საქმე N:ას-452-427-2014

№ ას-452-427-2014 6 თებერვალი 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ. ბ-ი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მიუღებელი სარჩოს სხვაობის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), სარჩოს გადახდის ვალდებულების არარსებობის აღიარება, საფუძვლის გარეშე გადარიცხული თანხის დაკისრება 2010 წლის მაისიდან დღემდე 5508 ლარის ოდენობით (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

კ. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ და მოთხოვა მოპასუხისათვის, მის სასარგებლოდ, ყოველთვიური სარჩოს სახით 2013 წლის მარტიდან „ვაგონების შემადგენლის“ ხელფასის 80%-ის, 480 ლარის გადახდა, ასევე, 2010 წლის მარტიდან 2013 წლის მარტამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 4968 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და, თავის მხრივ, შეგებებული სარჩელით მოითხოვა კ. ბ-სათვის, საფუძვლის გარეშე გადარიცხული 5508 ლარის ოდენობით თანხის დაკისრება და იმ ფაქტის აღიარება, რომ სს „ს. რ-ას“ მის მიმართ რაიმე ვალდებულება არ გააჩნია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა, ხოლო შეგებებული სარჩელს უარი ეთქვა, რაც სს „ს. რ-ამ“ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილსის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენლად მიიჩნია, რომ კ. ბ-ი მუშაობდა შპს „ს რ-ში“ ვაგონების შემადგენლად.

მოსარჩელემ სს „ს. რ-ში“ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, 1978 წლის 27 სექტემბერს მიიღო საწარმოო ტრავმა და დაკარგა პროფესიული შრომის უნარის 80% უვადოდ. საქმეში წარმოდგენილი, წარმოებაში მომხდარ უბედურ შემთხვევებთან და ჯანმრთელობისათვის სხვაგვარი ზიანის მიყენების შედეგად ზარალის ანაზღაურების შესახებ დასკვნის მიხედვით, 27.09.1978 წელს მომხდარ უბედურ შემთხვევაში წარმოების პასუხისმგებლობამ შეადგინა 100%, რომელსაც კ. ბ-სთვის, შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის (80%) შესაბამისად, მუდმივად უნდა აენაზღაურებინა შესაბამისი თანხა.

მოპასუხე სს „ს. რ-ა“ კ. ბ-ს, საწარმოო ტრავმის გამო, წლების განმავლობაში, ყოველთვიურად უხდიდა სარჩოს - 153 ლარს.

სს „ს. რ-ის“ ვაგონების შემადგენლის ყოველთვიური ხელფასი 2010 წლის მარტიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით შეადგენდა 400 ლარს. 2011 წლის მარტიდან 2012 წლის ივლისამდე 450 ლარს, 2012 წლის ივლისიდან - 500 ლარს, ხოლო 2013 წლის იანვრიდან სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის - 600 ლარს.

მოსარჩელის თანამდებობის მუშაკის ხელფასის 80%-ის ოდენობამდე გადასაანგარიშებელი სარჩო 2010 წლის მარტიდან 2013 წლის მარტამდე შეადგენდა ჯამში 4968 ლარს, ხოლო 2013 წლის მარტიდან ყოველთვიურად მისაღები სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 480 ლარს.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების დარღვევასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ კ. ბ-ი სარჩელით ითხოვდა გადაანგარიშებას 2010 წლის მარტიდან 2013 წლის მარტამდე პერიოდის განმავლობაში, რაც დაეკისრა კიდეც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სს „ს. რ-ას“.

რაც შეეხება სარჩელში მითითებულ მოთხოვნასა და დაკისრებულ თანხას შორის სხვაობას, პალატამ ჩათვალა, რომ აღნიშნული წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ დაშვებულ ტექნიკურ უზუსტობას. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სწორად იქნა დაანგარიშებული სარჩოს ოდენობა მოთხოვნის ფარგლებში, რაც არ შეფასდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების გადაცდენად.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ უსწორობას შეეხება, და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ იხელმძღვანელა 2006 წლის 4 ივლისამდე მოქმედი საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 155-ე მუხლით, ამჟამად მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით, სკ-ის 316-ე, 317-ე, 992-ე და 408-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩოს სახით მიიღოს ზიანის ანაზღურება იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლო გადაწყვეტლებით განსაზღვრული სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების შესაძლებლობას კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. აღნიშნული კი, გულისხმობს შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფას საწრმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღურების შესაბამისად.

ვინაიდან დადგენილ გარემოებად იქნა მიიჩნეული, რომ სს „ს. რ-ში“ იმავე თანამდებობის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, პალატამ საფუძვლიანად ჩათვალა კ. ბ-ის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების სარჩოს გადაანგარიშების თაობაზე.

როგორც აღინიშნა, მოსარჩელის თანამდებობის მუშაკის ხელფასის 80%-ის ოდენობამდე გადასაანგარიშებელმა სარჩომ 2010 წლის მარტიდან 2013 წლის მარტის თვემდე შეადგინა 4968 ლარი, ხოლო 2013 წლის მარტიდან ყოველთვიურად მისაღები სარჩოს ოდენობამ შეადგინა 480 ლარი. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სს „ს. რ-ს“ ბრალი არ მიუძღვის მომხდარ საწარმოო ტრავმაში და იგი არაა ვალდებული ყოველთვიური სარჩო გადაუხადოს მოსარჩელეს.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანის წარმოადგენდა არა სარჩოს დაწესება, არამედ უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საწარმოს ბრალეულობის საკითხის განხლვა ხდება სარჩოს დაწესებისას და არა უკვე დაწესებული სარჩოს აღდგენის ან გადაანგარიშებისას.

აღნიშნულ საქმეზე დადასტურებულ გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელემ მიიღო საწარმოო ტრავმა და დაეკარგა პროფესიული შრომითი უნარის 80%. კ. ბ-ს საწარმოს მიერ დაენიშნა სარჩო. პალატამ განმარტა, რომ ვინაიდან სს „ს. რ-მ“ საწარმოო ტრავმის გამო ზიანის ანაზღაურების მიზნით დაზარალებულზე გასცა ყოველთვიური სარჩო, საწარმოს ბრალეულობის საკითხის გამორკვევა სასამართლოს მიერ, ამ ეტაპზე აღარ მოხდებოდა. ამ საფუძვლით დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული სს „ ს. რ-ის“ შეგებებული სარჩელი სარჩოს გადახდის ვალდებულების არარსებობის აღიარებისა და კ. ბ-სათვის საფუძვლის გარეშე სარჩოს სახით გადაცემული 5508 ლარის დაკისრების თაობაზე.

რაც შეეხება აპელანტის მიერ მითითებულ საქართველოს მთავრობის 01.03.2013 წ. N45 დადგენილებას, რომლითაც დამტკიცდა „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესი“, პალატის აზრით, იგი ვერ იქნებოდა გამოყენებული წინამდებარე დავის გადაწყვეტის მიზნით, რამეთუ არეგულირებს დახმარების დანიშვნის წესს საქართველოს მოქალაქისათვის, რომელიც დასაქმებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში (უფლებამონაცვლე არ ჰყავს), 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება ამ დამსაქმებელთან მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-მ“ და მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, ვინაიდან იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და გადაწყვეტილება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რადგან გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს არ აქვს მითითებული ის სამართლებრივი ნორმა, რომელიც ითვალისწინებს სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშებას.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლი. რადგანაც, აღნიშნული კანონის 53-ე მუხლის თანახმად, ეს კოდექსი ვრცელდება არსებულ შრომით ურთიერთობებზე, მიუხედავად მათი წარმოშობის დროისა“. კ. ბ-თან შრომითი ურთიერთობა კი, შეწყდა 1979 წლიდან და ის ს. რ-დან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს.

სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ის 408-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და არასწორად განმარტა სკ-ის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი.

კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ სარჩოს გადაანგარიშება მოქმედი თანამშრომლის ხელფასის ზრდის პროპორციულად, მნიშვნელოვნად უშლის ხელს სს „ს. რ-ის“ ბიზნესის აქტივობის ამაღლებას რამდენიმე ასეული კრედიტორების არსებობის გამო, რომლებიც სხვადასხვა დროს საწარმოო ტრავმის შედეგად დაზარალდნენ.

კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ იმსჯელა სს „ს. რ-ის“ შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით. თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა ბრალეულობის საკითხზე, სადაც არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო სასამართლომ ს. რ-ის მხრიდან კ. ბ-სათვის სარჩოს გადახდა მიიჩნია მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანებაში რკინიგზის ბრალეულობის აღიარებად, რაც არ შეესაბამება სინამდვილეს, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენლი მტკიცებულებით დასტურდება მოსარჩელის მიერ მუშაობის დროს უსაფრთხოების წესების დარღვევა. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 01 მარტის N45 დადგენილება, ვინაიდან აღნიშნული ნათელს ხდის ნორმაშემოქმედის ხედვას სარჩოს გადაანგარიშებასთან დაკავშირებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 აპრილის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (720 ლარის) 70% –504 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1.სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს სს „ს. რ-ის“ მიერ №924 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (720 ლარის) 70% – 504 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე