საქმე N:ას-1322-1260-2014

საქმე №ას-1322-1260-2014 6 მარტი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ჯ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. ჯ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ და მოითხოვა 2014 წლის 1 ივნისიდან ყოველთვიური სარჩოს – 750 ლარისა და სარჩოს მიუღებელი სხვაობის, ერთობლივად – 16358,60 ლარის ანაზღაურება საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი მუშაობდა მოპასუხე საზოგადოებაში მატარებლის შემადგენლად. 1991 წლის 2 აპრილს შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რა დროსაც დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 100 პროცენტით უვადოდ და წლების განმავლობაში მოპასუხისაგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს. მოპასუხე არ ახდენს მოსარჩელისათვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის – მატარებლის შემადგენლის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით, რის გამოც კარგავს იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნის.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ იგი კეთილსინდისიერად ასრულებს მოსარჩელისათვის სარჩოს გადახდის ვალდებულებას. ამ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალზე სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით ზ. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ზ. ჯ-ეს, მიღებული ტრავმის გამო, დაკარგული აქვს პროფესიული შრომის უნარი, უვადოდ, 100%-ით. აღნიშნული გარემოება დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საექიმო-შრომითი ექსპერტული კომისიის შემოწმების აქტით, რომელიც ასევე ასახავს შემოწმების თარიღს – 1998 წლის 29 ივლისს, ასევე – პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხს 100%-ის ოდენობით. შესაბამისად, აპელანტის მიერ სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოება დასტურდება კანონით დადგენილი წესით შექმნილი მტკიცებულებით, რომლის საწინააღმდეგო დოკუმენტიც მოპასუხე მხარის (აპელანტის) მიერ საქმეში წარმოდგენილი არ არის. საქმეში ასევე წარმოდგენილია მტკიცებულება ზ. ჯ-ის ყოველთვიური სარჩოს შესახებ, რაც, პირველი ინსტანციის 2014 წლის 14 მაისის მოსამზადებელ სხდომაზე მიღებული სასამართლოს განჩინების შესაბამისად, წარმოადგინა მოპასუხე მხარემ. მოცემული ცნობის თანახმად, 2011 წლის 1 თებერვლიდან ზ. ჯ-ის ყოველთვიური სარჩო შეადგენს 256.36 ლარს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სააპელაციო საჩივარში სადავოდ გამხდარი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება ზ. ჯ-ის მიერ სარჩოს მიღების თაობაზე თავად აპელანტი მხარის მიერ არის წარდგენილი პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას. შესაბამისად, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ზ. ჯ-ე იღებდა სარჩოს.

სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი, მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტობრივი გარემოებები, რომ სს „ს. რ-ა“ მოსარჩელეს, საწარმოო ტრავმის გამო, ყოველთვიურად უხდის სარჩოს 254.36 ლარის ოდენობით.

სს „ს. რ-ამ“ არამართლზომიერად არ გადაიანგარიშა მოსარჩელის მიერ მისაღები სარჩოს ოდენობა 2011-2014 წლებში გაზრდილი მოქმედი მატარებლის შემადგენლის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით. 2011 წლის 1 თებერვლიდან 2014 წლის 1 ივნისამდე მოსარჩელემ სარჩოს სახით ვერ მიიღო 16358,6 ლარი.

2011 წლის 1 თებერვლიდან გაიზარდა სს „ს. რ-ის” მატარებლის შემადგენლის ყოველთვიური დარიცხული ხელფასის ოდენობა და მან შეადგინა 496 ლარი, 2011 წლის 1 მარტიდან – 561 ლარი, ხოლო 2012 წლის 1 აგვისტოდან დღემდე – 750 ლარი.

2011 წლის 1 თებერვლიდან 2011 წლის 1 მარტამდე მოქმედი მატარებლის შემადგენლის ყოველთვიური ხელფასის – 496 ლარის 100%-ის გათვალისწინებით, ზ. ჯ-ეს ყოველთვიურად უნდა მიეღო 496 ლარი, თუმცა იღებდა 254.36 ლარს, რის გამოც სარჩოს სახით ვერ იღებდა სხვაობას – თვეში 241,64 ლარს.

2011 წლის 1 მარტიდან 2012 წლის 1 აგვისტომდე მოქმედი მატარებლის შემადგენლის ყოველთვიური ხელფასის – 561 ლარის 100%-ის გათვალისწინებით ზ. ჯ-ეს ყოველთვიურად უნდა მიეღო 561 ლარი, თუმცა იღებდა 254.36 ლარს, რის გამოც სარჩოს სახით ვერ იღებდა სხვაობას, თვეში – 306.64 ლარს (561 ლარი - 254.36 ლარი). 2011 წლის 1 მარტიდან 2012 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდში, მოსარჩელე ზ. ჯ-ეს სარჩოს სახით არ მიუღია, სულ – 5212.88 ლარი (306.64 ლარი X 17 თვეზე).

2012 წლის 1 აგვისტოდან 2014 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი მატარებლის შემადგენლის ყოველთვიური ხელფასის – 750 ლარის 100%-ის გათვალისწინებით, ზ. ჯ-ე ყოველთვიურად უნდა მიეღო სარჩო 750 ლარის ოდენობით, თუმცა იღებდა 254.36 ლარს, რის გამოც, სარჩოს სახით ვერ იღებდა სხვაობას, თვეში – 495.64 ლარს (750 ლარი - 254.36 ლარი). 2012 წლის 1 აგვისტოდან 2014 წლის 1 ივნისამდე მოსარჩელეს სარჩოს სახით არ მიუღია, სულ – 10904.08 ლარი (495.64 ლარი X 22 თვეზე).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ზ. ჯ-ემ 2011 წლის 1 თებერვლიდან 2014 წლის 1 ივნისამდე სარჩოს სახით ვერ მიიღო სულ – 16358.6 ლარი (241.64 ლარი + 5212.88 ლარი + 10904.08 ლარი).

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის სხეულის დაზიანებით და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაწესზე მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელეების წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა მოპასუხე მხარე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტი პრეტენზიას ძირითადად ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ ხელფასის ზრდის გამო, სარჩოს ოდენობის შეცვლის – გადაანგარიშების შესახებ სამართლებრივ ნორმას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს და ამ მხრივ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმები.

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ დასახელებულ ნორმათა შინაარსი აძლევს მოსარჩელეს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, რომ მოითხოვოს სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის კვალობაზე, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობის და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში მოსარჩელე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა თავად ის გარემოება, რომ ზ. ჯ-ემ მიიღო დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა შრომის უნარი 100%-ით სამუდამოდ. პალატამ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. ამასთან, სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, საწარმოო ტრავმის მიღების გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის არმიღების შემთხვევაში მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. ამდენად, აპელანტის პრეტენზია მოკლებულია სამართლებრივ ვარგისიანობას და იგი არ წარმოშობს საკმარის საფუძველს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გასაუქმებლად.

საბოლოოდ, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა ზემოაღნიშნული ნორმებით, ასევე საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმით და სწორად შეაფასა, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად არ ახდენს მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას, მემანქანის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით და მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ მიერ მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში, მატარებლის შემადგენლის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით მოსარჩელე არასრულად იღებდა მისაღებ სარჩოს 2011 წლის 1 თებერვლიდან, რითაც მას ადგება ზიანი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს „ს. რ-ამ“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად არასწორად მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებასა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, ვინაიდან აღნიშნული ნორმები არ არეგულირებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს.

საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება განსაზღვრავს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადების საფუძველზე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას. კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელეს 1998 წლიდან დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასიდან და ამჟამად უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

მხარის განმარტებით, დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს ითვალისწინებდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესები“, რომელშიც შევიდა ცვლილება და მე-12 პუნქტი, რომელიც, შრომის ანაზღაურების ხელფასის ცვლილების შესაბამისად, შეეხებოდა სარჩოს გადაანგარიშებას, ამოღებულ იქნა ბრძანებულებიდან, ამდენად, სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობად არასწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებზე, რომელთა მოქმედება ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე ვერ გავრცელდება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ზ. ჯ-ეს, მიღებული ტრავმის გამო, დაკარგული აქვს პროფესიული შრომის უნარი, უვადოდ, 100%-ით. სს „ს. რ-ის“ მიერ წარმოდგენილი ცნობის თანახმად, 2011 წლის 1 თებერვლიდან ზ. ჯ-ის ყოველთვიური სარჩო შეადგენს 256.36 ლარს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუს 2014 წლის 20 ოქტომბრის №ას-1033-991-2014 განჩინება, 2014 წლის 20 ოქტომბრის №279-261-2014 განჩინება, 2014 წლის 20 ოქტომბრის №ას-380-357-2014 განჩინება, 2009 წლის 24 ივლისის №ას-169-497-09 გადაწყვეტილება).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 17 დეკემბერს №1123 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 1115,32 ლარის 70% – 780,72 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №……..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 17 დეკემბერს №1123 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 1115,32 ლარის 70% – 780,72 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური