№ას-271-255-2011 10 მარტი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები _ ნ. შ-ა, დ. შ-ა, ჯ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ტ-ის უფლებამონაცვლე ნ. ტ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, სამკვიდროს მიღებულად აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 17 აგვისტოს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ნ. ტ-იმა მოპასუხეების - ნ. შ-ას, დ. შ-ას, ჯ.კ-ისა და კერძო არბიტრაჟის არბიტრ ლ.ფ.ს მიმართ და მოითხოვა:

1. ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრ ლ.ფ.ს 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილების (საქმე №......) ბათილად ცნობა;

2. ქ.ქუთაისში, ....№....-ში მდებარე სახლის 3/6 ნაწილზე (ფართით 38...... კვ.მ) მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადგენა.

სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე ცხოვრობს ქ.ქუთაისში, ....... №...-ში. მითითებულ მისამართზე მდებარე სახლი 1940 წლიდან გაყოფილია ორ საცხოვრებელ ნაწილად, საიდანაც 3/6 ნაწილი ეკუთვნოდა მოსარჩელის დედას - ნ. ტ-ს, ხოლო მეორე 3/6 ნაწილის მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ გ.და ა. ლ-ი. 1958 წლის 7 იანვარს თანამესაკუთრეებმა ხელშეკრულების საფუძველზე გაიყვეს თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ფართი და გაავლეს გამყოფი ღობე, რომელიც დღემდე არსებობს. მოსარჩელის დედა გარდაიცვალა 1994 წლის 5 მაისს. დედის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს ფლობას შეუდგა მოსარჩელე. იგი არის სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირი და არ გააჩნდა სახსრები, რომ მიღებული სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით დაერეგისტრირებინა საჯარო რეესტრში. ამ გარემოებით ისარგებლა მოპასუხე ნ.შ-ამ და კერძო არბიტრაჟის სადავო გადაწყვეტილებით საკუთრებაში დაირეგისტრირა საცხოვრებელი სახლის 5/6 ნაწილი, მათ შორის, ის ნაწილი, რომელიც მოსარჩელის დედას ეკუთვნოდა. მოსარჩელის მოსაზრებით, მოპასუხეებს არ ჰქონდათ უფლება არბიტრაჟში ედავათ იმ ქონებაზე (სახლის 2/6 წილზე), რომელიც მოსარჩელის დედამ 1940 წელს შეიძინა და მას ეკუთვნოდა. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ არბიტრაჟის გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა მიღებული და ბათილია (ს.ფ. 1-10, 31).

მოპასუხეებმა ჯ.კ-ემ,დ.შ-ამ და ნ.შ-ამ წარადგინეს შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელის დედას ეკუთვნოდა სადავო უძრავი ქონების 3/6 ნაწილი და, რომ 1958 წლიდან მოხდა მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა თანამესაკუთრეებს შორის. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დოკუმენტებს (შეთანხმების ფურცელს და ცნობას) შეუძლებელია მოჰყვეს რაიმე სამართლებრივი შედეგი. ტექბიუროს მონაცემების მიხედვით, მოსარჩელის დედას - ნ.ტ-ის ეკუთვნოდა სადავო უძრავი ქონების მხოლოდ 1/6 ნაწილი, შესაბამისად, მოსარჩელეს მემკვიდრეობის უფლება გააჩნია სწორედ ამ ქონებაზე, ამიტომ მას არ შეიძლება ჰქონდეს იურიდიული ინტერესი იმ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მიმართ, რომლითაც ნ. შ-ა ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების 5/6 ნაწილის მესაკუთრედ, თუნდაც არსებობდეს ამ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 20 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ტ-იის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ტ-იმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილებით:

1. ნ. ტ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

2. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

3. ნ. ტ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

4. გაუქმდა ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრის, ლ. ფ.ს 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილება (საქმე №……);

5. ნ.ტ-ი ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, ...... ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილის - 14..... მ²-ის მემკვიდრედ;

6. ნ.შ-ას, ჯ.კ-ესა და დ.შ-ას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრათ 160 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ნ. ტ-ი არის ნინა ტ-ის შვილი;

ნ. ტ-ი გარდაიცვალა 1994 წლის 5 მაისს;

ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის მასალებით, საინვენტარიზაციო გეგმით ირკვევა, რომ ქ.ქუთაისში, .......ქ.№...-ში მდებარე უძრავი ქონება _ 40..... კვ.მ მიწის ფართზე განთავსებული 83.... კვ.მ საერთო-სასარგებლო ფართის საცხოვრებელი სახლი საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ: 3/6 ნაწილი _ გ. და ა. ლ-ბს; 2/6 ნაწილი _ ვ. ლ-ს, გ. ლ-ესა და შ. ჩ-ეს, ხოლო 1/6 ნაწილი _ ნ.ტ-ი-ჭ-ეს;

დაბადების და ქორწინების მოწმობებით, პირადობის მოწმობის ასლითა და მხარეთა განმარტებებით ირკვევა, რომ დ.შ-ა არის ვ. ლ-ის მემკვიდრე, ჯ. კ-ე გ. ლ-ის მემკვიდრე, ხოლო შ.ჩ-ის მემკვიდრის ვინაობა საქმის მასალებით არ დგინდება;

საქმეში წარმოდგენილი ე.წ. „შეთანხმების ფურცლით“ ირკვევა, რომ 1958 წლის 5 იანვარს, ნ. ტ-ისა და გ. ლ-ეს შორის მოხდა შეთანხმება საერთო სარგებლობის მიწის გაყოფისა და გამყოფი ღობის აგების თაობაზე;

სადავო არაა, რომ მოსარჩელე ნ.ტ-ი დედის _ ნ.ტ-ის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც ცხოვრობდა ქ.ქუთაისში, ........ ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში და ფლობდა 38.... კვ.მ. ფართს, ხოლო მიწის ნაკვეთიდან ეზოს ნაწილი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გაყოფილია ღობით და ნ. ტ-ის ინდივიდუალურ მფლობელობაშია;

ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრმა ლ. ფ-მა განიხილა საარბიტრაჟო საქმე ნ.შ-ას სარჩელისა გამო ჯ. კ-ესთნ და დ. შ-ნ, სახლის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე; არბიტრის 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სარჩელი: 1991 წლის საცხოვრებელი სახლის ყიდვა-გაყიდვის გარიგებები ცნობილ იქნა დადებულად; ა. ლ-სა და გ. ლ-ის სახელზე რიცხული მთელი სახლის 3/6 წილის უფლება ცნობილ იქნა ნ.შ-ას საკუთრებად; გარდა ამისა, ნ.შ-ას საკუთრებად ცნობილ იქნა ვ. ლ-ის, გ. ლ-სა და შ. ჩ-შ-ის 2/6 წილის უფლება, რომელიც მდებარეობს ქ.ქუთაისში, ...... ქ.№...-ში და რომელიც განლაგებულია საერთო საკუთრების 38.... კვ.მ მიწის ნაკვეთზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, პირებს შორის წამოჭრილი სამოქალაქო დავა მათივე შეთანხმებით განსახილველად გადაეცემა მუდმივმოქმედ ან ამ დავისათვის საგანგებოდ შექმნილ დროებით კერძო არბიტრაჟს (შემდგომ არბიტრაჟი). ამავე კანონის 36-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არ შეიძლება მესამე პირს აკისრებდეს რაიმე ვალდებულების შესრულებას. მითითებული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ არბიტრაჟის მიერ სარჩელის განხილვისას აუცილებელია მხარეთა შორის არსებობდეს დავა, ამასთან, ქონებრივი და ეს გადაწყვეტილება არ უნდა შეეხებოდეს მესამე პირის უფლებებს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით ირკვეოდა, არბიტრაჟმა განიხილა არა საარბიტრაჟო მხარეთა შორის ქონებრივი დავა, არამედ აღიარებითი სარჩელი უძრავ ქონებაზე ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ. გარდა ამისა, არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით ნ.შ-ას საკუთრების უფლება ცნობილ იქნა ისეთ უძრავ ქონებაზე, რომელიც განთავსებული იყო საერთო საკუთრების 38... კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე და რომლის ნაწილიც იმავდროულად ინდივიდუალურ მფლობელობაში გააჩნდა ნ. ტ-ს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემომითითებული საარბიტრაჟო საქმის განხილვისას მიწვეული უნდა ყოფილიყო ნ. ტ-ი, რამდენადაც სადავოს არ იყო ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე ნ. ტ-ი დედის _ნ. ტ-ის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც ცხოვრობდა ქუთაისში, ... ქ.#.....-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში და ფლობდა 38.......კვ.მ. ფართს, ხოლო მიწის ნაკვეთიდან ეზოს ნაწილი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გაყოფილი იყო ღობით და ნ. ტ-ის ინდივიდუალურ მფლობელობაში იმყოფებოდა, ამასთან, რამდენადაც 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სარჩელი 1991 წლის საცხოვრებელი სახლის ყიდვა-გაყიდვის გარიგებების დადებულად ცნობის თაობაზე და ამ გადაწყვეტილებით აღიარებულ იქნა ქ.ქუთაისში, .... ქ.№...-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე, მათ შორის, 38.... კვ.მ. საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთზე ნ. შ-ას საკუთრების უფლება, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება შეეხო ნ. ტ-ის უფლებებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „კერძო არბიტრაჟის“ შესახებ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილია განიხილოს მხარის სარჩელი და შეცვალოს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დარღვეულია არბიტრაჟის მიერ საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის მხარეთა შეთანხმებით ან ამ კანონით დადგენილი წესები.

იმის გათვალისწინებით, რომ ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრმა ლ. ფ-მა განიხილა არა საარბიტრაჟო მხარეთა შორის ქონებრივი დავა, არამედ აღიარებითი სარჩელი უძრავ ქონებაზე ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ, ამასთან, ისე გადაწყვიტა საკითხი, რომ არც საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრის შ. ჩ-ის უფლებამონაცვლე და არც ნ. ტ-ი საარბიტრაჟო საქმის განხილვისას მიწვეულნი არ ყოფილან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ისეთ პირთა მიწვევის გარეშე საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოტანა, რომელთა ინტერესებსაც იგი შეეხო, ეწინააღმდეგებოდა კანონით დადგენილ წესებს. ყოველივე აღნიშნული, „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა საარბიტრაჟო შეთანხმების რომელიმე მხარის უფლებას ქ.ქუთაისში, .... ქ.№....-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრის შ. ჩ-ის სამკვიდროზე. ამიტომ, გაზიარებული უნდა ყოფილიყო აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ არბიტრაჟმა საარბიტრაჟო სარჩელის განხილვისას, რომლითაც იმავდროულად განიკარგა საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შ. ჩ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებული და ნ. ტ-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული უძრავი ქონება, დაარღვია „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე წარდგენილი ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის მონაცემებით ირკვეოდა, რომ ქ.ქუთაისში, .... ქ.№....-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან _ 40... კვ.მ. მიწის ფართზე განთავსებული 83...... კვ.მ. საერთო სასარგებლო ფართის საცხოვრებელი სახლიდან, მხოლოდ 1/6 ნაწილი _ 14.... კვ.მ. იყო ნ. ტ-ი-ჭ-ჭ-ს საკუთრებაში რეგისტრირებული, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ტ-ი საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ ამ ნაწილზე უნდა აღიარებულიყო მემკვიდრედ (ს.ფ........).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. შ-ამ, დ. შ-ამ და ჯ. კ-ემ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის გადაწყვეტილება მიღებულია მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვინაიდან იგი შეეხო მოსარჩელის ინტერესებს. სააპელაციო სასამართლოს ეს მოსაზრება არასწორია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული. უწინარესად, სააპელაციო საამართლოს უნდა დაედგინა, ჰქონდა თუ არა მოსარჩელეს უფლება სადავოდ გაეხადა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს უნდა დაედგინა, თუ რა უფლება შეელახა მოსარჩელეს მაშინ, როდესაც მისი აწ გარდაცვლილი დედის სახელზე ირიცხებოდა საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებითაც მას დარჩა 1/6 ნაწილი. ის ფაქტი, რომ ნ. ტ-ის ეკუთვნოდა 1/6 ნაწილი, სადავოდ არავის გაუხდია. შესაბამისად, ჩნდება შეკითხვა, თუ როგორ შეილახა მოსარჩელის უფლებები საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით, რომელიც მოსარჩელის 1/6 წილს არ შეხებია და ბუნებრივია, რომ ეს უკანასკნელი საარბიტრაჟო საქმეში ჩაბმის პირობებშიც, იმაზე მეტ წილს ვერ მიიღებდა, რაც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მიიღო;

მხარეებს შორის არსებული დავა შეეხებოდა უძრავ ქონებას. ამდენად, ცალსახაა, რომ დავის საგანი იყო ქონებრივი. მხარეებმა გამოთქვეს თანხმობა არბიტრაჟში დავის განხილვაზე, რაც განახორციელეს კიდეც. შესაბამისად, არბიტრაჟმა გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომელიც არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში;

სააპელაციო სასამართლომ არსებითად დაარღვია კანონი, როდესაც გადაწყვეტილება მიიღო სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ. კერძოდ, მოსარჩელე მოითხოვდა არბიტრაჟის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას და ქუთაისში, .... ქ.№...-ში მდებარე სახლის 3/6 ნაწილზე, 38..... კვ.მ. ფართზე, სამკვიდროს მიღების ფაქტის აღიარებას. კასატორისათვის გაურკვეველია, თუ საიდან და რა გაანგარიშებით, რომელი მტკიცებულების საფუძველზე ცნო სააპელაციო სასამართლომ ნ. ტ-ი აღნიშნული სახლის 14.... კვ.მ-ის მემკვიდრედ. ასეთი გარემოება სასამართლო პროცესზე არ გამორკვეულა და მით უფრო არ დადგენილა. აქვე გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო საჩივრით აპელანტი მოითხოვდა ქუთაისის მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის გადაწყვეტილების გაუქმებას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ განიხილა და დააკმაყოფილა ის მოთხოვნა, რაც აპელანტს დადგენილი წესით არ მოუთხოვია (ს.ფ. 209-217).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. შ-ას, დ. შ-ასა და ჯ. კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ნ. ტ-ი (მოსარჩელე) არის ნ. ტ-ის შვილი;

ნ. ტ-ი გარდაიცვალა 1994 წლის 5 მაისს;

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის მასალებით ირკვევა, რომ ქ.ქუთაისში, ......ქ.№...-ში მდებარე უძრავი ქონება _ 40... კვ.მ მიწის ფართზე განთავსებული 83.... კვ.მ საერთო-სასარგებლო ფართის საცხოვრებელი სახლი საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ: 3/6 ნაწილი _ გ. და ა. ლ-ბს; 2/6 ნაწილი _ ვ. ლ-ს, გ. ლ-სა და შ. ჩ-ეს, ხოლო 1/6 ნაწილი _ ნ. ტ-ი-ჭ-ეს;

დაბადების და ქორწინების მოწმობებით, პირადობის მოწმობის ასლითა და მხარეთა განმარტებებით ირკვევა, რომ დ შ. არის ვ. ლ-ის მემკვიდრე, ჯ. კ-ე გ. ლ.ის მემკვიდრე, ხოლო შ. ჩ-ის მემკვიდრის ვინაობა საქმის მასალებით არ დგინდება;

საქმეში წარმოდგენილი ე.წ. „შეთანხმების ფურცლით“ ირკვევა, რომ 1958 წლის 5 იანვარს, ნ. ტ-ისა და გ. ლ-ეს შორის მოხდა შეთანხმება საერთო სარგებლობის მიწის გაყოფისა და გამყოფი ღობის აგების თაობაზე;

ნ. ტ-ი დედის _ ნ. ტ-ის გარდაცვალებამდე და მის შემდეგაც ცხოვრობდა ქ.ქუთაისში, ..... ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში და ფლობდა 38.... კვ.მ. ფართს, ხოლო მიწის ნაკვეთიდან ეზოს ნაწილი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გაყოფილია ღობით და ნ. ტ-ის ინდივიდუალურ მფლობელობაშია;

ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის (არბიტრი ლ. ფ-ი) 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით: დაკმაყოფილდა ნ. შ-ას სარჩელი; საცხოვრებელი სახლის ყიდვა-გაყიდვის 1991 წლის გარიგებები ცნობილ იქნა დადებულად; ნ. შ-ას საკუთრებად ცნობილ იქნა ა. ლ-ისა და გ. ლ-ის სახელზე რიცხული - მთელი სახლის 3/6 წილი, ასევე ვ. ლ-ის, გ. ლ-სა და შ.ჩ-ის სახელზე რიცხული - მთელი სახლის 2/6 წილი, რომელიც მდებარეობს ქ.ქუთაისში, ...... ქ.№...-ში და რომელიც განლაგებულია საერთო საკუთრების 38.... კვ.მ მიწის ნაკვეთზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო საჩივრით სადავოდ არაა გამხდარი, შესაბამისად, ეს გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

მოსარჩელე ნ. ტ-ის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრ ლ.ფ-ის 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილების (საქმე №...) ბათილად ცნობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც ზემოხსენებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოტანის დროს მოქმედი „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლი, ასევე დღეს მოქმედი „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლი ითვალისწინებს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა და გაუქმების შესაძლებლობას გარკვეული წინაპირობების არსებობისას. ამასთან, მითითებული ნორმების მიხედვით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით სარჩელის (საჩივრის) შეტანის უფლება აქვს მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც გამოტანილია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება. აქედან გამომდინარე, ცხადია, რომ თუნდაც არსებობდეს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები, ამ გადაწყვეტილების გაუქმების იურიდიული ინტერესი შეიძლება ჰქონდეს მხოლოდ იმ პირს, რომლის წინააღმდეგაც გამოტანილია ეს გადაწყვეტილება.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გამოტანილია მის წინააღმდეგ, ვინაიდან ამ გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მიეკუთვნა ქ.ქუთაისში, ..... ქ.№....-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ის ნაწილი (2/... ნაწილი), რომელიც 1940 წელს შეიძინა დედამისმა, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ, ეს ქონება თავად მიიღო მემკვიდრეობით. მოსარჩელის მოსაზრებით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება ეხება მის კანონიერ ინტერესს ასევე იმ თვალსაზრისითაც, რომ ხსენებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთი 1958 წლის 5 იანვრის შეთანხმებით გამიჯნულია საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს შორის და მოსარჩელე დღემდე ფლობს გამიჯვნის შედეგად დედამისის სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთს.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის დედის სახელზე საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა ქ.ქუთაისში, ..... ქ.№...-ში მდებარე სადავო საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ 1/6 ნაწილი (და არა 3/6 ნაწილი, როგორც ამას მოსარჩელე უთითებდა), შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უძრავი ქონების სწორედ ეს ნაწილი ჰქონდა მიღებული მოსარჩელეს მემკვიდრეობით დედისგან. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ასევე იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, ...... ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილის მემკვიდრედ, რაც მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არ შეხებია სადავო საცხოვრებელი სახლის მოსარჩელის კუთვნილ 1/6 ნაწილს, ვინაიდან ამ გადაწყვეტილებით მოპასუხე ნ. შ-ას საკუთრებად ცნობილ იქნა მხოლოდ საცხოვრებელი სახლის 5/6 ნაწილი. აქედან გამომდინარე, ცხადია, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნია სადავო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების იურიდიული ინტერესი იმ საფუძვლით, რომ ეს გადაწყვეტილება შეეხო ქ.ქუთაისში, ....ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მის კუთვნილ წილს.

აღნიშნული საფუძვლით საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არც სააპელაციო სასამართლოს გაუუქმებია, მაგრამ სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება შეეხო მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს, ვინაიდან ამ გადაწყვეტილებით ნ.შ-ა ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, …..ქ.№…-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 5/6 ნაწილის მესაკუთრედ, რომელიც განთავსებულია საერთო საკუთრების 385 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და რომლის ნაწილსაც 1958 წლის 5 იანვრის შეთანხმებით ინდივიდუალურად ფლობდა მოსარჩელე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის დედა - ნ. ტ-ი და ქ.ქუთაისში, … ქ.№…-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 3/6 ნაწილის მესაკუთრე - გ. ლ-ე 1958 წლის 5 იანვარს წერილობით შეთანხმდნენ საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთის გაყოფისა და გამყოფი ღობის აგების თაობაზე, ანუ საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს შორის დაიდო შეთანხმება იმ მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესზე, რომელზეც ეს სახლი იყო განთავსებული.

ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლო უთითებს რა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლზე, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ქ.ქუთაისში, …ქ.№…-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს საკუთრების უფლება წარმოეშვათ მიწის ნაკვეთის მხოლოდ იმ ნაწილზე, რომელიც უშუალოდ მათ სარგებლობაში იყო ამ კოდექსის ამოქმედებამდე და არა - მთელ მიწის ნაკვეთზე. ამ მოსაზრებიდან გამომდინარე, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის მიხედვით, ზემოხსენებული საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეები წარმოადგენენ ფაქტობრივად მათ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებს, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ შეესაბამება საჯარო რეესტრის ჩანაწერებს, ვინაიდან ამ ჩანაწერების მიხედვით სადავო მიწის ნაკვეთი მხარეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს.

მოცემული დავის სწორად გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია გაირკვეს, თუ რა უფლებები წარმოეშვა მოსარჩელის დედას სადავო მიწის ნაკვეთზე 1958 წლის 5 იანვრის წერილობითი შეთანხმებით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ხსენებული წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს იმ დროს მოქმედი ნორმატიული აქტები (სკ-ის 1507-ე მუხლი).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 1923 წლის 18 აგვისტოს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (ცვლილებებითა და დამატებებით 1965 წლის 1 ივლისამდე) 21-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, მიწა არის სახელმწიფოს საკუთრება და არ შეიძლება იყოს კერძო ბრუნვის საგანი. მიწის ფლობა შეიძლება მხოლოდ სარგებლობის უფლების საფუძველზე. ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მიხედვით, მიწა, ტყე, წიაღი, წყალი შეიძლება იყოს მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებად, ხოლო ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა საკუთრება ვრცელდებოდა საცხოვრებელ სახლებზე, ხოლო მიწის ნაკვეთი მათ გადაეცემოდათ სარგებლობაში. ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელებს ჰქონდათ მათ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა ან მისი ნაწილის მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაცემის უფლება კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება იყო ბათილი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ მივიჩნევთ, რომ საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეები 1958 წლის 5 იანვარს შეთანხმდნენ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესზე, ზემოხსენებული ნორმები ცხადყოფს, რომ იმ დროს არსებული კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში გადაცემული მიწის ნაკვეთის სხვა პირის მფლობელობაში სამუდამოდ გადაცემას. მიწა არაგასხვისებადი იყო, შესაბამისად, ამ მიწის ნაკვეთის გასხვისების ან სხვაგვარი კანონსაწინააღმდეგო გადაცემის ხელშეკრულება იყო ბათილი.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ფაქტობრივ გარემოებათა თავისებურების გათვალისწინებით, არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი.

განსახილველი ნორმის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ნორმის მიზანია, აღადგნ.ს სამართლებრივი წესრიგი იმ ურთიერთობებში, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუძველზე. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და მიწის შესახებ კანონმდებლობის შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება განისაზღვროს. შესაბამისად, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც აღმართულია შენობა-ნაგებობა, არ შეიძლება იყოს ცალკე უფლების ობიექტი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამიტომ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი უთითებს ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე. „კანონიერ სარგებლობაში“, უპირველეს ყოვლისა, იგულისხმება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის კანონით დადგენილი წესით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთები, შესაბამისად, კანონის საწინააღმდეგოდ (იმ დროს მოქმედი, ზემოთ განხილული) მოპოვებული სარგებლობა არ წარმოადგენს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის წინაპირობას. როგორც უკვე აღინიშნა, იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელს უფლება ჰქონდა მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება, რომლითაც ხდებოდა ამ მიწის ნაკვეთებზე ნასყიდობის, გაცვლის, ჩუქების, გირავნობის ხელშეკრულებების დადება, ბათილი იყო (იხ. სუსგ, 30.10.2013წ., საქმე ……….).

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 1958 წლის 5 იანვრის შეთანხმების საფუძველზე ქ.ქუთაისში, …ქ.№….-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრემ - გ. ლ-ემ სამუდამოდ დათმო მოსარჩელის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, რაც იმას ნიშნავს, რომ გ. ლ-ის უფლებამონაცვლე ვეღარ იქნება ცნობილი ამ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის მიხედვით. განსახილველ შემთხვევაში, უფლებათა შორის კონფლიქტზე მიგვითითებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერი, რომლის თანახმად, კასატორი რჩება მთლიანი მიწის ნაკვეთის (385 კვ.მ) თანამესაკუთრედ, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიხედვით, მას ეს უფლება აღარ გააჩნია მოსარჩელის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე. საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებულ მსჯელობას, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, დაუშვებელი იყო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების გადაცემა ან ერთი ფიზიკური პირის მიერ მეორისათვის სარგებლობის სამუდამოდ დათმობა.

სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესი, რაც გათვალისწინებული იყო 1958 წლის 5 იანვრის შეთანხმებით, გრძელდება დღემდე, ანუ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის პირობებში.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ შემთხვევაშიც, მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლი გამორიცხავს ისეთ ურთიერთობას, რა დროსაც სარგებლობის წესით ისპობა საკუთრების უფლება. ამასთან, საყურადღებოა საკუთრების სოციალური ფუნქცია, რომელიც გარკვეულწილად განსაზღვრავს საკუთრების შინაარსსა და მის სოციალურ ბოჭვას, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლი ითვალისწინებს საკუთრების კანონისმიერ და სახელშეკრულებო ბოჭვას, მაგრამ მას გააჩნია თავისი ფარგლები, კერძოდ, არ შეიძლება, რომ საკუთრების ბოჭვამ, შეზღუდვამ მოსპოს საკუთრება. საკუთრების სუბსტანცია, რომელშიც იგულისხმება საკუთრების ინსტიტუტით გათვალისწინებული შინაარსის რეალიზაცია, უნდა შენარჩუნდეს, ე.ი. კერძო საკუთრების შეზღუდვა არ უნდა ნიშნავდეს საკუთრების უფლების რეალიზაციის მოსპობას. არ შეიძლება, რომ პირს ფორმალურად გააჩნდეს საკუთრების უფლება, ხოლო ფაქტობრივად არა, ანუ ვერ სარგებლობდეს საკუთრების უფლებით. ამ მხრივ საყურადღებოა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე (A.S.L.c.S.E), რომლის თანახმად, საკუთრების უფლების შეზღუდვებით არ უნდა იქნეს უგულებელყოფილი საკუთრების უფლების არსი. ამით საკუთრების უფლება ხდება პირობითი და გაუქმებადი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკუთრებაში (თანასაკუთრებაში) არსებული ნივთის სხვა პირის სარგებლობით სახელშეკრულებო ბოჭვამ არ უნდა მოსპოს საკუთრების უფლება, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში მხოლოდ მოსარჩელე ვერ იქნება მიჩნეული მის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ. ეს მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ქ.ქუთაისში, ...ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეთა თანასაკუთრებას და არა მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებას. აქედან გამომდინარე, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არც ამ შემთხვევაში ლახავს მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს, ვინაიდან ამ გადაწყვეტილებით სადავო მიწის ნაკვეთი მიჩნეულია ქ.ქუთაისში, ...ქ.№...4-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეთა თანასაკუთრებად, რაც შეესაბამება ამ უძრავ ნივთზე საჯარო რეესტრში არსებულ ჩანაწერს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს არც ამ საფუძვლით გააჩნია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების იურიდიული ინტერესი, რაც მისი სარჩელის უსაფუძვლობაზე მიუთითებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში, რაც ამ ნაწილში ხსენებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად.

კასატორი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას მოითხოვს ასევე იმ ნაწილშიც, რომლითაც დაკმაყოფილდა ნ. ტ-ის სარჩელი და იგი ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, ...ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილის - 14.59 მ²-ის მემკვიდრედ. კასატორი აღნიშნავს, რომ იგი სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს ეკუთვნის ქ.ქუთაისში, .....ქ.№..-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილი, თუმცა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მემკვიდრეობის მიღების ფაქტის დადგენის თაობაზე სასამართლოს უნდა განეხილა უდავო და არა სასარჩელო წარმოების წესით. კასატორი აღნიშნავს ასევე, რომ მოსარჩელე სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას მხოლოდ იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სარჩელი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ დააკმაყოფილა სარჩელის ის ნაწილიც, რაც გასაჩივრებული არ ყოფილა. გარდა ამისა, კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რა გაანგარიშებით მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელე 14.59 მ² საცხოვრებელი ფართის მემკვიდრედ.

საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ კასატორი სადავოდ არ ხდის ქ.ქუთაისში, ...ქ.№..-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილზე მოსარჩელის მიერ დედის მემკვიდრეობის მიღების ფაქტს, შესაბამისად გამოსარკვევია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამ ნაწილის გაუქმების მიმართ კასატორის იურიდიული ინტერესი. თავად კასატორი აღიარებს იმას, რომ მოსარჩელეს ეკუთვნის ქ.ქუთასიში, ...ქ.№..-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6 ნაწილი, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ქონებაზე მას პერეტენზია არ გააჩნია. ასეთ ვითარებაში, კასატორის მიერ მითითებული პრეტენზიები დასაბუთებულიც რომ იყოს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამ ნაწილის გაუქმება დაუშვებელია, ვინაიდან არ არის გამოკვეთილი კასატორის იურიდიული ინტერესი. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს გაანგარიშება საცხოვრებელი სახლის 14.59 მ²-ის მემკვიდრედ მოსარჩელის ცნობის თაობაზე, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას (რაც კასატორს სადავოდ არ გაუხდია) იმის შესახებ, რომ ქ.ქუთაისში, ...ქ.№...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის საერთო-სასარგებლო ფართია 83....კვ.მ, რომლის 1/6 ნაწილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოსარჩელის დედა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 83.... მ²-ის 1/6 ნაწილი შეადგენს დაახლოებით იმდენს, რამდენიც მოსარჩელეს მიეკუთვნა. კასატორი ვერც უთითებს და ვერც ასაბუთებს, რომ მოსარჩელის დედის კუთვნილ 1/6 წილს სადავო საცხოვრებელი სახლის უფრო ნაკლები ფართი შეესაბამება. აქედან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილში დაუსაბუთებელია და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარება (სსკ-ის 410-ე მუხლი).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ ნ. შ-ას, დ. შ-სა და ჯ. კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ. ტ-ის უფლებამონაცვლე ნ. ტ-ის სარჩელი ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრ ლ.ფ-ის 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილების (საქმე №...) ბათილად ცნობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შესაბამისად, მოსარჩელეს (ნ. ტ-ის უფლებამონაცვლე ნ. ტ-ის) კასატორების (ნ. შ-ას, დ. შ-სა და ჯ. კ-ის) სასარგებლოდ უნდა დეკისროს ამ უკანასკნელთა მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) ნახევრის - 150 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ნ.შ-ას, დ.შ-სა და ჯ.კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც:

ა) გაუქმდა ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრის, ლ. ფ-ის 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილება (საქმე №..);

ბ) ნ.შ-ას, ჯ.კ-სა და დ.შ-ას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრათ 160 ლარის გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება - ნ. ტ-ის უფლებამონაცვლე ნ. ტ-ის სარჩელი ქუთაისის მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის არბიტრ ლ.ფ-ის 2009 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილების (საქმე №...) ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

5. ნ. ტ-ის უფლებამონაცვლე ნ. ტ-ის კასატორების - ნ. შ-ას, დ. შ-ას და ჯ.კ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელთა მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 150.00 ლარის გადახდა.

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე