავად იმისა, რომ არსებობდა ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართული იყო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად და მათ მიერ გამოხატული ნება სადავო არ არის, პალატამ არ მიიჩნია დადგენილად მოდავე მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობა, გამომდინარე იქიდან, რომ მხარეთა მიერ არ ყოფილა დაცული არსებული გარიგების ნამდვილობისათვის კანონით დადგენილი სავალდებულო ფორმა. გარიგების ნამდვილობა კი მოცემულ შემთხვევაში კანონის იმპერატიულ ნებას ეფუძნება და არა მხარეთა შეთანხმებას.

სამოქალაქო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა მის მიერ ა. ო-ისათვის ბეს სახით 500 აშშ დოლარის გადაცემა.

აღნიშნულტან მიმართებით პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 421-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 2004 წელს მოქმედი 183-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე, 50-ე და 59-ე მუხლებით და გამომდინარე იქიდან, რომ მხარეთა შორის „ბეს“ ხელშეკრულება არ იყო კანონით გაფორმებული წესით, მიიჩნია, რომ იგი წარმოადგენდა ბათილ გარიგებას და არ წარმოშობდა იმ სამართლებრივ შედეგებს, რომელიც უკავშირდება კანონით დადგენილი წესით მხარეთა შეთანხმებას ბეს თაობაზე. იმის გათვალისწინებით, რომ „ბე“-ს ხელშეკრულება არ იყო ნამდვილი, შესაბამისად, იგი ვერ განიხილებოდა როგორც წინარე ხელშეკრულება, გამიზნული ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად.

პალატის მოსაზრებით, გარდა ამისა, ისეთ პირობებში, როცა არ ყოფილა დაცული ძირითადი ხელშეკრულების ნამდვილობით კანონით განსაზღვრული პირობა – წერილობითი ფორმა, შესაბამისად, ამ ფორმით დადებული ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში ხელშეკრულების დადების დასადასტურებლად არ არის საკმარისი ის ფაქტი, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისაგან მიღებული აქვს გარკვეული თანხა, რომელსაც მხარეები „ბე“-ს უწოდებენ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ს. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა, რის გამოც არ არსებობდა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს. ჭ-მა და მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება არ გამომდინარეობს იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოებებიდან, რომელიც სასამართლომ დადგენილად ცნო. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა ეხელმძღანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის შესაბამისად და ეცნო ნასყიდობის ხელშეკრულება შესრულებულად, რამდენადაც თვით მოწინააღმდეგე მხარე ა. ო-ე არ უარყოფდა ნასყიდობისათვის „ბე“-ს სახით 500 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის განჩინებით ს. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ს. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ს. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ს. ჭ-ი გათავისუფლებულია სახელმწფიო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე