საქმე №ას-1298-1236-2014 6 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები: 1. ნ. თ-ე (მოსარჩელე)
2. ლ. ფ-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – თანამესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქორწინებისას ნაჩუქარი ნივთების დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. თ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ. კ-ის, ლ. ფ-სა და ს. ა-ას მიმართ ქ.ქუთაისში, ა-ის №10ა-ში მდებარე №..... ნაკვეთზე არსებული ბინის თანამესაკუთრედ ცნობის, აღნიშნული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ქორწინებისას ნაჩუქარი ნივთების დაბრუნების შესახებ.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ ნ. თ-ე და ბ. კ-ე იმყოფებოდნენ ჯერ ფაქტობრივ, შემდეგ კი რეგისტრირებულ ქორწინებაში, რომელიც 2013 წლის 13 აგვისტოს სასამართლო გადაწყვეტილებით შეწყდა. მოსარჩელეს სურდა სარჩელი აღეძრა ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონებიდან, მათ შორის ქ.ქუთაისში, ა-ის №10ა-ში მდებარე №..... ნაკვეთზე არსებული ბინიდან კუთვნილი წილის გამოყოფის თაობაზე, თუმცა შეიტყო, რომ, ნ. თ-სათვის ქონების გაყოფის თავიდან ასაცილებლად, ბ.კ-ემ აღნიშნული უძრავი ნივთი აჩუქა დედას – ლ. ფ-ეს და შემდეგ გაასხვისა ს. ა-ე.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონება შეიძინეს ბ. კ-ის მშობლებმა, ხოლო მეუღლეებს ქორწინების განმავლობაში არანაირი შემოსავალი არ გააჩნდათ. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. თ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ. თ-ე ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, ა-ის №10ა-ში მდებარე №...... ნაკვეთზე არსებული ბინის თანამესაკუთრედ, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. ფ-ესა და ბ. კ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ქ.ქუთაისში, ა-ის გამზ. №10ა-ში მდებარე ბინაზე, სარჩელს უარი ეთქვა ლ. ფ-ესა და ს. აშ-ას შორის ქ.ქუთაისში, ა-ის №10ა-ში მდებარე №..... ნაკვეთზე არსებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებისა და ოქროს სამკაულების დაბრუნების ნაწილში, რაც ნაწილობრივ ნ. თ-ემ და ლ. ფ-ემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. თ-ის სააპელაციო საჩივარს ეთქვა უარი, ხოლო ლ. ფ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა ნ. თ-ის სასარგებლოდ ლ. ფ-სათვის 9100 ლარისა და წარმომადგენლის ხარჯის – 1000 ლარის გადახდის ნაწილში, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, ნ. თ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. ფ-ესა და ბ. კ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ქ.ქუთაისში, ა-ის გამზ. №10ა-ში მდებარე ბინის ½ ნაწილში, დანარჩენ ნაწილში სარჩელს ეთქვა უარი შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლიდან ნ. თ-ე და ბ. კ-ე იმყოფებიან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო 2011 წლის 22 სექტემბრიდან მათი ქორწინება დარეგისტრირდა.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 13 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ნ. თ-ესა და მოპასუხე ბ. კ-ეს შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხე ბ. კ-ესა და სამშენებლო კომპანია შპს „ი. ი. ც-ს“ შორის გაფორმდა 2011 წლის 9 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ბ. კ-ე გახდა ქ. ქუთაისში, ა-ის №10ა-ნაკვ .....-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრე. ბინის ღირებულება შეადგენს 39 398 ლარს.
საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, 2013 წლის 6 თებერვლის მდგომარეობით ქ.ქუთაისში, ა-ის 10ა-ნაკვ .....-ში მდებარე უძრავი ქონება ს/კ №........ რეგისტრირებული იყო ბ. კ-ის სახელზე.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ ქ.ქუთაისში, ა-ის №10ა-ნაკვ 01/582-ში ს/კ №........ მდებარე უძრავი ქონება მოპასუხე ბ. კ-ემ შეიძინა ნ. თ-ესთან ქორწინების პერიოდში. შესაბამისად დგინდება, რომ აღნიშნული უძრავი ნივთი წარმოადგენდა მეუღლეთა – ნ. თ-ისა და ბ. კ-ის თანასაკუთრებას ½ - ½ ნაწილზე.
2013 წლის 19 თებერვალს ბ. კ-ემ ჩუქების ხელშეკრულების გზით სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრება გადასცა დედას – ლ. ფ-ეს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ბ. კ-ემ გაასხვისა უძრავი ქონება სრულად, რისი უფლებამოსილებაც მას არ გააჩნდა. ბ. კ-ეს შეეძლო, გაეჩუქებინა სადავო უძრავი ქონების მხოლოდ ½ წილი, რაც წარმოადგენდა მის საკუთრებას.
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2013 წლის 22 ივლისს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა ს. ა-ა.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონების შემძენ ს. ა-ას არაკეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევისათვის საქმეზე არ არის წარმოდგენილი საკმარისი მტკიცებულებები. შესაბამისად, ს. ა-ა ქ. ქუთაისში, ა-ის №10ა-ნაკვ .....-ში მდებარე უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია. მტკიცებულებათა არარსებობის გამო, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია სადავო ოქროს ნივთების მოპასუხის მფლობელობაში ყოფნის ფაქტთან დაკავშირებით.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1158-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ სადავო ქონება ნ. თ-ემ და ბ. კ-ემ შეიძინეს რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის დროს, შესაბამისად, ნ. თ-ე სადავო ქონების თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა, ანუ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა არა ერთი პირის – ბ. კ-ის ინდივიდუალურ საკუთრებას, არამედ მეუღლეთა თანასაკუთრებას, საზიარო საგანს, რომლის განკარგვის წესი სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლითაა განმტკიცებული.
სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის თანახმად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბ. კ-ეს სადავო ბინის განკარგვისას (გაჩუქებისას) სჭირდებოდა ნ. თ-ის წინასწარი თანხმობა. უდავოა, რომ არანაირი თანხმობა ნ. თ-ეს სადავო ბინის განკარგვასთან დაკავშირებით ბ. კ-ისათვის არ მიუცია.
სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გარიგების მოწონების არარსებობის დასტურია ნ. თ-ის მიერ აღძრული წინამდებარე სარჩელი ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებებისა და იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ნ. თ-ე წარმოადგენდა ქორწინების განმავლობაში შეძენილი უძრავი ქონების თანამესაკუთრეს, პალატამ ჩათვალა, რომ ბ. კ-ეს შეეძლო, გაეჩუქებინა მხოლოდ სადავო ბინის თავისი წილი (1/2).
სამოქალაქო კოდექსის 62-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ლ. ფ-ესა და ბ. კ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ქ.ქუთაისში, ა-ის გამზირ №10ა-ში მდებარე ბინის ½ ნაწილში. რაც შეეხება ლ. ფ-ესა და ს. აშ-ას შორის 2013 წლის 22 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, ამ ნაწილში ნ. თ-ის სარჩელი კანონშესაბამისად არ დაკმაყოფილდა.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარემოების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, გარიგების მონაწილე მხარეთა საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ ნების გამოვლენას. მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, გარიგების მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ. ასეთ შემთხვევაში ორთავე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ნების გამოვლენას არ მოყვება იურიდიული შედეგი. ანუ ნების ნაკლი წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მონაწილე მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს იმან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლებები.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ნ. თ-ის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობასთან დაკავშირებით, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენენ სრულიად არასაკმარისია ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა „უკანონო ურთიერთშეთანხმების“ დასადასტურებლად.
ზემოაღნიშნულ საკითხს უკავშირდება კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი.
სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 185-ე, 312-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ლ. ფ-ესა და ს. აშ-ას შორის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ სადავო უძრავი ქონება აღირიცხა მყიდველის – ს. აშ-ას სახელზე კანონით დადგენილი წესით.
საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება ს. ა-ას, როგორც არაკეთილსინდისიერი შემძენის ფაქტი.
აღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა ნ. თ-ის მოთხოვნა ლ. ფ-ესა და ს. აშ-ას შორის 2013 წლის 22 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა კი გამორიცხავს ნ. თ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებას, რომლითაც ეს უკანასკნელი ითხოვს სადავო უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობას.
რაც შეეხება ოქროს ნივთების დაბრუნების თაობაზე ნ. თ-ის მიერ წარდგენილ სარჩელს, სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილშიც გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება.
სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ოქროს ნივთები ნ. თ-ემ დაქორწინებისას მიიღო საჩუქრის სახით, თუმცა ნ. თ-ის კუთვნილი ოქროს ნივთების მოპასუხის მფლობელობაში არსებობის ფაქტი არ დასტურდება.
სააპელაციო პალატამ საკმარის მტკიცებულებად არ ჩათვალა სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მხოლოდ მოწმე ე. თ-ის, ნ. თ-ის დედის ჩვენება აღნიშნულ საკითხზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საქმეზე №ას-1610-1511-2012, მოწმის ჩვენების შეფასებისას, სასამართლო ვალდებულია, ისევე, როგორც სხვა სახის მტკიცებულება, მოწმის ჩვენებაც შეაფასოს მისი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით. იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარეებთან დამოკიდებულება, ფიზიკური მდგომარეობა, ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მოწმის ჩვენებაზე და სხვა) გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებისთვისაა დამახასიათებელი“. სწორედ აღნიშნულის გათვალისწინებით მოწმე ე. თ-ის ჩვენება სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად სრულიად არასაკმარის მტკიცებულებას წარმოადგენს.
უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრის უფლების დაცვის მიღებული საშუალებაა. ესაა სარჩელი, რომელსაც მესაკუთრე მაშინ იყენებს, როცა შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა, სახელდობრ, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ნივთის ვინდიცირებაც სხვისი უკანონო მფლობელობიდან მის გამოთხოვას გულისხმობს.
ამდენად, მესაკუთრეს აქვს საკუთარი ნივთის თავისუფალი ფლობისა და სარგებლობის უფლება, მათ შორის უფლება, მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. აღნიშნულ ურთიერთობას აწესრიგებს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი.
სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ჩუქების გზით ნ. თ-ე წარმოადგენს ოქროს ნივთების მესაკუთრეს, თუმცა მტკიცებულებათა გამოკვლევით ვერ იქნა უტყუარად დადასტურებული მოსარჩელე მხარის მიერ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ აღნიშნული სადავო ოქროს ნივთები ამჟამად მოპასუხის მფლობელობაშია. შესაბამისად, ამ აუცილებელი პირობის არსებობის გარეშე ნ. თ-ის ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებას სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო პროცესში სასამართლო შებოჭილია არამარტო მხარეთა სასარჩელო მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის ფარგლებით, არამედ მხარეთა მითითებებით, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში საქმეში არ არის წარმოდგენილი უტყუარ მტკიცებულებათა ერთობლიობა, რომლითაც დადასტურდებოდა მოპასუხე მხარის – ბ. კ-ის მიერ ნ. თ-ის საკუთრებაში არსებული ოქროს ნივთების ფლობა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. თ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად, ასევე საოქმო განჩინებების გაუქმება, რომლებითაც მხარეს უარი ეთქვა სატელეფონო საუბრების ამოღებასა და მოწმეთა დაკითხვაზე შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა მხარის მოთხოვნის ფარგლებს, რადგან ბ.კ-ის მიერ შეტანილი სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად, ლ.ფ-ე კი, სადავო ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის ნაწილში სათანადო მოპასუხეს არ წარმოადგენდა.
მხარის მითითებით, სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია ქუთაისის №5 პოლიციის განყოფილებიდან წარმოდგენილი გამოკითხვის ოქმები, რომლებიც შეიცავენ აშკარა წინააღმდეგობებს მოპასუხე მხარის მიერ საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში წარმოდგენილ შესაგებელსა და პოლიციის №5 განყოფილებაში შედგენილ გამოკითხვის ოქმებს შორის. აღნიშნული გარემოების შეფასების შედეგად პალატა გაიზიარებდა მხარის მოსაზრებას სადავო გარიგების მოჩვენებითობის შესახებ.
