საქმე №ას-45-44-2014 23 თებერვალი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ნინო ბაქაქური, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ლ. კ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ს-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ამავე წლის 30 ოქტომბრის საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და საოქმო განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ს-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. კ-ის მიმართ მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ზეპირი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხის - 4 000 აშშ დოლარისა და სარგებლის - 20 160 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2005 წელს მხარეებს შორის გაფორმდა სარგებლიანი სესხის ზეპირი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელემ ლ. კ-ს ასესხა 4 000 აშშ დოლარი, თვეში 6%-ის დარიცხვით, ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა ექვსი თვით. ამავდროულად ამავე მხარეებს შორის გაფორმდა საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც გაფორმდა მოსაჩვენებლად, რეალურად, მხარეებს შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად. მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ნასყიდობის საგანი გადავიდა კრედიტორ მ. ს-ის საკუთრებაში, რომელმაც ბინა 2007 წელს მიჰყიდა ნ.ძ-ს, ამ უკანასკნელმა კი, თავის მხრივ, ქონება მიჰყიდა მ.მ-ს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ლ. კ-ის სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის 2004 წლის 22 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა N1-ში მდებარე უძრავ ნივთზე, ასევე ბათილად იქნა ცნობილი მ. ს-სა და ნ. ძ-ს შორის ამავე უძრავ ქონებაზე 2005 წლის 22 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ლ. კ-ის სარჩელი ნ. ძ-სა და მ. მ-ს შორის 2007 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენისა და ბინის საკუთრებაში დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

კანონიერ ძალაში შესული ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა რეალურად იმავე მხარეებს შორის შეთანხმებული იპოთეკის ხელშეკრულება.

2011 წელს ლ. კ-მა კვლავ მიმართა სასამართლოს სარჩელით და მოითხოვა მ. ს-ისა და ნ. ძ-ისათვის სოლიდარულად იმ ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, რაც მას მოპასუხეების მხრიდან კუთვნილი ქონების განკარგვის გამო მიადგა.

სასამართლოს გადაწყვეტილებით მ.ს-ს ნ.ძ-თან ერთად სოლიდარულად დაეკისრა 5 500 აშშ დოლარისა და 2007 წლის მაისიდან 2010 წლის ივნისამდე ბინის ქირის სახით გადახდილი 9 125 ლარის ლ.კ-ისათვის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. ამდენად, მხარეთა შორის დადებული ზეპირი სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება მსესხებელს არ შეუსრულებია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

ზეპირი ფორმით დადებული სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ მიიღო არა 4 000, არამედ 3 000 აშშ დოლარი, რაც დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მოსარჩელისა და ნ.ძ-ის კანონსაწინააღმდეგო ქმედებით ლ.კ-ს მიადგა ზიანი, ამასთან, მ.ს-ის მოთხოვნა ხანდაზმულია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ს-მა.

აღნიშნული საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი სასამართლოების მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 30 ოქტომბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მ. ს-ის წარმომადგენლის შუამდგომლობა სხდომის თავმჯდომარის აცილების თაობაზე, რომელსაც მხარე ასაბუთებდა იმით, რომ საკასაციო სასამართლოდან საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდეგომ სადავოს წარმოადგენდა სამართლებრივი შეფასების გაზიარება-არგაზიარების საკითხი და ვინაიდან ამავე საქმის განხილვაში ადრეც იგივე მოსამართლე მონაწილეობდა, მხარემ მიიჩნია, რომ არსებობდა მისი აცილების წინაპირობები. შუამდგომლობის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მხარემ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე. ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ლ. კ-ს მ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5 508 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 სექტემბრის განჩინებაზე, რომლითაც წინამდებარე საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს და დაევალა მხარეთა შორის 2005 წელს 6 თვის ვადით დადებული ზეპირი სესხის სარგებლიანი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მ. ს-ის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის დადგენა და დავის ამ გზით გადაწყვეტა.

ამ თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე იმავე მხარეებს შორის (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება) და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის საფუძველზე, უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2004 წლის 22 სექტემბერს მ. ს-სა და ლ. კ-ს შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება 6 თვის ვადით (2005 წლის 22 მარტამდე), ყოველთვიურად საპროცენტო სარგებლის - 6%-ის დარიცხვით;

ლ. კ-ს მ. ს-ისგან სესხად მთლიანობაში მიღებული ჰქონდა 3 000 აშშ დოლარი: 1 000 აშშ დოლარი ხელწერილის შედგენის დღეს – 22.09.2004წ, ხოლო 1 000-1 000 აშშ დოლარი - 23.09.2004წ და 01.10.2004წ;

2004 წლის 22 სექტემბერს (ანუ სესხის ხელწერილის გაფორმების დღეს) ლ. კ-ს და მ. ს-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე, რომლის მიხედვითაც ნასყიდობის საგანი მ. ს-მა ლ კ-ისაგან შეიძინა 5 000 ლარად;

სესხის ხელშეკრულებაში მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ამოქმედდებოდა სესხის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის შემთხვევაში. რეალურად, მხარეთა შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა. სესხის დაბრუნება უზრუნველყოფილი იყო ბინით, შესაბამისად, მხარეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა იპოთეკის გარიგება;

სესხის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო, ნასყიდობის საგანზე აღირიცხა მ. ს-ის საკუთრების უფლება. 2005 წლის 22 ივლისს ამავე ბინაზე მ. ს-სა და ნ .ძ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნ. ძ-ი აღირიცხა ქონების მესაკუთრედ. ნასყიდობის თანხად ხელშეკრულებაში მითითებული იყო 5 000 ლარი;

ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე 2007 წლის 21 სექტემბერს ნ.ძ-სა და მ. მ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, მ. მ-მ ბინა შეიძინა 18 000 ლარად;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის 2004 წლის 22 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ასევე ბათილად იქნა ცნობილი მ. ს-სა და ნ. ძ-ს შორის 2005 წლის 22 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ლ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ნ. ძ-სა და მ. მ-ს შორის 2007 წლის 21 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა ლ. კ-ის მოთხოვნა ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე საკუთრების უფლების აღდგენისა და ბინის საკუთრებაში დაბრუნების ნაწილში;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სარჩელი, მ. ს-ისა და ნ. ძ-ის მიმართ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ. ს-სა და ნ. ძ-ს ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ ზიანის - 5 500 აშშ დოლარისა და გადახდილი ქირის - 9 125 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

გაზიარებულ იქნა აპელანტის პოზიცია, რომ მ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნა 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე, არ იყო ხანდაზმული.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2004 წლის 22 სექტემბერს მხარეთა შორის გაფორმდა სესხისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები. სესხი უნდა დაბრუნებულიყო 2005 წლის 22 მარტს. სესხის ხელშეკრულებაში მიეთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ამოქმედდებოდა სესხის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის შემთხვევაში. სწორედ აღნიშნული დათქმის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ 2004 წლის 22 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა იპოთეკის ხელშეკრულება. შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ეს ორი ხელშეკრულება უნდა შეფასებულიყო ერთობლიობაში და გამოყენებულიყო იპოთეკის ხელშეკრულების მიმართ მოქმედი წესები, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა. სასამართლოს შეფასებით, ნასყიდობის ხელშეკრულება, მართალია, გაბათილებული იყო, მაგრამ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არ გაბათილებულა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც უზრუნველყოფდა 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულების შესრულებას.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 286–ე მუხლის პირველი ნაწილის ადრე მოქმედ რედაქციაზე (2005 წ.) და აღნიშნა, რომ ამავე ნორმის მოქმედი რედაქციით კანონმდებელმა დაუშვა შესაძლებლობა, მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე, იპოთეკის საგანი გადაეცეს კრედიტორს საკუთრებაში.

მოვალის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფას მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება, რაც განაპირობებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სამოქალაქო ბრუნვის სფეროში. მოთხოვნის უზრუნველყოფის ინსტიტუტი კრედიტორს უქმნის რწმენას, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაშიც კი, ამ სამართლებრივი მექანიზმის გამოყენებით შესძლებს საკუთარი მატერიალური უფლების დაცვასა და მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ამასთან, ვალდებულების დარღვევისას მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების გამოყენების შემთხვევაში, გათვალისწინებული უნდა იქნას ამ ინსტიტუტის არსი და დანიშნულება, კერძოდ, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება უზრუნველყოფილი მოთხოვნის გარანტიას წარმოადგენს და, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, იგი იკავებს ვალდებულების შესრულების ადგილს, რაც შეიძლება განხორციელდეს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების აუქციონზე რეალიზაციით მიღებული თანხის, ასევე ნივთის კრედიტორისათვის საკუთრებაში გადაცემით. ამდენად, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების ფუნქცია შეუსრულებელი ვალდებულების შესრულებაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მოვალისათვის ვალდებულების შესრულების დაკისრება უზრუნველყოფის საშუალებით ხორციელდება, ანუ მოვალის შესასრულებელ ვალდებულებას მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება ჩაანაცვლებს (იხ. სუსგ №ას–1300–1320–2011).

სააპელაციო პალატის მითითებით, ხანდაზმულობის საკითხის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო ხანდაზმულობის ვადის დენის ათვლის წერტილის დადგენა. სადავო არ იყო, რომ მ. ს-მა სესხის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის თაობაზე შეიტყო იმთავითვე, ანუ 2005 წლის 22 მარტს, რამაც განაპირობა ნასყიდობის ხელშეკრულების ამოქმედება და საკუთრების უფლების წარმოშობა მოვალის ქონებაზე. განსახილველი დავისა და, შესაბამისად, ხანდაზმულობის საკითხის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო 2004 წლის 22 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების სწორი სამართლებრვი შეფასება და სესხის ხელშეკრულებასთან ერთობლიობაში მისი განხილვა. მ. ს-მა (კრედიტორმა) სესხის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების გამოყენებით დაიცვა საკუთარი მატერიალური უფლება და საკუთრებაში აღირიცხა მოვალის კუთვნილი ქონება, შესაბამისად, კრედიტორმა იმ პერიოდისთვის დაიკმაყოფილა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნა. მ. ს-ისთვის სუბიექტურად, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლების დარღვევის თაობაზე ცნობილი გახდა, როდესაც გაუქმდა მისი საკუთრების უფლება უზრუნველყოფის საგანზე, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის საკითხი დაკავშირებული იყო მხარეთა შორის 2004 წლის 22 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით წარმოებული დავის შედეგთან. ვინაიდან მ. ს-მა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნა დაიკმაყოფილა მოვალის ქონების ხარჯზე (იპოთეკის საგნით), ამ მოცემულობაში მას სესხის თანხის მოთხოვნის არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი არ ჰქონდა. მას შემდეგ, რაც გაბათილდა კრედიტორის საკუთრების უფლება უზრუნველყოფის საგანზე, მ. ს-ს წარმოეშვა უფლება, მოვალისათვის მოეთხოვა სესხის დაბრუნება.

კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ. ს-სა და ნ. ძ-ს ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ ზიანის - 5 500 აშშ დოლარისა და გადახდილი ქირის - 9 125 ლარის ანაზღაურება, შესაბამისად, ლ. კ-მა დაიკმაყოფილა ის ზიანი, რაც მიადგა ბათილი გარიგების საფუძველზე.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან – 2009 წლის 21 ოქტომბრიდან, წინამდებარე სარჩელი აღძრული იყო 2012 წლის 10 ივლისს, რაც მოსარჩელის მოთხოვნის, 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე, ხანდაზმულად მიჩნევის შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე, 623-ე, 625-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება დადებული იყო ექვსი თვით, სესხის თანხა შეადგენდა 3 000 აშშ დოლარს; ყოველთვიური საპროცენტო სარგებელი, 6% - 1080 (180X6) აშშ დოლარს.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საწინააღმდეგოდ, ვალდებულების დარღვევის გამო მოპასუხის დავალიანებამ (სესხის თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი) მოსარჩელის მიმართ შეადგინა 4 080 (3000+1080) აშშ დოლარი, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო პალატამ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 411-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ ლ. კ-ს მ. ს-ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 2004 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაც იმ საპროცენტო განაკვეთის ოდენობით, რასაც კრედიტორი მიიღებდა ბრუნვაუნარიანი ობიექტის - ფულის ანაბარზე განთავსების შედეგად. სააპელაციო სასამართლომ კი, გონივრულად მიიჩნია, ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, ვადაგადაცილებული დროის გათვალისწინებით (7 წელი), მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ წლიური 5%-ის დაკისრება, რაც შეადგენდა 1 428 აშშ დოლარს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. კ-მა, მოითხოვა მისი, ასევე მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ 2013 წლის 30 ოქტომბრის საოქმო განჩინების გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ სარჩელი არ არის ხანდაზმული, ეს დასკვნა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მასალებიდან. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე და 130-ე მუხლები.

კასატორმა მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებებზე და განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მ. ს-ის მოთხოვნა სავსებით მართებულად მიიჩნია ხანდაზმულად და მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად სწორად ჩათვალა 2005 წლის 23 მარტი - სესხის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგი დღე. მოსარჩელეს სასამართლოსათვის უნდა მიემართა ამ დღიდან 2008 წლის 23 მარტამდე, ამ ვადის დარღვევით წარმოდგენილი სარჩელი კი, ხანდაზმულია და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ სესხისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები ერთობლივად უნდა შეფასებულიყო, რათა სწორად განსაზღვრულიყო ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტი, პალატის მოსაზრებით, სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გაბათილდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, მაგრამ არ გაბათილებულა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც უზრუნველყოფდა 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებას. პალატამ სწორად ჩათვალა, რომ მ.ს-მა სესხის ხელშეკრულების დარღვევის თაობაზე შეიტყო 2005 წლის 22 მარტს, თუმცა არასწორია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ამოქმედებისა და მოვალის ქონებაზე საკუთრების უფლების მართლზომიერად წარმოშობის თაობაზე, ვინაიდან მ.ს-ი და ნ.ძ-ი კანონსაწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ კრედიტორს მოთხოვნა წარმოეშვა მას შემდეგ, რაც მისთვის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე გახდა ცნობილი, რადგანაც, როგორც საკასაციო სასამართლომ განმარტა, ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენდა უცილოდ ბათილ გარიგებას, სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ამგვარი გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან. სააპელაციო პალატამ კი, უცილოდ ბათილი გარიგების შედეგების აღიარებით, გაშვებულ სასარჩელო ხანდაზმულობას უკუქცევითი ძალა მიანიჭა, მაშინ, როდესაც საკასაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილია კანონის ცოდნის პრეზუმფცია და მისი არცოდნა ან არასათანადო გაგება პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძველი არ არის.

მოცემულ შემთხვევაში, საყურადღებოა ასევე ის, რომ საქმე, მართალია, სააპელაციო სასამართლოს სხვა შემადგენლობამ განიხილა, მაგრამ იმავე მომხსენებელი მოსამართლის მონაწილეობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ლ.კ-ის შუამდგომლობა მომხსენებელი მოსამართლის აცილების თაობაზე, რაც ამ განჩინების გაუქმების საფუძველია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 3 თებერვლის განჩინებით ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ლ. კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ლ. კ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 29 იანვარს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 490,18 ლარის 70% – 343,126 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებასა და ამავე პალატის 2013 წლის 30 ოქტომბრის საოქმო განჩინებაზე დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ლ. კ-ს (პ/№.........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 29 იანვარს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 490,18 ლარის 70% – 343,126 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ზ. ძლიერიშვილი