№ას-1296-1223-2012 10 მარტი, 2015 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ბ. ქ-უ“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „ბ-ი“, შპს „ა. მ. კ-ი“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 14 დეკემბერს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა სს „ბ. ქ-მ“ შპს „ბ-ისა“ და შპს „ა. მ. კ-ის“ წინააღმდეგ. დაზუსტებული სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების, 6500000 აშშ დოლარისა და 5949964 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, 2011 წლის 10 ნოემბერს სს „ბ. ქ-უს”, როგორც კრედიტორის, სასარგებლოდ შპს „ბ-ის“ მიმართ იძულებითი აღსრულების რეჟიმში მოპასუხეებმა გააფორმეს და საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირეს უძრავი და მოძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შესაბამისად, ბანკის მოვალემ – საგადასახადო ვალდებულებებისაგან თავისუფალმა კომპანია შპს „ბ-მა“ ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული და დაგირავებული ქონება გადასცა ბანკის მეორე მოვალეს – შპს „ა. მ. კ-ს”, რომლის მთელი ქონება ჯერ კიდევ 2010 წლის 7 აპრილიდან დატვირთულია საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკით. კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებებით, სს „ბ. ქ-უს” სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთულ და დაგირავებულ ქონებაზე – შპს „ა. მ. კ-ის” კუთვნილ ქონებებზე – 2011 წლის 17-18 ნოემბერს დარეგისტრირდა საგადასახადო გირავნობა-იპოთეკა, ხოლო 2011 წლის 28 ნოემბერს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის სასარგებლოდ დარეგისტრირდა ყადაღა. იმის გათვალისწინებით, რომ 2011 წლის დეკემბერში საჯარო იძულებით აუქციონზე არ გამოვლინდა ქონების შეძენის მსურველი, იგი ნატურით გადაეცა სახელმწიფოს. ამასთან, საგადასახადო და სააღსრულებო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შესაბამისად, მითითებული ქონება გათავისუფლდა ყოველგვარი ვალდებულებისაგან, მათ შორის სს „ბ. ქ-უს” სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკისა და გირავნობისაგან.

ზემოაღნიშნული გარიგების დადებით შპს „ბ-მა” უზრუნველყოფის გარეშე დატოვა ბანკის წინაშე ნაკისრი სასესხო ვალდებულებები, მეორე მხრივ, შპს „ა. მ. კ-მა” უკანონო გარიგებით შეძენილი ქონების ხარჯზე გაისტუმრა სახელმწიფოს მიმართ არსებული დავალიანება. შედეგად, სს „ბ. ქ-ს” მათ მიაყენეს მრავალმილიონიანი ზიანი.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ 2011 წლის 10 ნოემბრის ხელშეკრულების დადების მომენტში მათთვის არ შეიძლებოდა ცნობილი ყოფილიყო შემოსავლების სამსახურის მიერ შემდგომში ქონების დაყადაღების თაობაზე, მითუმეტეს ვერ იქნებოდა ცნობილი ის გარემოება, რომ მოგვიანებით ქონებას სარეალიზაციოდ გაიტანდნენ აუქციონზე. მოპასუხეებს არ დაურღვევიათ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე მუხლები. აღნიშნული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, იგი არ ისახავს მიზნად სხვა გარიგების დაფარვას.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით სს „ბ. ქ-უს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ბ. ქ-მ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინებით სს „ბ. ქ-უს“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. 2011 წლის 7 ნოემბერს, აპელანტმა ორგანიზაციამ, აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროში წარადგინა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2011 წლის 28 ივლისს №2ბ/2519-11 სამოქალაქო საქმეზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი და მოითხოვა მისი იძულებით აღსრულება. აღსრულება მოიცავდა სს „ბ. ქ-უს” მიმართ არსებული საკრედიტო დავალიანების, 12687539.12 აშშ დოლარისა და 21000 ლარის გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით სხვა უძრავ ქონებასთან ერთად შპს „ბ-ის” საკუთრებაში არსებული, აპელანტი ორგანიზაციის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების (ქ.ბათუმში, ნ-ის ქ.№..-ში მდებარე ქონება, საკადასტრო კოდი: .....) და დაგირავებული მზესუმზირის ზეთის მწარმოებელი ხაზის (არსებული იმავე მისამართზე) რეალიზაციას საჯარო იძულებით აუქციონზე. იპოთეკის ხელშეკრულების შესაბამისად, იპოთეკის საგანი უზრუნველყოფდა საკრედიტო ვალდებულებას 2500000 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო გირავნობის ხელშეკრულებების შესაბამისად მოძრავი ქონება უზრუნველყოფდა დავალიანებას 4000000 აშშ დოლარისა და 5949964 ლარის ოდენობით.

2. აღსრულების მიმდინარეობისას აპელანტისათვის ცნობილი გახდა, რომ ასევე სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე აღსრულება მიმდინარეობდა შპს „ა. მ. კ-ის” მიმართ. საღსრულებო ფურცელი №./....-.. გაცემული იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ, 2011 წლის 24 ნოემბერს.

3. სს „ბ. ქ-ს” ეცნობა, რომ მიმდინარეობდა მოვალის – შპს „ა. მ. კ-ის” სახელზე რიცხული უძრავი ქონების, მათ შორის ქ. ბათუმში ნ-ის ქ.№..-ში მდებარე ქონების იძულებითი რეალიზაცია.

4. საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით ცნობილი გახდა, რომ ბანკის მოთხოვნის იძულებითი აღსრულების პროცესში – 2011 წლის 10 ნოემბერს, შპს „ბ-სა” და შპს „ა. მ. კ-ს” შორის გაფორმდა უძრავ-მოძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც შპს „ა. მ. კ-ს”, სხვა ქონებასთან ერთად, გადაეცა სს „ბ. ქ-უს” სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული და დაგირავებული ქონება; ამასთან, შპს „ა. მ. კ-ის” საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა დარეგისტრირდა 2010 წლის 7 აპრილს. საგადასახადო გირავნობა იპოთეკა დარეგისტრირდა, ასევე, 2011 წლის 18 ნოემბერს.

5. აღსრულების ეროვნული ბიუროდან აპელანტს ეცნობა, რომ აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით უნდა მომხდარიყო მოვალის – შპს „ა. მ. კ-ის” უძრავი ქონების, მათ შორის, ქ.ბათუმში, ნ-ის ქ.№..-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდით .....) რეალიზაცია იძულებით აუქციონზე. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2011 წლის 13 ნოემბრის №ა......-.../..., ......წ განკარგულებით ქ.ბათუმში, ნ-ის ქ.№..-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა სახელმწიფო.

6. სააღსრულებო წარმოება 2011 წლის 24 ნოემბერს გაცემულ სააღსრულებო ფურცელზე №./... დამთავრდა. კერძოდ, აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” საქართველოს კანონის 50-ე მუხლის თანახმად მოვალის – შპს „ა. მ. კ-ის” დაყადაღებულ ქონებაზე, კერძოდ საწარმოო მოწყობილობა-დანადგარებზე (მზესუმზირის ზეთის საწარმოო სრული ტექნოლოგიური ციკლი) ჩატარდა იძულებითი აუქციონი. პირველი უშედეგო აუქციონის შემდეგ გაიცა შესაბამისი განკარგულება ქონების ნატურით გადაცემის შესახებ და ქონება გადაეცა სახელმწიფოს ნატურით.

7. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტის, სს „ბ. ქ-უს” წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ამ დროისათვის სააღსრულებო ბიუროს რაიმე აქტი სააღსრულებო წარმოების შეჩერებაზე და შეწყვეტაზე არ არსებობდა და მას არც სააღსრულებო ფურცელი დაუბრუნებია უკან კრედიტორისათვის, არსებობდა მხოლოდ აღმასრულებლის წერილი (ტომი 1, ს.ფ. 186-187), რომლის მიხედვითაც დგინდებოდა, რომ სააღსრულებო წარმოება გირავნობის და იპოთეკის საგნებზე ვეღარ გაგრძელდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების მატერიალურ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებდა დელიქტური ვალდებულებებიდან წარმოშობილ ზიანზე. სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი პირობა არის ზიანის მიმყენებლის ქმედების არამართლზომიერება, რაშიც იგულისხმება სხვისი სუბიექტური უფლებების ყოველგვარი დარღვევა, სათანადო უფლებამოსილების არქონის შემთხვევაში. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით იმპერატიულადაა განსაზღვრული, თუ როდის შეიძლება დაეკისროს დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხარეს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სამოქალაქო კანონმდებლობით ზიანის მიმყენებელმა პასუხი უნდა აგოს მხოლოდ საკუთარი ბრალეული მოქმედებისათვის ანუ მისი პასუხისმგებლობა უნდა შემოიფარგლოს მის მიერ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. მართალია, აპელანტი მიუთითებდა განზრახ და გაუფრთხილებელ ბრალზე, მაგრამ იგი არ მიუთითებდა არც ერთი სახის ბრალის არსებობის დამადასტურებელ მტკიცებულებებზე გარდა იმისა, რომ მოპასუხემ გაასხვისა ქონება. ეს მოქმედება, თავისთავად, არ ადასტურებდა რაიმე სახით განზრახ ან გაუფრთხილებელ ბრალს, არც გარიგების უკანონობას, ვინაიდან გარიგების უკანონოდ ცნობა და აღიარება არ მომხდარა. მიმართვა, რომლითაც მოსარჩელეს სააღსრულებო ბიურო ატყობინებდა, რომ კონკრეტულ ქონებებზე ვეღარ მოხდებოდა აღსრულების მიქცევა, არ ნიშნავდა აღსრულების საერთოდ განუხორციელებლობას შპს „ბ-ზე” დაკისრებული ვალდებულების შესასრულებლად.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ზიანის მიყენების ფაქტი არ დგინდებოდა. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტმა დაადასტურა, რომ სააღსრულებო წარმოება მის მიერ წარდგენილ სააღსრულებო ფურცელზე არ დასრულებულა, ანუ არ დგინდებოდა, რომ აღსრულება დამთავრდა, ხოლო გირავნობა სანივთო უფლებაა და მისი არსებობა არ იყო დამოკიდებული გირავნობის მონაწილეთა შეცვლაზე. მიუხედავად სუბიექტების შეცვლისა, გირავნობა მაინც ძალაში რჩებოდა. აქედან გამომდინარე, ზიანის არსებობის ფაქტზე მსჯელობა არასწორი იყო. რაც შეეხებოდა იპოთეკის და გირავნობის ხელშეკრულებების არსებობას, ისინი ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად ვერ გამოდგებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ზიანის მოთხოვნა გარდა დაუსაბუთებელისა, ამავე დროს უსაფუძვლოც იყო მოპასუხე შპს „ა. მ. კ-ის” მიმართ. არ დადასტურდა ამ უკანასკნელის მხრიდან რაიმე სახის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება, მითუმეტეს მითითება სოლიდარულ პასუხისმგებლობაზე. თუკი შპს ,,ბ-ის“ მხრიდან არ დგინდებოდა ზიანის მიყენების ფაქტი, მით უფრო არალოგიკური იყო მსჯელობა სოლიდარულ პასუხისმგებლობაზე შპს ,,ა. მ. კ-ის“ მხრიდან.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 266-ე, 99-ე, 992-ე და 408-ე მუხლების არასწორად განმარტებასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, უდავოდ დადგინდა, რომ აპელანტის მიერ მოჩვენებით გარიგებად მიჩნეული 2011 წლის 10 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება მოპასუხეებს შორის ნამდვილი იყო და მისი ბათილობის დამადასტურებელი დოკუმენტი საქმეში არ იდო, ხოლო თავად გარიგებაზე მხარე არ დავობდა, იგი ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა დელიქტიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართალია, მოვალე შპს „ბ-მა” გაასხვისა დაგირავებული და იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება, მაგრამ კრედიტორს მოთხოვნის უფლება არ დაკარგვია, ვინაიდან გირავნობა და იპოთეკა აქცესორული უფლებაა, ამავე დროს სანივთო (ქონებრივი) უფლებაა და მათი არსებობა არ არის დამოკიდებული გირავნობისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მონაწილეთა შეცვლაზე. მიუხედავად სუბიექტების შეცვლისა, გირავნობა მაინც ძალაში რჩებოდა.