კასატორმა მიიჩნია, რომ მის მიერ ზემოთ მითითებული დოკუმენტებით, ასევე იმ მტკიცებულებებით (მოწმეთა დაკითხვის შედეგად მიცემული განმარტებებისა და სატელეფონო საუბრის ამოღებით), რომელთა მიღებაზეც სასამართლომ უკანონოდ უთხრა უარი მხარეს, დასტურდება, რომ სააპელაციო პალატის მიერ კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნეული ს. ა-ა სადავო ბინის გაყიდვის შესახებ ბინაზე გაკეთებული სარეკლამო აბრიდან ვერ შეიტყობდა, რადგან, მოწმე დ.ლ-ის განმარტებით, ასეთი სარეკლამო აბრა ბინას არ ჰქონია.
მხარემ ყურადღება გაამახვილა იმ საშუალებაზე, რითაც ს.ა-ა დაუკავშირდა ბინის გამსხვისებელ ლ.ფ-ეს და კასატორმა მიუთითა, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით შემძენის განმარტებები წინააღმდეგობრივია. სააპელაციო პალატაში ამონაწერის ამოღებასთან დაკავშირებით სასამართლო სხდომაზე ს.ა-ას წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მისი მარწმუნებელი საერთოდ არ დაკავშირებია ლ.ფ-ეს, რაც ეწინააღმდეგება მის მიერ წარმოდგენილ შესაგებელში მითითებულ გარემოებას და ლ.ფ-ის გამოკითხვის ოქმს, სადაც ეს უკანასკნელი უთითებს, რომ 2013 წლის ივნისში მას ტელეფონით დაუკავშირდა იმჟამად საფრანგეთში მყოფი მისი რძალი ლ. ფ-ე და განუმარტა, რომ ყიდდა საცხოვრებელ ფართს ავტოფარეხით. აღნიშნულის გამო, სთხოვა მას მისულიყო ქუთაისში, ს.ა-ასთან, რომელთანაც უნდა დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება და ესაჭიროებოდა ლ.ფ-ის სახელით გარიგების დასადებად ლ.ფ-ისათვის მინდობილობის გაფორმება. ლ.ფ-ემ ლ.ფ-ეს ასევე განუმარტა, რომ სიტყვიერად შეუთანხმდა ს.ა-ას საცხოვრებელი ფართის 35 000 აშშ დოლარად გასხვისებაზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა მითითებული ბუნდოვანებები.
კასატორის მითითებით, ბუნდოვანია გარიგებიდან გამომდინარე თანხის გადაცემის საკითხიც. მართალია, სასამართლოში დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება ქმნის ვარაუდს, რომ თანხა გადახდილია საპირისპიროს დადასტურებამდე, თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხეებმა თანხის გადახდის რამდენიმე ვერსია გააცნეს სასამართლოს, რაც ეჭვს იწვევს ს.ა-ას, როგორც შემძენის კეთილსინდისიერებაში. შეუძლებელია, კეთილსინდისიერ შემძენს არ ახსოვდეს ისეთი მნიშვნელოვანი გარემოებანი, როგორიცაა – სადავო ბინის გაყიდვის შესახებ ინფორმაცია, ვის დაუკავშირდა ბინის შეძენასთან დაკავშირებით, ვის გადაუხადა თანხა. საქმის სხვადასხვა ეტაპზე წარმოდგენილ მტკიცებულებებში მოპასუხე უთითებს ახალ გარემოებებზე, რომლებიც ეწინააღმდეგება მის მიერ პოლიციასა თუ სასამართლოებში ამავე საკითხზე მითითებულ ფაქტებს.
კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას, რომ ნ.თ-ემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მფლობელობაში მისი კუთვნილი ნივთების ყოფნის ფაქტი. ფაქტობრივად, ბ.კ-ემ დაადასტურა, რომ კასატორმა კუთვნილი ნივთები საქართველოში დროებით, ვიზის გასაგრძელებლად დაბრუნებულმა ნ.თ-ემ საფრანგეთში დატოვა, შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა წარმოედგინა მტკიცებულებები, რომ მან ნამდვილად გაუგზავნა 60 კგ ტვირთი კასატორს, რაც მას არ განუხორციელებია.
მხარის მოსაზრებით, სადავო გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის დასადასტურებლად მეტად მნიშვნელოვანი იყო მოწმე ფ. ს-ის განმარტება, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ იგი კანონდარღვევით არ დაკითხა. ამასთან, სასამართლომ არასწორად დააკისრა კასატორს სახელმწიფო ბაჟის სახით 700 ლარი.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და 300 ლარის დაკისრების ნაწილში ლ. ფ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით:
კასატორის მოსაზრებით, არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ სადავო გარიგების დადებისას ბ. კ-ე არ ისახავდა მიზნად ჩუქების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას – ქონების ლ. ფ-სათვის გადაცემას. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლს და იმ მუხლებს, რომელიც უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობას უკავშირდება.
მხარის მითითებით, სასამართლომ არასწორად არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ბ. კ-ეს ნამდვილად გააჩნდა დედის ვალი და თანხის დაბრუნებას შეძლებდა მხოლოდ სადავო ბინის გასხვისების გზით. აღნიშნული ფაქტი არაპირდაპირ დაადასტურა მოწმემაც, რომელმაც მიუთითა, რომ ბ.კ-ე იძულებული იყო, ბინა საკუთრებაში გადაეცა დედისთვის.
კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ბ. კ-ის მიერ სადავო ბინის გასხვისების თვალთმაქცურობის დასადასტურებლად არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა სადავო ურთიერთობა სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლთან მიმართებით მაშინ, როცა მხარის სააპელაციო საჩივარი სწორედ მითითებულ ნორმას ეფუძნებოდა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით ლ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ხოლო 2014 წლის 26 თებერვლის განჩინებით ნ. თ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ამავდროულად, კასატორს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის – 415 ლარის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ლ. ფ-სა და ნ. თ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლიდან ნ. თ-ე და ბ. კ-ე იმყოფებიან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო 2011 წლის 22 სექტემბრიდან მათი ქორწინება დარეგისტრირდა.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 13 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ნ. თ-ესა და მოპასუხე ბ. კ-ეს შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხე ბ. კ-ესა და სამშენებლო კომპანია შპს „ი. ი. ც-ს“ შორის გაფორმდა 2011 წლის 9 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ბ. კ-ე გახდა ქ. ქუთაისში, ა-ის №10ა-ნაკვ .....-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრე. ბინის ღირებულება შეადგენს 39 398 ლარს.
საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, 2013 წლის 6 თებერვლის მდგომარეობით ქ.ქუთაისში, ა-ის 10ა-ნაკვ .....-ში მდებარე უძრავი ქონება ს/კ №........ რეგისტრირებული იყო ბ. კ-ის სახელზე.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ ქ.ქუთაისში, ა-ის №10ა-ნაკვ .....-ში ს/კ №........ მდებარე უძრავი ქონება მოპასუხე ბ. კ-ემ შეიძინა ნ. თ-ესთან ქორწინების პერიოდში. შესაბამისად დგინდება, რომ აღნიშნული უძრავი ნივთი წარმოადგენდა მეუღლეთა – ნ. თ-ისა და ბ. კ-ის თანასაკუთრებას ½ - ½ ნაწილზე.
2013 წლის 19 თებერვალს ბ. კ-ემ ჩუქების ხელშეკრულების გზით სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრება გადასცა დედას – ლ. ფ-ეს.
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2013 წლის 22 ივლისს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა ს. ა-ა.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონების შემძენ ს. აშ-ას არაკეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევისათვის საქმეზე არ არის წარმოდგენილი საკმარისი მტკიცებულებები. შესაბამისად, ს. ა-ა ქ. ქუთაისში, ა-ის №10ა-ნაკვ ....-ში მდებარე უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია. მტკიცებულებათა არარსებობის გამო, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია სადავო ოქროს ნივთების მოპასუხის მფლობელობაში ყოფნის ფაქტთან დაკავშირებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლთან დაკავშირებით (სუს 2011 წლის 17 თებერვლის №ას-888-836-2010 განჩინება, 2006 წლის 9 მარტის №ას-980-1243-05 გადაწყვეტილება, 2014 წლის 2 ივნისის №ას-1274-1216-2013 განჩინება), ასევე სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლთან მიმართებითაც (სუს 2010 წლის 22 იანვრის №ას-894-1180-09).
საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მოცემული ნორმით დაცულია იმ შემძენის ინტერესი, რომელმაც ნივთი შეიძინა, რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირისაგან, მიუხედავად რეესტრში მისი რეგისტრაციის მართლზომიერებისა. ასეთ დროს თუ შემძენი დარწმუნებულია რეესტრის მონაცემების უტყუარობაში და მისთვის უცნობია რეგისტრაციის არამართლზომიერების თაობაზე, იგი კეთილსინდისიერია და მას ნივთი არ ჩამოერთმევა.
სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედებს სისრულისა და სიზუსტის პრეზუმფცია. რაც მითითებულია რეესტრში ითვლება სწორად და სრულად. ჩანაწერის უსწორობა ან უსრულობა არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შემძენის წინააღმდეგ, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ისეთ შემთხვევებში, თუ შემძენი ინფორმირებულია, რომ გამსხვისებელი არ არის მესაკუთრე (სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი) ან თუ მისთვის ცნობილია, რომ ჩანაწერი უსწოროა ან საჯარო რეესტრში ამ ჩანაწერის მიმართ შეტანილია საჩივარი (სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), საჯარო რეესტრის მიმართ არსებული პრეზუმფცია ძალას კარგავს და შემძენი არ შეიძლება კეთილსინდისიერად იქნეს მიჩნეული.
დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ შემძენი კეთილსინდისიერია იმ შემთხვევაში, თუ იგი გამსხვისებელს მიიჩნევს მის მიერ შეძენილი ქონების მესაკუთრედ და ეს უკანასკნელი ასეთად არის რეგისტრირებული რეესტრში. აღნიშნულის საწინააღმდეგო ინფორმაცია მას არ გააჩნია, თუნდაც რეესტრის ჩანაწერის მიმართ შეტანილი საჩივრის თაობაზე.
რაც შეეხება მტკიცების ტვირთს, როდესაც პირი იძენს რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული გამსხვისებლისაგან ქონებას, არაკეთილსინდისიერ შემძენად მიიჩნევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ მისი მოწინააღმდეგე მხარე დაამტკიცებს მისი კეთილსინდისიერების გამომრიცხავი ზემოთ მითითებული გარემოებების არსებობას. ამიტომ მტკიცების ტვირთი, შემძენის არაკეთილსინდისიერებისა, აწევს შემძენის მოწინააღმდეგე მხარეს და არა შემძენს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილ საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით ნ. თ-ემ გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟი 1662,50 ლარისა და 150 ლარის ოდენობით, სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის – 415 ლარის გადახდა მხარეს გადაუვადდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ნ. თ-ეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადასახელი სახელმწიფო ბაჟის – 2227,5 ლარის (მათ შორის დ. ს-ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2015 წლის 22 იანვარს №5 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1662,50 ლარისა და 2015 წლის 9 თებერვალს გადახდილი 150 ლარის) 70%-ს – 1559,25 ლარს გამოკლებული კასატორის მიერ გადაუხდელი, გადავადებული თანხა – 415 ლარი, სულ – 1144,25 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ. ფ-სა და ნ. თ-ის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ნ. თ-ეს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის – 2227,5 ლარის (მათ შორის დ. ს-ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2015 წლის 22 იანვარს №5 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1662,50 ლარისა და 2015 წლის 9 თებერვალს გადახდილი 150 ლარის) 70%-ს – 1559,25 ლარს გამოკლებული კასატორის მიერ გადაუხდელი, გადავადებული თანხა – 415 ლარი, სულ – 1144,25 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
