საქმე №ას-25-22-2015 23 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზ. ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ზ. და ე. შ-ეები (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – დ., ბ. და ე. კ-ები (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – ქმედების განხორციელების დავალება, საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გამოყოფით (ძირითად სარჩელში), საერთო სარგებლობის ფართის სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. და ე. შ-ბმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ., ბ. და ე. კ-ების მიმართ და მოითხოვს, დ. კ-ისათვის ზ. შ-ის სასარგებლოდ დემონტირებული საკანალიზაციო დგარის აღდგენის დავალდებულება, რომელიც გადის ზ. შ-ის საცხოვრებელი ფართიდან მის საცხოვრებელ ფართში, ქ.თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში თანამესაკუთრეებს შორის საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით, დანართი №4-ის შინა აზომვითი ნახაზით წარმოდგენილი წილების შესაბამისად.
მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ ზ. შ-ე, ე. შ-ე და დ. კ-ი საზიარო საკუთრების უფლებით ფლობდნენ ქ.თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ საცხოვრებელ სახლს. ზ. შ-ის საცხოვრებელი ფართიდან საკანალიზაციო დგარი ჩადიოდა დ. კ-ის საცხოვრებელ ფართში. დ.კ-მა განახორციელა აღნიშნული დგარის დემონტაჟი.
მესაკუთრეთა შორის ფაქტობრივად გამიჯნული იყო საკუთრების ობიექტი და ისინი საცხოვრებლად და დამხმარე დანიშნულებით იყენებდნენ კონკრეტულ ნაწილებს.
ზ. და ე. შ-ეების ფაქტიურ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართი განთავსებულია მეორე სართულზე, დ. კ-ის მიერ დაკავებული ფართის ძირითადი ნაწილი კი, პირველ სართულზე. დ. კ-ის მიერ დაკავებული რამდენიმე ოთახი განთავსებულია მეორე სართულზეც. მესაკუთრეთა შორის რეალურად გამიჯნულია მფლობელობა დამხმარე ნაგებობებზეც, ხოლო სარდაფი და სხვენი საერთო საკუთრებაშია.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს, რათა დაევალოთ შეგებებულ სარჩელში დასახელებულ მოპასუხეებს – ზ. და ე. შ-ეებს ბ., დ. და ე. კ-ების მიერ ქ. თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის დამხმარე სათავსოებით - სახლში სადარბაზოს შესასვლელით, მეორე სართულის კიბის უჯრედში მდებარე ბაქნით, სახლის ეზოს მხარეს არსებული ღია დერეფნითა და სახლის სახურავში არსებულ ასასვლელთან მისასვლელით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა.
შეგებებული სარჩელის ავტორთა განმარტებით, მოპასუხეები არ აძლევენ საშუალებას, ისარგებლონ საერთო სარგებლობის სათავსებით. საცხოვრებელ სახლს გააჩნია დამხმარე სათავსი, სახლში სადარბაზოს შესასვლელი, მეორე სართულის კიბის უჯრედში მდებარე ბაქანი, სახლის ეზოს მხარეს არსებული ღია დერეფანი, სახლის სახურავში არსებულ ასასვლელთან მისასვლელი. აღნიშნული საერთო სარგებლობის სათავსები მთლიანად დაკავებული აქვთ მოპასუხეებს და მოსარჩელეებს არ ეძლევათ საშუალება, ისარგებლონ აღნიშნული ფართით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ზ. და ე. შ-ეების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დ. კ-ს დაევალა, აღედგინა დემონტირებული საკანალიზაციო დგარი გამავალი ზ. შ-ის საცხოვრებელი ფართიდან მის საცხოვრებელ ფართში, არ დაკმაყოფილდა ზ. შ-ისა და ე. შ-ის მოთხოვნა საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმების შესახებ, ბ. კ-ის, დ. კ-ისა და ე. კ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ზ. და ე. შ-ეებს დაევალათ ბ., დ. და ე. კ-ების მიერ ქ. თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის დამხმარე სათავსებით – სახლში სადარბაზოს შესასვლელით, მეორე სართულის კიბის უჯრედში მდებარე ბაქნით, სახლის ეზოს მხარეს არსებული ღია დერეფნითა და სახლის სახურავში არსებული ასასვლელთან მისასვლელით სარგებლობის ხელყოფის აღკვეთა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა დ., ბ. და ე. კ-ების მიერ სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებული გარემოება, რომ მათ მიმართ ქმედების განხორციელების დავალების საფუძველი არ არსებობდა.
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, ქ.თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე უძრავი ქონება თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია 1/6 წილი დ. კ-ის სახელზე, 2/6 წილიდან 76.28 კვ.მ – ზ. შ-ის სახელზე, 2/6 წილიდან 71.51 კვ.მ – ე. შ-ის სახელზე, 2/6 წილი – ბ. კ-ისა და 1/6 – ე. კ-ის სახელზე. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ქ. თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე ორსართულიან საცხოვრებელ სახლში მე-2 სართულზე ზ. შ-ის მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ ფართში მოწყობილი იყო სანკვანძი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმის მასალებში წარმოდგენილ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 12 სექტემბრის №..... დასკვნაზე, რომლის თანახმად დგინდება, რომ ზ. შ-ეს მე-2 სართულზე ფაქტობრივად დაკავებულ ფართში მოწყობილი ჰქონდა სანკვანძი, რომელიც არ აზიანებდა შენობას. ამასთან, ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, დადგენილი იყო, რომ სანკვანძის მილი იყო გაუქმებული.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 120-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ განახორციელა ადგილზე დათვალიერება, რა დროსაც დადგინდა ის გარემოება, რომ ზ. შ-ეს მე-2 სართულზე ფაქტობრივად დაკავებულ ფართში მოწყობილი ჰქონდა სანკვანძი, რომელიც ამჟამად იყო გაუქმებული (ანუ საკვანძი მილის ნაწილი იყო დემონტირებული). ამდენად, ისეთ ვითარებაში, როდესაც მოპასუხეთა მიერ საწინააღმდეგო მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ იყო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორედ იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ ამჟამად სანკვანძის მილი გაუქმებულია.
რაც შეეხება აპელირებას საკანალიზაციო დგარის ე. და ზ. შ-ეების მიერ უნებართვოდ მოწყობის შესახებ, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორებს არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას არ წარმოუდგენიათ სადავო საკანალიზაციო დგარის უნებართვოდ მოწყობის დამადასტურებელი მტკიცებულება.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ზ. შ-ეს ხელი ეშლება მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით, კერძოდ, სველი წერტილით სარგებლობაში. აღნიშნული კი მას ანიჭებს უფლებამოსილებას, მოითხოვოს თანამესაკუთრე დ. კ-ისაგან, რომელმაც შეუზღუდა მას ამ უფლებით სარგებლობა, საკანალიზაციო დგარის აღდგენა.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ზ. და ე. შ-ეების მიერ სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებული გარემოება, რომ არსებობდა ნატურით გამოყოფით საზიარო უფლების გაუქმებისა შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისა და მათ მიმართ საერთო სარგებლობის ფართების სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის მეორე პუნქტით, სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ ზემოაღნიშნულ მუხლებზე დაყრდნობით სწორად განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იზოლირებული ბინის ცალ-ცალკე ოთახებს არ შეიძლებოდა დამოუკიდებელი დანიშნულება ჰქონოდათ, რადგან ამგვარი ბინის ოთახი ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო მიზნობრივად და მათი კავშირის შედეგი იყო სწორედ სამეურნეო დანიშნულების ერთიანი ნივთის (ბინის) არსებობა.
ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ საზიარო საგანი თანამესაკუთრეებს შორის ნატურით ვერ გაიყოფოდა, ვინაიდან სადავო საგნის ნატურით გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე შეუძლებელია და ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსით და „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილ მოთხოვნებს.
ამასთან, სააპელაციო პალატამ დამატებით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლსა და 961-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომელთა თანახმად განმარტა, რომ საზიარო საგანზე საზიარო უფლების გაუქმებისათვის საკმარისია ერთ-ერთი მოწილის მოთხოვნაც. ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ გაყოფის შედეგად თითოეულმა მოწილემ უნდა მიიღოს ინდივიდუალური საკუთრება. მოცემულ შემთხვევაში კი, როგორც სასარჩელო მოთხოვნა, ასევე საქმის მასალებში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 21 თებერვლის №........ დასკვნა ეხება თანამესაკუთრეების მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართების შესაბამისად, ხუთი თანამესაკუთრის არსებობის პირობებში სამ ნაწილად საზიარო საგნის გამიჯვნის შესახებ მოთხოვნას.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საზიარო საგნის ამგვარად გაყოფა ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 953-968-ე მუხლებით დადგენილ მოთხოვნებს, ვინაიდან, არც სასარჩელო მოთხოვნით, და არც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით არ არის გათვალისწინებული დანარჩენი თანამესაკუთრეების წილობრივი მაჩვენებლების შესაბამისად მათთვის ფართის რეალურად გამოყოფის შესაძლებლობა, რაც წარმოადგენს თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმების ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ ასევე მართებულად მიიჩნია, რომ მესაკუთრეებს – ბ., დ. და ე. კ-ებს ხელი ეშლებოდათ მათი კუთვნილი ქონებით სარგებლობაში, რის გამოც უფლებამოსილი იყვნენ, მოეთხოვათ ზ. და ე. შ-ეებისაგან ხელშეშლის აღკვეთა, კერძოდ, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლს გააჩნია დამხმარე სათავსი, რომლითაც ბ., დ. და ე. კ-ები ვერ სარგებლობდნენ.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მითითება, რომ სადავო ფართი (მეორე სართულზე ასასვლელი სადარბაზო, კიბის ბაქანი, სხვენში ასასვლელი და ეზოს მხრიდან ასასვლელი აივანი) არ უკავშირდებოდა ბ., დ. და ე. კ-ების მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ ფართს. პალატამ აღნიშნა, რომ სახლში სადარბაზოს შესასვლელითა და მეორე სართულის კიბის უჯრედში მდებარე ბაქნით, სარგებლობა ბ., დ. და ე. კ-ებს შესაძლებლობას მისცემდა, მოხვედრილიყვნენ სახლის სახურავში ასასვლელთან, სადაც სხვა გზით შესვლის საშუალება არ ჰქონდათ. სახლის ეზოს მხარეს არსებული ღია დერეფნიდან შესაძლებელი იყო მეორე სართულზე კ-ების მიერ დაკავებულ ფართში მოხვედრა.
ამდენად, სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქალაქო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლისა და 172-ე მუხლის მეორე ნაწილზე მითითებით მართებულად მიიჩნია, რომ ზ. და ე. შ-ეები ხელს უშლიდნენ ბ., დ. და ე. კ-ებს საერთო ფართებით სარგებლობაში, რის გამოც ამ ნაწილში შეგებებული სარჩელი სწორად დაკმაყოფილება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ზ. და ე. შ-ბმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლი, „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის მეორე ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლზე და განმარტა, რომ იზოლირებული ბინის ცალკეულ ოთახებს არ შეიძლება, ჰქონოდა დამოუკიდებელი დანიშნულება, შესაბამისად გადაწყვიტა, რომ ნივთი არ არის ნატურით გაყოფადი.
მხარის განმარტებით, საქმე ეხება ორსართულიან სახლს, რომელიც წარმოადგენს დამოუკიდებლად მდებარე შენობა-ნაგებობას. მას საზიარო უფლებით ფლობს ხუთი მესაკუთრე. სახლი ფაქტობრივად უკვე გაყოფილია სამ ნაწილად. ერთ ნაწილში ცხოვრობს კ-ების ოჯახი, მეორე ნაწილში – ზ. შ-ე, ხოლო მესამე ნაწილში – ე. შ-ის ოჯახი. ყველა ნაწილს გააჩნია დამოუკიდებელი მისასვლელი, სამზარეულო და სველი წერტილი, ანუ ყველა იმ დანიშნულების ოთახი, რომელიც აუცილებელია ფართის დამოუკიდებლად ფუნქციონირებისათვის. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდესის 150-ე მუხლი, როცა დაადგინა, რომ ოთახების ერთიანობა ქმნის ერთიან ნივთს და მათი დაყოფა არ არის შესაძლებელი. იმავე პრინციპით თუ ვიმსჯელებთ, მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლებში შეუძლებელია ცალკეული ბინების ცალკე უფლების ობიექტად რეგისტრირება და ყველა მესაკუთრე საზიარო უფლებით უნდა ფლობდეს მას. საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდება, რომ ფაქტობრივად გაყოფილი ნივთის დაყოფით მისი ფასი არ შემცირდება და ნატურით გაყოფა შესაძლებელია.
სასამართლომ ნატურით გაყოფა შეუძლებლად მიიჩნია ასევე იმ მოტივით, რომ მისი გაყოფის შემთხვევაში კ-ებს ხელი შეეშლებათ მათ სარგებლობაში არსებული ნივთის ფლობაში, რაც, კასატორთა მოსაზრებით, არ შეესაბამება სიმართლეს.
საქმეში წარმოდგენილია 1990 წელს შედგენილი საინვენტარიზაციო გეგმა, რომელიც ყველაზე ახალია მსგავს დოკუმენტებს შორის. მასზე გასასვლელი კარი არ არის დატანილი კ-ების მფლობელობაში არსებული ფართიდან მეორე სართულის გარე აივანზე. ასევე მოპასუხეთა მფლობელობაში არსებული ფართიდან კარი მეორე სართულის კიბის ბაქანზე არ გადის, ნახაზზე კარი დატანილია იმგვარად, რომ იგი ხვდება ღია სივრცეში და არა ბაქანზე, შესაბამისად, მათ მიერ ბაქანის გამოყენების საჭიროება არ არსებობს. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სხვენში ასასვლელ ღიობზე, თუმცა გამორჩა მნიშვნელოვანი გარემოება, რომ საქმეში წარმოდგენილი უამრავი აზომვითი ნახაზიდან არც ერთზე ეს ღიობი დატანილი არ არის. შესაძლებელია, თავის დროზე იგი უნებართვოდაც იყო მოწყობილი და მოპასუხე მხარეს მასზე არანაირი უფლება არ აქვს. რაც შეეხება სადარბაზო შესასვლელს, სახლს აქვს ორი სადარბაზო, ერთ-ერთი მათგანი შედის პირველ სართულზე, რომელიც მთლიანად კ-ების ოჯახის მფლობელობაშია და, მიუხედავად იმისა, რომ შესასვლელი საერთო საკუთრებისაა, ე. და ზ. შ-ეები მას არ იყენებენ, ხოლო მეორე შესასვლელი პირდაპირ გადის მეორე სართულზე და კიბით უკავშირდება ბაქანს, რომელზე გამოსასვლელიც მხოლოდ შ-ეებს აქვთ, შესაბამისად, მისი გამოყენების საჭიროება მოწინააღმდეგე მხარისათვის არ არსებობს.
კასატორებმა მიუთითეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო ნივთის ნატურით გაყოფა შეუძლებლად მიიჩნია იმაზე დაყრდნობითაც, რომ საზიარო საგანს ჰყავს ხუთი მესაკუთრე, ხოლო მოსარჩელემ გაყოფა მოითხოვა სამ ნაწილად. საზიარო ნივთში მესაკუთრეებს აქვთ იდეალური წილები, თუმცა წილობრივი მონაცემები ცნობილია. 2013 წლის 30 იანვრის მდგომარეობით საზიარო საგნის 4/6 წილი იყო დ. კ-ის საკუთრება, 76.28 კვ.მ 2/6 წილიდან – ზ. შ-ის საკუთრება, ხოლო 71.51 კვ.მ – ე. შ-ის საკუთრება. აღნიშნული ამონაწერი წარმოდგენილია საქმეში. მოგვიანებით, პროცესის მიმდინარეობისას დ. კ-მა კუთვნილი წილი აჩუქა თავის მეუღლესა და შვილს. ლოგიკურია, რომ იგი შ-ეების წილიდან ნაწილის გაჩუქებას ვერ შეძლებდა. შესაბამისად, ზ. და ე. შ-ეების წილი დარჩა უცვლელი.
კასატორებმა მოითხოვეს საზიარო უფლების გაუქმება ნივთზე და მისი გაყოფა სამ ნაწილად, ხოლო 4/6 წილის დატოვება კ-ების საერთო საკუთრებაში, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარე უფლებამოსილია, თანასაკუთრებაში იქონიოს კუთვნილი წილი.
მხარეთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 30.2 მუხლი. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ძეგლის სტატუსის მქონე საცხოვრებელ სახლში ბინისა და არასაცხოვრებელი ფართობის მესაკუთრეთა (კანონიერ მოსარგებლეთა) ერთობლიობა განიხილება „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობად. ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული გაფრთხილება ეძლევა და მისი შეუსრულებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი პასუხისმგებლობა ეკისრება შესაბამის ამხანაგობას. მითითებულ ნორმაში საუბარია სახლში არსებული ბინასა და არასაცხოვრებელ ფართზე და მათ მესაკუთრეზე, რაც უნდა განიმარტოს იმგვარად, რომ სახლში უკვე არსებობს ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ბინები და არასაცხოვრებელი ფართი, ერთი ან რამდენიმე, წინააღმდეგ შემთხვევაში კანონმდებელი მიუთითებდა, რომ ძეგლის სტატუსის მქონე სახლის მესაკუთრეთა ერთობლიობა განიხილება ამხანაგობად. კანონში ამ ჩანაწერით კანონმდებელმა ხაზი გაუსვა, რომ, სტატუსის მიუხედავად, მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლებზე ვრცელდება „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონი. აღსანიშნავია, რომ თბილისში არის არა ერთი მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართები ცალ-ცალკეა რეგისტრირებული და ამავდროულად ძეგლის სტატუსი გააჩნიათ. ამდენად, სახლში არსებული ფართების ინდივიდუალურ საკუთრებად რეგისტრირებას ძეგლის სტატუსი ხელს არ უშლის.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 იანვრის განჩინებით ე. და ზ. შ-ეების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ე. და ზ. შ-ეების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, უ-ის ქუჩა №66-ში მდებარე უძრავი ქონება თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია 1/6 წილი დ. კ-ის სახელზე, 2/6 წილიდან 76.28 კვ.მ – ზ. შ-ის სახელზე, 2/6 წილიდან 71.51 კვ.მ – ე. შ-ის სახელზე, 2/6 წილი – ბ. კ-ისა და 1/6 – ე. კ-ის სახელზე. მოცემულ შემთხვევაში, იზოლირებული ბინის ცალ-ცალკე ოთახებს არ შეიძლებოდა დამოუკიდებელი დანიშნულება ჰქონოდათ, რადგან ამგვარი ბინის ოთახი ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო მიზნობრივად და მათი კავშირის შედეგი იყო სწორედ სამეურნეო დანიშნულების ერთიანი ნივთის (ბინის) არსებობა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუს 2014 წლის 31 ივლისის №ას-67-65-2014).
საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.
საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. დასახელებული ნორმის დისპოზიციით განსაზღვრულია საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებამოსილება, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის გზით, ხოლო თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია – საზიარო საგნის რეალიზაციით (სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლი). საზიარო უფლების გაუქმებისათვის ამ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილის მიერ ნების გამოვლენა საკმარისია.
დასახელებული ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა.
საკასაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ე. და ზ. შ-ეებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. შ-ის მიერ 2014 წლის 22 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ე. და ზ. შ-ეების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ე. შ-ეს (პირადი №........) და ზ. შ-ეს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. შ-ის მიერ 2014 წლის 22 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
პ. ქათამაძე
