საქმე №ას-444-419-2014 2 თებერვალი 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „რ-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი - ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აუცილებელი ხარჯების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „რ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ.რუსთავის მერიის მიმართ ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დამქირავებლის მიერ გაწეული აუცილებელი ხარჯის - 29 675,37 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მხარეთა შორის დადებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მოსარჩელეს მფლობელობაში გადაეცა ქ.რუსთავში, .... მიკრო რაიონში მდებარე N.... ბაგა-ბაღის 135 კვ.მ ფართი;

ხელშეკრულების თანახმად, დამქირავლის ვალდებულებად განისაზღვრა ნივთის მიმდინარე რემონტის ჩატარება;

ქირავნობის საგანი საგანმანათლებლო დაწესებულების ფუნქციონირებისათვის გამოუსადეგარი იყო, კერძოდ, არ იყო სველი წერტილები, წყალგაყვანილობა. ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენებისათვის (საგანმანათლებლო დაწესებულების ფუნქციონირებისათვის), მოსარჩელემ ჩაატარა სარემონტო სამუშაოები: გამოცვალა და შეაკეთა კარ-ფანჯარა, სანტექნიკა, შეიყვანა წყალი, გააკეთა საკანალიზაციო სისტემა, ელექტრო გაყვანილობა და სხვა, რის თაობაზეც ცნობილი იყო ქ.რუსთავის მერიისათვის.

ნივთზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარების შემდგომ მოპასუხემ ქირავნობის ხელშეკრულების ვადა აღარ გააგრძელა, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნის მიუხედავად არ ანაზღაურებს მის მიერ გაწეულ ხარჯებს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მისი სათანადო მოპასუხით - ქ.რუსთავის საკრებულოთი შეცვლა მოითხოვა, ამასთანავე, განმარტა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 6.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარჩელეს არ ჰქონდა უფლება, დაეშვა ფართზე კაპიტალური სარემონტო სამუშაოების წარმოება.

რუსთავის საქალაქო სასმართლოს 2013 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „რ-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერიას შპს „რ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 21 662,37 ლარის გადახდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 მარტის განჩინებით თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს ქ.რუსთავის ინგლისური ენის გაძლიერებული სწავლების კოლეჯი „ნ-ო“ სახელმწიფო და საგადასახადო რეგისტრაციის მონაცემებში რეგისტრირებული იყო რუსთავის სასამართლოს 1997 წლის 12 მაისის №9/4-274 დადგენილებით. შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 24 დეკემბრის ბრძანებით განხორციელდა ცვლილება რეგისტრაციის მონაცემებში და მის დირექტორად დაინიშნა ც. გ-ი. შპს „ნ-ს“ შეეცვალა საფირმო სახელწოდება და ეწოდა „რ. რ-ი“. 2008 წლის 15 ოქტომბერს შპს „ნ-ს“ დირექტორსა და თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერიას შორის გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა ქ.რუსთავში, მე-... მ/რ №... ბაგა-ბაღის შენობაში არსებული 135 კვ.მ ფართი, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2009 წლის 15 აგვისტოს ჩათვლით.

2009 წლის 28 სექტემბერს შპს „ნ-ს“ დირექტორსა და თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერიას შორის კვლავ გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება, ამავე საგანზე და ხელშეკრულების 1.2 პუნქტის თანახმად, ნივთი განკუთვნილი იყო არასახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის განსათავსებლად. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 15 აგვისტოს ჩათვლით.

ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 17 ოქტომბრის დასკვნაზე დაყრდნობით პალატამ დაადგინა, რომ ქ.რუსთავში, №.... ბაგა-ბაღში შპს „რ. რ-ის“ მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება (2009 წლის მესამე კვარტლის დონეზე), რომლებიც დღეის მდგომარეობით სახეზეა, შეადგენს 13 704,12 ლარს ნორმატიული დარიცხვების გათვალისწინებით, ხოლო იმ სარემონტო სარეაბილიტაციო სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება, რომლებიც დღეის მდგომარეობით აღარ არსებობს (დემონტირებულია), შეადგენს 7 958,25 ლარს. ამავე ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია მოსარჩელის მიერ შესრულებული კონკრეტული სამუშაოების ჩამონათვალი, რომელთა ხასიათის, ფუნქციური დანიშნულებისა და დაქირავებული ფართის მიზნობრიობიდან გამომდინარე, გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად მოსარჩელემ გაწია აუცილებელი ხარჯები.

დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 531-ე მუხლზე და ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლად მხარეთა შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულება მიიჩნია. სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ აუცილებელ ხარჯად ითვლება დამქირავებლის მიერ გაღებული არა ყველა, არამედ მხოლოდ ისეთი ხარჯი, რომლის გაწევაც ნივთის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად არის აუცილებელი.

სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 532-ე, 535-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ გამქირავებლის მიერ ნივთზე გაწეული ხარჯების აუცილებლად მიჩნევის საფუძველი და ამ ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება იმ შემთხვევაში არსებობს, როდესაც სახეზეა ნივთის ხელშეკრულებით სარგებლობისათვის არავარგისი მდგომარეობა, ანუ ისეთი ვითარება, როდესაც ნივთის მდგომარეობა არ იძლევა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნის განხორციელების შესაძლებლობას.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილი იყო, რომ მხარეთა შორის ქირავნობის ხელშეკრულების დადებისას ერთმნიშვნელოვნად განისაზღვრა ფართის მიზნობრიობა - არასახელმწიფოებრივი ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის განთავსება. მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სამუშაოების ხასიათის, ფუნქციური დანიშნულების, დაქირავებული ფართის მიზნობრიობიდან და ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების ფუნქციონირებისათვის დაწესებული მაღალი სტანდარტის გათვალისწინებით კი, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად გაწია აუცილებელი ხარჯები.

სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება მისი არასათანადო მოპასუხეობის თაობაზე და მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე. სასამართლოს განმარტებით, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა არასათანადო მოპასუხის სათანადოთი - თვითმმართველი ქ.რუსთავის საკრებულოთი შეცვლის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული განჩინება აპელანტს არ გაუსაჩივრებია, რის გამო განჩინების კანონშესაბამისობაზე პალატა ვერ იმსჯელებდა.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე განიხილა საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე, რადგანაც სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა შპს „ნ-ს“ (ამჟამად შპს „რ-ი“) დირექტორსა და თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერიას შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულება. შესაბამისად, შპს „რ-ის“ ხელშემკვრელ მხარეს წარმოადგენდა ქ.რუსთავის მერია და არა საკრებულო. ის გარემოება, მოქმედებდა თუ არა თვითმმართველი ქალაქ რუსთავის მერია ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმებისას „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, კერძო სამართლებრივ სახელშეკრულებო ურთიერთობებში თვითმმართველი ქალაქ რუსთავის მერიის არასათანადო მხარედ მიჩნევის საფუძველი ვერ გახდებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თვითმმართველმა ქ.რუსთავის მერიამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომელიც შპს „რ-ის“ სარჩელის საფუძვლიანობას შეეხება. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები აუცილებლ ხარჯებად. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ქირავნობის საგანი მოსარჩელეს 2008 წლის 28 სექტემბერს გადაეცა, ხოლო სარემონტო სამუშაოები შპს „რ-მა“ 2009 წლის მესამე კვარტალში ჩაატარა, ფაქტობრივად მას შემდეგ, რაც დაასრულა სასწავლო პროცესი და განახორციელა საკუთარი მიზანი. ერთი წლის განმავლობაში საგანმანათლებლო დაწესებულების ფუნქციონირება იმ მდგომაროებაში, როგორშიც ნივთი გადაეცა დამქირავებელს, მიუთითებს მოპასუხის მიერ უნაკლო ნივთის გადაცემაზე. საწინააღმდეგო ვითარებაში სარემონტო სამუშაოები ხელშეკრულების დადებისთანავე უნდა ჩატარებულიყო, დამქირავებელს კი, ნივთის ვარგისიანობის თაობაზე პრეტენზია არ გამოთქვამს.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, დროულად ჩაეტარებინა მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები და ამის თაობაზე ეცნობებინა გამქირავებლისთვის, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ თვითმმართველ ქალაქ რუსთავის მერიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველი დავის საგანია ქირავნობის საგანზე დამქირავებლის მიერ გაწეული აუცილებელი ხარჯების გამქირავებლისათვის დაკისრება. სარჩელის ფაქტობრივ დასაბუთებაში მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მხარეებს შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც დამქირავებელს მფლობელობაში გადაეცა ქ.რუსთავში, .... მიკრო რაიონში მდებარე N... ბაგა-ბაღის შენობაში 135 კვ.მ ფართი. ქირავნობის საგანი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის გამოუსადეგარი იყო, რის გამოც მოსარჩელემ გასწია გარკვეული ხარჯები, რათა ნივთი ვარგისი ყოფილიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისთვის. სამუშაოების ჩატარების თაობაზე ცნობილი იყო მოპასუხისათვის, თუმცა, მოპასუხე უარს აცხადებს ხარჯების ანაზღაურებაზე.

ამდენად, განსახილველი დავა წარმოადგენს სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, კერძოდ, ქირავნობის ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავას. შესაბამისად, პირველ რიგში უნდა შემოწმდეს მოთხოვნის საფუძვლიანობა სახელშეკრულებო (ქირავნობის) ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებთან მიმართებაში.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლი, რომელიც ადგენს გამქირავებლის ვალდებულებას დამქირავებელს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები. ვიდრე შევამოწმებდეთ კასატორის პრეტენზიის საფუძვლიანობას და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს გააკეთოს აუცილებელი ხარჯების განმარტება, ხოლო შემდეგ პასუხი გასცეს მთავარ კითხვას: რა წინაპირობები უნდა არსებობდეს, რათა დადებითად გადაწყდეს აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურების საკითხი?

სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლი არ შეიცავს რაიმე დათქმას აუცილებელ ხარჯებთან დაკავშირებით, ამიტომ საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამგვარი ხარჯების განმარტება უნდა მოხდეს ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობის სხვა ნორმების ანალიზის საფუძველზე.

სამოქალაქო კოდექსის 532-ე, 533-ე და 537-ე მუხლებით განსაზღვრულია გამქირავებლის ვალდებულებები: გადასცეს დამქირავებელს გაქირავებული ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და ქირავნობის მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა; გადასცეს დამქირავებელს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთი; გამოასწოროს ნაკლი, რომელიც ნივთის ვარგისიანობას ამცირებს და რომელიც ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის არსებობს ან შემდგომში აღმოჩნდება. ამავე კოდექსის 543-ე და 548-ე მუხლების მიხედვით განსაზღვრულია დამქირავებლის ვალდებულებები: გაქირავებული ნივთის ნაკლის აღმოჩენისას ან წინასწარ გაუთვალისწინებელი საფრთხის დადგომისას დაუყოვნებლივ აცნობოს გამქირავებელს; საკუთარი ხარჯებით ჩაატაროს მიმდინარე რემონტი, ხოლო გამქირავებლის თანხმობით განახორციელოს საცხოვრებელი სადგომის გადაკეთება ან რეკონსტრუქცია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ჩამოთვლილ ვალდებულებათა დაცვა მნიშვნელოვანია ურთიერთობის თითოეული მონაწილისათვის იმდენად, რამდენადაც ამ ვალდებულებათა დარღვევა დაკავშირებულია მოთხოვნის წარმოშობასთან. მაგალითად: თუ გამქირავებელი დააყოვნებს ნივთის ნაკლის გამოსწორებას, დამქირავებელს შეუძლია თვითონ აღმოფხვრას იგი და მოითხოვოს ხარჯების ანაზღაურება (537.2 მუხლი); თუ დამქირავებელი გასცდება მიმდინარე რემონტის ჩატარებას და გამქირავებლის თანხმობის გარეშე მოახდენს ნივთის გადაკეთების ან რეკონსტრუქციას, გამქირავებელს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება (548.3 მუხლი).

