№ას-947-909-2014 10 თებერვალი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ. ხ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „ს. კ-ა“; სსიპ შემოსავლების სამსახური

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამეწარმეო კომერციული საიდუმლოების დაცვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მ. ხ-მა მოპასუხეების – შპს „ს. კ-ისა“ და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ და მოითხოვა ლატარიის გამოყენების შესახებ მოსარჩელის მიერ გამოგონებულ და შექმნილ განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე ტექნოლოგიურ, ორგანიზაციულ და კომერციულ ინფორმაციაზე განსაკუთრებული უფლების მინიჭება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება:

2010 წლის 17 მაისს ნოტარიუსმა ნ. ხ-ამ გამოსცა სანოტარო აქტი დოკუმენტის დეპოზიტში მიღების შესახებ, სადაც მითითებული იყო, რომ მას მიმართა მ. ხ-მა, რომელმაც განაცხადა, რომ სურდა დოკუმენტის ნოტარიუსის დეპოზიტში დატოვება. დოკუმენტი წარმოადგენდა კონვერტს, რომელზეც დასმული იყო მხარის ხელმოწერა, ტექნიკური საშუალებით შესრულებული ფაქსიმილია და მრგვალი ბეჭედი წარწერით „ვაკე“. კონვერტზე დასმული იყო მინიშნება, რომ ეს იყო სიახლე (ნოუ-ჰაუ), ხელმოწერილი იყო და დასმული იყო თარიღი 17.05.2010წ. დოკუმენტის დეპოზიტზე განთავსების ვადა განსაზღვრული იყო სამი თვით, 2010 წლის 17 აგვისტომდე.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მის მიერ გამოგონებული ლატარიის ჩატარების ახალი მეთოდი დაცული იყო სამოქალაქო კოდექსის 1105-ე მუხლით. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული მუხლი იცავს მეწარმეს, რომელიც ფლობს საწარმოო-კომერციულ საიდუმლოებას (ნოუ-ჰაუ) და იგი წარმოადგენს განსაკუთრებული მნიშვნელობის ტექნოლოგიურ, ორგანიზაციულ და კომერციულ ინფორმაციას, რაც დასტურდება მისი საიდუმლოდ შენახვისთვის გაწეული აუცილებელი და საკმარისი ღონისძიებით. ზემოაღნიშნული ნორმა ვრცელდება იმ შემთხვევაში, თუ პირი, ვისი უფლების ხელყოფაც მოხდა, არის მეწარმე. საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ მ. ხ-მა ლატარიის ჩატარების მეთოდი და მისი ჩატარების სისტემა შექმნა და აღნიშნული დოკუმენტი დოპოზიტში განათავსა, როგორც ფიზიკურმა პირმა. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე არ წარმოადგენდა მეწარმე სუბიექტს.

მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სიახლე (ნოუ-ჰაუ) შემდეგში გამოიხატა: ფიზიკურ პირს, რომელსაც კანონით მინიჭებული აქვს აზარტულ და მომგებიან თამაშებში მონაწილეობის მიღების უფლება, ეძლევა საშუალება ამა თუ იმ ტოტალიზატორში ძირითად გათამაშებაში წაგებული ბილეთით ხელმეორედ მიიღოს მონაწილეობა მომგებიან გათამაშებაში და მოიგოს ორგანიზატორის მიერ დაწესებული ფასიანი ნივთები (ფეხბურთის ბურთი, მობილური ტელეფონი, ველოსიპედი, ტელევიზორი, ღუმელი, ფოტოაპარატი და ა.შ.). ხოლო ამ სახის ლატარიის ჩამტარებელი უფლებას აძლევს მსურველს, ტოტალიზატორში შეძენილ და ძირითად გათამაშებაში წაგებული ბილეთით მეორეჯერ მიიღოს მონაწილეობა დამატებით გათამაშებაში და მოიგოს ფასიანი ნივთები. საამისოდ ყველა მსურველმა, რომელმაც ტოტალიზატორში გააკეთა ფსონები და ვერ მოიგო თანხა, მობილური ტელეფონით უნდა დარეკოს ორგანიზატორის მიერ მითითებულ მაგთის, ჯეოსელის, ლაილაისა და სხვა კავშირგაბმულობის ნომრებზე. ბილეთის გააქტიურების მიზნით ოპერატორს უნდა ჩააწერინოს იმ ტოტალიზატორის სახელწოდება, რომელშიც მან შეიძინა ეს ბილეთები და ყველა იმ ბილეთების სერია და ნომრები, რომლებითაც მას სურს მონაწილეობა მიიღოს დამატებით გათამაშებაში. შემოსავლების სამსახურის მიერ წამახალისებელი გათამაშების ჩატარების წესი და პირობები დამტკიცებულია საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 5 აპრილის N 127 დადგენილებით. მოგების დამთხვევა რომელიმე ბილეთზე დამოკიდებული არ არის შემოსავლების სამსახურის ან სხვა სუბიექტის ნება-სურვილსა და ქმედებაზე, არამედ წარმოადგენს შემთხვევითობას და არ შეიძლება იყოს სპეციალურად მოწყობილი. ამასთან, დაუშვებელია წამახალისებელ გათამაშებაში მონაწილეობისათვის ნებისმიერი ფორმით საფასურის დაწესება.

მოპასუხის განმარტებით, აღნიშნული წამახალისებელი გათამაშება განსხვავდებოდა მ. ხ-ის სიახლისგან, როგორც არსით, ისე მასში მონაწილეობის წესით. კერძოდ, შემოსავლების სამსახურის მიერ ორგანიზებულ წამახალისებელ გათამაშებაში მონაწილეობის მისაღებად არ ხდებოდა სპეციალური ბილეთის შეძენა და პირი ავტომატურად ერთვებოდა გათამაშებაში ნაღდი ფულადი ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატიდან ამობეჭდილი ჩეკის მეშვეობით. აღსანიშნავი იყო, რომ კონკრეტული ჩეკი გათამაშებაში მონაწილეობდა მხოლოდ ერთხელ და არანაირი დამატებითი გათამაშება მობილური ოპერატორის მიერ ჩაწერილი ბილეთის ნომრის მიხედვით გააქტიურებული ბილეთის მეშვეობით გათვალისწინებული არ იყო. ასევე, განსხვავდებოდა შპს „ლ. კ-ის“ მიერ ორგანიზებული ლატარია მ. ხ-ის სიახლისაგან, კერძოდ, 2011 წლის აგვისტოს თვეში ჩატარებული ლატარიის დროს არსებობდა შვიდი საპრიზო კატეგორია, პირველი ექვსი კატეგორიის პრიზის გაცემა დამოკიდებული იყო რიცხვითი კომბინაციის დამთხვევაზე და მოგებაც გაიცემოდა ფულადი სახით. მეშვიდე საპრიზო კატეგორია კი წარდგენილი იყო ნივთის სახით და გათამაშება ტარდებოდა შემდეგი წესით: გაყიდული ლოტოს ყველა ბილეთის სერიული ნომერი ავტომატური წესით იბეჭდებოდა და თავსდებოდა სპეციალურად მოწყობილ დოლურაში, გათამაშების წამყვანი კი შემთხვევითი შერჩევის პრინციპით იღებდა სერიულ ნომერს და ავლენდა გამარჯვებულს. მოთამაშეები ავტომატურად იღებდნენ მონაწილეობას მეშვიდე კატეგორიის გათამაშებაში, რისთვისაც მათ არ უწევდათ ბილეთების არანაირი წესით გააქტიურება და ამით მათ ეძლეოდათ ორი და მეტი შანსი მხოლოდ ერთი ბილეთით მოეგოთ, როგორც ფულადი პრიზები, ასევე, მეშვიდე კატეგორიის პრიზი სერიული ნომრის გამოვლენის შემთხვევაში. გათამაშებაში მონაწილეობას იღებდა ყველა ბილეთი განურჩევლად მისი მომგებიანობისა თუ წამგებიანობისა და მასში მონაწილეობის მისაღებად არ გამოიყენებოდა კავშირგაბმულობის ქსელები.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტით, სამოქალლაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით, სამოქალაქო კოდექსის 1105-ე, 1100-ე მუხლებით, საქართველოს საპატენტო კანონის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით, ამავე კანონის მე-5 მუხლით, „ლატარიების, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით, „ო.დ“ ქვეპუნქტებით, მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტით, ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“-„დ“ ქვეპუნქტებით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ხ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ივლისის განჩინებით მ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ შექმნილი და 2010 წლის 17 მაისს ნოტარიუსის დეპოზიტზე განთავსებული „სიახლე (ნოუ-ჰაუ)“ არ წარმოადგენდა საწარმოო-კომერციულ საიდუმლოს (ნოუ-ჰაუს) და მასზე არ ვრცელდებოდა მისი ავტორის განსაკუთრებული უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1105-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, მეწარმეს, რომელიც ფლობს საწარმოო-კომერციულ საიდუმლოს (ნოუ-ჰაუს) და ეს საიდუმლო წარმოადგენს განსაკუთრებული მნიშვნელობის ტექნოლოგიურ, ორგანიზაციულ ან კომერციულ ინფორმაციას, რაც დასტურდება მისი საიდუმლოდ შენახვისათვის გაწეული აუცილებელი და საკმარისი ღონისძიებით, განსაკუთრებული უფლება აქვს ამ ინფორმაციაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ნოუ-ჰაუში იგულისხმება საწარმოო საიდუმლოებები, რაც დაკავშირებულია საქონლის წარმოებასთან, ტექნოლოგიასთან, ფრენშაიზინგის მეთოდის გამოყენებით ბიზნესის წარმართვასთან, ფინანსებთან, რომელთა გამჟღავნებას და/ან გადაცემას შეუძლია უდიდესი ზიანი მიაყენოს ფრენშაიზის გამცემ საწარმოს, ამასთან, მეცნიერულ-ტექნიკური, საწარმოო-ტექნოლოგიური, მმართველობითი (მენეჯმენტის), ფინანსურ-ეკონომიკური, კომერციული ხასიათის ცოდნა, აგრეთვე, მათი პრაქტიკაში გამოყენების გამოცდილების ერთობლიობა, რომლებიც ჯერ კიდევ არ გამხდარა საერთო საკუთრება და წარმოადგენს სიახლეს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, მ. ხ-ი არ წარმოადგენდა მეწარმე სუბიექტს, შესაბამისად, მის მიერ შედგენილი „სიახლე (ნოუ ჰაუ)“ მასში დაცული ინფორმაციისა და შემდგენლის იურიდიული სტატუსის გათვალისწინებით, ვერ განიხილებოდა საწარმოო-კომერციულ საიდუმლოებად.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მ. ხ-ის მიერ შედგენილი „სიახლე (ნოუ ჰაუ)“ წარმოადგენდა იდეას, რომელზეც არ ვრცელდებოდა მისი შემდგენლის არც საავტორო და არც სხვა რაიმე კანონით დადგენილი უფლება. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, საავტორო უფლება არ ვრცელდება იდეებზე, მეთოდებზე, პროცესებზე, სისტემებზე, საშუალებებზე, კონცეფციებზე, პრინციპებზე, აღმოჩენებსა და ფაქტებზე, მაშინაც კი, თუ ისინი გამოხატულია, აღწერილია, ახსნილია, ილუსტრირებულია ან ხორცშესხმულია ნაწარმოებში. საპატენტო კანონის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თამაშობის ან გათამაშების წესები არ მიიჩნევა გამოგონებად. ამდენად, მოსარჩელის მიერ შექმნილი „სიახლე (ნოუ ჰაუ)“ არ წარმოადგენდა პატენტუნარიან ობიექტს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სადავო სამართალურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო კანონისა და სამართლის ანალოგია. სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია). თუ კანონის ანალოგიის გამოყენება შეუძლებელია, ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სამართლის ზოგადი პრინციპების საფუძველზე, აგრეთვე, სამართლიანობის, კეთილსინდისიერებისა და ზნეობის მოთხოვნების შესაბამისად (სამართლის ანალოგია).

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონისა და სამართლის ანალოგიის გამოყენება ხდება მაშინ, როდესაც სადავო სამართალურთიერთობა კანონით პირდაპირ არ არის მოწესრიგებული. მოცემულ შემთხვევაში, კანონით სრულყოფილად იყო მოწესრიგებული განსახილველი სარჩელის დავის საგანში შემავალი სადავო საკითხები, შესაბამისად, კანონის ან სამართლის ანალოგიის გამოყენების საჭიროება საქმეზე არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მ. ხ-მა.

კასატორის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ არ იხელმძღვანელა იმ კანონებით, რომლებითაც უნდა ეხელმძღვანელა და დავა იმ კანონებით გადაწყვიტა, რომლებიც მოპასუხის სასარგებლო გადაწყვეტილების გამოტანის საშუალებას იძლეოდნენ.

სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა მოპასუხე შპს „ს. კ-ის“ წარმომადგენლის მიერ უადგილოდ წარდგენილ „ლ-ო 6/36-ის“ წესებზე და მთელი სასამართლო პროცესი იმის გარკვევას დაუთმო, თუ როგორ თამაშდებოდა შვიდი საპრიზო კატეგორია ამ წესების მიხედვით. ბოლოს სასამართლომ დაასკვნა, რომ ამ წესებსა და კასატორის მიერ გამოგონილ ლატარიის გათამაშების მეთოდს შორის საერთო არაფერი ყოფილა.

სასამართლო ვალდებული იყო გადაემოწმებინა იმ არგუმენტების ნამდვილობა, რომლებიც კასატორს ჰქონდა ჩამოყალიბებული საააპელაციო საჩივარში და რომლებზეც მოპასუხეებმა გაამყარეს თავიანთი შესაგებლები.

მოპასუხემ ყოველგვარი გამოკითხვის და ზეწოლის გარეშე, თავად წარუდგინა სასამართლოს უტყუარი მტკიცებულება (სააპელაციო საჩივრის შესაგებელი), რომლითაც საფუძვლიანად დაასაბუთა მოსარჩელის მიერ მიწოდებული იდეის საფუძველზე 2012 წლის 17 აპრილს შემოსავლების სამსახურის მხრიდან ლატარიის ჩეკების გამოყენებით დაწყების ფაქტი. ამდენად, შემოსავლების სამსახურმა აღიარა, რომ მან მიითვისა კასატორის მიერ გამოგონებულ სავაჭრო ობიექტზე გაცემული ჩეკების გამოყენებით ლატარიის გათამაშების იდეა და სწორედ ამ იდეის თანახმად, მათ 2012 წლის 17 აპრილიდან დაიწყეს ლატარიის გათამაშება ჩეკების გამოყენებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე