№ას-1197-1139-2014 2 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ. კ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ჟ-ი, თ. ც-ა (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 სექტემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსთვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
მ. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. ჟ-ისა და თ. ც-ას მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:
მოსარჩელე ცხოვრობდა მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულ სახლში, რომელიც ეკუთვნოდა მისი მეუღლის აწ გარდაცვლილ მამას, უ. ც-ას, რომელმაც სახლი აჩუქა თავის მეუღლეს, თ. ც-ას. თ. ც-ამ აღნიშნული სახლი აჩუქა შვილს - ნ. ც-ას, ხოლო ნ. ც-ამ აჩუქა თავის შვილს - თ. ჟ-ს. მოსარჩელემ აღნიშნულ სახლს ჩაუტარა რემონტი, მანვე გასწია მამის დაკრძალვის ხარჯები, რითაც მოპასუხეები უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით:
აღნიშნულ დავაში თ. ჟ-ი არასათანადო მოპასუხეა, მას აჩუქეს ქონება და როგორიც იყო ისეთივე მიიღო. მას შემდეგ აღნიშნულ ქონებას არაფერი მიმატებია. ქ. ც-ა და მისი მეუღლე, მ. კ-ე ყოველთვის მიიჩნევდნენ, რომ ქონება მათ დარჩებოდათ, ამიტომაც გააკეთეს სახლში რემონტი, თუმცა მოსარჩელეს უ. ც-ასა და თ. ც-ასთან ყოველთვის დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა, ამიტომაც უ. ც-ამ სიცოცხლეშივე სახლი აჩუქა მეუღლეს, თ. ც-ას, ხოლო თ. ც-ამ გადაწყვიტა სახლი ეჩუქებინა ისეთი შვილისთვის, რომელიც გულისხმიერებას გამოიჩენდა მის მიმართ. სწორედ ასეთი შვილი იყო ნ. ც-ა. მოპასუხეთა აზრით, მოცემულ შემთხვევაში უსაფუძვლო გამდიდრებას ადგილი არა აქვს, ვინაიდან რემონტის გაკეთების დროისთვის ქ. ც-ა და მ. კ-ე თავად ცხოვრობდნენ და სარგებლობდნენ აღნიშნული ბინით. მათ გააკეთეს მხოლოდ ის ოთახი, რომელსაც თვითონ მოიხმარდნენ. სახლი დღეის მდგომარეობით უფრო დაზიანებულია ვიდრე რემონტამდე იყო. რაც შეეხება უ. ც-ას დაკრძალვის ხარჯებს, მოპასუხეთა განმარტებით, იგი მოსარჩელეს არ გადაუხდია. აღნიშნული დანახარჯი დაკრძალვიდან შემოსულმა თანხამ დაფარა და დარჩა კიდეც, რომლითაც ე.წ. მეორმოცე დღე გადაიხადეს.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 13 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. კ-ემ.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით მ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 13 აგვისტოს გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
უ. ც-ამ (მ. კ-ის მეუღლის - ქ. ც-ას მამა) 2003 წელს თავისი ქონება (600 მ2 მიწის ნაკვეთზე განთავსებული 238.46 მ2 ფართობის მქონე საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქალაქ ქუთაისში, ვ-ას ქუჩის №..-ში; შემდგომში მოხსენიებული, როგორც - ,,სახლი”) უანდერძა შვილებს: ქ., ნ. და ე. ც-ებს, ნ. მ-ეს. თუმცა, 2009 წლის 7 მაისს, უ. ც-ამ ,,სახლი” აჩუქა თავის მეუღლეს - თ. ც-ას. ამ უკანასკნელმა ,,სახლი” აჩუქა შვილს - ნ. ც-ას 2010 წლის 22 ოქტომბერს, ხოლო ამ უკანასკნელმა ,,სახლი” აჩუქა შვილს - თ. ჟ-ს 2011 წლის 24 იანვარს ( 2003 წლის 4 აგვისტოს №... სანოტარო აქტი (ნოტარიუსი: ე. გ-ი) - ანდერძი (ს.ფ. 32); 2009 წლის 7 მაისის, 2010 წლის 22 ოქტომბრისა და 2011 წლის 24 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულებები (ს.ფ. 33; ს.ფ. 35; ს.ფ. 37).
უ. ც-ა გარდაიცვალა 2011 წლის 29 მარტს. იგი დასაფლავებული იქნა ქალაქ ქუთაისის ავტოქარხნის სასაფლაოზე; სარიტუალო მომსახურების ხარჯები 120 ლარის ოდენობით გაწია მისმა შვილიშვილმა - უ. კ-ემ (2013 წლი 22 თებერვალს გაცემული №... გარდაცვალების მოწმობა (ს.ფ. 39); შპს ,,ქ. ტ-ის’’ 2011 წლის 30 მარტის №... ქვითარი (ს.ფ. 30).
მ. კ-ე, მეუღლესთან - ქ. ც-ასთან და შვილებთან ერთად, მრავალი წლის მანძილზე ცხოვრობდა ,,სახლში”. 2012 წლის 23 ოქტომბერს ქ. ც-ა გამოსახლებულ იქნა ,,სახლიდან” პოლიციის მიერ (მხარეთა ახსნა-განმარტებები, საქართველოს შსს ქუთაისის სამმართველოს მე-5 განყოფილების მიერ 2012 წლის 23 ოქტომბერს შედგენილი საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის ოქმი (ს.ფ. 54).
მ. კ-ემ, მეუღლესთან ერთად, საკუთარი ხარჯით, გამოსახლებამდე რამდენიმე წლით ადრე, ,,სახლში” განახორციელა გარკვეული სამშენებლო სამუშაოები: მიაშენა სააბაზანო, გარაჟი, გაარემონტა სამზარეულო, სახლის ჭერი, აივნის მოაჯირები (მ. კ-ის ახსნა-განმარტებით და მოწმეების: ი. ქ-ის, ა. დ-ის და ე. ც-ას ჩვენებები (იხ: ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 18 ივნისის სხდომის ოქმი).
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 12 ივნისის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობა მოსარჩელე მხარის მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნის მტკიცებულებებიდან ამორიცხვის თაობაზე (იხ. სხდომის ოქმი, 12:53:32; ს.ფ. 101, 149).
2013 წლის 18 ივნისს ჩატარდა მთავარი სხდომა, რომელზედაც მოსარჩელე მხარემ სცადა შეეცვალა დავის საგანი შემდეგნაირად: მოეთხოვა 26000 ლარის გადახდის დაკისრება ორივე მოპასუხისათვის მ. კ-ის სასარგებლოდ. საქალაქო სასამართლომ განუმარტა მოსარჩელეს, რომ მთავარ სხდომაზე ასეთი ცვლილება დაიშვებოდა მხოლოდ მოპასუხის თანხმობით, რის შემდეგაც მოსარჩელემ მიუთითა - გაგრძელებულიყო დავა იმ სახით, როგორც იყო სარჩელით დაფიქსირებული (სხდომის ოქმი, 16:13:17, ს.ფ.109, 149).
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა მოსარჩელის მიერ განსაზღვრული მხარეების, დავის საგნისა და საფუძვლების გათვალისწინებით. საქმეზე თავდაპირველად ჩატარდა მოსამზადებელი სხდომა, რომელზედაც მოსარჩელეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლით მისთვის მინიჭებული უფლებით (დავის მხარეების, საგნისა და საფუძვლების შეცვლა) არ უსარგებლია; მთავარ სხდომაზეც, მოსარჩელემ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ იყო თანახმა გაგრძელებულიყო დავა იმ სახით, როგორც იყო სარჩელით დაფიქსირებული. ამდენად, სააპელაციო საჩივარში დაფიქსირებული პრეტენზიები სარჩელის დაუშვებლობის თაობაზე არ იქნა გაზიარებული.
მ. კ-ის სარჩელიდან გამოირკვა, რომ მოსარჩელე მხოლოდ ერთი მოპასუხისაგან - თ. ჟ-ისაგან ითხოვდა 10000 ლარის გადახდას; ეს თანხა კი შედგებოდა როგორც უ. ც-ას დაკრძალვის, ისე - მის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე ჩატარებულ სამშენებლო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯებისაგან. ამდენად, თავად მოსარჩელემ გამორიცხა მოპასუხე თ. ც-აზე რაიმე თანხის დაკისრების შესაძლებლობა, მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელი საქმეში მონაწილეობდა მოპასუხის სტატუსით. შესაბამისად, კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, არც საქალაქო და არც სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი - მიაკუთვნებინა მოსარჩელისთვის ის, რაც მას არ უთხოვია.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მამკვიდრებლის დაკრძალვისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1489-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმები, რომელთა თანახმად კრედიტორების მიერ მოთხოვნის წარდგენის ვადა არ ვრცელდება იმ დანახარჯების მოთხოვნებზე, რომლებიც გამოწვეული იყო მამკვიდრებლის დაკრძალვით. ამ მოთხოვნის მიმართ გამოიყენება ხანდაზმულობის საერთო ვადები.
ამავე კოდექსის 1488-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნა კრედიტორს უნდა წარედგინა მემკვიდრისთვის, ე.ი. იმ პირისთვის, რომელმაც მითითებული კოდექსის 1306-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, კანონის ან ანდერძის საფუძველზე, საკუთრებაში მიიღო გარდაცვლილი პირის - მამკვიდრებლის ქონება.
განსახილველ საქმეში სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ,,სახლი” მოპასუხე თ. ჟ-ს მემკვიდრეობით არ მიუღია საკუთრებაში. მეტიც, ,,სახლი” უ. ც-ამ თავის სიცოცხლეშივე აჩუქა მეუღლეს - თ. ც-ას. ამდენად, ,,სახლი” უ. ც-ას სამკვიდროში, მისი გარდაცვალების მომენტისათვის, აღარ შედიოდა და მისი დაკრძალვისათვის გაწეული ხარჯების (ასეთის არსებობის შემთხვევაშიც კი) ანაზღაურების მოპასუხე თ. ჟ-ისათვის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა.
ამდენად, კანონი ითვალისწინებს დაინტერესებული პირის უფლებას - დაიბრუნოს უკან არარსებული, შეწყვეტილი ვალდებულების შესასრულებლად, ე.ი. ფაქტიურად უსაფუძვლოდ გადაცემული ქონება. თუმცა, კანონი იმავდროულად განსაზღვრავს ასეთი ქონების დაბრუნების პირობებს, რომელთა არარსებობის შემთხვევაშიც მიმღებისაგან (ვითომ-კრედიტორისაგან) ქონების დაბრუნება გამორიცხულია.
სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე დაყრდნობით პალატამ განმარტა, რომ არ არსებობს ანაზღაურების მოვალეობა, თუ მიმღები საგნის მოხმარების, გაუარესების ან სხვა საფუძვლების გამო არც საგნით და არც მისი ღირებულებით არ გამდიდრებულა. ამდენად, პრეტენზიის წარმდგენმა პირმა, ანუ მოსარჩელემ, კოდექსის 102-ე მუხლის ნორმათა შესაბამისად, მტკიცებულებათა წარმოდგენით, არა მხოლოდ ის უნდა დაამტკიცოს, რომ მან ხარჯები გაწია (ქონება გადასცა) ვითომ-კრედიტორის სასარგებლოდ, არამედ ის გარემოებაც, რომ მიმღები (ვითომ-კრედიტორი) ამით გამდიდრდა.
ანალოგიურ პრინციპს ამკვიდრებს მითითებული კოდექსის 987-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიც, რომლის თანახმად პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. ამასთან, ამავე 987-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს.
განსახილველ შემთხვევაში, მ. კ-ემ ვერ დაამტკიცა, თუ კონკრეტულად რა ოდენობის ხარჯი გასწია ,,სახლზე” და რომ ამ ხარჯების გაწევით სახეზე იყო მოპასუხე თ. ჟ-ის გამდიდრების გარემოება 2012 წლის 23 ოქტომბრისათვის (მომენტი, როცა ,,სახლი” გადაეცა თ. ჟ-ს).
პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 980-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, თუ მიმღებმა გასწია ხარჯები ან მას წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი იმასთან დაკავშირებით, რომ საგანი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნდა, მაშინ იგი მოვალეა დააბრუნოს საგანი ხარჯებისა და დანაკლისის ანაზღაურების პირობით. ეს წესი არ გამოიყენება, როცა გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად.
მ. კ-ეს არ უნდა მიეჩნია ,,სახლი” სამუდამოდ შეძენილად, რადგან უ. ც-ამ ,,სახლი” ანდერძით დაუტოვა არა მ. კ-ეს, არამედ - თავის რამდენიმე შვილს (მათ შორის - ქ. ც-ას). ამდენად, მოსარჩელეს, ,,სახლის” დაბრუნების მიუხედავად, არ წარმოშობია უფლება - მოეთხოვა ,,სახლზე” გაწეული დანახარჯების (დანაკლისის) ანაზღაურება.
ყოველი აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო დასაბუთებული, კანონიერი და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა, რის გამოც სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მ. კ-მ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის სააპელაციო სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო სასამართლომ არ აღმოფხვრა ის პროცესუალური დარღვევები, რომლებიც დაშვებულ იქნა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ. ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომამდე არ განუხილავს სარჩელის დასაშვებობის საკითხი და არ განუმარტავს, რომ სარჩელი არასწორად იყო შედგენილი და საქმეში არასათანადო მხარეები მონაწილეობდნენ, რამაც შემდგომში შეუძლებელი გახადა მის მიერ სარჩელის დაზუსტება და ტექნიკური შეცდომების გასწორება, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეუქმებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე იმავე სასამართლოსთვის დაებრუნებინა დასაშვებობის საკითხის შესასწავლად. სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ მოხდა დავის ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლა. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ საქმის განხილვისას მხარეთა შეთანხმებით მოხდა აუდიტის დასკვნის ამოღება. საჩივრის ავტორის განმარტებით, მან პროცესზე შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე, რათა საფუძვლიანად მომხდარიყო ბინის გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების სრული ოდენობის დადგენა, თუმცა ამის მიუხედავად, სასამართლოს მიერ სარჩელის ფასის განსაზღვრა მოხდა აუდიტის დასკვნის გარეშე. მტკიცებულებებიდან ამორიცხული აუდიტორული დასკვნის თანახმად კი, სახლი მთლიანად შეფასებულია 47692 ლარად, ხოლო გაუმჯობესებაზე და სარემონტო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯი 10350 ლარად. მ. კ-ის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია ჩუქების გარიგების თვალთმაქცურობის და საქმეში მოპასუხედ ნ. ც-ას ჩაბმის საკითხებზეც, ასევე დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11 დეკემბრის განჩინებით, მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე
კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს შემდეგ საპროცესო დარღვევებზე: 1) სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა სარჩელის დასაშვებობის საკითხზე (აღნიშნული საკითხი არც პირველი ინსტანციის სასამართლოს განუხილავს), ასევე არასათანადო მოსარჩელისა და არასათანადო მოპასუხის სათანადო მხარით შეცვლის შესახებ; 2) სასამართლომ არ მისცა საშუალება მოსარჩელეს გაესწორებინა სარჩელში დაშვებული ტექნიკური უზუსტობა (შეცდომა) და საქმე არასწორად ფორმულირებული მოთხოვნის ფარგლებში განიხილა; 3) სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, როდესაც მიუთითა, რომ მხარეთა შეთანხმებით იქნა ამოღებული საქმიდან აუდიტის დასკვნა; 4) მოსარჩელემ მოითხოვა ექსპერტიზის დანიშვნა, რათა საფუძვლიანად დადგენილიყო ქონების გაუმჯობესების სრული ფარგლები, რაც არ დააკმაყოფილა სასამართლომ; 5) სასამართლოს არ უმსჯელია საქმეში არსებული ჩუქების ხელშეკრულების თვალთმაქცურობაზე და ამ საკითხთან დაკავშირებით საქმეში ნ. ც-ას მოპასუხედ ჩაბმაზე; სასამართლოს უნდა ემსჯელა ასევე დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.
საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს საქმეში არსებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 აპრილის განჩინებაზე (რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ. კ-ის კერძო საჩივარი და ძალაში დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 სექტემბრის განჩინება), რომელშიც დეტალურადაა განხილული და გადაწყვეტილი კასატორის ზემოაღნიშნული პრეტენზიები, კერძოდ, პირველი, მეორე და მესამე პუნქტები (იხ. ს.ფ. 215-223). ამრიგად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი განმეორებით იმსჯელოს საკასაციო საჩივარში ასახული ანალოგიური შინაარსის მოთხოვნების საფუძვლიანობაზე.
რაც შეეხება კასატორის მეოთხე პრეტენზიას, ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე სასამართლოს მიერ მისი შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, საკასაციო სასამართლო მხარის აღნიშნულ პრეტენზიას ვერ გაიზიარებს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში წინამდებარე საქმის განხილვასთან დაკავშირებით 2013 წლის 12 ივნისს გამართულ მეორე მოსამზადებელ სხდომაზე, მას შემდეგ, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე მ. კ-ის წარმომადგენელმა სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა მტკიცებულებებიდან სადავო საბუთის - აუდიტის დასკვნის ამორიცხვის შესახებ, მ. კ-ემ სასამართლოს სთხოვა ქონების შეფასება თავად სასამართლოს განეხორციელებინა, რასთან დაკავშირებითაც სასამართლოსაგან მიიღო განმარტება, რომ მხარეს უფლება ჰქონდა სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველეყო ექსპერტიზის ჩატარება (იხ. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის მოსამზადებელი სხდომის ელექტრონული ოქმი, 12:54:31, ს.ფ. 100-101).
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია სამოქალაქო სამართალწარმოების ფუნდამენტური პრინციპი - დისპოზიციურობა. ნორმის პირველი ნაწილით დადგენილია, რომ მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სამართალწარმოების თითოეულ ეტაპზე საქმის განხილვისათვის გადამწყვეტს წარმოადგენს მხარის ნება იმგვარად, რომ სასამართლოს უფლებამოსილება მხოლოდ და მხოლოდ დისპოზიციურ ფარგლებში გამოვლენილი ნების შესწავლის გზით საქმის გარემოებების დადგენითა და მათი სამართლებრივი შეფასებით შემოიფარგლება, რაც საბოლოოდ განსაზღვრავს სასამართლოს დასკვნას სარჩელის საფუძვლიანობის თაობაზე. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლით დადგენილია მხარეთა თანაბარი შესაძლებლობა, გაეცნონ საქმის მასალებს, გააკეთონ ამონაწერები ამ მასალებიდან, გადაიღონ ასლები, განაცხადონ აცილებანი, წარადგინონ მტკიცებულებანი, მათ შორის, ექსპერტის (საექსპერტო დაწესებულების) დასკვნები, სპეციალისტის ცნობები, მონაწილეობა მიიღონ მტკიცებულებათა გამოკვლევაში, შეკითხვები დაუსვან მოწმეებს, ექსპერტებს, სპეციალისტებს, სასამართლოს წინაშე განაცხადონ შუამდგომლობები, მისცენ სასამართლოს ზეპირი და წერილობითი ახსნა-განმარტებანი, წარადგინონ იმავე ტიპის საქმეზე სხვა სასამართლოს გადაწყვეტილებანი, წარადგინონ თავიანთი დასკვნები და გამოთქვან მოსაზრებები საქმის განხილვის დროს წამოჭრილ ყველა საკითხზე, უარყონ მეორე მხარის შუამდგომლობები, დასკვნები და მოსაზრებები, გაასაჩივრონ სასამართლოს გადაწყვეტილებები და განჩინებები, წარადგინონ მორიგების აქტი საქმის განხილვის ნებისმიერ ეტაპზე და ისარგებლონ ამ კოდექსით მათთვის მინიჭებული სხვა უფლებებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლი განსაზღვრავს ექსპერტიზის დანიშვნის წესსა და პირობებს. აღნიშნული მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მხარეებს შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება. ასეთ შემთხვევაში, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს სასამართლოში საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადიაზე. სარჩელის წარდგენისას მხარეს უფლება აქვს მოითხოვოს ვადა ექსპერტის დასკვნის წარმოსადგენად.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მას შემდეგ, რაც სადაო აუდიტის დასკვნა ამოღებულ იქნა საქმიდან, მოსარჩელეს იმავე მოსამზადებელ სხდომაზე შესაძლებლობა ჰქონდა მოეთხოვა დამატებითი ვადა ახალი აუდიტის დასკვნის (ექსპერტის დასკვნის) წარმოსადგენად, რაც მას არ განუხორციელებია. ასეთ პირობებში, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ პირველმა ინსტანციის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული საპროცესო დარღვევად არ მიიჩნია. რაც შეეხება სასამართლოს ინიციატივით ექსპერტიზის დანიშვნას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნული წარმოადგენს სასამართლოს უფლებას და არა ვალდებულებას და მისი გამოყენების მიზეზები სასამართლომ ყოველ შემთხვევაში სათანადოდ უნდა დაასაბუთოს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ აღნიშნული უფლების არგამოყენებით პირველი ინსტანციის ან სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო დარღვევა ჩაიდინა.
კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას იმ საფუძვლითაც, რომ სასამართლოს არ შეუმოწმებია საქმეში არსებული ჩუქების ხელშეკრულების თვალთმაქცურობის საკითხი და ამ საკითხთან დაკავშირებით არ უმსჯელია საქმეში ნ. ც-ას მოპასუხედ ჩაბმაზე; სასამართლოს ასევე უნდა ემსჯელა დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.
აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე და 406-ე მუხლებზე, რომელთა შესაბამისად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოში დაუშვებელია.
განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანია არა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობიდან ან დელიქტიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსებობა, არამედ დაკრძალვის ხარჯებისა და სხვის ქონებაზე გაწეული სარემონტო სამუშაოების თანხის ანაზღაურება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი ემსჯელა კასატორის აღნიშნული მოთხოვნების საფუძვლიანობაზე. ეს მოთხოვნები მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის შეტანის და საქმის განხილვის დროს არ დაუყენებია და ისინი ქმნის დამოუკიდებელი სარჩელის აღძვრის წინაპირობებს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ მიუთითა ვერცერთ მნიშვნელოვან საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
2. საკასაციო საჩივარი მხოლოდ საპროცესო ნორმების დარღვევას ემყარება და არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძვლით. ასევე კასატორის მოთხოვნიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს არა აქვს არც ახალი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი მხოლოდ საპროცესო ნორმების დარღვევას ემყარება, რის გამოც კასატორის მოთხოვნაა, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობას. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს არა აქვს შესაძლებლობა იმსჯელოს სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალურ-სამართლებრივ შინაარსზე.
ამიტომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძვლით და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვან მატერიალურ-სამართლებრივ საკითხებზე.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ1“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორი მ. კ-ე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებებს, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეს კასატორს, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. შესაბამისად, ახალი მტკიცებულება ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული, მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ისინი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თანდართული მტკიცებულებები (შპს „ა-ფ-ის“ მიერ 2013 წლის 20 თებერვალს შედგენილი ქონების შეფასების აუდიტორული დასკვნის დედანი და ამავე ორგანიზაციის მიერ ქ. ც-ას საცხოვრებელი სახლის სარემონტო სამუშაოების გაანგარიშების ასლი) სულ „3“ ფურცლად (ს.ფ. 258-260).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორ მ. კ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „ა. ფ-ის“ მიერ 2013 წლის 20 თებერვალს შედგენილი ქონების შეფასების აუდიტორული დასკვნის დედანი; შპს „ა. ფ-ის“ მიერ გაცემული ქ. ც-ას საცხოვრებელი სახლის სარემონტო სამუშაოების გაანგარიშების ასლი) სულ „3“ ფურცლად (ს.ფ. 258-260);
3. მ. კ-ე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
