საქმე №ას-1346-1384-2014 16 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – დ. ე-ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
მოწინააღმდეგე მხარე – ს. ე-ი (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – განქორწინება, მოძრავი ნივთების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა, თანხის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), ქორწინებამდელი გვარის დაბრუნება, მოძრავი ნივთების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა (შეგებებული სარჩელით)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ს. ე-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. ე-ის მიმართ და მოითხოვა, 2013 წლის 7 მარტს მხარეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინების შეწყვეტა, დ. ე-ისათვის ს. ე-ის სასარგებლოდ მოსარჩელისა და მისი ნათესავების მიერ ოჯახების გაცნობის, სტუმრობის, ნიშნობისა და ქორწილის დროს გადაცემული ოქროს ნივთების სანაცვლოდ, 1300 ლარისა და 1850 აშშ დოლარის დაკისრება, ასევე დ. ე-ის დავალდებულება, გადასცეს ს. ე-ს მისი პირადი ნივთები – 250 აშშ დოლარის ღირებულების ნათლობის ჯვარი და ამავე ფასის ოქროს ბეჭედი.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში, თუმცა ამჟამად მათ შორის ოჯახური ურთიერთობა აღარ არსებობს. მხარეებს ქორწინებაში შვილები არ შესძენიათ.
მოსარჩელის განმარტებით, მან და მისმა ნათესავებმა დ. ე-ს გადასცეს ოქროს ნივთები, რომელთა საფასური მოპასუხემ მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნოს.
მოპასუხემ სარჩელი მხოლოდ განქორწინების ნაწილში ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს. დ. ე-მა მოითხოვა მისი ნათესავების მიერ ნაჩუქარი იმ ოქროს ნივთების დაბრუნება, რომლებიც მოსარჩელე ს. ე-ის ოჯახიდან წამოსვლის შემდეგ დ. ე-ის მეუღლის ოჯახში დარჩა.
ს. ე-მა შეგებებული სარჩელი არ ცნო.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით ს. ე-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მხარეთა შორის ქორწინება შეწყდა, ს. ე-ს უარი ეთქვა დ. ე-ისათვის, ოქროს ნივთების სანაცვლოდ, თანხის დაკისრებაზე, ასევე უარი ეთქვა ნათლობის ჯვრის და ოქროს ბეჭდის გამოთხოვაზე, ს. ე-ს დაევალა, დაუბრუნოს დ. ე-ს შემდეგი ოქროს ნივთები: 480 აშშ დოლარის ღირებულების ბაჯაღლოს ბეჭედი (6,5 გრამი), 1200 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, 400 აშშ დოლარის ალმასის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, 290 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, 260 აშშ დოლარის ღირებულების ოქროს ბეჭედი ბრილიანტის თვლებით, 750 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლებიანი ოქროს ბეჭედი (ბოხჩა), 230 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, 130 აშშ დოლარის ღირებულების ბეჭედი მარგალიტის ქვით, 700 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, 300 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, 650 აშშ დოლარის ღირებულების სამაჯური, 300 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, 250 აშშ დოლარის ღირებულების ოქროს ბეჭედი საფირისა და ბრილიანტის თვლებით, დ. ე-ს უარი ეთქვა „ლეპტოპის“ და ოქროს „ცეპის“ დაბრუნებაზე.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ს. ე-მა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა დ. ე-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, არ დაკმაყოფილდა დ. ე-ის შეგებებული სარჩელი ს. ე-ის უკანონო მფლობელობიდან შემდეგი ოქროს ნივთების გამოთხოვის თაობაზე: 480 აშშ დოლარის ღირებულების ბაჯაღლოს ბეჭედი (6,5 გრამი), 1200 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, 400 აშშ დოლარის ღირებულების ალმასის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, 290 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, 260 აშშ დოლარის ღირებულების ოქროს ბეჭედი ბრილიანტის თვლებით, 750 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლებიანი ოქროს ბეჭედი (ბოხჩა),230 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, 130 აშშ დოლარის ღირებულების ბეჭედი მარგალიტის ქვით, 700 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, 300 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, 650 აშშ დოლარის ღირებულების სამაჯური, 300 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, 250 აშშ დოლარის ღირებულების ოქროს ბეჭედი საფირისა და ბრილიანტის თვლებით შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დ. ე-ი და ს. ე-ი 2012 წლის 16 ივნისიდან იმყოფებოდნენ ფაქტობრივ ქორწინებაში, ხოლო 2013 წლის 7 მარტიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში.
სადავო არ არის ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ დ. ე-ს ქორწინებასთან დაკავშირებით აჩუქეს ოქროს ნივთები, როგორც მისმა ნათესავებმა, ასევე ს. ე-მა, მისმა ნათესავებმა და ოჯახის წევრებმა. დ. ე-ს ნიშნობაზე ს. ე-მა გადასცა ყურსაკიდები და ნიშნობის ოქროს ბეჭედი, ხოლო შემდგომში ოჯახში სტუმრობისას და ქორწილის დღეს ს. ე-მა და მისმა ოჯახის წევრებმა აჩუქეს დ. ე-ს შემდეგი ოქროს ნივთები: მეუღლემ – ს. ე-მა აჩუქა ბრილიანტის ბეჭედი, მეუღლის ძმა ა. ე-მა – ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, მეუღლის ძმა ვ. ე-მა – ოქროს „ცეპი“, დედამთილმა ე. ე-მა – სამაჯური, ქორწილის მეორე დღეს დედამთილმა ე. ე-მა – ოქროს ბეჭედი საფირისა და ბრილიანტის თვლებით, ასევე ქორწილის დღეს მეუღლის მეჯვარემ პ. ა-მა აჩუქა ბრილიანტის ბეჭედი.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ქორწილის დღეს, 2012 წლის 16 ივნისს დ. ე-ს მისმა ნათესავებმა აჩუქეს შემდეგი ოქროს ნივთები: დედამ თ. კ-ამ აჩუქა 480 აშშ დოლარის ღირებულების ბაჯაღლოს ბეჭედი (ჩალმა, 6,5 გრამი), ძმამ და დედამ, კ. კ-ამ და თ. კ-ამ ასევე აჩუქეს 1200 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, ბებიამ – ო. გ-მა აჩუქა 400 აშშ დოლარის ღირებულების ალმასის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, ბიძამ – ლ. გ-მა აჩუქა 290 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, დეიდამ –ი. გ-მა აჩუქა 260 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლებიანი ოქროს ბეჭედი, დედის ბიძამ – ტ. კ-მა აჩუქა 750 აშშ დოლარის ღირებულების ოქროს ბეჭედი ბრილიანტის თვლებით, დედის ბიძამ – ა. კ-მა აჩუქა 230 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, დედის დეიდამ – გ. კ-მა აჩუქა 130 აშშ დოლარის ღირებულების ბეჭედი მარგალიტის ქვით. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება მხარეთა შორის სადავო არ არის.
მოწმეთა ჩვენებებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ზემოაღნიშნულ ოქროს ნივთებს თავად დ. ე-ი ინახავდა ს. ე-ის ოჯახში, სადაც იგი 2013 წლის 12 აგვისტომდე ცხოვრობდა.
მხარეთა განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებითა და საქმეში წარმოდგენილი ცნობებით დადგენილია, რომ დ. ე-ი 2013 წელს დაფეხმძიმდა და ელოდებოდა ტყუპ ქალიშვილებს. 2013 წლის 12 აგვისტოს დ. ე-ი მორიგი გამოკვლევების ჩასატარებლად გავიდა სახლიდან და ჩაიტარა ულტრაბგერითი გამოკვლევა, რა დროსაც მისთვის ცნობილი გახდა, რომ აღენიშნებოდა შეწყვეტილი დიამნიონალური ორსულობა, ნაყოფების დაღუპვის სახით, რის გამოც გაუკეთეს სასწრაფო აბორტი.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ ამ დროისათვის ს. ე-ი იმყოფებოდა ნაოსნობაში. საავადმყოფოდან გაწერის შემდეგ დ. ე-ი აღარ მისულა ს. ე-ის ოჯახში და იგი წავიდა დედასთან, ხოლო 2013 წლის 17 აგვისტოს, როცა იგი დედასთან ერთად მივიდა ე-ის ოჯახში, იგი ს. ე-ის ოჯახის წევრებმა (დედამთილმა და ს. ე-ის ძმებმა) სახლში არ შეუშვეს, რა დროსაც გამოძახებულ იქნა საპატრულო პოლიცია.
დ. ე-ი, ს. ე-ის სახლში შევიდა საპატრულო პოლიციის თანხლებით და 2013 წლის 17 აგვისტოს სახლიდან წამოიღო მისი პირადი მოხმარების ნივთები და ტანსაცმელი.
პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმეებმა ა. ე-მა, ვ. ე-მა და ე. ე-მა (რომლებიც არიან ს. ე-ის ძმები და დედა) განმარტეს, რომ დ-ს ნივთების ჩალაგებისას, ე. ე-მა ჰკითხა დ-ს, თუ სად იყო მისი კუთვნილი ოქროს ნივთები, დ. ე-მა კი უპასუხა, რომ ოქროს ნივთები მასთან ინახებოდა.
დ. ე-ის კუთვნილი ნივთების ჩალაგებას და მისი ოჯახიდან გამოტანას ესწრებოდა საპატრულო პოლიციის თანამშრომელი დ. მ-ე, რომელმაც პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ დ. ე-მა ს. ე-ის საცხოვრებელი სახლიდან წაიღო მისი კუთვნილი ნივთები, კონკრეტულად რა სახის ნივთები იყო, მისთვის უცნობია, ოქროს ნივთების შესახებ მისთვის ცნობილი არ არის.
მოწმე ი. გ-მა (დ. ე-ის დედა) აჩვენა, რომ ოჯახიდან წამოსვლის დღეს დ-ს ოქროს ნივთები არ წამოუღია.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ დ. ე-ის ოჯახიდან წასვლის დროს, ასევე მის მიერ ნივთების წაღების დროისთვის ს. ე-ი საქართველოში არ იმყოფებოდა, რის გამოც პალატამ მიიჩნია, რომ ს. ე-ი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, დაუფლებოდა დ. ე-ის კუთვნილ ოქროს ნივთებს.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე ჩათვალა, რომ საქმეში არ მოიპოვება უტყუარი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომლითაც დადასტურდებოდა ს. ე-ის კუთვნილ ოქროს ნივთებზე – ნათლობის ჯვარსა და ოქროს ბეჭედზე დ. ე-ის უკანონო მფლობელობა.
სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ოქროს ნივთები დ. ე-მა დაქორწინებისას მიიღო საჩუქრის სახით. დადგენილი არ არის ფაქტობრივი გარემოება დ. ე-ის კუთვნილი ოქროს ნივთების მოპასუხის მფლობელობაში არსებობის შესახებ.
სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად ჩათვალა, რომ დ. ე-ის ოჯახიდან წასვლისა და მის მიერ ნივთების წაღების დროისათვის ს. ე-ი საქართველოში არ იმყოფებოდა. შესაბამისად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ს. ე-ი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, დაუფლებოდა დ. ე-ის კუთვნილ ოქროს ნივთებს.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრის უფლების დაცვის მიღებული საშუალებაა. ესაა სარჩელი, რომელსაც მესაკუთრე მაშინ იყენებს, როცა შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა, სახელდობრ, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ნივთის ვინდიცირებაც სხვისი უკანონო მფლობელობიდან მის გამოთხოვას გულისხმობს. ამდენად, მესაკუთრეს აქვს საკუთარი ნივთის თავისუფალი ფლობისა და სარგებლობის უფლება, მათ შორის უფლება მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. აღნიშნულ ურთიერთობას აწესრიგებს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი. აღნიშნული მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა. მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ. მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.
სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ჩუქების გზით დ. ე-ი წარმოადგენს სადავო ოქროს ნივთების მესაკუთრეს, თუმცა მტკიცებულებათა გამოკვლევით ვერ იქნა უტყუარად დადასტურებული მოსარჩელე მხარის მიერ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ აღნიშნული სადავო ოქროს ნივთები ამჟამად მოპასუხის – ს. ე-ის მფლობელობაშია. შესაბამისად, ამ აუცილებელი პირობის არსებობის გარეშე დ. ე-ის ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებას სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია. ასევე დაუსაბუთებელია ს. ე-ის სარჩელი დ. ე-ის უკანონო მფლობელობიდან მისი კუთვნილი ოქროს ნივთების, ნათლობის ჯვრისა და ოქროს ბეჭდის გამოთხოვის თაობაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო პროცესში სასამართლო შებოჭილია არამარტო მხარეთა სასარჩელო მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის ფარგლებით, არამედ მხარეთა მითითებებით, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს ეს ფაქტები.
კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, საქმეში არ არის წარმოდგენილი უტყუარ მტკიცებულებათა ერთობლიობა, რომლითაც დადასტურდებოდა მოპასუხის – ს. ე-ის მიერ დ. ე-ის საკუთრებაში არსებული ოქროს ნივთების ფლობის ფაქტი, ასევე დ. ე-ის მიერ ს. ე-ის საკუთრებაში არსებული ნათლობის ჯვრისა და ოქროს ბეჭდის ფლობის ფაქტი.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. ე-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი.
მხარის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა მოწმის – საპატრულო პოლიციელის თანამშრომელ დ. მ-ის ჩვენებაზე, რითაც შეიცვალა მოწმის ჩვენების შინაარსი და საქმის ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, სასამართლოს გადაწყვეტილების 4.13 პუნქტის შესაბამისად, „დ. ე-მა ს. ე-ის საცხოვრებელი სახლიდან წაიღო მისი კუთვნილი ნივთები, კონკრეტულად რა სახის ნივთები იყო, მისთვის უცნობია, ოქროს ნივთების შესახებ მისთვის ცნობილი არ არის“, ხოლო სასამართლო სხდომის ოქმში მოწმე დ. მ-ე განმარტავს, რომ „იქ მათი ყოფნის პერიოდში არავის არ ჰქონია საუბარი ოქროს ნივთებზე, იქ მხოლოდ საუბრობდნენ პირადი მოხმარების ნივთებზე“, ამდენად სააპელაციო სასამართლომ შეგნებულად დაამახინჯა მოწმის ჩვენება და არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება.
კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების 4.19 პუნქტით მიიჩნია, რომ დადგენილი არ არის ფაქტობრივი გარემოება დ. ე-ის კუთვნილი ოქროს ნივთების მოპასუხის მფლობელობაში არსებობის შესახებ.
მხარის მოსაზრებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით და გადაწყვეტილების 4.9 პუნქტით დგინდება გადაწყვეტილების 4.19 პუნქტში არსებული მოსაზრების საწინააღმდეგო გარემოება. კერძოდ ის, რომ სადავო ოქროს ნივთები დ. ე-ს შენახული ჰქონდა ს. ე-ის ოჯახში, კერძოდ, სადავო ოქროს ნივთები ინახებოდა ს. ე-ის დედასთან, რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული ოქროს ნივთები იყო ს. ე-ის განკარგულებაში, მისი ნებართვის გარეშე არავის არ შეეძლო აღნიშნული ნივთებით სარგებლობა.
კასატორმა არ გაიზიარა სასამართლოს მსჯელობა იმ ფაქტობრივი გარემოების უდავოდ დადგენილად მიჩნევის თაობაზე, რომ დ. ე-ის ოჯახიდან წასვლისა და მის მიერ ნივთების წაღების დროისათვის ს. ე-ი საქართველოში არ იმყოფებოდა, რადგან, მართალია, დ. ე-ის სახლიდან წასვლისას ს. ე-ი არ იყო სახლში, მაგრამ დ. ე-ს არ ჰქონდა შესაძლებლობა, წამოეღო მისი კუთვნილი სადავო ოქროს ნივთები, რადგან ს. ე-მა საზღვარგარეთ წასვლამდე ოქროს ნივთები შესანახად გადასცა დედას – ე. ე-ს და დ. ე-ი სახლიდან წამოსვლის დროს ვერ წამოიღებდა ოქროს ნივთებს. აღნიშნული გამომდინარეობს მოწმის სახით დაკითხული პოლიციის თანამშრომელ დ. მ-ის ჩვენებიდანაც, რომ, როდესაც დ. ე-ს მიჰქონდა პირადი მოხმარების ნივთები, ოქროს ნივთებზე საუბარი არ ყოფილა.
მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ დ. ე-ს არ წამოუღია ოქროს ნივთები სახლიდან. ის არ აპირებდა სახლიდან სულ წასვლას და გამოჯანმრთელების შემდეგ უნდა დაბრუნებულიყო ქმრის ოჯახში, სადაც იგი აღარ შეუშვეს.
საქმეში წარმოდგენილია უტყუარი მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ სადავო ოქროს ნივთები არის ს. ე-ის საკუთრებაში, კერძოდ, ვიდეო-აუდიო „სდ“ დისკი, მოწმეთა ჩვენებები, თვით დ. ე-ის მიერ სასამართლოზე მიცემული ჩვენება.
კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლო საქმეს სრულად არ გაცნობია, არ შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები მისი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, ასევე იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებებისათვის არის დამახასიათებელი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 9 თებერვლის განჩინებით დ. ე-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა დ. ე-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დ. ე-ი და ს. ე-ი 2012 წლის 16 ივნისიდან იმყოფებოდნენ ფაქტობრივ ქორწინებაში, ხოლო 2013 წლის 7 მარტიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში.
სადავო არ არის ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ დ. ე-ს ქორწინებასთან დაკავშირებით აჩუქეს ოქროს ნივთები, როგორც მისმა ნათესავებმა, ასევე ს. ე-მა, მისმა ნათესავებმა და ოჯახის წევრებმა. დ. ე-ს ნიშნობაზე ს. ე-მა გადასცა ყურსაკიდები და ნიშნობის ოქროს ბეჭედი, ხოლო შემდგომში ოჯახში სტუმრობისას და ქორწილის დღეს ს. ე-მა და მისმა ოჯახის წევრებმა აჩუქეს დ. ე-ს შემდეგი ოქროს ნივთები: მეუღლემ – ს. ე-მა აჩუქა ბრილიანტის ბეჭედი, მეუღლის ძმა ა. ე-მა – ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, მეუღლის ძმა ვ. ე-მა – ოქროს „ცეპი“, დედამთილმა ე. ე-მა – სამაჯური, ქორწილის მეორე დღეს დედამთილმა ე. ე-მა – ოქროს ბეჭედი საფირისა და ბრილიანტის თვლებით, ასევე ქორწილის დღეს მეუღლის მეჯვარემ პ. ა-მა აჩუქა ბრილიანტის ბეჭედი.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ქორწილის დღეს, 2012 წლის 16 ივნისს დ. ე-ს მისმა ნათესავებმა აჩუქეს შემდეგი ოქროს ნივთები: დედამ – თ. კ-ამ აჩუქა 480 აშშ დოლარის ღირებულების ბაჯაღლოს ბეჭედი (ჩალმა, 6,5 გრამი), ძმამ და დედამ, კ. კ-ამ და თ. კ-ამ ასევე აჩუქეს 1200 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი, ბებიამ – ო. გ-მა აჩუქა 400 აშშ დოლარის ღირებულების ალმასის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, ბიძამ – ლ. გ-მა აჩუქა 290 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლიანი ოქროს ბეჭედი, დეიდამ –ი. გ-მა აჩუქა 260 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის თვლებიანი ოქროს ბეჭედი, დედის ბიძამ – ტ. კ-მა აჩუქა 750 აშშ დოლარის ღირებულების ოქროს ბეჭედი ბრილიანტის თვლებით, დედის ბიძამ – ა. კ-მა აჩუქა 230 აშშ დოლარის ღირებულების ბრილიანტის ბეჭედი „ტიულპანი“, დედის დეიდამ – გ. კ-მა აჩუქა 130 აშშ დოლარის ღირებულების ბეჭედი მარგალიტის ქვით. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება მხარეთა შორის სადავო არ არის.
მოწმეთა ჩვენებებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ზემოაღნიშნულ ოქროს ნივთებს თავად დ. ე-ი ინახავდა ს. ე-ის ოჯახში, სადაც იგი 2013 წლის 12 აგვისტომდე ცხოვრობდა.
მხარეთა განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებითა და საქმეში წარმოდგენილი ცნობებით დადგენილია, რომ დ. ე-ი 2013 წელს დაფეხმძიმდა და ელოდებდა ტყუპ ქალიშვილებს. 2013 წლის 12 აგვისტოს დ. ე-ი მორიგი გამოკვლევების ჩასატარებლად გავიდა სახლიდან და ჩაიტარა ულტრაბგერითი გამოკვლევა, რა დროსაც მისთვის ცნობილი გახდა, რომ აღენიშნებოდა შეწყვეტილი დიამნიონალური ორსულობა, ნაყოფების დაღუპვის სახით, რის გამოც გაუკეთეს სასწრაფო აბორტი.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ ამ დროისათვის ს. ე-ი იმყოფებოდა ნაოსნობაში. საავადმყოფოდან გაწერის შემდეგ დ. ე-ი აღარ მისულა ს. ე-ის ოჯახში და იგი წავიდა დედასთან, ხოლო 2013 წლის 17 აგვისტოს, როცა იგი დედასთან ერთად მივიდა ე-ის ოჯახში, იგი ს. ე-ის ოჯახის წევრებმა (დედამთილმა და ს. ე-ის ძმებმა) სახლში არ შეუშვეს, რა დროსაც გამოძახებულ იქნა საპატრულო პოლიცია.
დ. ე-ი, ს. ე-ის სახლში შევიდა საპატრულო პოლიციის თანხლებით და 2013 წლის 17 აგვისტოს სახლიდან წამოიღო მისი პირადი მოხმარების ნივთები და ტანსაცმელი.
პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმეებმა ა. ე-მა, ვ. ე-მა და ე. ე-მა (რომლებიც არიან ს. ე-ის ძმები და დედა) განმარტეს, რომ დ-ს ნივთების ჩალაგებისას, ე. ე-მა ჰკითხა დ-ს, თუ სად იყო მისი კუთვნილი ოქროს ნივთები, დ. ე-მა კი უპასუხა, რომ ოქროს ნივთები მასთან ინახებოდა.
დ. ე-ის კუთვნილი ნივთების ჩალაგებას და მისი ოჯახიდან გამოტანას ესწრებოდა საპატრულო პოლიციის თანამშრომელი დ. მ-ე, რომელმაც პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ დ. ე-მა ს. ე-ის საცხოვრებელი სახლიდან წაიღო მისი კუთვნილი ნივთები, კონკრეტულად რა სახის ნივთები იყო, მისთვის უცნობია, ოქროს ნივთების შესახებ მისთვის ცნობილი არ არის.
მოწმე ი. გ-მა (დ. ე-ის დედა) განმარტა, რომ ოჯახიდან წამოსვლის დღეს დ-ს ოქროს ნივთები არ წამოუღია.
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ დ. ე-ის ოჯახიდან წასვლის დროს, ასევე მის მიერ ნივთების წაღების დროისთვის ს. ე-ი საქართველოში არ იმყოფებოდა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუს 2013 წლის 25 მარტი №ას-1326-1252-2012).
საკასაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.
საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე უნდა იყოს მოსარჩელის კუთვნილი ნივთის მფლობელი და მას არ უნდა გააჩნდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება, თუმცა საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.
მითითებული ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის მოვალეობაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული.
მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.
მატერიალური კანონმდებლობიდან გამომდინარე, ვინდიკაციური სარჩელის პირობებში, სწორედ მოსარჩელეს ეკისრება სარჩელის სამივე საფუძვლის დამტკიცების მოვალეობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ვერ იქნება აღიარებული სადავო ნივთზე მისი მოთხოვნის მართლზომიერება.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ დ. ე-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით რ. ჯ-ის მიერ 2015 წლის 28 იანვარს №5815088 საგადახდო დავალებით გადახდილი 589 ლარის 70% – 412,3 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დ. ე-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ დ. ე-ს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით რ. ჯ-ის მიერ 2015 წლის 28 იანვარს №5815088 საგადახდო დავალებით გადახდილი 589 ლარის 70% – 412,3 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