როგორც წესი, მხარეები ხელშეკრულების დადების დროს იშვიათად თანხმდებიან თუ რა თვისებების მატარებული უნდა იყოს ქირავნობის საგანი, რათა იგი ჩაითვალოს ნივთობრივად უნაკლოდ, თუმცა, სამოქალაქო კოდექსის 535-ე მუხლის თანახმად, თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, მაშინ გაქირავებული ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის. უნდა ვივარაუდოთ, რომ დამქირავებლის მიერ ნივთის მიღებისა და პრეტენზიის განუცხადებლობის შემთხვევაში, დამქირავებელს გადაეცა ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. შესაბამისად, დამქირავებელი ვერ მიუთითებს იმ ნაკლზე, რომლის თაობაზეც მან იცოდა გამქირავებელთან შეთანხმების საფუძველზე ან ნაკლი აშკარად შესამჩნევი იყო ნივთის გადაცემის მომენტში და მიუხედავად ამისა, მიიღო სარგებლობაში, როგორც უნაკლო. ამგვარი მოცემულობის არსებობისას ნაკლის გამოსწორება არ უნდა დაეკისროს გამქირავებელს და იგი უნდა განთავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან. ნივთობრივი ნაკლის არარსებობისას, როგორც ზემოთ განვმარტეთ, დამქირავებელი ვალდებულია ჩაატაროს მიმდინარე რემონტი საკუთარი ხარჯებით, ამასთან, გაქირავებული ნივთის ცვლილებების ან გაუარესებისათვის, რაც გამოწვეულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობით, იგი პასუხს არ აგებს (547-ე მუხლი).

ამდენად, თუკი ზემოაღნიშნული დასკვნა ემყარება იმ მსჯელობას, რომ გამქირავებლის მიერ საკუთარი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებისას (დამქირავებლისათვის უნაკლო ნივთის გადაცემა) დამქირავებელს ეკისრება ნივთზე ზრუნვა, საპირისპირო მსჯელობა საპირისპირო დასკვნამდე მიგვიყვანს, რაც იმას ნიშნავს, რომ გამქირავებელს ნივთზე ხარჯების გაღება ეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის არსებობდა ან შემდგომში აღმოჩნდება ნაკლი, რომელიც ნივთის ვარგისიანობას ამცირებს. სწორედ ის ხარჯები, რომელიც ნაკლის აღმოსაფხვრელად და ნივთის ვარგისიანობის აღსადგენად იქნება გაღებული, უნდა მივაკუთვნოთ აუცილებელი ხარჯების კატეგორიას. აუცილებლობა კი გამომდინარეობს ორივე მხარის ინტერესებიდან, ერთის მხრივ დამქირავებელმა ისარგებლოს ნივთით, ხოლო მეორეს მხრივ გამქირავებელმა მიიღოს სარგებელი.

ისმის კითხვა: აუცილებელი ხარჯების გაღება (ნაკლის აღმოფხვრა) დამქირავებელს შეუძლია თავისი ინიციატივით, ხარჯების შემდგომში ანაზღაურების მოთხოვნის პირობით, თუ გამქირავებლის სასარგებლოდ მოქმედებს ნაკლის გამოსწორების უპირატესობა?

სამოქალაქო კოდექსის 537-ე და 543-ე მუხლებით აღიარებულია ნაკლის არსებობის შესახებ გამქირავებლის წინასწარ შეტყობინების ვალდებულება. ამასთან, დამქირავებლის მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა, თუკი გამქირავებელი ნაკლის გამოსწორების ვადას გადააცილებს. როგორც ვხედავთ, ნაკლის გამოსწორება მოქმედებს გამქირავებლის სასარგებლოდ. საკითხის ასე გადაწყვეტა მიზნად ისახავს გამქირავებლის ინტერესების დაცვას, რათა მან თავიდან აიცილოს დამქირავებლის მიერ ქირის შემცირების ან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. გარდა ამისა, გამქირავებელს უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, შეამოწმოს ნივთი და დაადგინოს, რეალურად არსებობს თუ არა ნაკლი, და თუ არ არის, შემდგომში ამის დამტკიცება შეძლოს.

სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, დამქირავებელს შეუძლია მოითხოვოს ასევე იმ აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება, რომლებიც გაწეულია არაუფლებამოსილი შესრულების (დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების) ფარგლებში. ამ შემთხვევაში, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს 545-ე მუხლის მე-2 ნაწილთან ერთად წარმოადგენს 973-ე მუხლი. აღნიშნული ნორმა უნდა განიმარტოს სამოქალაქო კოდექსის 974-ე მუხლთან ერთად, რომელიც 973-ე მუხლიდან საგამონაკლისო წესს ადგენს, კერძოდ, შემსრულებელს არ შეუძლია მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, თუ მის მიერ საქმეთა შესრულება ეწინააღმდეგება მეპატრონის ნებას ან არ შეესაბამება მის ინტერესებს.

ამდენად, იმისათვის, რათა დადებითად გადაწყდეს აუცილებელი ხარჯების დაკისრების საკითხი, უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: სახეზე უნდა იყოს ნივთობრივი ნაკლი და გამქირავებელი უნდა იმყოფებოდეს ნაკლის გამოსწორების ვადის გადაცილებაში, ან დამქირავებლის მიერ არაუფლებამოსილი შესრულების ფარგლებში განხორციელებული აუცილებელი შესრულება უნდა შეებამებოდეს დაინტერესებული პირის (მეპატრონის) ინტერესსა და ნებას.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა მიხედვითაც ირკვევა, რომ:

2008 წლის 15 ოქტომბერს შპს „ნ-ს“ (ამჟამად შპს „რ-ი“) და თვითმმართველ ქალაქ რუსთავის მერიას შორის 2009 წლის 15 აგვისტოს ჩათვლით გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება. დამქირავებელს მფლობელობაში გადაეცა ქ.რუსთავში, მე-... მ/რ N... ბაგა-ბაღის შენობაში არსებული 135 კვ.მ ფართი.

მხარეებს შორის ანალოგიური ხელშეკრულება გაფორმდა 2009 წლის 28 სექტემბერს, რომლის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 15 აგვისტოს ჩათვლით. ამასთან, მხარეებმა ხელშეკრულებით დაადგინეს, რომ ფართი განკუთვნილი იქნებოდა არასახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის განსათავსებლად.

შპს „რ-ის“ მიერ 2009 წლის მესამე კვარტლის დონეზე ჩატარებული სარემოენტო სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება შეადგენს 13704,12 ლარს, ხოლო იმ სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება, რომლებიც დემონტირებულია _ 7958,25 ლარს.

სარემონტო სამუშაოების აღწერა შემდეგია: დაცვის მიზნით, პირველ სართულზე ამოშენებულ იქნა ფანჯრები და კარები; ჩატარდა სამღებრო სამუშაოები სკოლის შემოსასვლელ ფოიეში და ერთ საკლასო ოთახში; შეყვანილ და დამონტაჟებულ იქნა წყლისა და საკანალიზაციო სისტემა; განხორციელდა სანტექნიკის სამუშაოები; მეორე სართულზე ამოშენებულ იქნა კედლები და ფანჯრები; გამაგრებულ და შეღებილ იქნა კარებები; კარებებს დაუყენდა საკეტები; რვა საკლასო ოთახში შეყვანილ იქნა ელექტრო სადენები და დამონტაჟებულ იქნა მრიცხველი; დამონტაჟებულ იქნა რკინის კარი და ფანჯრის გისოსი; ორ საკლასო ოთახში დაიგო იატაკი, ხოლო რვა საკლასო ოთახსა და დერეფანში ჩატარდა სამალიარო სამუშაოები.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელის მიერ შესრულებული სარემონტო სამუშაოების გამო გაწეული ხარჯები, მათი ხასიათის, ფუნქციური დანიშნულებისა და დაქირავებული ფართის მიზნობრიობიდან გამომდინარე, წარმოადგენდა იმ აუცილებელ ხარჯებს, რაც ნივთის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად იყო საჭირო. მოცემული დასკვნით ცალსახად დასტურდება ის გარემოება, რომ დამქირავებელს გამქირავებელმა გადასცა ნაკლიანი ნივთი.

კასატორი არ ეთანხმება მოსარჩელისათვის ნაკლიანი ნივთის გადაცემის საკითხს და მიიჩნევს, რომ ამგვარი დასკვნა არ გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან, კერძოდ, კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტებზე, რომლის თანახმადაც, შპს „რ-ი“ ქირავნობის საგანს განკარგავდა ჯერ კიდევ 2008 წლის 28 სექტემბრიდან, მას არ გამოუთქვამს პრეტენზია ნივთის ვარგისიანობის შესახებ, ხოლო სარემონტო სამუშაოები ჩაატარა 2009 წლის მესამე კვარტალში. აქედან გამომდინარე, ჩატარებული სამუშაოები წარმოადგენს მიმდინარე რემონტზე გაწეულ ხარჯებს და არა აუცილებელ ხარჯებს.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორის პრეტენზია დასაბუთებულია და გაზიარებულ უნდა იქნეს, ვინაიდან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი გარემოებებიდან ცალსახად არ დგინდება, რომ მოსარჩელეს გადაეცა ნივთობრივად ნაკლიანი ნივთი. ამ თვალსაზრისით საყურადღებოა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნა, საიდანაც ირკვევა, რომ ძირითადი სამუშაოები შესრულებულ იქნა 2009 წლის მე-3 კვარტალში.

კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის შეპასუხება, სადაც ეს უკანაკნელი განმარტავს, რომ ყოველწლიურად იზრდება მოთხოვნები საგანმანათლებლო დაწესებულების აკრედიტაციისათვის და ბუნებრივია, როდესაც დამქირავებელი ქირაობს ფართს ამ დანიშნულებით და გამქირავებლისთვისაც კარგად არის ცნობილი მისი კეთილმოწყობა, მიზნობრიობიდან გამომდინარე, აუცილებელი ხდება სარემონტო სამუშაოების წარმოება, ვერ გამოდგება ნივთობრივი ნაკლის არარსებობის გასაქარწლებლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ე¹ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუქნტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

საკასაციო პალატის შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე არ არის დადგენილი დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება (მაგალითად: იცოდა თუ არა ნაკლის თაობაზე ნივთის გადაცემისას მოსარჩელემ და შეატყობინა თუ არა ამის თაობაზე მოპასუხეს; არსებობდა თუ არა მხარეთა შორის შეთანხმება ნაკლის აღმოფხვრასთან დაკავშირებით; მოსარჩელის მიერ განხორციელებული მოქმედებები შეესაბამებოდა თუ არა მოპასუხის ინტერესსა და ნებას), რის გამოც შეუძლებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის სააპელაციო წესით ხელახლა განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს სახეზეა თუ არა აუცილებელი ხარჯების მოპასუხისათვის დაკისრების ყველა ის წინაპირობა, რომელთა შესახებაც ზემოთ გვქონდა საუბარი და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწვიტოს დავა.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ამასთანავე, ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება სააპელაციო სასამართლოს, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თვითმმართველი ქ.რუსთავის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე