საქმე №ას-1032-990-2014 18 მარტი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ლ. ხ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ბ-ე (მოპასუხე)

მესამე პირი (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) - შპს „ჰ-ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მართლზომიერ მფლობელად აღიარება, უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ხ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. ბ-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) მოპასუხე თ. ბ-ის მიერ შემოღობილი საფლავის ტერიტორის ნაწილზე, კერძოდ, ერთ ადგილიან სამარხზე მართლზომიერი მფლობელობის აღიარება; ბ) თ. ბ-ის მიერ შემოღობილი საფლავის ტერიტორიის ნაწილზე, სახელდობრ, ერთ ადგილიან სამარხზე ხელშეშლის აღკვეთა; გ) თ. ბ-ის მიერ ლ. ხ-ის მამის სამარხისა და მის გვერდით არსებული მეორე თავისუფალი ადგილის ლითონის ღობით შემოსაზღვრა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს საგვარეული სასაფლაოს და იგი არასოდეს ყოფილა მოსარჩელის მართლზომიერ მფლობელობაში და მას არც ლითონის ღობე გადაუწევია.

მესამე პირის - შპს „ჰ-ის“ განმარტებით მისთვის უცნობია სადავო სამარხის მოსარჩელის მფლობელობაში არსებობის ფაქტი აღნიშნულის თაობაზე ინფორმაცის ან/და რეგისტრაციის ფაქტის არარსებობის გამო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ის სარჩელი თ. ბ-ის მიმართ მართლზომიერ მფლობელად აღიარებისა და უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ლ. ხ-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ივლისის განჩინებით ლ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ:

- ლ. ხ-ი წარმოადგენს 1963 წლის 05 მაისს გარდაცვლილი ა. ვ-ის შვილს.

- შპს „ჰ-ის” მართვაში არსებული თბილისის „ღ-ის” საქალაქო სასაფლაოს ადმისტრატორის განმარტებითი, მოსარჩელის მიერ მითითებულ ადგილზე სასაფლაოზე განთავსებულია გარდაცვლილის ხსოვნისადმი მიძღვნილი ლითონის ფირფიტა რუსული წარწერით: ვ-ი ა.ა. 1893-1963.

- შ. ბ-ე გარდაცვლილია 2005 წლის 21 მაისს.

- შპს „ჰ-ის” მიერ გაცემული ცნობით და მისი წარმომადგენლის განმარტებით 2005 წლის საარქივო მონაცემებით შ. ბ-ის დაკრძალვა რეგისტრირებული არ არის, ასევე არ არსებობს ა. ვ-ის დაკრძალვის რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაცია.

- საქართველოს შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს გლდანი-ნაძალადევის სამმართველოს V განყოფილების წერილის თანახმად, ა. ვ-ის და შ. ბ-ის დაკრძალვის რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაციის არ არსებობის გამო ვერ იმსჯელებდნენ ბ-ის მხრიდან ლ. ხ-ის მამის კუთვნილი საფლავის დაკავების თაობაზე;

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ლ. ხ-ის სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული გარემოება თ. ბ-ის მიერ შემოღობილი საფლავის ტერიტორიის ნაწილის, კერძოდ, ერთ ადგილიანი სამარხის მართლზომიერი მფლობელობის თაობაზე და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე.

პალატის განმარტებით, მართლზომიერი მფლობელია ნივთის მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობასაც სამართლებრივი საფუძველი გააჩნია, მფლობელობა არამართლზომიერია იმ შემთხვევაში, როცა მფლობელს არ გააჩნია და არც შეუძლია წარმოადგინოს მის მიერ სადავო ნივთის ფლობის უფლების დასადასტურებლად სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამართალწარმოებაში მოქმედ შეჯიბრებითობის პრინციპზე (სსკ-ის მე-4 მუხ.), ასევე, მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგად წესსა და ამ წესიდან გამომდინარე მტკიცებულებათა წარმოდგენის საპროცესო ვალდებულებაზე (სსკ-ის 102-ე-103-ე მუხ.) და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო თავისუფალი სამარხი (ერთადგილიანი) იმყოფებოდა ლ. ხ-ის მფლობელობაში და იგი მის ფლობას ახორციელებდა სამართლებრივი საფუძვლით აპელანტის (მოსარჩელე) საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა. მასვე ეკისრებოდა მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ მოპასუხის მხრიდან მოხდა ა. ვ-ის სამარხიდან ლითონის ღობის გადაადგილება. აპელანტმა (მოსარჩელემ) აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება, თუნდაც მოწმეთა ჩვენება, სასამართლოს ვერ წარუდგინა. მფლობელობა კი არამართლზომიერია იმ შემთხვევაში, როცა მფლობელს არ გააჩნია და არც შეუძლია წარმოადგინოს მის მიერ სადავო ნივთის ფლობის უფლების დასადასტურებლად სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კი, საქმის მასალებში წარმოდგენილი საქართველოს შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს გლდანი-ნაძალადევის სამმართველოს V განყოფილების წერილის თანახმად, ა. ვ-ის და შ. ბ-ის დაკრძალვის რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაციის არ არსებობის გამო ვერ იმსჯელებდნენ ბ-ის მხრიდან ლ. ხ-ის მამის კუთვნილი საფალავის დაკავების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია ლ. ხ-ის მოთხოვნა ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე თ. ბ-ის მფლობელობაში არსებული საფლავის ტერიტორის ერთ სამარხიან ადგილზე და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს არ ჩამოერთმევა ნივთი, მაგრამ სხვაგვარად შეეშლება ხელი მისი მფლობელობის განხორციელებაში, მაშინ მას, მსგავსად მესაკუთრისა, შეუძლია მოითხოვოს ხელის შეშლის აღკვეთა. სასამართთლომ ასევე მიუთითა 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) და არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. ხოლო, ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. გამომდინარე იქიდან, რომ აპელანტმა (მოსარჩელემ) ვერ დაადასტურა სადავო უძრავ ნივთზე (თავისუფალ ერთადგილიან საფლავი) კეთილსინდისიერი მფლობელობა, ამიტომ სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოპასუხის მიმართ უკანონო ხელშეშლის შესახებ ლ. ხ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

ასევე, უსაფუძლოდ იქნა მიჩნეული ლ. ხ-ის მოთხოვნა თ. ბ-ისათვის მოსარჩელის მამის სამარხის გვერდით არსებული და მეორე თავისუფალი ადგილის ლითონის ღობით შემოსაზღვრისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. ხ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივრის დასაბუთება აგებულია იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ თ. ბ-ის მიერ შემოღობილი საფლავის ტერიტორიის ნაწილის, კერძოდ, ერთ ადგილიან სამარხზე ლ. ხ-ის მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტის დასადასტურებლად საქმეში წარმოდგენილია ფოტოსურათები, რომელშიც აღბეჭდილია კასატორის მამის საფლავის დაზიანებული ადგილები და ის გარემოება, რომ საფლავის ტერიტორია მნიშვნელოვნად შემცირებულია, რაც სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა. ასევე, სასამართლომ უგულვებელყო მოსარჩელის შუამდგომლობა ადგილზე დათვალიერების შესახებ და დაუსაბუთებლად დაეყრდნო ლ. ხ-ის მამის დასაფლავების შესახებ საარქივო მონაცემების არარსებობის შესახებ ფაქტს, მაშინ როდესაც არც თ. ბ-ის მამის დასაფლავების შესახებ საარქივო მონაცმები არსებობდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 06 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოდაა გამხდარი მოპასუხე თ. ბ-ის მიერ შემოღობილი საფლავის ტერიტორის ნაწილზე, სახელდობრ, ერთ ადგილიან სამარხზე მართლზომიერი მფლობელობის აღიარება და მასთან დაკავშირებული მოთხოვნები, როგორიცაა სადავო სამარხით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა და მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა.

მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო თავისუფალი სამარხი (ერთადგილიანი) იმყოფებოდა ლ. ხ-ის მფლობელობაში და იგი მის ფლობას ახორციელებდა სამართლებრივი საფუძვლით აპელანტის (მოსარჩელე) საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა. მასვე ეკისრებოდა მტკიცების ტვირთი იმ გარემოებისა, რომ მოპასუხის მხრიდან მოხდა ა. ვ-ის სამარხიდან ლითონის ღობის გადაადგილება.

საქმეში არსებული მასლებით დადასტურებული არ არის თ. ბ-ის მიერ შემოღობილი საფლავის ტერიტორიის ნაწილის, კერძოდ, ერთ ადგილიანი სამარხის ლ. ხ-ის მხრიდან მართლზომიერი მფლობელობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება. შესაბამისად, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული როგორც თავად სადავო სამარხზე მართლზომიერი მფლობელობის აღიარების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა ისე, მასთან დაკავშირებული მოთხოვნებიც (ხელშეშლის აღკვეთა და მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა).

საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან ამ კატეგორიის საქმეებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (იხ., სუს 09.10.2013წ.-ის Nას-ას-68-64-2013 განჩინება), რომელშიც განმარტებულია კეთილსინდისიერი მფლობელობა და მასთან დაკავშირებული მატერიალური უფლებები (სკ-ის 159-ე, 161-ე მუხ.).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი და მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ პუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე