საქმე №ას-13-10-2015 23 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ნ. ს-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ს-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების ½ წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თ. ს-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ს-ის მიმართ და მოითხოვა მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ონის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 16 ივნისის №... საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების 1/2 წილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.
მოსარჩელის განმარტებით, ონის რაიონის პ-ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ს-ის 1943-1944 წლების საკომლო წიგნების მიხედვით, კომლის უფროსად ჩაწერილი იყო მამკვიდრებელი ა. ს-ე. მას საკუთრებაში ერიცხებოდა 1924 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 0,44 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი. კომლის უფროსი ა. ს-ე გარდაიცვალა 1990 წლის 17 თებერვალს. არსებული ქონება თანაბარწილად ა. ს-ის სიცოცხლეშივე დაირეგისტრირეს მისმა მემკვიდრეებმა – შვილმა შ. ს-ემ და მეორე ვაჟიშვილის – ა. ს-ის ქვრივმა – კ. ს-ემ. შ. ს-ე გარდაიცვალა 1993 წლის 29 ოქტომბერს, რომლის დანაშთი ქონება მემკვიდრეობით, ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო მისმა მეუღლემ – მოსარჩელე თ. ს-ემ, რომელსაც დღემდე ფლობს და მართავს.
ა. ს-ის მეორე წილის მემკვიდრე – კ. ს-ე გარდაიცვალა 1991 წელს და მისი წილი დანაშთი ქონებიდან, ასევე ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისმა შვილმა – მ. ს-ემ. სამკვიდრო ქონება შეადგენდა შ. და მ. ს-ის საკუთრებას თანაბარწილად, თუმცა ონის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონება აღირიცხა მხოლოდ მ. ს-ის ოჯახის სახელზე.
მოსარჩელის მითითებით, 2008 წელს მ. ს-ის შვილმა –მოპასუხე ნ. ს-ემ სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე დაირეგისტრირა ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სამკვიდრო მის მიერ მიღებულ სამკვიდრო ქონებასთან ერთად.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ა. ს-ე მამკვიდრებელი არ იყო, რადგან ის 1953 წლიდან კომლში აღარ ირიცხებოდა. კომლის უფროსი და მისი ერთადერთი წევრი იყო კ. ს-ე. ასევე მათი განმარტებით თ. და შ. ს-ეები მიწის გადამხდელთა სიაში არ ირიცხებიან. მამკვიდრებელი იყო კ. ს-ე, სამკვიდრო ქონებაზე შ. ს-ეს არანაირი უფლება არ ჰქონდა, რადგანაც დედამისი – ა. ს-ე 1953 წლიდან კომლში აღარ ირიცხებოდა. მოპასუხე ნ. ს-ემ დაირეგისტრირა დედის – მ. ს-ის მიერ კ. ს-ისაგან მიღებული სამკვიდრო ქონება. მოპასუხემ და მისმა წარმომადგენელმა ასევე მიუთითეს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის თაობაზე, არ შესაბამება მოცემულ სიტუაციას, ვინაიდან საკითხი ეხება კომლის ქონებას.
მოპასუხის მითითებით, კომლის ქონებაზე სამკვიდრო იხსნება, კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების შემდგომ, ხოლო მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ კომლის ბოლო წევრი იყო კ. ს-ე. ბუნებრივია, სამკვიდროც მისი გარდაცვალების შემდგომ გაიხსნებოდა. ამდენად, შ. ს-ე ვერ შეუდგებოდა სამკვიდროს მართვას 1990 წლიდან, ვინაიდან კ. ს-ე გარდაიცვალა 1991 წელს.
მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელე არ წარმოადგენს დაინტერესებულ მხარეს, რადგან მას არ გააჩნია აღნიშნულ ქონებაზე არანაირი უფლება და სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც კი, ვერ დაირეგისტრირებს უძრავ ქონებას. ა. ს-ე ამოეწერა 1953 წელს კომლიდან, შესაბამისად, მასზე აღარ ვრცელდებოდა საერთო საკუთრება და არ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები. იმავდროულად საქმეში მესამე პირად ჩაება ონის მუნიციპალიტეტის საკრებულო.
ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით თ. ს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. ს-ე ცნობილ იქნა ნ. ს-ის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (მდებარე ონის რაიონის სოფელ ....., საკადასტრო კოდი № ........) ½ ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, შესაბამისად, ამ ნაწილში გაუქმდა 2008 წლის 17 ივნისს გაცემული №... სამკვიდრო მოწმობა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უძრავი ქონების ½ ნაწილზე მემკვიდრედ, მესაკუთრედ ცნობისა და სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
უძრავი ქონების ½ ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობისა და სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და დამატებით განმარტა, რომ ონის რაიონის პ-ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ს-ში 1948-1950 წლებში საკომლო წიგნში კომლის უფროსად რეგისტრირებულია ა. ს-ის ასული ს-ე. კომლის შემადგენლობაში მასთან ერთად ირიცხებიან შ. ს-ე (შვილი), კ. ს-ე (რძალი), ც. – ა. ს-ე (შვილი), ლ. ს-ე (შვილი) მ. ს-ე (შვილი), ნ. ს-ე (შვილი), თ. ს-ე (რძალი), თ. ს-ე (შვილიშვილი), მ. ს-ე (შვილიშვილი).
კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1927 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 044 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი.
ონის რაიონის პ-ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ს-ში 1951-1953 წლებში საკომლო წიგნში კომლის უფროსად რეგისტრირებულია ა. ს-ის ასული ს-ე, კომლის შემადგენლობაში მასთან ერთად ირიცხებიან კ. ს-ე (რძალი), მ. ს-ე (შვილიშვილი), ნ. ს-ე (შვილიშვილი), ნ. ს-ე (შვილიშვილი).
კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1927 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 044 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ა. ს-ე გარდაიცვალა 1990 წლის 17 თებერვალს, შ. ს-ე კი, – 1993 წლის 29 ოქტომბერს. 2000 წლის 28 ივლისს მ. ს-ის ოჯახზე გაცემულია მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო №...... მოწმობა (მესაკუთრეა მ. ს-ე, სარეგისტრაციო ზონა – ონი, კოდი-.., სექტორი – ......, კოდი– ..; კვარტალი №.., ნაკვეთის №.., ფართი 2250,33 კვ.მეტრი).
ნ. ს-ის განცხადებაზე ონის სარეგისტრაციო სამსახურის უფროსის – ნ. ბ-ის 2008 წლის 13 ივნისის №… პასუხის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ გამოარკვია, რომ ყოფილი ტექნიკური ბიუროს არქივის მონაცემების მიხედვით, ონის რაიონის სოფელ ს-ში კ. ს-ის სახელზე ირიცხება საცხოვრებელი სახლი შემდეგი ტექნიკური მაჩვენებლებით: 29.8 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 17,8 კვ.მ დამხმარე ფართი.
ნ. ს-ემ, როგორც მ. ს-ის პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ 2008 წლის 17 ივნისს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ს-ში.
ნ. ს-ის საკუთრებას წარმოადგენს მიწის ნაკვეთი ონის რაიონის სოფელ ს-ში საკადასტრო კოდით №......, დაუზუსტებელი ფართი 2250 კვ.მ, განაშენიანების ფართი 115,63 კვ.მ (უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები: საკვიდრო მოწმობა №... დამოწმებული ნოტარიუსის მიერ 2008 წლის 17 ივნისს).
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ონის რაიონის სოფელ ს-ში მიწის გადასახადები გადახდილია თ. და შ. ს-ეების მიერ. 2001-2002 წლებში სოფელ ს-ში თ. ს-ის მიერ გადახდილია ელექტროენერგიის საფასური.
დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის №224 და 331905 დაზღვევის მოწმობების მიხედვით, მოქალაქეთა საცხოვრებელი სახლების და ბინების სახელმწიფო სავალდებულო დაზღვევაში დაზღვეულია თ. ს-ე.
ქონების დაზღვევის №...... პოლისის მიხედვით, ონის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი დაზღვეულია თ. ს-ის სახელზე.
სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს გლდანი-ნაძალადევის სამსახურის მიერ გაცემული ქორწინების მოწმობის მიხედვით, შ. და თ. ს-ეები იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში 1947 წლის 5 ოქტომბრიდან.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2014 წლის 30 აპრილს გაცემული ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს №… - №… ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის მიხედვით (საცხოვრებელი სახლი – 40 კვ.მ, აივანი – 16,9 კვ.მ, ნაკვეთი – 892.4 კვ.მ, გაშენება – 56.9 კვ.მ, ეზო – 835,5 კვ.მ), სამკვიდრო ქონება საკუთრების უფლებით 1989 წლის 20 სექტემბერს აღრიცხულია შ. ს-ის სახელზე.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადასტურებულად ჩათვალა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე თ. ს-ე არის აწ გარდაცვლილი შ. ს-ის პირველი რიგის მემკვიდრე.
მოწმეების – ე. ს-ის, ნ. ს-ის, მ. ს-ის, ჟ. ო-სა და ჯ. მ-ის ჩვენებებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოდავე მხარეებს სოფელ ს-ში აქვთ ერთმანეთთან ახლოს მიდგმული ორი საცხოვრებელი სახლი, მეორე სახლი შ. ს-ეს ადრეულ წლებში სოფელ უწერაში უყიდია და დაუდგამს პირველი სახლის გვერდით. მათი გაყოფა მოხდა და 60-იან წლებში, ცალ-ცალკე გაიყარნენ კ. ს-ე, შ. ს-ე და ა. ს-ე. ასევე, ცალკე კომლს წარმოადგენდა შ. ს-ის ძმის – ლ. ს-ის ოჯახი, რომელსაც 500-500 მანეთი გადაუხადეს შ. ს-ემ და კ. ს-ემ ცალკე კომლად გასვლის სანაცვლოდ.
შ. ს-ე სისტემატიურად დადიოდა სოფელში, ამუშავებდა მიწის ნაკვეთს და იღებდა მოსავალს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ და შ. ს-ის სიცოცხლეშიც იქ ჩადიოდა და ცხოვრობდა თ. ს-ე.
სს „ენერგო პრო-ჯორჯიას“ ონის ფილიალის მენეჯერმა ი. მ-მა განმარტა, რომ სოფელ ს-ში მოდავე მხარეებს აქვთ ორი საცხოვრებელი სახლი. აღნიშნული გარემოების გამო, როდესაც 2013 წელს დაიწყო მთელი სოფლის ინდივიდიალური გამრიცხველიანობა, თავდაპირველად მოდავე მხარეთა სახლებთან დამონტაჟდა ორი მრიცხველი. მას შემდეგ, რაც სადავო ქონება აღირიცხა საჯარო რეესტრში ნ. ს-ის სახელზე და მან სს „ენერგო პრო-ჯორჯიას“ წარუდგინა საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, შესაბამისად, გამრიცხველიანების შემდგომ აღნიშნულ სახლებში მეორე მრიცხველი მოიხსნა და მხოლოდ ერთი მრიცხველი დარჩა. მოწმემ ასევე მიუთითა, რომ კომპანიის მიერ საერთო გამრიცხველიანებამდე მოსახლეობა სარგებლობდა სოფლის საერთო მრიცხველით.
მოცემულ საქმეზე მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი ფოტოსურათებით კი უტყუარად დადასტურებულია, რომ ორი სახლი ერთმანეთის გვერდით მიდგმით დგას და ელექტოენერგიის ბოძზე მიმაგრებულია ორი ელექტრომრიცხველი. მოსარჩელის განმარტებით, სწორედ არსებული სადავო სახლები და აბონენტთა მრიცხველებია სურათზე გამოსახული, რაც მოპასუხე მხარეს სადავოდ არ გაუხდია.
ამდენად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე თ. ს-ეს და მის აწ გარდაცვლილ მეუღლე შ. ს-ეს თანასაკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი ონის რაიონის სოფელ ს-ში (საცხოვრებელი სახლი – 40 კვ.მ, აივანი – 16,9 კვ.მ, ნაკვეთი – 892.4 კვ.მ, გაშენება – 56.9 კვ.მ, ეზო – 835,5 კვ.მ).
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1989 წლის 20 სექტემბრის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს №…, №.. ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის მიხედვით (საცხოვრებელი სახლი – 40 კვ.მ, აივანი – 16,9 კვ.მ, ნაკვეთი – 892.4 კვ.მ, გაშენება – 56.9 კვ.მ, ეზო – 835,5 კვ.მ), სამკვიდრო ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხულია შ. ს-ის სახელზე. შ. ს-ე გარდაიცვალა 1993 წლის 29 ოქტომბერს, რომლის დანაშთი ქონება მემკვიდრეობით, ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო მისმა მეუღლემ – მოსარჩელე თ. ს-ემ, რომელსაც დღემდე ფლობს და მართავს. ამდენად, უდავოა, რომ ონის რაიონის პ-ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ს-ის 1943-1944 წლების საკომლო წიგნების მიხედვით, კომლის უფროსად ჩაწერილი იყო მამკვიდრებელი ა. ს-ე. მას საკუთრებაში ერიცხებოდა 1924 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 0,44 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი.
კომლის უფროსი ა. ს-ე გარდაიცვალა 1990 წლის 17 თებერვალს.
არსებული ქონება თანაბარწილად ა. ს-ის სიცოცხლეშივე დაირეგისტრირეს მისმა მემკვიდრეებმა: შვილმა – შ. ს-ემ და მეორე ვაჟიშვილის – ა. ს-ის ქვრივმა – კ. ს-ემ.
შ. ს-ე გარდაიცვალა 1993 წლის 29 ოქტომბერს, რომლის დანაშთი ქონება მემკვიდრეობით, ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო მისმა მეუღლემ – მოსარჩელე თ. ს-ემ, რომელსაც დღემდე ფლობს და მართავს.
ა. ს-ის მეორე წილის მემკვიდრე – კ. ს-ე გარდაიცვალა 1991 წელს და მისი წილი დანაშთი ქონებიდან, ასევე ფაქტორბივი ფლობით მიიღო მისმა შვილმა – მ. ს-ემ.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, უდავოა, რომ სამკვიდრო ქონება შეადგენდა შ. და მ. ს-ის საკუთრებას თანაბარწილად და, აღნიშნულის მიუხედავად, მხოლოდ მ. ს-ის ოჯახის სახელზე აღირიცხა სადავო უძრავი ქონება ონის რაიონის სოფელ ს-ში.
2008 წელს მ. ს-ის შვილმა, მოპასუხე ნ. ს-ემ, სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე დაირეგისტრირა ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სამკვიდრო, მის მიერ მიღებულ სამკვიდრო ქონებასთან ერთად. ამდენად, უდავოა, რომ ნ. ს-ემ საკუთრებად მიიღო არა მარტო ქონების ის წილი, რაც მის დედას – მ. ს-ეს ეკუთვნოდა, არამედ შ. ს-ის დანაშთი სამკვიდროც, რომელიც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული აქვს მის მეუღლეს – თ. ს-ეს. აღნიშნულ სამკვიდრო ქონებაზე ნ. ს-ემ უფლება მოიპოვა ბათილი ადმინისტრაციული აქტების საფუძველზე.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლით და დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები იმის გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებელი შ. ს-ე გარდაიცვალა 1993 წლის 29 ოქტომბერს, ანუ მანამ, სანამ ძალაში შევიდოდა ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი. ამასთან, მხარეები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის გამოყენებაზე არ შეთანხმებულან.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 539-ე, 540-ე, 542-ე, 556-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც, თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას. ასეთად მიიჩნევა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრის ცხოვრება იმავე საცხოვრებელ სახლში და სხვა. სამკვიდრო მიღებულად ჩაითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მემკვიდრე არ ფლობს მამკვიდრებლის ნივთებს, მაგრამ მისი მოქმედებიდან დასტურდება, რომ სამკვიდროს თავისად მიიჩნევს, რაც შეიძლება გამოიხატებოდეს გადასახადების გადახდაში, დამქირავებლისათვის ქირის გადახდევინებაში.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არის დადასტურებული, რომ თ. ს-ემ მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ მისი დანაშთი უძრავი ქონება მიიღო ფაქტობრივი ფლობით და მართავს მას, ასევე წლების განმავლობაში სისტემატიურად იხდის სადავო სახლისა და მიწის ნაკვეთის, ელექტროენერგიის მოხმარების საფასურს და ქონების დაზღვევის გადასახადებს, სამკვიდრო ქონების მისამართის მიხედვით. შესაბამისად, თ. ს-ე არის ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე, რომლის წილი საკუთრებაც უკანონოდ მიიღო მემკვიდრეობით ნ. ს-ემ, აღნიშნული წილი უნდა გამოაკლდეს აპელანტის საკუთრებას და მიეკუთვნოს თ. ს-ეს. შესაბამისად, ნ. ს-ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობაც ½ წილის ნაწილში ბათილია და უნდა გაუქმდეს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილის, მე-4 მუხლის, 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხის მიერ მითითებული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 104-ე მუხლის თანახმად, მოქალაქეს პირად საკუთრებაში შეიძლება ჰქონოდა მხოლოდ ერთი საცხოვრებელი სახლი (ან ერთი სახლის ნაწილი) ერთად მცხოვრებ მეუღლეებს და მათ არასრულწლოვან შვილებს შეიძლება ჰქონდეთ მხოლოდ ერთი საცხოვრებელი სახლი (ან ერთი სახლის ნაწილი), რომელიც შეიძლება ეკუთვნოდეს ერთ-ერთ მათგანს ან წარმოადგენდეს მათ საერთო საკუთრებას. ვინაიდან შ. ს-ე და მისი მეუღლე კომლიდან ამოწერილები იყვნენ და ცხოვრობდნენ თბილისში, მათ აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, უფლება არ ჰქონდათ, საკუთრებაში სოფლად ჰქონოდათ მეორე სახლი.
სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტაცია, როდესაც განმარტა შემდეგი: საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციის) 105-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, ერთზე მეტ სახლზე პირადი საკუთრების უფლების მოსპობა არ ვრცელდება მეორე შენობაზე, რომელიც მოქალაქეს პირადი საკუთრების უფლებით აქვს და გამოყენებულია მესაკუთრისა და მისი ოჯახის წევრების დასასვენებლად ან სამკურნალო მიზნით საკურორტო თუ სააგარაკო ადგილას ან სოფლად. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები მოწმობს, რომ შ. ს-ეს სრული უფლება გააჩნდა, ონის რაიონის სოფელ ს-ში არსებული სახლისა და მიწის ნაკვეთის საკუთებისა და ამ საკუთრების იმ დროისათვის მოქმედი ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში მისი დარეგისტრირებისა. სასამართლომ სწორად მიაქცია ყურადღება მოპასუხე მხარის მიერ სასამართლო სხდომის დროს დაფიქსირებულ პოზიციაზე, რომ ისინი აღარ იდავებენ შ. ს-ის დანაშთ ქონებაზე, თუ მოსარჩელე არსებული ადგილიდან მათ წილ მეორე სახლს გადაიტანს აღნიშნული მიწის ნაკვეთის სხვა ადგილზე.
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს პრეტენზია არ აქვს იმ ქონების წილზე, რომლის მემკვიდრეობა ეკუთვნის და კანონიერად მიღებული აქვს მოპასუხეს, იგი მხოლოდ მის წილზე წარადგენს პრეტენზიას, რომელიც მან ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, როგორც შ. ს-ის მემკვიდრემ. აღნიშნული კი, უკანონოდ მიიღო ბათილი აქტების საფუძველზე ნ. ს-ემ.
ამდენად, სააპელაციო პალატის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ თ. ს-ე ცნობილ უნდა იქნეს ნ. ს-ის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (მდებარე ონის რაიონის სოფელ ....., საკადასტრო კოდი №........) ½ ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, შესაბამისად, ამ ნაწილში უნდა გაუქმებულიყო 2008 წლის 17 ივნისს გაცემული №... სამკვიდრო მოწმობა.
ამდენად, სარჩელი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის და სამკვიდრო ქონების ½ წილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე საფუძვლიანია და სწორად დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. ს-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ა. ს-ემ 1953 წლიდან კოლ.წევრად აღარ ირიცხებოდა, მან მიატოვა კომლი და მუდმივად ცხოვრობდა და რეგისტრირებული იყო ქ.თბილისში, ანუ საკომლო ქონებასთან მან ყველანაირი კავშირი გაწყვიტა. მეტიც, ა. ს-ის და მისი ოჯახის თბილისში გადმოსახლების შემდგომ უძრავი ქონება – საკარმიდამო ნაკვეთი და ნაკვეთზე არსებული ორივე სახლი 1981 წელს აღირიცხა კ. ს-ის სახელზე, რაც დასტურდება კ. ს-ის სახელზე გაცემული ტექბიუროს №23 ჩანაწერებით.
ამდენად, ა. ს-ემ აღნიშნული მომენტიდან, ანუ 1981 წლიდან დაკარგა სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების სტატუსი.
კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ ა. ს-ის სახელზე რიცხული ძველი შენობა-ნაგებობა წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას და მისი გარდაცვალების შემდგომ არსებული ქონება თანაბარ ნაწილად ა. ს-ის სიცოცხლეშივე დაირეგისტრირეს მისმა შვილებმა: შ. ს-ემ და მეორე ვაჟიშვილის – ა. ს-ის ქვრივმა – კ. ს-ემ მაშინ, როცა ტექინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებით, რომელიც წარმოადგენს ერთადერთ უდავო მტკიცებულებას, ორივე რეგისტრირებული სახლი ირიცხებოდა კ. ს-ის სახელზე.
მეტიც, 2008 წლის 16 ივნისის საკუთრების უფლების მოწმობითა და 2008 წლის №... სამკვიდრო მოწმობაზე დართული გეგმა-ნახაზით უდავოდ დასტურდება, რომ სამკვიდრო გაცემულია ერთ საცხოვრებელ სახლზე მაშინ, როცა სასამართლომ ყოველგვარი მტკიცებულებების გაანალიზების გარეშე (მოწმეთა ჩვენებების, კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრების საფუძველზე, რომლებიდანაც არ ჩანს გადახდის თარიღი და არ ახლავს გადახდილი თანხის დამადასტურებელი მტკიცებულება – „ჩეკი“), დავის გადაწყვეტისას ერთადერთი კონკრეტული მტკიცებულების – ტექბიუროს ჩანაწერების გაუთვალისწინებლად, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ჩათვალა, რომ საჯარო რეესტრში №…… საკადასტრო კოდით დარეგისტრირებული უძრავი ქონება წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას და არასწორად გააუქმა იგი.
მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოპასუხე ნ. ს-ემ სამკვიდრო მიიღო ჯერ კიდევ 2008 წელს და საკუთრების მოწმობა გაიცა ერთ ნაგებობაზე და იმავე წელს დაირეგისტრირა საკადასტრო კოდით (№......).
კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად გააუქმა მემკვიდრეობით მიღებულ უძრავ ქონებაზე გაცემული საკუთრებისა და სამკვიდრო მოწმობები ½ ნაწილში. ფაქტობრივად, სასამართლო არასწორად შეეხო ნ. ს-ის ახალ სახლზე მემკვიდრეობით მიღებულ საკუთრებას, რომელთანაც მოსარჩელეს არანაირი კავშირი არ ჰქონია ასეთ პირობებში სასამართლომ მოსარჩელე მხარე უკანონოდ ცნო ნ. ს-ის პირად სამკვიდრო ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.
გასათვალისწინებელია ისიც, რომ თავად თ. ს-ის შვილის თ. ს-ის საჩივრის საფუძველზე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს გენერალურმა ინსპექციამ შეისწავლა ნ. ს-ის სახელზე სამკვიდროს გაცემის კანონიერება და 2010 წლის 23 მარტის №….. დასკვნით დაადგინა, რომ სამკვიდროს გაცემის დროს დარღვევები არ დაფიქსირებულა.
კასატორმა მიუთითა, რომ აღნიშნულ მტკიცებულებაზე სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია და არც აღნიშნული დასკვნა გაუზიარებია, არასწორად დაადგინა მოცემულ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორი შეფასება მისცა ძირითად მტკიცებულებებს, რამაც განაპირობა საქმეზე დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების გამოტანა.
კასატორმა აღნიშნა, რომ, სააპელაციო პალატამ საქმის განხილვისას იმსჯელა მხარის კერძო საჩივარზე ყადაღის შესახებ განჩინებასთან დაკავშირებით, მაგრამ აღნიშნული მსჯელობა სასამართლო გადაწყვეტილებაში არ ასახულა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 9 თებერვლის განჩინებით ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ. ს-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგინა, რომ თ. ს-ეს და მის აწ გარდაცვლილ მეუღლე შ. ს-ეს თანასაკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი ონის რაიონის სოფელ ს-ში (საცხოვრებელი სახლი – 40 კვ.მ, აივანი – 16,9 კვ.მ, ნაკვეთი – 892.4 კვ.მ, გაშენება – 56.9 კვ.მ, ეზო – 835,5 კვ.მ).
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1989 წლის 20 სექტემბრის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს №…, №.. ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის მიხედვით (საცხოვრებელი სახლი – 40 კვ.მ, აივანი – 16,9 კვ.მ, ნაკვეთი – 892.4 კვ.მ, გაშენება – 56.9 კვ.მ, ეზო – 835,5 კვ.მ), სამკვიდრო ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხულია შ. ს-ის სახელზე. შ. ს-ე გარდაიცვალა 1993 წლის 29 ოქტომბერს, რომლის დანაშთი ქონება მემკვიდრეობით, ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო მისმა მეუღლემ – მოსარჩელე თ. ს-ემ, რომელსაც დღემდე ფლობს და მართავს. ამდენად, უდავოა, რომ ონის რაიონის პ-ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ს-ის 1943-1944 წლების საკომლო წიგნების მიხედვით, კომლის უფროსად ჩაწერილი იყო მამკვიდრებელი ა. ს-ე. მას საკუთრებაში ერიცხებოდა 1924 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 0,44 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი.
კომლის უფროსი ა. ს-ე გარდაიცვალა 1990 წლის 17 თებერვალს.
არსებული ქონება თანაბარწილად ა. ს-ის სიცოცხლეშივე დაირეგისტრირეს მისმა მემკვიდრეებმა: შვილმა – შ. ს-ემ და მეორე ვაჟიშვილის – ა. ს-ის ქვრივმა – კ. ს-ემ.
შ. ს-ე გარდაიცვალა 1993 წლის 29 ოქტომბერს, რომლის დანაშთი ქონება მემკვიდრეობით, ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო მისმა მეუღლემ – მოსარჩელე თ. ს-ემ, რომელსაც დღემდე ფლობს და მართავს.
ა. ს-ის მეორე წილის მემკვიდრე – კ. ს-ე გარდაიცვალა 1991 წელს და მისი წილი დანაშთი ქონებიდან, ასევე ფაქტორბივი ფლობით მიიღო მისმა შვილმა – მ. ს-ემ.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, უდავოა, რომ სამკვიდრო ქონება შეადგენდა შ. და მ. ს-ის საკუთრებას თანაბარწილად და, აღნიშნულის მიუხედავად, მხოლოდ მ. ს-ის ოჯახის სახელზე აღირიცხა სადავო უძრავი ქონება ონის რაიონის სოფელ ს-ში.
2008 წელს მ. ს-ის შვილმა, მოპასუხე ნ. ს-ემ, სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე დაირეგისტრირა ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სამკვიდრო, მის მიერ მიღებულ სამკვიდრო ქონებასთან ერთად. ამდენად, უდავოა, რომ ნ. ს-ემ საკუთრებად მიიღო არა მარტო ქონების ის წილი, რაც მის დედას – მ. ს-ეს ეკუთვნოდა, არამედ შ. ს-ის დანაშთი სამკვიდროც, რომელიც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული აქვს მის მეუღლეს – თ. ს-ეს. აღნიშნულ სამკვიდრო ქონებაზე ნ. ს-ემ უფლება მოიპოვა ბათილი ადმინისტრაციული აქტების საფუძველზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუს 2014 წლის 16 ივნისის №ას-1283-1225-2013 განჩინება).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ნ. ს-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 29 იანვარს №3 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ნ. ს-ეს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 29 იანვარს №3 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