აპელანტი თავისი პოზიციის გასამყარებლად მიუთითებდა ასევე აღმასრულებლის წერილზე, რომლის თანახმადაც, აღსრულება ვერ გაგრძელდებოდა ამ ქონებებზე, ანუ გირავნობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებულ საგნებზე. მისი მოსაზრებით, აღნიშნულით მას უკვე მიადგა ზიანი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თუნდაც აღმასრულებლის მითითება დაგირავებულ და იპოთეკით დატვირთულ ქონებებზე აღსრულების შეუძლებლობაზე, არ ნიშნავდა აღსრულების განუხორციელებლობას შპს ,,ბ-ის“ სხვა ქონებებზე.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. გირავნობისა და იპოთეკის საგნის გასხვისება ვერ შეფასდებოდა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებად და მოსარჩელისათვის ზიანის მიმყენებელ ქმედებად, ვინაიდან საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მიერ განხორციელებული ქმედება წინასწარ ვერ იქნებოდა მოპასუხისთვის ცნობილი. მოცემულ შემთხვევაში, შპს ,,ბ-ისათვის“ ვერ ივარაუდებდა, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახური ერთ-ერთი მოპასუხის მიერ გასხვისებული ქონებიდან ამოიღებდა საგადასახადო დავალიანებას მეორე მოპასუხისაგან.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 276-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მოგირავნის დაკმაყოფილება ხდება გირავნობის საგნის რეალიზაციით ან მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით დაგირავებული ნივთის მოგირავნის საკუთრებაში გადაცემით. კონკრეტულ შემთხვევაში როგორც საქმის მასალებიდან ირკვეოდა, სახეზე არ იყო დატვირთული ქონების არც რეალიზაცია და არც საკუთრებაში პირდაპირ გადასვლა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების პრობლემას წარმოადგენდა, რისი გადაწყვეტაც კანონისმიერი გზებითა და მეთოდებით იყო შესაძლებელი (აღსრულების წესისა და საშუალების შეცვლა და სხვა). სამოქალაქო კოდექსის 276-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარად ან გირავნობის საგნის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში გადასვლისას მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 276-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და ამავე კოდექსის მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილი ითვალისწინებს შესაძლებლობას, მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში კრედიტორმა თავისი მოთხოვნა მოვალის სხვა ქონებაზე აღსრულების მიქცევით დაიკმაყოფილოს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ბ. ქ-მ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 266-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ დამგირავებელი არ გაასხვისებს და არ დააგირავებს გირავნობის საგანს გირავნობის უფლების შეწყვეტამდე. ბანკსა და მოპასუხე შპს „ბ-ს“ შორის გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულებების, კერძოდ, ხელშეკრულების 4.1.10 პუნქტის შესაბამისად, შპს „ბ-ს“ არ ჰქონდა უფლება, 2011 წლის 10 ნოემბერს გაესხვისებინა მის საკუთრებაში არსებული სს „ბ. ქ-ს“ სასარგებლოდ დაგირავებული ქონება. ამასთან, გირავნობის ხელშეკრულების 4.2.1 პუნქტით, დამგირავებელი უფლებამოსილია: მოგირავნის წერილობითი თანხმობით, ნაწილობრივ ან მთლიანად გაასხვისოს (მათ შორის გაყიდოს) დაგირავებული ქონება, თუ თანაბარზომიერად სრულდება გირაოთი უზრუნველყოფილი ვალდებულებები. კონკრეტულ შემთხვევაში, შპს „ბ-მა“ დაარღვია ზემოხსენებული მუხლის და ბანკთან გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულებების მოთხოვნები, რადგანაც ამ სახით თანხმობის გაცემის მიზნით მას ბანკისათვის არასდროს მიუმართავს, ხოლო ბანკს არასდროს გაუცია თანხმობა გირავნობის საგნის გასხვისებაზე. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მოგირავნის თანხმობის გარეშე გირავნობის საგნის გასხვისება არ მიაჩნია მართლსაწინააღმდეგო და ბანკისათვის ზიანის მიმყენებლ ქმედებად. ასეთი დასკვნის დამასაბუთებელ არგუმენტად პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ განხორციელებული ქმედება მოპასუხისათვის წინასწარ ვერ იქნებოდა ცნობილი. აღნიშნული მოსაზრება სრულად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომაც. ასეთი განმარტებებით სასამართლო წინააღმდეგობაში მოდის მის მიერვე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან: სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს იმ ფაქტს, რომ შპს „ა. მ. კ-ის“ საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე 2010 წლის 7 აპრილიდან რეგისტრირებული იყო საგადასახადო იპოთეკა/გირავნობა. შესაბამისად, საგადასახადო ვალდებულებების შესრულების უზრუნველსაყოფად გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკით დატვირთული ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევა წარმოადგენს საგადასახადო კანონმდებლობით იმპერატიულად დადგენილ სანქციას, რომლის განხორციელება არის საგადასახადო ვალდებულებების შეუსრულებლობის ლოგიკური შედეგი. ამდენად ცალსახაა, რომ შპს „ბ-ის“ ქმედება (უძრავ-მოძრავი ქონების გასხვისება საგადასახადო გირავნობა-იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრეზე) წარმოადგენს ბანკისათვის ზიანის მიყენების მიზნით განხორციელებულ აქტს;

მოწინააღმდეგე მხარის, შპს „ბ-ის“ მიერ კანონით აკრძალული ქმედება – მოგირავნის თანხმობის გარეშე დაგირავებული ქონების გასხვისება – წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის დისპოზიციის აუცილებელი ელემენტის, მართლწინააღმდეგობის არსებობის უტყუარ დადასტურებას. შესაბამისად, ამავე კოდექსის 266-ე მუხლის გამოუყენებლობა ადასტურებს სასამართლოს ტენდენციურობას;

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. ბანკის, როგორც კრედიტორის სასარგებლოდ მიმდინარე აღსრულების პროცესში, მოვალე შპს „ბ-ის“ მიერ ბანკის მოვალე შპს „ა. მ. კ-ისათვის“ ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული და დაგირავებული ქონების გასხვისება წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას;

2011 წლის 10 ნოემბრის უძრავი და მოძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის ფასი 10826328 ლარი (უძრავი ქონების ნაწილში) და 11000424 ლარი (მოძრავი ქონების ნაწილში), გამყიდველს მყიდველისათვის უნდა გადაეხადა ხელშეკრულების გაფორმებიდან, ანუ 2011 წლის 10 ნოემბრიდან 1 თვეში. საქმეზე დართული მტკიცებულებით (შპს „ბ-ის“ წერილი) ირკვევა, რომ ნასყიდობის ფასი დღემდე არ არის გადახდილი. კასატორის მოსაზრებით, ხელშეკრულება დადებულია მოსაჩვენებლად, მას არ გააჩნია ლეგიტიმური მიზანი და არ ითვალისწინებს რეალური შედეგის დადგომას (თანხის მიღებას გასხვისებული ქონების სანაცვლოდ). ხელშეკრულების მიზანია ერთი მხრივ, ბანკისათვის ზიანის მიყენება (დელიქტი) და მეორე მხრივ, ურთიერთდამოკიდებული პირების, როგორც შპს „ბ-ის“, ასევე შპს „ა. მ. კ-ის“ უსაფუძვლო გამდიდრება, რამდენადაც ფიქტიური ნასყიდობის ხელშეკრულებით შპს „ბ-ის“ მიმართ არსებული ბანკის საკრედიტო მოთხოვნა დარჩა აღუსრულებელი, ხოლო შპს „ა. მ. კ-მა“ ფიქტიური ხელშეკრულებით შეძენილი ქონების ხარჯზე გაისტუმრა სახელმწიფოს მიმართ არსებული დავალიანება;

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლითაც დადგენილია, რომ ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებსა და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. სასამართლომ უგულებელყო ახალი და სპეციალური ნორმა – სამოქალაქო კოდექსის 266-ე მუხლი და გამოიყენა ზოგადი ნორმა 99-ე მუხლი, რომელიც თავის მხრივ არასწორად განმარტა;

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 147-ე და 152-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, ქონება, არის ყველა ნივთი და არამატერიალურ ქონებრივი სიკეთე, რომლელთა ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა შეუძლიათ ფიზიკურ და იურიდულ პირებს და რომელთა შეძენაც შეიძლება შეუზღუდავად, თუკი ეს აკრძალული არ არის კანონით ან არ ეწინააღმდეგება ზნეობრივ ნორმებს; არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს კი განეკუთვნება ის მოთხოვნები და უფლებები, რომლებიც შეიძლება გადაეცეს სხვა პირებს, ან გამიზნულია საიმისოდ, რომ მათ მფლობელს შეექმნას მატერიალური სარგებელი, ანდა მიენიჭოს უფლება მოსთხოვოს სხვა პირებს რაიმე. აქედან გამომდინარე, მხარეთა მიერ იპოთეკის და გირავნობის ხელშეკრულებების გაფორმებისას, იპოთეკისა და გირავნობის უფლების ღირებულებად სწორედ იპოთეკისა და გირავნობის საგანთა შეფასება დადგინდა. შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად გაუქმდა რა ბანკის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკისა და გირავნობის უფლებები, ამით ბანკმა დაკარგა 650000 აშშ დოლარის და 5949964 ლარის ღირებულების არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე – საკრედიტო დავალიანების დაფარვის საშუალება;

სასამართლომ არ გამოიყენა „სააღსრულებო წარმოებათა“ შესახებ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის შესაბამისად, სააღრულებო ბიურო აღსრულებისას შემოფარგლულია მხოლოდ სააღსრულებო ფურცელში მითითებული მონაცემებით. სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელ ზ.ფ-ის წერილის თანახმად, ბანკის სასარგებლოდ მიმდინარე სააღსრულებო წარმოება ვეღარ გაგრძელდება, რადგანაც სააღსრულებო ფურცელში მითითებულ ყველა ქონებაზე გაუქმდა ბანკის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკა/გირავნობის უფლება, ხოლო სააღსრულებო ფურცელი მოვალეთა სხვა ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევას არ ითვალისწინებს. ხსენებული ნორმის გამოყენების შემთხვევაში სასამართლო მივიდოდა იმ დასკვნამდე, რომ ბანკისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი უდავოდ დადასტურებულია;

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 998 მუხლის 1-ლი ნაწილის დანაწესი, რომლის შესაბამისად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ როგორც სოლიდარული მოვალეები. სასამართლოსათვის წარდგენილი მტკიცებულებებით – თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელ ზ.ფ-ის 2012 წლის 7 თებერვლის წერილით და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 18 ივლისის სააღსრულებო ფურცლით დასტურდება, რომ ბანკის სასარგებლოდ სანივთო უფლებით დატვირთული ქონების, კერძოდ, ქ.ბათუმში, ნ-ის ქ.№..-ში მდებარე შენობა-ნაგებობის და იქ განთავსებული ზეთის წარმოების ხაზის სსიპ შემოსავლების სამსახურის სასარგებლოდ რეალიზაციის სახელმწიფოსათვის ნატურით გადაცემის შედეგად გაუქმდა ბანკის კუთვნილი სანივთო უფლება, რის გამოც ხსენებულ ქონებაზე ვეღარ განხორციელდება ბანკის, როგორც მოწინააღმდეგე მხარეთა კრედიტორის სასარგებლოდ მიმდინარე სააღსრულებო პროცეს. ამდენად, აშკარაა, რომ ბანკს მიადგა ზიანი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახეზეა ბანკისათვის ზიანის დადგომაში, როგორც შპს „ბ-ის“, ასევე შპს „ა. მ. კ-ის“ ერთობლივი მოქმედება;

საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა არასწორად განმარტეს კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო კოდქსის 99-ე, 108-ე, 992-ე, 276-ე და 300-ე მუხლები;

სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება – თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელ ზ.ფ-ის 2012 წლის 7 თებერვლის წერილი. წერილში აღნიშნულია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის სასარგებლოდ მიმდინარე იძულებითი აღსრულების პროცესში აღსრულების მასაში მოქცეული, ბანკის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული და დაგირავებული ქონება ნატურით გადაეცა სახელმწიფოს, რის გამოც გაუქმდა ბანკის სასარგებლოდ რეგისტრირებული სანივთო უფლება. ამასთან, ბანკის, როგორც შპს „ბ-ის“ და შპს „ა. მ. კ-ის“ კრედიტორის მიერ წარდგენილი სააღსრულებო ფურცლით ზუსტად არის განსაზღვრული აღსრულების წესი და იგი ითვალისწინებს მხოლოდ მასში ჩამოთვლილ უძრავ და მოძრავ ქონებათა რეალიზაციას. ხსენებულზე დაყრდნობით, სააღსრულებო ბიურო ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს, რომ მოვალეთა (მათ მოპასუხეთა) სხვა ქონებაზე აღსრულება ვერ განხორციელდება;

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია ისეთ მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებაზე, როგორიცაა მოწინააღმდეგე მხარეების ურთიერთდაკავშირებული ინტერესები და შეთანხმებული მოქმედება ბანკისათვის ზიანის მიყენების მიზნით. შპს „ბ-ი“ და შპს „ა. მ. კ-ი“ წარმოადგენენ ურთიერთდამოკიდებულ პირებს, მათ ფაქტობრივად ერთი დამფუძნებელი ჰყავთ. კერძოდ, შპს „ბ-ის“ საწესდებო კაპიტალის 100% წილის დამფუძნებელია შპს „ლ. კ-ი“, რომელიც ასევე წარმოადგენს შპს „ქ. ს. კ-ის“ საწესდებო კაპიტალის 100% წილის მფლობელს, ხოლო ეს უკანასკნელი შპს „ა. მ. კ-ში“ ფლობს საწესდებო კაპიტალის 100%-ს. ამდენად, შპს „ლ. კ-ი“ წარმოადგენს შპს „ბ-ის“ და შპს „ა. მ. კ-ის“ ბენეფიციარ მფლობელს და მისი მოქმედი დირექტორია პ.დ-ი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ბ. ქ-უს“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. 2011 წლის 7 ნოემბერს სს „ბ. ქ-მ“ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროში წარადგინა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2011 წლის 28 ივლისს №2ბ/2519-11 სამოქალაქო საქმეზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი და მოითხოვა მისი იძულებით აღსრულება. აღსრულება მოიცავდა, სს „ბ. ქ-უს” მიმართ არსებული საკრედიტო დავალიანების, 12 687 539.12 აშშ დოლარისა და 21000 ლარის გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით, სხვა უძრავ ქონებასთან ერთად, შპს „ბ-ის” კუთვნილი იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების (ქ. ბათუმში, ნ-ის ქ. №..-ში მდებარე ქონება, საკადასტრო კოდი: .....) და დაგირავებული მზესუმზირის ზეთის მწარმოებელი ხაზის (არსებული იმავე მისამართზე) რეალიზაციას საჯარო იძულებით აუქციონზე. იპოთეკის ხელშეკრულების შესაბამისად, იპოთეკის საგანი უზრუნველყოფდა საკრედიტო ვალდებულებას - 2 500 000 აშშ დოლარს, ხოლო გირავნობის ხელშეკრულებების შესაბამისად - მოძრავი ქონება უზრუნველყოფდა 4 000 000 აშშ დოლარსა და 5 949 964 ლარს.

2. აღსრულების მიმდინარეობისას, მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ ასევე სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე აღსრულება მიმდინარეობდა შპს „ა. მ. კ-ის” მიმართ. საღსრულებო ფურცელი №..... გაცემული იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ 2011 წლის 24 ნოემბერს.

3. იპოთეკარს, სს „ბ. ქ-უს“ ეცნობა, რომ მიმდინარეობდა მოვალის – შპს „ა. მ. კ-ის” სახელზე რიცხული უძრავი ქონებების, მათ შორის ქ. ბათუმში ნ-ის ქ. №..-ში მდებარე ქონების იძულებითი რეალიზაცია.

4. საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით ცნობილი გახდა, რომ ბანკის მოთხოვნის იძულებითი აღსრულების პროცესში – 2011 წლის 10 ნოემბერს, შპს „ბ-სა” და შპს „ა. მ. კ-ს” შორის გაფორმდა უძრავ-მოძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც შპს „ა. მ. კ-ს”, სხვა ქონებასთან ერთად, გადაეცა სს „ბ. ქ-უს” სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული და დაგირავებული უძრავ-მოძრავი ქონება; ამასთან, შპს „ა. მ. კ-ის” საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა დარეგისტრირდა 2010 წლის 7 აპრილს. საგადასახადო გირავნობა იპოთეკა დარეგისტრირდა ასევე 2011 წლის 18 ნოემბერს.

5. აღსრულების ეროვნული ბიუროდან მოსარჩელეს ეცნობა, რომ აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით უნდა მომხდარიყო მოვალის – შპს „ა. მ. კ-ის” უძრავი ქონების, მათ შორის, ქ. ბათუმში, ნ-ის ქ. №..-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდით .....) რეალიზაცია იძულებით აუქციონზე. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2011 წლის 13 ნოემბრის №.....-.../... განკარგულებით ქ. ბათუმში, ნ-ის ქ. №..-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა სახელმწიფო. სააღსრულებო წარმოება 2011 წლის 24 ნოემბერს გაცემულ სააღსრულებო ფურცელზე №./.... დამთავრდა. კერძოდ, აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” საქართველოს კანონის 50-ე მუხლის თანახმად მოვალის – შპს „ა. მ. კ-ის” დაყადაღებულ ქონებაზე, კერძოდ საწარმოო მოწყობილობა-დანადგარებზე (მზესუმზირის ზეთის საწარმოო სრული ტექნოლოგიური ციკლი) ჩატარდა იძულებითი აუქციონი. პირველი უშედეგო აუქციონის შემდეგ გაიცა შესაბამისი განკარგულება ქონების ნატურით გადაცემის შესახებ და ქონება გადაეცა სახელმწიფოს.

6. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე სს „ბ. ქ-უს” წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ამ დროისათვის სააღსრულებო ბიუროს რაიმე აქტი სააღსრულებო წარმოების შეჩერებაზე და შეწყვეტაზე არ არსებობდა და მას არც სააღსრულებო ფურცელი დაუბრუნებია უკან კრედიტორისათვის, არსებობდა მხოლოდ აღმასრულებლის წერილი, რომლის მიხედვითაც დგინდებოდა, რომ სააღსრულებო წარმოება გირავნობის და იპოთეკის საგნებზე ვეღარ გაგრძელდებოდა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებთან დაკავშირებით არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია, რაც გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა.

მოცემულ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილია ის გარემოება, რომ შპს „ბ-სა“ და შპს „ა. მ. კ-ს“ შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება 2011 წლის 10 ნოემბერს - სს „ბ. ქ-ს“ მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ივლისს №2ბ/2519-11 სამოქალაქო საქმეზე გაცემული სააღსრულებო ფურცლის სააღსრულებო ბიუროში წარდგენის შემდეგ დაიდო. ასევე უდავოა ის ფაქტი, რომ შპს „ა. მ. კ-ის“ საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე 2010 წლის 7 აპრილიდან რეგისტრირებული არის საგადასახადო იპოთეკა/გირავნობის უფლება.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ შპს „ბ-ის“ 100%-იანი წილის მფლობელია შპს „ლ. კ-ი“, რომელიც ფლობს შპს „ქ. ს. კ-ის“ 100%-იან წილს, ეს უკანასკნელი კი, შპს „ა. მ. კ-ის“ 100%-იანი წილის მფლობელია. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას იმის თაობაზე, რომ შპს „ბ-ი“ და შპს „ა. მ. კ-ი“ ურთიერთდაკავშირებული პირები არიან.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სს „ქ. ბ-სა“ და შპს „ბ-ს“ შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულების 4.2.1 მუხლის თანახმად, დამგირავებელი უფლებამოსილი იყო მოგირავნის წერილობითი თანხმობით მთლიანად ან ნაწილობრივ გაესხვისებინა დაგირავებული ქონება თუ ამასთან თანაბარზომიერად სრულდება გირაოთი უზრუნველყოფილი ვალდებულებები; ამდენად, შპს „ბ-ს“ გირაოთი დატვრითული ქონების გასხვისება ორი პირობის არსებობისას შეეძლო: 1. სს „ქ. ბ-ის“ წინასწარი წერილობითი თანხმობის არსებობისას და 2. გირავნობით უზრუნველყოფილი ვალდებულები თანაბარზომიერად უნდა შესრულებულიყო. შპს „ბ-მა“ ზემოაღნიშნული ვალდებულება დაარღვია და დაგირავებული ქონება მოსარჩელის თანხმობის გარეშე გაასხვისა.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის მითითებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 266-ე მუხლი უნდა იქნეს გამოყენებული.

აღნიშნული ნორმის თანახმად, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ დამგირავებელი არ გაასხვისებს და არ დააგირავებს გირავნობის საგანს გირავნობის უფლების შეწყვეტამდე. დამგირავებლის მიერ ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოგირავნეს აქვს თავისი მოთხოვნის დაუყოვნებლივ დაკმაყოფილების უფლება.

სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თუ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია მესამე პირის თანხმობაზე, მაშინ როგორც თანხმობა, ასევე მასზე უარი შეიძლება გამოითქვას როგორც ერთი, ისე მეორე მხარის წინაშე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 266-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, დამგირავებელსა და მესამე პირს შორის დადებული გარიგების ნამდვილობა არ არის დამოკიდებული მოგირავნის თანხმობაზე, ამავდროულად, მოგირავნეს წარმოეშობა უფლება საკუთარი მოთხოვნის დაუყოვნებლივ დაკმაყოფილება მოითხოვოს გირავნობის საგნიდან, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან შპს „ბ-მა“,გირავნობის საგანი სს „ქ. ბ-ის“ წინასწარი წერილობითი თანხმობის გარეშე გაასხვისა, ამ უკანასკნელს გირავნობის საგნიდან მოთხოვნის დაუყოვნებლივ დაკმაყოფილების უფლება წარმოეშვა, მაგრამ ვინაიდან ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევით მისი გირავნობა გაუქმდა, ეს მოთხოვნა განუხორციელებელი დარჩა, რის შედეგადაც მხარეს ზიანი მიადგა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. შპს „ბ-მა“ სადავო ქონება გადასცა მასთან დაკავშირებულ საწარმოს, ისეთ პირობებში, როდესაც ამ ქონებაზე სს „ბ. ქ-უს“ სასარგებლოდ აღსრულება დაწყებული იყო, ხოლო შპს „ა. მ. კ-ს“ სახელმწიფოს წინაშე შეუსრულებელი ვალდებულებები გააჩნდა. ამდენად, მოპასუხის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას აქვს ადგილი. ამასთან, სახეზე გვაქვს მოპასუხეების ურთიერთდაკავშირებული ინტერესები და ერთობლივი მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოწინააღმეგე მხარეთა შეთანხმებული მოქმედების შედეგად, გაუქმდა რა ბანკის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკისა და გირავნობის უფლებები, ამით ბანკმა დაკარგა 6 500 000 აშშ დოლარის და 5 949 964 ლარის ღირებულების საკრედიტო დავალიანების დაფარვის საშუალება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა“ შესახებ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სააღრულებო ბიურო აღსრულებისას შემოფარგლულია მხოლოდ სააღსრულებო ფურცელში მითითებული მონაცემებით. ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ 2009 წლის 28 ივლისის №ბს-1537-1494(კ-08) განჩინებაში განმარტა, რომ „აღსრულების ზოგადი პრინციპია ის, რომ აღსრულება ხორციელდება სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე და მის ფარგლებში. ეს ნიშნავს, რომ სააღსრულებო ფურცლით დადგენილი აღსრულების საშუალება და წესი არის ზუსტად ის ქმედება და მექანიზმი, რომლითაც უნდა აღსრულდეს სააღსრულებო ფურცელი“.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა ზემოაღნიშნული ნორმა და არასწორად შეაფასა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს N... ... წერილი. აღნიშნული წერილის ბოლო აბზაცის თანახმად, „N... სააღსრულებო ფურცლით ზუსტად არის განსაზღვრული აღსრულების წესი და იგი ითვალისწინებს მასში ჩამოთვლილი უძრავი და მოძრავი ქონებების რეალიზაციას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააღსრულებო ფურცლის შინაარსის გათვალისწინებით, მოვალეთა სხვა ქონებაზე აღსრულება ვერ განხორციელდება.“ აღნიშნული წერილი ადასტურებს, რომ გირავნობისა და იპოთეკის საგნების გასხვისების გამო, სს „ბ. ქ-ს“ მოთხოვნის დაკმაყოფილება განუხორციელებელია, ვინაიდან, გაცემული სააღსრულებო ფურცლის ფარგლებში, აღსრულება სხვა ქონებაზე ვერ მიექცევა. ის ფაქტი, რომ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს სააღსრულებო ფურცელი სს „ბ. ქ-უსათვის“ არ დაუბრუნებია, თავისთავად, არ ნიშნავს რომ გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით საჭირო ღონისძიებები ტარდება, გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე შპს „ბ-ს“ უნდა დაედასტურებინა, რომ სს „ბ. ქ-ს“ მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით აღსრულების მიქცევა სხვა ქონებაზე შესაძლებელი იყო და ამ თვალსაზრისით რაიმე ღონისძიებები ხორციელდებოდა, რაც მას არ შეუსრულებია.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლოსათვის წარმოდგენილი მტკიცებულებებით – თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელ ზ.ფ-ის 2012 წლის 7 თებერვლის წერილით და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 18 ივლისის სააღსრულებო ფურცლით დასტურდება, რომ ბანკის სასარგებლოდ სანივთო უფლებით დატვირთული ქონების, კერძოდ, ქ. ბათუმში, ნ-ის ქ. №..-ში მდებარე შენობა-ნაგებობის და იქ განთავსებული ზეთის წარმოების ხაზის, სსიპ შემოსავლების სამსახურის სასარგებლოდ რეალიზაციის სახელმწიფოსათვის ნატურით გადაცემის შედეგად, გაუქმდა ბანკის კუთვნილი სანივთო უფლება, რის გამოც ხსენებულ ქონებაზე ვეღარ განხორციელდება ბანკის, როგორც მოწინააღმდეგე მხარეთა კრედიტორის სასარგებლოდ მიმდინარე სააღსრულებო პროცესი. ამდენად, აშკარაა, რომ ბანკს მიადგა ზიანი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახეზეა ბანკისათვის ზიანის დადგომაში, როგორც შპს „ბ-ის“, ასევე შპს „ა. მ. კ-ის“ ერთობლივი მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის გადასაწყვეტია, იპოთეკითა და გირავნობით დატვირთული ქონების გასხვისებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვს, როდესაც ამ ქონებაზე აღსრულების მიქცევა შეუძლებელია, თუ მოთხოვნის სხვა ქონების მეშვეობით დაკმაყოფილებას, გარდა ამისა, როგორც უკვე აღინიშნა, მოპასუხის მტკიცების საგანია, რომ მოთხოვნა განუხორციელებელი არ არის და აღსრულების მიქცევა სხვა ქონებაზე შესაძლებელია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 266-ე და 115-ე მუხლები, არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლი და არასწორად შეაფასა დავის ფაქტობრივი გარემოებები, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394 მუხლებით განსაზღვრულ გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებს ქმნის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში დავის გადაწყვეტისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია და მტკიცებულებათა დამატებით შეფასება-გამოკვლევა საჭირო არ არის, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „ბ. ქ-ს“ სარჩელი სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს, შპს „ბ-სა“ და შპს „ა. მ. კ-ს“ სოლიდარულად დაეკისროს 6 500 000 აშშ დოლარისა და 5 949 964 ლარის გადახდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

ვინაიდან, სს „ბ. ქ-უს“ სარჩელი სრულად კმაყოფილდება, მოპასუხეებმა მას უნდა აუნაზღაურონ სამივე ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, სულ 20 000 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს ,,ბ. ქ-ს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:

3. სს „ბ. ქ-ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. შპს „ბ-სა“ და შპს „ა. მ. კ-ს“ სს „ბ. ქ-უს“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროს 6 500 000 აშშ დოლარისა და 5 949 964 ლარის გადახდა;

5. შპს „ბ-სა“ და შპს „ა. მ. კ-ს“ სს „ბ. ქ-ს“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, სულ - 20 000 ლარის ანაზღაურება;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

პ. სილაგაძე