საქმე №ას-601-569-2014 18 მარტი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ჯ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ო-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმება და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების შეწყვეტა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

რ. ო-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ვ. ჯ-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა 24,46მ² ფართის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75 პროცენტის - 4953 აშშ დოლარისა და საცხოვრებელი სადგომის გასაუმჯობესებლად გაწეული ხარჯის -15 000 ლარის გადახდის სანაცვლოდ ქ.თბილისში, ნ-ის დასახლება, ქუჩა პ-ი, N60-ში მდებარე 61,5მ² საერთო ფართის მქონე საცხოვრებელ სადგომზე ვ. ჯ-ის მფლობელობის შეწყვეტა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ. ო-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა რ. ო-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით რ. ო-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. რ. ო-ს დაეკისრა ვ. ჯ-ის სასარგებლოდ 4 953 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის და 19 838,55 ლარის გადახდა; ამ თანხის გადახდის შემდეგ დადგინდა, რომ ვ. ჯ-ის მფლობელობა შეწყდებოდა მის მიერ დაკავებულ, რ. ო-ის საკუთრებაში არსებულ, ქ.თბილისში, ნ-ის დასახლება, ქუჩა პ-ი N60-ში მდებარე სადგომზე და იგი გადაეცემოდა მესაკუთრე რ. ო-ს.

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ ქ.თბილისში, ნ-ის დასახლება, ქუჩა პ-ი, №60-ში მდებარე 121მ² ფართის მქონე მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობა (ს/კ:01.........) საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია რ. ო-ის სახელზე.

ქ.თბილისში, ნ-ის დასახლება, ქუჩა პ-ი, №60-ში მდებარე 455მ² ფართის მქონე მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული 9 შენობა-ნაგებობა (ს/კ:........) საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია რ. ო-ის სახელზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 20 ივლისის №........ დასკვნით დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ. ჯ-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული სადავო საცხოვრებელი სადგომის საერთო ფართია 61,44მ², საიდანაც 15,05მ² არის საცხოვრებელი ფართი და 46,39მ² კი, - არასაცხოვრებელი ფართი.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის არსებობისა და ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე, ვ. ჯ-ის მოსარგებლეობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც დასტურდებოდა საქმის მასალებში წარმოდგენილი ვ. ჯ-სა და თ. ა-ს შორის 1968 წლის 4 აგვისტოს დადებული წერილობითი გარიგებით, საიდანაც ერთმნიშვნელოვად დგინდებოდა მოპასუხე ვ. ჯ-ისათვის მუდმივი ბინადრობის უფლების გადაცემის ფაქტი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 20 ივლისის №........ დასკვნით დადგენილად მიიჩნია, რომ თავდაპირველი შეთანხმებით განსაზღვრული, 24,46მ² ფართის მქონე საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 6 604 აშშ დოლარს, ხოლო ვ. ჯ-ის მიერ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე გაწეული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, მასალებისა და მომსახურეობის საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, შეადგენდა 19 838,55 ლარს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის ზეპირი განხილვისას (2014 წლის 01 აპრილის სასამართლო სხდომის ოქმი) აპელანტის (მოსარჩელე) წარმომადგენელმა დააზუსტა (შეამცირა) სასარჩელო მოთხოვნა და საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის ანაზღაურებასთან ერთად თანხმობა განაცხადა მოპასუხისათვის (მოსარგებლე) აენაზღაურებინა ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული მიშენება-დაშენებისა და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები ექსპერტიზის დასკვნით გათვალისწინებული - 19 838.55 ლარის ოდენობით

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების მიზნით სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პ-ი მუხლით, რომლის შესაბამისად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს და აღნიშნა, რომ საცხოვრებელი სადგომის ფლობის ფაქტს განმარტავს ამავე კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლის მიხედვით, აღნიშნული კანონის მიზნებისათვის მოსარგებლეს ფლობის უფლება მოპოვებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-6 პუნქტებზე, მე-2 მუხლის მესამე ნაწილზე და განმარტა, რომ მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოითხოვოს მოსარგებლის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ. აღნიშნული უფლება წარმოადგენს მესაკუთრის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლებას და მას შეუძლია, თავისი შეხედულებისამებრ განკარგოს - გამოიყენოს ან არ გამოიყენოს იგი. მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრემ (მოსარჩელემ) პ-ი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი სარჩელით მოითხოვა, მოსარგებლის მიერ დაკავებულ ფართზე მფლობელობის შეწყვეტა ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ; ამასთან, ვინაიდან, მოსარჩელე უარს აცხადებდა მოპასუხის მიერ გაწეული გაუმჯობესების ხარჯის სრული ოდენობით ანაზღაურებაზე, საქმის განმხილველი სასამართლოს დასკვნით, იგი წინააღმდეგობაში მოდიოდა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 და მე-7 მუხლებთან; შესაბამისად, პ-ი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა. თუმცა ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოში, აპელანტმა - მესაკუთრემ, დააზუსტა მოთხოვნა, გამოხატა ნება მოსარგებლის მიერ დაკავებულ ფართზე მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ, გარდა ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდისა, მოპასუხის მიერ გაწეული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების და საცხოვრებელი სადგომის არსებითი გაუმჯობესების ხარჯის საბაზრო ფასებით სრულად ანაზღაურებაზე არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდებოდა მოპასუხის მიერ გაწეული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები ჩატარების ფაქტი საცხოვრებელი სადგომის არსებითი გაუმჯობესებისათვის, შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას გამომდინარე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლიდან, რომელიც ადგენდა მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების წესსა და ოდენობას, კერძოდ, მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურებას გაწეული სამუშაოების საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ. ჯ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საკასაციო პალატის მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მის მიერ კომუნალურ პროექტირებაში გაწეული ხარჯის 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურებაც, რომელიც კასატორის განმარტებით წარმოადგენს ზიანს. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ძირითადი დასაბუთება კი, აგებულია იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ ვ. ჯ-მა სადავო საცხოვრებლი ფართი თავის დროზე იყიდა, რაზედაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის მასსა და მესაკუთრეს შორის საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის სამართლებრივ საფუძველს და აღნიშნავს, რომ ამ ურთიერთობის საფუძველს წარმოადგენს არა სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგება, როგორც დადგენილია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, არამედ ნასყიდობა. ამავდროულად, კასატორი პრეტენზიას აცხადებს დამატებით 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურებაზეც, რაც მისი განმარტებით წარმოადგენს ე.წ. ზიანს, რომელიც დადგა საცხოვრებელი სადგომის პროექტირების შედეგად.

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაოაბაზე, რომ ვ. ჯ-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული სადავო საცხოვრებელი სადგომის საერთო ფართია 61,44მ², საიდანაც 15,05მ² არის საცხოვრებელი ფართი და 46,39მ² კი, - არასაცხოვრებელი ფართი. ასევე, დადგენილია მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის არსებობისა და ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე, ვ. ჯ-ის მოსარგებლეობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ვ. ჯ-სა და თ. ა-ს შორის 1968 წლის 4 აგვისტოს დადებული წერილობითი გარიგებით ერთმნიშვნელოვად დადასტურებულია მოპასუხე ვ. ჯ-ისათვის მუდმივი ბინადრობის უფლების გადაცემის ფაქტი, რაც წარმოადგენს სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებას, რომელიც თავის მხრივ, წარმოშობს საცხოვრებელი სადგომის ფლობის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს. კერძოდ, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აღნიშნული კანონის მიზნებისათვის მოსარგებლეს ფლობის უფლება მოპოვებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში კი, სწორედ სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებაა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის მატერიალური საფუძველი, რაც კანონის მიზნებისათვის წარმოშობს სადგომის მფლობელობის შეწყვეტას დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი), რომლის ოდენობა სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 20.07.2012წ.-ის №........ დასკვნით 6 604 აშშ დოლარია (მისი 75% კი, 4 953 აშშ დოლარი)

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას დამატებით 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების თაობაზე, რაც მისი გამარტებით წარმოადგენს ე.წ. ზიანს, რომელიც დადგა საცხოვრებელი სადგომის პროექტირების შედეგად, ამ ნაწილში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ ვ. ჯ-ის მიერ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე გაწეული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, მასალებისა და მომსახურეობის საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, შეადგენს 19 838,55 ლარს (მტკიცებულება: სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 20 ივლისის №........ დასკვნა).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან ამ კატეგორიის საქმეებზე უკვე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუს 29.07.2013წ.-ის №ას-498-474-2013 განჩინება, რომელიც შეეხება მოსარგებლის უფლებას სრული ოდენობით აინაზღაუროს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები მისი ოდენობის დადასტურების შემთხვევაში (,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი); ასევე, სუს 23.05.2014წ.-ის №ას-1227-1172-2013 განჩინება, რომელიც შეეხება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების საფუძველზე წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას, რომელიც დაკავებული საცხოვრებელი ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის% ანაზღაურების საფუძველია (საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი)).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი და მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პ-ი ნაწილის „ვ“ პუნქტის საფუძველზე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე