საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

№ას-103-96-2015 30 მარტი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ლ. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ჩ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 1 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – ქორწინების შეწყვეტა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით:

ი.ჩ-ს სარჩელი ლ.გ-ის მიმართ ქორწინების შეწყვეტის თაობაზე დაკმაყოფილდა;

1. შეწყდა ქორწინება ი. ჩ-ეს და ლ. გ-ეს შორის რეგისტრირებული 2010 წლის 3 თებერვალს, სააქტო ჩანაწერი №.......

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. გ-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 1 დეკემბრის განჩინებით:

1. ლ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ი. ჩ-ე და ლ. გ-ე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 2010 წლის 3 თებერვლიდან;

სადავო არ იყო, რომ მხარეებს შორის ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო ცოლ-ქმრული ურთიერთობა, მხარეები 2013 წლის აგვისტოს თვიდან ცხოვრობდნენ ცალ-ცალკე;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით მხარეებს განესაზღვრათ სამთვლ.ნი შესარიგებელი ვადა. სასამართლოს მიერ მიცემულ ვადაში მხარეთა შერიგება არ მომხდარა;

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე გამორიცხავდა ოჯახის აღდგენის შესაძლებლობას და მოითხოვდა განქორწინებას. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ საკმაო დრო იყო გასული როც მოსარჩელის, ასევე სააპელაციო საჩივრის აღძვრის მომენტიდანაც და ამ დროშიც არ მომხდარა მეუღლეთა შერიგება და ოჯახური ურთიერთობის აღდგენა. შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნლ., რომ მხარეთა შორის ოჯახის აღდგენა შეუძლებელი იყო;

შპს „ი. ვ.ო გ.ს“ ცენტრს და მხარეებს შორის დადებული იყო ხელშეკრულება ხელოვნული განაყოფიერებისა და დონორის ემბრიონის გადატანის თაობაზე. ი. ვ.ო.გ.ს გ. და რ. ჯ. კ-ის მიერ 2013 წლის 7 ნოემბერს გაცემული ცნობის თანახმად, კლინიკაში ინახებოდა წყვილის: ლ.გ-ის და ი.ჩ-ის ემბრიონები. სამი ემბრიონი დონორის კვერცხუჯრედებისა და ი ჩის სპერმატოზოიდებით შექმნილი გაიყინა 2013 წლის 12 ივნისს, ხოლო ერთი ემბრიონი - ლ. გ-ის კვერცხუჯრედისა და ი. ჩ-ის სპერმატოზოიდებით შექმნილი გაიყინა 2013 წლის 22 ივლისს;

ინ.ვ. გ. და რ. ჯ. კ-ის 2013 წლის 26 ნოემბრის წერილის თანახმად, ი. ჩ-ის სპერმატოზოიდებით შექმნილი ემბრიონების „გაყინვის თარიღი“ არ წარმოადგენდა ორსულობის საფუძველს და ი ჩის სპერმატოზოიდებით შექმნილი ემბრიონები არ ვითარდებოდა კრიოპრეზერვაციისა (გაყინვის) და გაყინულ მდგომარეობაში შენახვის პერიოდში. ამავე კლინიკის 2013 წლის 2 დეკემბრის წერილში აღნიშნული იყო, რომ ემბრიონების განვითარება შესაძლო იყო მომხდარიყო მხოლოდ მას შემდეგ, რაც იგი გადატანილი იქნებოდა ქალის (ბიოლოგიური მშობლის, სუროგატული დედის) საშვილოსნოს ღრუში და დაფიქსირდებოდა ემბრიონის მიმაგრება საშვილოსნოზე;

უდავო იყო ის გარემოება, რომ ემბრიონები საქმის განხილვის დროისათვის კვლავ კრიოპრეზერვაციის მდგომარეობაში იყო და ემბრიონების გადატანა ბიოლოგიური მშობლის ან/და სუროგატული დედის საშვილოსნოს ღრუში არ მომხდარა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1106-ე მუხლზლე, 1122 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, 1127-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მეუღლეთა შერიგება და ოჯახური ურთიერთობის აღდგენა არ მომხდარა არც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით დადგენილ შესარიგებელ ვადაში და არც მას შემდეგ. მოსარჩელე გამორიცხავდა ოჯახის აღდგენის შესაძლებლობას და მოითხოვდა განქორწინებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნლ., რომ მხარეთა შორის ოჯახის აღდგენა შეუძლებელი იყო. პალატამ განმარტა, რომ შესარიგებელი ვადის განსაზღვრის მიზანშეწონილობას სასამართლო წყვეტდა ინდივიდუალურად ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. ერთ-ერთი მეუღლის ნების არარსებობის პირობებში კი მხარეებისათვის დამატებით რაიმე ვადის განსაზღვრა ოჯახური ურთიერთობის აღდგენის მიზნით, შედეგის მომტანი ვერ იქნებოდა.

აპელანტი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძვლად მიუთითებდა სამოქალაქო კოდექსის 1123-ე მუხლის მეორე ნაწილზე და განმარტავდა, რომ ვინაიდან ინ.ვ.გ. და რ. ჯ. კ-ი ინახებოდა წყვილის ემბრიონები გაყინულ მდგომარეობაში ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე კანონის ანალოგიის გამოყენების გზით არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო სარჩელი ქორწინების შეწყვეტის თაობაზე.

სააპალეციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ინ. ვ. გ. და რ. ჯ. კ-ის 2013 წლის 26 ნოემბრის წერილის თანახმად, ი ჩის სპერმატოზოიდებით შექმნილი ემბრიონების „გაყინვის თარიღი“ არ წარმოადგენდა ორსულობის საფუძველს და ემბრიონები არ ვითარდებოდა გაყინვისა და გაყინულ მდგომარეობაში შენახვის პერიოდში. ამავე კლინიკის 2013 წლის 2 დეკემბრის წერილში აღნიშნული იყო, რომ ემბრიონების შესაძლო იყო მომხდარიყო მხოლოდ მას შემდეგ, რაც იგი გადატანილი იქნებოდა ქალის (ბიოლოგიური მშობლის, სუროგატული დედის) საშვილოსნოს ღრუში და დაფიქსირდებოდა ემბრიონის მიმაგრება საშვილოსნოზე.

პალატის განმარტებით, უდავო იყო, რომ საქმის განხილვის დროისათვის ემბრიონები კვლავ კრიოპრეზერვაციის მდგომარეობაში იყო და ამბრიონების გადატანა ბიოლოგიური მშობლის ან/და სუროგატული დედის საშვილოსნოს ღრუში არ მომხდარა, ანუ არც ბიოლოგიური მშობლის და არც სუროგატული დედის ფეხმძიმობა არ დამდგარა. შესაბამისად, პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნლ. მსჯელობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1123-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე განქორწინების დაუშვებლობის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. გ-ემ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

მიუხედავად იმისა, რომ ქორწინება მხოლოდ ნებაყოფლობას უნდა ეფუძნებოდეს და იძულება გამორიცხულლ., ქორწინება არ შეიძლება წარმოადგენდეს ლ.რაღს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისათვის, რომლის შეუსრულებლობაც გამოიწვევს სხვა პირის არსებითი უფლებების ხელყოფას;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეჩერებინა საქმის განხილვა თბილისის საქალაქო სასამართლოში არსებული საქმის დასრულებამდე და მას შემდეგ ემსჯელა განქორწინების მოთხოვნაზე. შეჩერების საფუძვლების გაუთვალისწინებლად მიღებული განჩინება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ წარმოადგენს იურიდიულად დაუსაბუთებელს, ხოლო არსებული დასაბუთება იმდენად არასრულლ., რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლლ.ნობის შემოწმება შეუძლებელლ.;

საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ. საქმის განხილვა დაიწყო მოსამართლეთა სხვა შემადგენლობამ, რაც მოწმობს, რომ საქმის სააპელაციო სასამართლოში რეგისტრაციის შემდეგ საქმე განაწილდა საერთო სასამართლოებში საქმეთა განაწილებისათვის კანონით დადგენილი წესით. შესაბამისად, ის მოსამართლეები რომლებზეც საქმე იყო განაწილებული, უნდა ჩაითვალოს კანონიერ შემადგენლობად, შემადგენლობაში შემდგომი ცვლილებების კანონიერება კი საეჭვოა. ამდენად, კასატორს მიაჩნია, რომ საქმე უნდა განიხილოს სასამართლოს იმ შემადგენლობამ, ვისზეც საქმე განაწილდა კანონით დადგენილი წესით. შემადგენლობის ახალი წევრის აცილების საკითხზე აპელანტის პასუხი, რომ მას არ აქვს აცილება ახალი მოსამართლის მიმართ ვერ ჩაითვლება სასამართლოს შემადგენლობის კანონიერების საფუძვლად, რადგან აცილების საფუძვლები განსხვავებულ სასამართლო შემადგენლობის საკითხისგან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებლ., თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანლ. სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულლ. მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულლ. სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (150 ლარი) 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ლ. გ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (150 ლარი, გადახდის თარიღი – 2015 წლის 9 თებერვალი, საგადახდო დავალება №......) 70% – 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე