საქმე N:ას-802-767-2014

№ას-802-767-2014 10 თებერვალი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ხ. ტ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. გ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სარჩოს გაზრდა (გადაანგარიშება)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 21 ნოემბერს ხაშურის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა მ. გ-მ მოპასუხე სს „ხ. ტ-ის“ მიმართ და მოითხოვა:

1. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2010 წლის ნოემბრიდან 2013 წლის ნოემბრამდე პერიოდის მიუღებელი სარჩოს ერთობლივი თანხის – 7910.64 ლარის დაკისრება;

2. სს „ხ. ტ-ისათვის“ მ. გ-ის სასარგებლოდ 2013 წლის ნოემბრიდან საწარმოო ტრავმის გამო სარჩოს სახით ყოველთვიურად 255.14 ლარის გადახდის დავალება.

სარჩელის საფუძვლები:

მოსარჩელე მუშაობდა ხაშურის შ. ქ-ში (ამჟამად, სს „ხ. ტ-ა“), ხარატის პოზიციაზე. 1990 წლის 10 დეკემბერს, სამუშაოს შესრულების დროს, მან საწარმოო ტრავმა მიიღო და დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით. 1991 წლის დეკემბრიდან დღემდე მოპასუხე მოსარჩელეს უხდის სარჩოს 35 ლარსა და 40 თეთრს.

მოსარჩელის მოსაზრებით, საწარმოო ტრამვით გამოწვეული სარჩოს ოდენობა განისაზღვრება იგივე ან მონათესავე სამუშაოს შემსრულებელი მუშაკის ხელფასისა და დაკარგული პროფესიული შრომისუნარიანობის ხარისხის გათვალისწინებით, რასაც მოპასუხე არ ითვალისწინებდა და მოსარჩელეს სარჩოს სრულად არ უნაზღაურებდა, კერძოდ, მოსარჩელის განმარტებით, ხაშურში არსებულ სხვა საწარმოში - სს „მ-ში“ ხარატის ხელფასი 318.93 ლარი იყო და, შესაბამისად, მისი 80%-ი 255.14 ლარს შეადგენდა. მოსარჩელის მოსაზრებით, მოპასუხეს მისთვის სწორედ აღნიშნული თანხა უნდა გადაეხადა ყოველთვიურად.

მოპასუხე სს „ხ. ტ-ამ“ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია მტკიცებულება, თუ რას შეადგენს მოპასუხე ორგანიზაციაში მომუშავე ხარატის ხელფასი, ხოლო სს „მ-ის“ მიერ გაცემულ ცნობას საქმისათვის რაიმე მნიშვნელობა არ გააჩნია. გარდა ამისა, სს „ხ. ტ-ას“ 2000 წლიდან ფაქტობრივად არ უმუშავია, თუმცა იგი მოსარჩელეს სარჩოს დღემდე უხდის.

მოპასუხემ მიუთითა ასევე საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №93 ბრძანებულებაზე და აღნიშნა, რომ ამ აქტით გაუქმდა პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულება, შესაბამისად, მოსარჩელეს წაერთვა ყოველთვიური სარჩოს გაზრდის მოთხოვნის საფუძველი.

ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მ. გ-ე მუშაობდა ხ. შ. ქ-ში ხარატად;

1990 წლის 10 დეკემბერს მან მიიღო საწარმოო ტრავმა;

1995 წლის 6 ივლისს საექიმო-შრომითი ექსპერტული კომისიის შემოწმების აქტით განესაზღვრა პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი 80%-ით და დაენიშნა სარჩო 35.40 ლარი, რომელსაც ყოველთვიურად უხდის სს „ხ. ტ-ა“;

ხ. შ. ქ-ის უფლებამონაცვლეა სს „ხ. ტ-ა“;

სს „ხ. ტ-ა“ ლიკვიდირებული არ არის, თუმცა 2000 წლიდან ფაქტობრივად არ მუშაობს და საწარმოს ხარატის ფუნქციების შემსრულებელი არ ჰყავს;

ხაშურში არსებულ სხვა საწარმოში - სს „მ-ში“ ხარატის საშუალო ხელფასი შეადგენს 318.93 ლარს.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №93 ბრძანებულებით ძალადაკარგული იყო იმავე წლის 1 მარტიდან, ამიტომ არ არსებობდა მოსარჩელის მხრიდან ყოველთვიური სარჩოს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი. სასამართლოს განმარტებით, ასეთი სამართლებრივი საფუძვლები განსაზღვრული იყო მ. გ-ის მიერ ტრავმის მიღების დროს მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსით, 2006 წლის 24 მაისის შრომის კოდექსით, ხოლო ამჟამად განსაზღვრულია მოქმედი შრომის და სამოქალაქო კოდექსებით.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 35-ე მუხლის მე-6 ნაწილზე, რომლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს დასაქმებულს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.

გარდა ამისა, რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. ამ მუხლის თანახმად, სამწლიან ხანდაზმულობას ექვემდებარება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის შესახებ შეტყობის მომენტიდან, თუმცა სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხეს აღიარებული ჰქონდა ვალდებულება – უკვე უხდიდა სარჩოს მ. გ-ს. შესაბამისად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლას ადგილი არ ჰქონდა, მ. გ-ე ამჟამად მოითხოვდა სარჩოს ოდენობის გაზრდას – მის გადაანგარიშებას.

რაც შეეხებოდა სარჩოს ოდენობას, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მისი გაზრდის თაობაზე, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. რაიონული სასამართლოს შეფასებით, ამ მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, მ. გ-ს უნდა მისცემოდა სარჩოს ის ოდენობა, რასაც იგი მიიღებდა ამჟამადაც რომ ემუშავა საწარმოში ხარატად.

საქმეზე დადგინდა, რომ სს „ხ. ტ-ა“ ფაქტობრივად არ ფუნქციონირებდა და ხარატის მოვალეობის შემსრულებელი საწარმოს არ ჰყავდა. აქედან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა სარჩოს ოდენობის გაზრდის ფაქტობრივი საფუძველი, ე.ი. არ დამდგარა შემდეგი გარემოება – საწარმოში ხარატის ან მსგავსი სამუშაოს შემსრულებლის ხელფასის ოდენობის გაზრდა, რაც მ. გ-ს მისცემდა სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების მოთხოვნის საფუძველს. ამასთან, სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში არ შეიძლებოდა სხვა საწარმოში მომუშავე პირის ხელფასის ოდენობა ყოფილიყო განმსაზღვრელი მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობის მოწესრიგებისას, რადგან მ. გ-ს და სს „ხ. ტ-ას“ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დარეგულირებას საფუძვლად უნდა დადებოდა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მხოლოდ მათ შორის არსებულ შრომით ურთიერთობასთან იყო დაკავშირებული.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებით:

1. მ .გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

2. გაუქმდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება;

3. მ. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

4. სს „ხ. ტ-ას“ მ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7756.78 ლარის გადახდა;

5. მასვე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაევალა 2013 წლის 1 ნოემბრიდან მდგომარეობის შეცვლამდე ყოველთვიურად 255.14 ლარის ანაზღაურება;

6. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სს „ხ. ტ-ისათვის“ 153.86 ლარის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რაიონულმა სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, მიუხედავად იმისა, რომ მართებულად გამოიყენა იგი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ის მოსაზრება, რომ სხვა საწარმოში მომუშავე პირის ხელფასის ოდენობა არ შეიძლება იყოს განმსაზღვრელი მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩო არ უნდა იქნეს გაგებული იმ შრომის ანაზღაურებაზე უცილობლად დამოკიდებულად, რაც პირს დამქირავებელ საწარმოში გააჩნდა. პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა გულისხმობს ზოგადად ამ პროფესიით საქმიანობის შეუძლებლობას და არა ამა თუ იმ საწარმოში მუშაობის შეუძლებლობას. ამდენად, ის ფაქტი, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს დღეის მდგომარეობით ხარატი არ ჰყავდა, არ ნიშნავდა, რომ მ. გ-ე საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში ვერ შეძლებდა სხვა საწარმოში ხარატის მოვალეობის შესრულებას. ამას კი ხელი შეუშალა საწარმო ტრავმამ, რის გამოც აპელანტი ხარატის ფუნქციებს ვეღარ ასრულებდა. კონკრეტულ შემთხვევაში, საწარმოო ტრავმის არქონის შემთხვევაში მ. გ-ე კვლავ იმუშავებდა ხარატად, რაც წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 408.1 მუხლით განსაზღვრულ ისეთ „მდგომარეობას, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მ. გ-ე შეძლებდა ხარატად მუშაობას, ხოლო ხარატის ხელფასი იმავე ტერიტორიულ ერთეულში მდებარე სხვა საწარმოში, სს „მ-ში“ შეადგენდა 318.93 ლარს.

სარჩოს ოდენობასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან აპელანტმა სარჩელი აღძრა 2013 წლის 21 ნოემბერს, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე მუხლების შესაბამისად, მასზე უნდა გავრცელებულიყო პერიოდულად შესასრულებელი მოთხოვნების შესრულებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა და მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება უნდა განსაზღვროდა მხოლოდ სარჩელის წარდგენამდე 3 წლის მიუღებელ სარჩოზე, ანუ 36 თვეზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩელი ხანდაზმული არ იყო მის შეტანამდე 36 თვეზე სარჩოს მოთხოვნის ნაწილში, ხოლო, სარჩელის მოთხოვნა ნოემბრის 21 დღის (2010 წლის 21 ნოემბრამდე) ნაწილში ხანდაზმულობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ყოველთვიურად გადახდილი სარჩოს – 35.40 ლარის გათვალისწინებით, აპელანტის მიერ ყოველთვიურად მისაღები თანხა შეადგენდა 219.74 ლარს (318.93-ის 80% = 255.12-ს; 255.14 – 35.4 = 219.74-ს). ამ თანხის 30 დღეზე გაყოფის შედეგად მიიღებოდა დღიური თანხა 7.32 ლარი, რაც აპელანტს უნდა დარიცხვოდა 2010 წლის ნოემბრის თვის 9 დღეზე და შეადგენდა 65.88 ლარს.

რაც შეეხებოდა დარჩენილ სამწლიან პერიოდს, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელში მოყვანილი თანხების გაანგარიშება ზუსტი იყო და ისინი უნდა დაკისრებოდა მოწინააღმდეგე მხარეს აპელანტის სასარგებლოდ, 2010 წლის 1 დეკემბრიდან ყოველთვიურად 219.74 ლარის ოდენობით სარჩელით მოთხოვნილ პერიოდამდე, 2013 წლის ნოემბრამდე, ე.ი. ბოლო წლის თნხა შეადგენდა 11 თვის ოდენობას და შემდეგნაირად უნდა დაანგარიშებულიყო: 2010 წლის 21 ნოემბრიდან 2010 წლის 30 ნოემბრამდე – 65.88 ლარი; 2010 წლის 1 დეკემბრიდან 2011 წლის 1 დეკემბრამდე (12 თვე) – 2636.88 ლარი; 2011 წლის 1 დეკემბრიდან 2012 წლის 1 დეკემბრამდე (12 თვე) – 2636.88 ლარი; 2012 წლის 1 დეკემბრიდან 2013 წლის ნოემბრამდე (11 თვე) – 2417.14 ლარი.

ზემომითითებული თანხების ჯამი შეადგენდა 7756.78 ლარს, ნაცვლად სარჩელით მოთხოვნილი 7910.64 ლარისა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი ბოლო 3 წლის მისაღები სარჩოს ნაწილში უნდა დაკმაყოფილიყო მხოლოდ ნაწილობრივ, 7756.78 ლარის ფარგლებში, რაც შეეხებოდა 2013 წლის ნოემბრიდან ყოველთვიურად 255.14 ლარის დაკისრებას, აღნიშნულ ნაწილში სარჩელი სრულად უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ხ. ტ-ამ“.

კასატორის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე სწორად ჩათვალა, რომ მ. გ-ს უნდა მისცემოდა სარჩოს ის ოდენობა, რასაც იგი მიიღებდა მოთხოვნის დროისათვის საწარმოში ხარატად მუშაობის დროს. საქმეზე დადგენილია, რომ სს „ხ. ტ-ა“ ფაქტობრივად არ ფუნქციონირებს და ხარატი საწარმოს არ ჰყავს. აქედან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სარჩოს ოდენობის გაზრდის ფაქტობრივი საფუძველი, კერძოდ, საწარმოში ხარატის ან მსგავსი სამუშაოს შემსრულებლის ხელფასის ოდენობის გაზრდა.

მართალია, პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა გულისხმობს ზოგადად ამ პროფესიით საქმიანობის შეუძლებლობას და არა ამა თუ იმ საწარმოში მუშაობის შეუძლებლობას, მაგრამ ეს ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ მ. გ-ე საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში აუცილებლად შეძლებდა და დასაქმდებოდა სხვა საწარმოში ხარატის მოვალეობის შემსრულებლად. შესაბამისად, კასატორისათვის გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს სარჩოს ოდენობა უნდა განესაზღვროს იმავე ტერიტორიულ ერთეულში მდებარე სხვა საწარმოში (სს „მ-ში“) არსებული ხარატის მუშის ხელფასის ოდენობიდან. საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა მიუღებელი და ალოგიკურიცაა, რადგან უცნობია: ა. რა სირთულის ხარატის სამუშაოს ასრულებს ის პირი, რომელსაც ეძლევა 318.93 ლარის ოდენობით ხელფასი; ბ. რამდენი წლის სამუშაო გამოცდილება აქვს აღნიშნულ პირს; 2010, 2011, 2012 წლებში, აგრეთვე, 2013 წლის 14 ნოემბრამდე რა ოდენობის ხელფასი ჰქონდა ხარატს სს „მ-ში“.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მოთხოვნაზე უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო კოდექსის 129-130-ე მუხლებით გათვალისწინებული პერიოდულად შესასრულებელი მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის 3 წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ხ. ტ-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე ხარატად მუშაობდა ხ. შ. ქ-ში, სადაც 1990 წლის 10 დეკემბერს მიიღო საწარმოო ტრავმა;

1995 წლის 6 ივლისის საექიმო-შრომითი საექსპერტო კომისიის შემოწმების აქტით მოსარჩელეს განესაზღვრა პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი 80%-ით და დაენიშნა სარჩო 35.40 ლარი, რომელსაც ყოველთვიურად უხდის მოპასუხე;

სს „ხ. ტ-ა“ არის ხ. შ. ქ-ის უფლებამონაცვლე, იგი ლიკვიდირებული არ არის, თუმცა 2000 წლიდან ფაქტობრივად არ მუშაობს და საწარმოს ხარატის ფუნქციების შემსრულებელი არ ჰყავს;

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო საჩივრით სადავოდ არაა გამხდარი, შესაბამისად, ეს გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

საქმეში წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე მოითხოვს საწარმოო ტრავმის გამო მისთვის დანიშნული სარჩოს ოდენობის გაზრდას (გადაანგარიშებას). მოსარჩელის მოსაზრებით, მართალია, მოპასუხე საწარმოში აღარ არსებობს ხარატის შტატი, რომელზედაც იგი მუშაობდა საწარმოო ტრავმის მიღების დროს, მაგრამ ასეთი შტატი არსებობს სხვა საწარმოში, კერძოდ, სს „მ-ში“, სადაც ხარატის ხელფასი შეადეგნს 318.93 ლარს. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სწორედ სხვა საწარმოში არსებული ხარატის შტატით გათვალისწინებული ხელფასის მიხედვით უნდა მოხდეს მისი სარჩოს გადაანგარიშება.

ზემოხსენებული სარჩელის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად პასუხი უნდა გაეცეს შემდეგ კითხვას: დასაშვებია თუ არა სარჩოს გადაანგარიშება სხვა საწარმოში დასაქმებულ პირთა ხელფასის მიხედვით, თუ სარჩოს ანაზღაურებაზე ვალდებულ საწარმოში აღარ არსებობს სარჩოს მიმღები პირის მიერ დაკავებული თანამდებობა?

ამ კითხვას სააპელაციო სასამართლომ დადებითი პასუხი გასცა, რაც იმით დაასაბუთა, რომ სარჩო არ უნდა იქნეს გაგებული იმ შრომის ანაზღაურებაზე უცილობლად დამოკიდებულად, რაც პირს დამქირავებელ საწარმოში გააჩნია. პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა გულისხმობს ზოგადად ამ პროფესიით საქმიანობის შეუძლებლობას და არა ამა თუ იმ საწარმოში მუშაობის შეუძლებლობას. აქედან გამომდინრე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საწარმოო ტრავმის არქონის შემთხვევაში მოსარჩელე შეძლებდა ხარატად მუშაობას სხვა საწარმოში და ხელფასსაც მიიღებდა, რაც, პალატის მოსაზრებით, ნიშნავს სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ ისეთ „მდგომარეობას, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ მსჯელობას, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით დადგენილი მოვალის პასუხისმგებლობის საკითხი არ შეიძლება განვიხილოთ ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შინაარსის გაუთვალისწინებლად.

სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

ზემოხსენებული ნორმა გამოხატავს მოვალის ინტერესებს და ათავისუფლებს მას ისეთი რისკისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეული პრინციპებისათვის. ამიტომაც, აღნიშნული მუხლი, უპირველესად ადგენს, რომ ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო. მოვალისათვის სავარაუდო ზიანი - ეს ისეთი ზიანია, რომელიც სავარაუდო იქნებოდა სამოქალაქო ბრუნვის საშუალო მონაწილისათვის. მოვალეს არ შეიძლება დაეკისროს იმის ანაზღაურება, რისი გათვალისწინებაც მას არ შეეძლო. ამ კრიტერიუმით დგინდება პასუხისმგებლობის მაქსიმუმი. აქედან გამომდინარე, ანაზღაურებას ექვემდებარება პირდაპირი და არა არაპირდაპირი ზიანი. არაპირდაპირი ზიანი ისეთი ზიანია, რომელიც ზემოხსენებული გონივრული ვარაუდის ცნებიდან გამომდინარე, ვერ იქნებოდა სავარაუდო მოვალისათვის.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოვალეს (მოპასუხეს), რომელთანაც მოსარჩელე იმყოფებოდა შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, შეეძლო გაეთვალისწინებინა, რომ საწარმოო ტრავმის შემთხვევაში შესაძლებელია მოსარჩელეს მთლიანად ან ნაწილობრივ დაეკარგა შრომის უნარი და ვეღარ გაეგრძელებინა მუშაობა ამავე საწარმოში, შესაბამისად - ვეღარ მიეღო ხელფასი. ეს არის სწორედ ის პირდაპირი ზიანი, რომელიც მისაღებია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეული პრინციპებისათვის და, შესაბამისად, ექვემდებარება ანაზღაურებას სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მიხედვით.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შეუძლებელია მოპასუხეს წინასწარ გაეთვალისწინებინა, რომ საწარმოო ტრავმის არარსებობის შემთხვევაში მოსარჩელე ნებისმიერ დროს, ნებისმიერ სხვა საწარმოში შეძლებდა თავისი პროფესიით მუშაობის დაწყებას და თანაც იმაზე უკეთეს ხელფასს მიიღებდა, ვიდრე ეს თავდაპირველ დამსაქმებელთან ჰქონდა. პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოხსენებული გონივრული ვარაუდის ცნებიდან გამომდინარე, ასეთ რამ ვერ იქნებოდა სავარაუდო მოპასუხისათვის.

საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: ყოველი საწარმო დასაქმებულთა ანაზღაურებას ადგენს თავისი ეკონომიკური შესაძლებლობების ფარგლებში და დაუშვებელია კონკრეტული საწარმოსათვის მუშაკის სასარგებლოდ იმ ოდენობის სარჩოს დაკისრება, რაც სხვა - მეტი ან ნაკლები რესურსების მქონე საწარმოს მიერაა განსაზღვრული (იხ. სუსგ, 21.06.2010წ., საქმე #ას-288-237-2010).

ზმოაღნიშნულიდან გამომდინარე, უარყოფითად უნდა ვუპასუხოთ დასაწყისში დასმულ კითხვას, რაც გამორიცხავს მ. გ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ხსენებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ სს „ხ. ტ-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით მ. გ-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

მოცემულ შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე მოსარჩელე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ეს არ ათავისუფლებს მას მოგებული მხარის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ გაღებული სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. აქედან გამომდინარე, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილება მოპასუხის (კასატორის) სასარგებლოდ იქნა გამოტანილი, მოსარჩელეს კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 527.00 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს „ხ. ტ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. მ. გ-ს სს „ხ. ტ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 527.00 ლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე