საქმე N:ას-1265-1205-2014

№ას-1265-1205-2014 10 მარტი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს ,, ს......ჰ-ი’’ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ,,ს. მ. ბ-ო’’ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

სს ,,ს ...... ჰ-მა’’ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს ,,ს. მ. ბ-ს’’ მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წლის 01 აგვისტოს შპს ,,ს. მ. ბ-სა’’ და შპს ,,მ-ს’’ შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, იჯარის საგანს წარმოადგენდა ქალაქ ქუთაისში, რ-ის გამზირზე №..-ში მდებარე შენობის მე-5 სართული და ტერასა. შპს ,,მ-ის’’ ქონება დაზღვეული იყო სს ,,ს .... ჰ-ში’’. 2012 წლის 15 ოქტომბერს ხანძრისაგან დაზიანდა რ-ის ქუჩა № ..-ში მდებარე პრესის სახლი, ასევე დაზიანდა შპს ,,მ-ის“ ანტენები, რომელიც განთავსებული იყო იჯარის საგანზე. ხანძრის შედეგად მიყენებულმა ზიანმა შეადგინა 9 638 ლარი, რომელიც სრულად იქნა გადახდილი სადაზღვევო კომპანიის მიერ. ხანძრის გამომწვევ მიზეზს წარმოადგენდა ღია ცეცხლის წყარო (ანთებული ასანთი, ანთებული სანთებელა, პარაფინის და სტეარინის სანთელი) ან მცირეკალორიული ცეცხლის წყარო ( ჩაუმქრალი სიგარეტი). ხანძრის შედეგად დაზიანებული შპს ,,მ-ის’’ კუთვნილი ანტენები მდებარეობდა შენობის სახურავზე, რომლის ფლობასაც ახორციელებდა შპს ,,ს. მ. ბ-ო’’. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო იჯარის ფართის ისე დაცვა, რომ არ მომხდარიყო შპს ,,მ-ის’’ ანტენების განადგურება. შესაბამისად, მოპასუხის მიერ ასანაზღაურებელი ზიანი სს ,,ს. ...... ჰ-ის’’ მიმართ შეადგენს - 5 085 აშშ დოლარს, რაც მოსარჩელის მიერ ანაზღაურებულია შპს ,,მ-ის’’ სასარგებლოდ.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იჯარის ხელშეკრულებით იჯარის საგანთან (შპს ,,მ-ის’’ანძები) მიმართებაში მას არ ჰქონდა ვალდებულება განეხორციელებინა დაცვის ღონისძიებები. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დგინდება შპს ,,ს. მ. ბ-ოს’’ ბრალი. ამდენად, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მას არ გააჩნია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით სს ,,ს. ...... ჰ-ის’’ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს ,,ს. ...... ჰ-მა’’.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით სს ,,ს. ...... ჰ-ის’’ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს „ს. მ. ბ-ოს“, როგორც „მეიჯარესა“ და შპს „მ-ს“, როგორც „მოიჯარეს“ შორის 2012 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება ხუთი წლის ვადით. ხელშეკრულებით, მეიჯარემ დროებით სარგებლობაში გადასცა მოიჯარეს მის საკუთრებაში რიცხული ქონება (ქ. ქუთაისში, რ-ის გამზირი N..-ში მდებარე შენობის მე-5 სართული და ტერასა), სადაც მოიჯარე განათავსებდა საბაზო სადგურსა და ანძებს. მოიჯარე იჯარის საგანზე საკუთარი სახსრებით განახორციელებდა მიმდინარე აუცილებელ სარემონტო სამუშაოებს და მისი საქმიანობისათვის აუცილებელ სხვა ინფრასტრუქტურულ გაუმჯობესებს (ტელეფონი, ინერნეტი, დენისა და წყალგაყვანილობა). ამ ხელშეკრულებითვე განისაზღვრა საიჯარო ქირის ოდენობა და მისი გადახდის წესები და პირობები. ხელშეკრულებით ასევე განისაზღვრა მხარეთა სხვა უფლებები და ვალდებულებები (ტ.1. ს.ფ. 12-16).

2012 წლის 15 ოქტომბერს ხანძრით დაზიანდა ქ. ქუთაისში, რ-ის ქუჩა №..-ში მდებარე უძრავი ქონება, მათ შორის, შპს ,,მ-ის” კუთვნილი ანტენები.

საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის იმერეთის მთავარი სამმართველოს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის 2012 წლის 22 ოქტომბრის N../..-../... დასკვნის თანახმად, ხანძრის გამომწვევ მიზეზს წარმოადგენდა ღია ცეცხლის წყარო (ანთებული ასანთი, ანთებული სანთებელა, პარაფინის და სტეარინის სანთელი) ან მცირეკალორიული ცეცხლის წყაროს (ჩაუმქრალი სიგარეტი) ზემოქმედება წვად მასალაზე. ხანძრის კერა დაფიქსირდა ქ. ქუთაისში, რ-ის ქუჩა №..-ში მდებარე უძრავი ქონების მე-5 სართულზე (ტ. 1. ს.ფ. 18-26) .

შპს „მ-სა“ და სს „ს .......ჰ-ს” შორის გაფორმებული ქონების დაზღვევის შესახებ ხელშეკრულებით დაზღვეული იყო შპს „მ-ის“ ქონებრივი ინტერესები მის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე 2012 წლის 30 ივნისიდან 2013 წლის 29 ივნისამდე დაზღვევის პერიოდში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხანძრის შედეგად შპს ,,მ-ისათვის” მიყენებულმა ზიანმა შეადგინა - 9 638 ლარი, რომელიც ანაზღაურდა სს „ ს. ...... ჰ-ის” მიერ.

მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა მოითხოვა შპს „ს. მ. ბ-სათვის“ შპს „მ-ისათვის“ ანაზღაურებული ზიანის თანხის დაკისრება და თავის პრეტენზია დააფუძნა იმ მოსაზრებას, რომ მხარეებს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობა შპს „ს. მ. ბ-ს“, როგორც საიჯარო ფართის მესაკუთრეს აკისრებდა იჯარის ფართის უსაფრთხოების დაცვის ვალდებულებას.

აპელანტის აღნიშნული არგუმენტი, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია და აღნიშნა, რომ შპს „ს. მ. ბ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის არსებული ურთიერთობა დარეგულირდა იჯარის ხელშეკრულებით, რომლის თანახმად, მეიჯარემ მოიჯარეს დროებით სარგებლობაში გადასცა იჯარის საგანი ქუთაისში, მ-ს ქ. #...-ში მდებარე შენობა ნაგებობა #2-ის მე-5 სართული და ტერასა. წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ხანძრის კერა დაფიქსირდა ობიექტის მეხუთე სართულზე. მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებით, რაიმე დამატებითი პირობა იჯარის ობიექტის დაცვის თაობაზე არ ყოფილა შეთანხმებული, თავად იჯარა კი, ასეთ ქმედებას მეიჯარის მხრიდან არ ითვალისწინებს. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა რაიმე სახელშეკრულები ვალდებულება, რომლის დარღვევის გამოც შეიძლება დადგეს მოპასუხის პასუხისმგებლობის საკითხი. კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არის დადასტურებული ის გარემოება, რომ ხანძრის გაჩენა განპირობებული იყო მეიჯარის, როგორც შენობის მესაკუთრის დაუდევრობით, ან უყურადღებობით. პალატის განმარტებით, ამგვარი ქმედება აუცილებელია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხისთვის კანონისმიერი ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის დაკისრებისთვის. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი (რომლის მიხედვითაც ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულების ან კანონის საფუძველზე) და არ დააკმაყოფილა სარჩელი.

პალატამ ასევე მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვევლის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს არც კანონიდან და არც ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა, შესაბამისად, გამორიცხული იყო მისთვის სადაზღვევო კომპანიის მიერ გაწეული ანაზღურების დაკისრებაც.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე სს ,,ს. .... ჰ-მა’’ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი დასაბუთებით:

სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმე ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, არ იმსჯელა ისეთ არსებით ფაქტობრივ გარემოებაზე, როგორიც არის ხანძრის წარმოშობის წყარო. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო დასკვნაში ნათლად არის მითითებული, რომ ხანძარი წარმოიშვა არა უშუალოდ სახურავზე, არამედ მე-5 სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით განთავსებულ ოთახში (რაც არ შედიოდა შპს „მ-ის“ მიერ იჯარით აღებულ ფართში), სადაც სწრაფად აალებადი მასალა, კერძოდ კი, გროვად წარმოდგენილი ხის და ქაღალდის მასალები იყო განთავსებული. ზემოაღნიშნულ დასკვნაში საუბარია იმ გარემოებაზე, რომ ხანძარი გაჩენილია ღია ცეცხლის ზემოქმედებით, როგორიცაა სანთებელა, ასანთი, სანთელი, სიგარეტის ნამწვი და სხვა. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ უმარტივესი იყო უყურადღებოდ მიყრილ ქაღალდის მასალებს მოკიდებოდა ცეცხლი, თუ შესაბამისი უფლებამოსილი პირი არ გამოიჩენდა საკმარის გულისხმიერებას და არ დაუშვებდა მესამე პირების შესვლას ასეთ ფართში.

კასატორის აზრით, მოცემულ საქმეში არსებითი მნიშვნელობა აქვს ,,საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის’’ მე-1000 მუხლს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისგან, ანდა ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისაგან, მაშინ ამ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია, თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში, შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან ან ნივთიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე სხვაგვარი საფუძვლით, ვიდრე ამ მუხლის პირველ ნაწილშია აღნიშნული, ნაგებობის ან ნივთის მფლობელი ვალდებულია ანალოგიურად აანაზღაუროს საფრთხის განხორციელების შედეგად წარმოშობილი ზიანი. კასატორის აზრით, კანონმდებელი ცალსახად განსაზღვრავს აღნიშნული მუხლის პირველ ნაწილში შემთხვევებს, თუ რა დროს უნდა აგოს პასუხი შენობის მფლობელმა, ხოლო მის მეორე ნაწილში თავისუფლად ხვდება სწრაფად აალებადი მასალების უყურადღებოდ მიტოვება, რამაც მოცემულ შემთხვევაში გამოიწვია ხანძარი, რომელიც შემდგომ გავრცელდა შპს ,,მ-ის’’ ანტენებზე.

საკასაციო საჩივრის ავტორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს არასწორად აქვს დადგენილი, რომ ხანძარი ეხებოდა მოიჯარის პირდაპირ მფლობელობაში არსებულ უძრავ ქონებას, სადაც განთავსებული იყო ანტენები. რეალურად საქმე მხოლოდ მ-ის პირდაპირ მფლობელობაში არსებულ ფართს არ ეხებოდა. უფრო მეტიც, მასზე ხანძარი გავრცელდა მეიჯარის პირდაპირ მფლობელობაში არსებული ოთახიდან.

კასატორის აზრით, საკასაციო საჩივარი აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დასაშვებობისთვის დადგენილ მოთხოვნებს, ვინაიდან მნიშვნელოვანია ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბება საკითხზე, თუ სად გადის ზღვარი ,,საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის’’ მე-1000 მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებს შორის, რადგან აღნიშნული მუხლის მეორე ნაწილის შინაარსიდან შეიძლება დადგინდეს, რომ ნებისმიერი გარემოება, რაც ზრდის მომეტებულ საფრთხეს, წარმოადგენს თანხის ქონების სწორედ პირდაპირ მფლობელზე დაკისრების საფუძველს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით სს „ს. ….. ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს ,,ს. .... ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

კასატორის ძირითადი პრეტენზია (კასაციის საფუძვლები) ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ იმსჯელა ისეთ არსებით ფაქტობრივ გარემოებაზე, როგორიც არის ხანძრის წარმოშობის წყარო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნულს ვერ გაიზიარებს, რადგან, როგორც საქმის მასალებიდან და სააპელაციო სასამართლოს განჩინებიდან დგინდება, სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის იმერეთის მთავარი სამმართველოს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის 2012 წლის 22 ოქტომბრის საექსპერტო დასკვნაზე დაყრდნობით გამოიკვლია და დაადგინა, რომ ხანძრის გამომწვევ შესაძლო მიზეზს წარმოადგენდა ღია ცეცხლის წყარო (ანთებული ასანთი, ანთებული სანთებელა, პარაფინის და სტეარინის სანთელი) ან მცირეკალორიული ცეცხლის წყაროს (ჩაუმქრალი სიგარეტი) ზემოქმედება წვად მასალაზე; ხანძრის კერა დაფიქსირდა ქ. ქუთაისში, რ-ის ქ. #..-ში მდებარე უძრავი ქონების მე-5 სართულზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ხანძრის წარმოშობის დროისათვის მხარეთა შორის 2012 წლის 1 აგვისტოს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე ქუთაისში, რ-ის გამზ. #..-ში მდებარე შენობის მე-5 სართული და ტერასა მოიჯარის - შპს „მ-ის“ პირდაპირ მფლობელობაში იმყოფებოდა.

საკასაციო საჩივრის ავტორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს არასწორად აქვს დადგენილი, რომ ხანძარი ეხებოდა მოიჯარის პირდაპირ მფლობელობაში არსებულ უძრავ ქონებას, სადაც განთავსებული იყო ანტენები. რეალურად საქმე მხოლოდ მ-ის პირდაპირ მფლობელობაში არსებულ ფართს არ ეხებოდა. უფრო მეტიც, მასზე ხანძარი გავრცელდა შენობის მე-5 სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით განთავსებული ოთახიდან, რომელიც მეიჯარის (და არა შპს „მ-ის“) პირდაპირ მფლობელობაში იმყოფებოდა.

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ კასატორს ზემოაღნიშნულ გარემოებაზე (კერძოდ, რომ შენობის მე-5 სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ოთახი, საიდანაც შენობაში ხანძარი გავრცელდა, მეიჯარის პირდაპირ მფლობელობაში იმყოფებოდა), არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს მიუთითებია და არც ამ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება წარუდგენია. შესაბამისად, კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში პირველად მითითებული გარემოება წარმოადგენს ახალ გარემოებას, რომელზეც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეს სარჩელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე უნდა მიეთითებინა. მას, საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში შეეძლო აღნიშნულ გარემოებაზე მოგვიანებით, პირველ ან სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განხილვის ეტაპზეც მიეთითებინა, მაგრამ არა საკასაციო სასამართლოში, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე მითითებისა და გამოკვლევის პროცესუალური შესაძლებლობით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი). ამიტომ კასატორის მიერ მითითებულ გარემოებას საკასაციო პალატა ვერც გამოიკვლევს და ვერ ამ გარემოებაზე მსჯელობის არარსებობას მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევად (ამ ნაწილში სააპელაციო შედავების არარსებობის გამო).

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

სუბროგაციის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არსებობს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა. კერძოდ, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2012 წლის 5 სექტემბრის №ას-581-549-2011 განჩინებით განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 832-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის აუნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებულია შესაძლებლობა, რა დროსაც მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვევლის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ. სუბროგაციის მეშვეობით დამზღვევის ნაცვლად მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში, დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის ხელმყოფისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სუბროგაციის დროს დამზღვევის, როგორც დაზარალებულის, ე.ი. როგორც კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის კრედიტორის ადგილს იკავებს სადაზღვევო კომპანია (მზღვეველი). ასეთ შემთხვევაში ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და ხასიათი არ იცვლება, მაგრამ იცვლება ამ ურთიერთობის კრედიტორი. ამ დროს ახალი მოთხოვნა კი არ წარმოიშობა, არამედ იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, კერძოდ, დაზარალებული დამზღვევი იცვლება სადაზღვევო კომპანიით (მზღვეველით). სუბროგაციის დროს მზღვეველი ცვლის დამზღვევს იმ ვალდებულებაში, რომელიც წარმოიშვა ზიანის მიყენებისაგან.

განსახილველ საქმეში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „ს. მ. ბ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის არსებული ურთიერთობა დარეგულირდა იჯარის ხელშეკრულებით, რომლის თანახმად, მეიჯარემ მოიჯარეს დროებით სარგებლობაში გადასცა იჯარის საგანი ქუთაისში, რ-ის გამზ. #..-ში მდებარე შენობა ნაგებობა #2-ის მე-5 სართული და ტერასა. წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ხანძრის კერა დაფიქსირდა ობიექტის მეხუთე სართულზე. მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებით, რაიმე დამატებითი პირობა იჯარის ობიექტის დაცვის თაობაზე არ ყოფილა შეთანხმებული, თავად იჯარა კი, ასეთ ქმედებას მეიჯარის მხრიდან არ ითვალისწინებს. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა რაიმე სახელშეკრულები ვალდებულება, რომლის დარღვევის გამოც შეიძლებოდა დამდგარიყო მოპასუხის პასუხისმგებლობის საკითხი. კონკრეტულ შემთხვევაში, პალატამ დადასტურებულად არ მიიჩნია ის გარემოება, რომ ხანძრის გაჩენა განპირობებული იყო მეიჯარის, როგორც შენობის მესაკუთრის დაუდევრობით, ან უყურადღებობით. პალატის განმარტებით, ამგვარი ქმედება აუცილებელია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხისთვის კანონისმიერი ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის დაკისრებისთვის. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი (რომლის მიხედვითაც ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულების ან კანონის საფუძველზე) და არ დააკმაყოფილა სარჩელი.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვევლის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

შესაბამისად, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი და საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს ,,ს. .... ჰ“-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 424 ლარის 70% – 296.80 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს ,,ს. .... ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს ,,ს. .... ჰ“-ს დაუბრუნდეს მის (საიდენტიფიკაციო კოდი: .....) მიერ 2014 წლის 28 ნოემბერს №29782 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 424 ლარის 70% – 296.80 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე